HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 48
Previous Mantra
Next Mantra

Rig Veda 1.164.48: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 48

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Aucathya
Devata: Kāla/Ṛta (Time as ordered Wheel); the hidden One who holds the cycle
Chandas: Triṣṭubh

द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत । तस्मिन्त्साकं त्रिशता न शङ्कवोऽर्पिताः षष्टिर्न चलाचलासः ॥

dvā́daśa pradháyaś cakrám ékaṃ trī́ṇi nábhyāni ká u tát ciketa | tásmin tsā́kaṃ triśatā́ ná śaṅkávo’rpitā́ḥ ṣaṣṭír ná calācalā́saḥ ||

ഒരേയൊരു ചക്രത്തിന് പന്ത്രണ്ട് പ്രധയഃ (അരകൾ/സ്പോക്കുകൾ) ഉണ്ട്; അതിന് മൂന്ന് നാഭ്യാനി (ഹബുകൾ) ഉണ്ട്—ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ് ഗ്രഹിച്ചത്? അതിൽ ഒരുമിച്ച് മൂന്നു നൂറ് അറുപത് (ദിന-രാത്രികളുപോലെ) ആണികളുപോലെ പതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു—ചലിക്കുന്നതുപോലെയും അചലം.

द्वादशtwelve
द्वादश:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य/विषयस्य)
TypeAdjective/Numeral
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) < द्वा + दश
प्रधयःrims (fellies)
प्रधयः:
कर्तृ/विषय (उक्त-संख्याया विशेष्यः)
TypeNoun
Rootप्रधि (प्रातिपदिक; ‘चक्रस्य प्रधिः’ = फेल्ली/रिम्)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म (चिकेत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) < √चक्र्/√कृ (चक्र-निर्माण/चक्र-भाव)
एकम्one
एकम्:
विशेषणम् (कर्मपदस्य)
TypeAdjective/Numeral
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषणम् (नाभ्यानि इति)
TypeAdjective/Numeral
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
नाभ्यानिnaves / hubs
नाभ्यानि:
कर्म (चिकेत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ (चिकेत् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed / then (emphatic particle)
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
तत्that
तत्:
कर्म (चिकेत् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चिकेतwould perceive/understand
चिकेत:
क्रिया
TypeVerb
Root√चित् (चेतति/चिकेत) ‘to perceive, understand’
तस्मिन्in that / in it
तस्मिन्:
अधिकारण (in it)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
साकम्together (with)
साकम्:
सह-सम्बन्ध (co-participation)
TypeIndeclinable
Rootसाकम् (अव्यय; सहार्थे)
त्रिशताःthree hundred
त्रिशताः:
विशेषणम् (कर्तृ/विषय)
TypeAdjective/Numeral
Rootत्रिशत (संख्या-प्रातिपदिक; त्रि + शत)
like / as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
शङ्कवःpegs/pins (spokes)
शङ्कवः:
कर्तृ/विषय (अर्पिताः इति)
TypeNoun
Rootशङ्कु (प्रातिपदिक) ‘peg, pin, spoke/bolt’ (चक्र-रचनायाम्)
अर्पिताःfastened / fixed
अर्पिताः:
क्रियाविशेषण/विधेय (predicate: ‘are fastened’)
TypeVerb (past participle)
Root√अर्प् (अर्पयति) ‘to fasten, fix, set’
षष्टिःsixty
षष्टिः:
कर्तृ/विषय (अचलाः इति)
TypeNoun/Numeral
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
चलाःmoving
चलाः:
विशेषणम् (षष्टिः इत्यस्य/सम्बद्ध-विषयस्य)
TypeAdjective
Rootचल (प्रातिपदिक) < √चल् ‘to move’
अचलाःunmoving
अचलाः:
विशेषणम् (षष्टिः इत्यस्य/सम्बद्ध-विषयस्य)
TypeAdjective
Rootअचल (प्रातिपदिक) a- + चल

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App