Rig Veda 1.36.16: Mandala 1, Sukta 36, Mantra 16

Sukta 1.36

Rishi: Medhyātithi Kaṇva

Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

घनेव विष्वग्वि जह्यराव्णस्तपुर्जम्भ यो अस्मध्रुक् । यो मर्त्यः शिशीते अत्यक्तुभिर्मा नः स रिपुरीशत ॥

Transliteration

ghanéva víṣvag ví jahi arā́vṇas tápuṛjambha yó asmadhrúk | yó mártyaḥ śiśī́te áty aktúbhir mā́ naḥ sá ripúr īśata ||

Translation

ഘന (ഗദ) പോലെയുള്ള പ്രഹാരശക്തിയാൽ, ഹേ തപുർജംഭ (ദഹന-ജഡ്ബമുള്ളവനേ), എല്ലാദിക്കുകളിലും അരാവണ ശത്രുവിനെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തുക. ഞങ്ങളെ ദ്രോഹിക്കുന്നവൻ ആരോ, മർത്ത്യരിൽ ആരോ രാത്രികളിൽ അത്യധികമായി സ്വയം മൂർച്ചപ്പെടുത്തുന്നുവോ—ആ ശത്രു ഞങ്ങളിലേൽ അധികാരം നേടാതിരിക്കട്ടെ ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• घने: with/like a cloud
• घने: Karaṇa (उपमान-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: घन (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• विष्वक्: on all sides, everywhere
• विष्वक्: Adhikaraṇa (देश/व्याप्ति-अर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: विष्वक् (अव्यय/क्रियाविशेषण)

• वि: apart, asunder (prefix)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• जहि: strike! slay!
• जहि: Karma (आज्ञाक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• अराव्णः: of the hostile/ill-willed one
• अराव्णः: —
• Type: Noun/Adjective
• Root: अराव्ण (प्रातिपदिक; ‘अरावन्’ इति निन्दार्थक-विशेषण)

• तपुर्जम्भ: O scorching-jawed (one)
• तपुर्जम्भ: Sambodhana
• Type: Adjective (epithet)
• Root: तपुर्जम्भ (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः: तपु: + जम्भ)

• यः: who
• यः: Kartā (सापेक्ष-उपवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मध्रुक्: the one who harms us; our betrayer
• अस्मध्रुक्: Kartā (यः…)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अस्मद् + द्रुह् (धातु √द्रुह् ‘द्रोह’), कृत्-प्रातिपदिक ‘द्रुक्’

• यः: who
• यः: Kartā (सापेक्ष-उपवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)

• शिशीते: sharpens (himself/itself); whets
• शिशीते: Karma (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शा/शि (धातु √शा/√शि ‘तेजने/शाणने’ → शिशीते)

• अति: over, beyond; excessively
• अति: —
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय)

• अक्तुभिः: with nights/darknesses
• अक्तुभिः: Karaṇa (साधन/सहकारि)
• Type: Noun
• Root: अक्तु (प्रातिपदिक; ‘रात्रि/अन्धकार’ इत्यर्थे वैदिक)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• नः: to us / of us
• नः: Sampradāna (हित/अहित-लक्ष्ये) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• रिपुः: enemy
• रिपुः: Kartā (सः रिपुः…)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)

• ईशत: may (he) rule/prevail
• ईशत: Karma (प्रार्थित-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु √ईश् ‘ईश्वरे/प्रभुत्वे’)