Rig Veda 10.14.11: Mandala 10, Sukta 14, Mantra 11

Sukta 10.14

Rishi: As RV 10.14 (funerary collection); specific rishi attribution uncertain without Anukramaṇī citation for this verse

Devata: Yama (with his two hounds as instruments of protection)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यौ ते श्वानौ यम रक्षितारौ चतुरक्षौ पथिरक्षी नृचक्षसौ । ताभ्यामेनं परि देहि राजन्त्स्वस्ति चास्मा अनमीवं च धेहि ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.14.11

Transliteration

yaú te śvā́nau yama rakṣitā́rau caturakṣáu pathirakṣī́ nṛcákṣasau | tā́bhyām enaṃ pári dehi rājan svastí cāsmā anamīváṃ ca dhēhi ||

Translation

ഹേ യമാ, നിന്റെ ആ രണ്ടു ശ്വാനങ്ങൾ രക്ഷകരാണ്—നാലുകണ്ണുള്ളവർ, പഥരക്ഷകർ, നൃചക്ഷസർ (മനുഷ്യരെ നിരീക്ഷിക്കുന്നവർ). അവരാൽ, ഹേ രാജാവേ, ഈവനെ ചുറ്റി കാത്തുകൊൾക. അവനിൽ സ്വസ്തി സ്ഥാപിക്ക; അവനിൽ അന്തർവ്യാധിയില്ലായ്മയും സ്ഥാപിക്ക.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यौ: the two who
• यौ: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → यौ (प्रथमा/द्वितीया द्विवचन)

• ते: your
• ते: Sambandha (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते

• श्वानौ: two dogs
• श्वानौ: Kartā (in apposition to यौ)
• Type: Noun
• Root: श्वन् (प्रातिपदिक)

• यम: O Yama
• यम: Sambodhana
• Type: Noun (proper)
• Root: यम (प्रातिपदिक; देवता-नाम)

• रक्षितारौ: two guardians/protectors
• रक्षितारौ: Kartā (apposition to श्वानौ)
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: रक्ष् (धातु) → रक्षितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक, तृच्)

• चतुरक्षौ: four-eyed
• चतुरक्षौ: Kartā (qualifier of श्वानौ)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)

• पथिरक्षी: guarding the path
• पथिरक्षी: Kartā (qualifier)
• Type: Adjective (compound epithet)
• Root: पथि (अव्यय/सप्तमी) + रक्ष् (धातु) → रक्षिन्/रक्षी (कृदन्त/प्रातिपदिक)

• नृचक्षसौ: having men as their gaze / watching men
• नृचक्षसौ: Kartā (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नृ (प्रातिपदिक) + चक्षस् (प्रातिपदिक) (बहुव्रीहि)

• ताभ्याम्: with/by those two
• ताभ्याम्: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ताभ्याम्

• एनम्: this one (him)
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद्/इदम्-प्रत्ययात्मक सर्वनाम (enam)

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• देहि: give/place
• देहि: (main verb); implied recipient = एनम्
• Type: Verb
• Root: दा (धातु ‘to give’)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana
• Type: Noun (proper epithet)
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• स्वस्ति: well-being, welfare
• स्वस्ति: Karma/Result (as ‘well-being’ to be bestowed)
• Type: Indeclinable / Noun used adverbially
• Root: स्वस्ति (अव्यय/नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक used adverbially)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्मै

• अनमीवम्: free from disease
• अनमीवम्: Karma/Result
• Type: Adjective
• Root: अन्- (निषेध) + अमीव (प्रातिपदिक ‘illness’) → अनमीव (adj.)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• धेहि: bestow/place
• धेहि: (main verb); Karma = स्वस्ति, अनमीवम्; Sampradāna = अस्मै
• Type: Verb
• Root: धा (धातु ‘to place, set’)