Rig Veda 10.111.3: Mandala 10, Sukta 111, Mantra 3

Sukta 10.111

Devata: Indra (path-maker for Sūrya)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires pada-count verification)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेद स हि जिष्णुः पथिकृत्सूर्याय । आन्मेनां कृण्वन्नच्युतो भुवद्गोः पतिर्दिवः सनजा अप्रतीतः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.111.3

Transliteration

índraḥ kíla śrutyā́ asyá véda sá hí jiṣṇúḥ pathikṛ́t sū́ryāya | ā́n ménāṃ kṛṇván ácyuto bhúvad góḥ pátir diváḥ sanajā́ ápratītaḥ ||

Translation

ഇന്ദ്രൻ ആത്മശ്രുതിയാൽ ഇതിനെ അറിയുന്നു; കാരണം അവൻ ജിഷ്ണു—വിജയി—സൂര്യനുവേണ്ടി പഥകൃത്ത്. മേനയെ സ്വന്തമാക്കി, അച്യുതനായി, അവൻ ഗോ-കിരണത്തിന്റെ അധിപതിയാകുന്നു; ദിവ്യ ഉയരങ്ങളുടെ അധിപൻ, പുരാതനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, അപ്രതിഹതൻ—ഉന്നതങ്ങളിൽ പ്രകാശത്തിന്റെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• किल: indeed, surely
• किल: —
• Type: Indeclinable
• Root: किल (निपात)

• श्रुत्याः: from hearing / of hearing (tradition)
• श्रुत्याः: अपादान (पञ्चमी-पाठे) / सम्बन्ध (षष्ठी-पाठे)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक; श्रु- ‘to hear’ से)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वेद: knows
• वेद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) → वेद (परिपूर्ण/परस्मैपद-रूप, परोक्षार्थे वर्तमानवत्)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• जिष्णुः: victorious, conquering
• जिष्णुः: कर्तृ (सः इति सह विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: जिष्णु (प्रातिपदिक; √जि ‘to conquer’ से)

• पथिकृत्: path-maker, opener of the way
• पथिकृत्: कर्तृ (सः इति सह)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पथि-कृत् (समास; पथि ‘path’ + √कृ ‘to make’ → कृत्)

• सूर्याय: for the Sun
• सूर्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• अमेनाम्: the blameless/harmless (one)
• अमेनाम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: अमेना (प्रातिपदिक; नकारार्थ/निषेध-भावयुक्त)

• कृण्वन्: making, doing
• कृण्वन्: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: √कृ (धातु) → कृण्वन् (वर्तमान कृदन्त)

• अच्युतः: unfailing, unshaken
• अच्युतः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक; a- + √च्युत ‘to fall’)

• भुवत्: being, becoming
• भुवत्: कर्तृ (कृण्वन्/अच्युतः इत्यादिभिः सह)
• Type: Verb (participle)
• Root: √भू (धातु) → भुवत् (वर्तमान कृदन्त)

• गोः: of the cow; of cattle
• गोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• पतिः: lord
• पतिः: कर्तृ (इन्द्रः इति)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• सनजा: from ancient times, of old
• सनजा: —
• Type: Indeclinable (Vedic) / Adverbial
• Root: सनज (अव्यय/विशेषण; ‘from of old’)

• अप्रतीतः: unopposed, unapproached (by foes)
• अप्रतीतः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अप्रतीत (प्रातिपदिक; a- + √प्र-इ ‘to go/approach’ → प्रतीत ‘approached/recognized’)