Rig Veda 10.50.4: Mandala 10, Sukta 50, Mantra 4

Sukta 10.50

Rishi: As RV 10.50

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

भुवस्त्वमिन्द्र ब्रह्मणा महान्भुवो विश्वेषु सवनेषु यज्ञियः । भुवो नॄँश्च्यौत्नो विश्वस्मिन्भरे ज्येष्ठश्च मन्त्रो विश्वचर्षणे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.50.4

Transliteration

bhúvas tvám indra bráhmaṇā mahā́n bhúvo víśveṣu sávaneṣu yajñíyaḥ | bhúvo nṝ́ṃś cyautnó víśvasmin bháre jyéṣṭhaś ca mántró viśva-carṣaṇe ||

Translation

ഹേ ഇന്ദ്രാ, ബ്രഹ്മ (വാണി/മന്ത്രം) കൊണ്ടു നീ മഹാനാണ്; എല്ലാ സവനങ്ങളിലും (സോമപീഡനങ്ങളിലും) നീ യജ്ഞിയൻ—അർപ്പണത്തിന് യോഗ്യൻ. ഓരോ ഭാരവഹനത്തിലും (ഭരേ) മനുഷ്യരിൽ നീ പ്രേരകശക്തി; ഹേ വിശ്വചർഷണേ, സർവ്വജനങ്ങൾക്കായി നീ ജ്യേഷ്ഠമന്ത്രം—സാർവ്വത്രിക ഗതിയുടെ നേതാവ്.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• भुवः: indeed; truly (emphatic particle)
• भुवः: —
• Type: Indeclinable
• Root: भू (धातु) → भुवस् (प्रातिपदिक) अव्ययवत्

• त्वम्: thou / you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ब्रह्मणा: by/with sacred formulation (brahman; hymn/prayer)
• ब्रह्मणा: करण
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• महान्: great
• महान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• भुवः: indeed; truly
• भुवः: —
• Type: Indeclinable
• Root: भू (धातु) → भुवस् (प्रातिपदिक) अव्ययवत्

• विश्वेषु: in all
• विश्वेषु: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• सवनेषु: in the pressings (Soma-pressings/rites)
• सवनेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक)

• यज्ञियः: worthy of sacrifice; to be worshipped
• यज्ञियः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ + यत्)

• भुवः: indeed; truly
• भुवः: —
• Type: Indeclinable
• Root: भू (धातु) → भुवस् (प्रातिपदिक) अव्ययवत्

• नॄन्: men; heroes
• नॄन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• च्यौत्नः: impeller/rouser (of men); inspirer
• च्यौत्नः: कर्तृ (त्वम्/इन्द्रस्य विशेषणरूपेण)
• Type: Noun (abstract) / epithet
• Root: च्यौत्न (प्रातिपदिक; ‘प्रेरणा/उत्साह/प्रकाश’ इत्यर्थे वैदिक)

• विश्वस्मिन्: in every; in the whole
• विश्वस्मिन्: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भरे: in the battle/contest
• भरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भर (प्रातिपदिक; ‘संघर्ष/युद्ध/प्रतिस्पर्धा’ वैदिक)

• ज्येष्ठः: eldest; foremost
• ज्येष्ठः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• मन्त्रः: sacred utterance; hymn
• मन्त्रः: कर्तृ (स्तुत्य-विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)

• विश्वचर्षणे: O (Indra) of all peoples/tribes
• विश्वचर्षणे: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: विश्व-चर्षणि (समास; चर्षणि ‘जन/मानवसमूह’)