Sarga 81
इन्द्रजितो मायासीतावधः — Indrajit’s Illusory Sita Episode and Hanuman’s Rebuke
युद्धकाण्ड
ഈ സർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത് രാഘവന്റെ അഭിപ്രായം മനസ്സിലാക്കി ലങ്കയ്ക്കുള്ളിൽ പിന്മാറി, രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശം ഓർത്ത് ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നു. അവൻ പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തിലൂടെ പുറത്ത് വന്ന് യുദ്ധസജ്ജരായ രാമ-ലക്ഷ്മണരെ കണ്ട ഉടൻ മായ പ്രയോഗിക്കുന്നു—രാക്ഷസരുടെ കാവലിൽ രഥത്തിൽ ഒരു മായാസീതയെ ഇരുത്തി വാനരസേനയെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ മുന്നേറുന്നു. വാനരർ പാഞ്ഞുചേരുന്നു; ഹനുമാൻ മുൻപന്തിയിൽ പർവതശിഖരം ആയുധമായി ചുമന്ന് രഥത്തോട് അടുക്കുന്നു. ഏകവേണി, ധൂളിമലിനമായ അവയവങ്ങൾ, തപസ്വിനിയെപ്പോലെ തോന്നുന്ന ആ സ്ത്രീയെ കണ്ടപ്പോൾ അവളെ മൈഥിലി എന്നു കരുതി അവൻ വിറയ്ക്കുന്നു. ഇന്ദ്രജിത് നാടകീയമായി അവളുടെ മുടി പിടിച്ച് അടിച്ച്, ശത്രുവിനെ പീഡിപ്പിക്കാൻ സ്ത്രീഹിംസയും യുക്തമാണെന്ന് വാദിക്കുന്നു. ഹനുമാൻ ഈ പ്രവൃത്തിയെ നീചവും അധർമ്മവും എന്നു കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അടുത്ത മരണവും മരണാനന്തര അപകീർത്തിയും പ്രവചിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത് എല്ലാവരുടെയും മുമ്പിൽ വാളാൽ ആ മായാസീതയെ ‘വധിച്ച്’ വാനരരുടെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ക്ഷണത്തിൽ വാനരപട ശോകത്തിൽ തകർന്നു പിന്മാറുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രജിത് ഗർജിച്ച് ആഹ്ലാദിക്കുന്നു—ഇത് യുദ്ധാവശ്യത്തിനല്ല, മനോബലം തകർക്കാനുള്ള മായായുധമാണെന്ന് സർഗം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
विज्ञायतुमनस्तस्यराघवस्यमहात्मनः ।स निवृत्याहवात्तस्मात् प्रविवेशपुरींततः ।।।।
മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മനസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞ്, അവൻ ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്നു പിന്മാറി, പിന്നെ നഗരത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
Verse 2
सोऽनुस्मृत्यवधंतेषांराक्षसानांतरस्विनाम् ।क्रोधताम्रेक्षणश्शूरोनिर्जगामाहाद्युति: ।।।।
ആ വീരരാക്ഷസന്മാരുടെ വധം ഓർത്ത്, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ശൂരനും മഹാതേജസ്വിയും ആയ ഇന്ദ്രജിത് പുറത്ത് വന്നു.
Verse 3
स पश्चिमेवद्वारेणनिर्ययौराक्षसैर्वृतः ।इन्द्रजित्सुमहावीर्यःपौलस्त्योदेवकण्टकः ।।।।
പൗലസ്ത്യവംശജനായ, ദേവന്മാർക്ക് കണ്ഠകമായ മഹാവീര്യൻ ഇന്ദ്രജിത്, രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കെ പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തിലൂടെ പുറത്തുവന്നു.
Verse 4
इन्द्रजित्तुततोदृष्टवाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।रणायाभ्युद्यतौवीरौमायांप्रादुष्करोत्तदा ।।।।
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്, യുദ്ധത്തിനായി പൂർണ്ണമായി സജ്ജരായ വീര സഹോദരന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണരെ കണ്ടിട്ട്, അന്നേരം തന്റെ മായാശക്തി പ്രകടമാക്കി.
Verse 5
इन्द्रजित्तुरथेस्थाप्यसीतांमायामयींतदा ।बलेनमहतावृत्यतस्यावधमरोचयत् ।।।।
പിന്നീട് ഇന്ദ്രജിത് തന്റെ രഥത്തിൽ മായാമയിയായ സീതയെ ഇരുത്തി, മഹാബലത്തോടെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, അവളെ വധിക്കാനുള്ള തീരുമാനം എടുത്തു.
Verse 6
मोहनार्थंतुसर्वेषांबुद्धिंकृत्वासुदुर्मतिः ।हन्तुंसीतांव्यवसितोवानराभिमुखोययौ ।।।।
എല്ലാവരെയും മോഹിപ്പിക്കുവാൻ ദുർമതി എല്ലാവരുടെയും ബുദ്ധിയെ ഭ്രമത്തിലാക്കി; സീതയെ വധിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ച് വാനരസൈന്യത്തെ നേരിട്ട് മുന്നേറി.
Verse 7
तम्दृष्टवात्वभिनिर्यान्तंसर्वेतेकाननौकसः ।उत्पेतुरभिसङ्क्रुद्धाश्शिलाहस्तायुयुत्सवः ।।।।
അവൻ മുന്നേറുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, കാനനവാസികളായ അവർ എല്ലാവരും ക്രോധത്തോടെ ചാടിയെഴുന്നേറ്റു; കൈകളിൽ പാറക്കല്ലുകൾ പിടിച്ച് യുദ്ധത്തിനായി ആകാംക്ഷയോടെ നിന്നു.
Verse 8
हनूमान् पुरतस्तेषांजगामकपिकुञ्जरः ।प्रगृह्यसुमहच्छृङ्गंपर्वतस्यदुरासदम् ।।।।
കപികുഞ്ജരനായ ഹനുമാൻ അവരുടെ മുമ്പിൽ മുന്നേറി; സമീപിക്കുവാൻ ദുഷ്കരമായ പർവ്വതത്തിന്റെ അതിവിശാലമായ ശിഖരം പിടിച്ചെടുത്തു.
Verse 9
स ददर्शहतानन्दांसीतामिन्द्रजितोरथे ।एकवेणीधरांदीनामुपवासकृशाननाम् ।।।।परिक्लिष्टैकवसनाममृजांराघवप्रियाम् ।रजोमलाभ्यामालिप्तैस्सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम् ।।।।
അവൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥത്തിൽ സീതയെ കണ്ടു—ആനന്ദരഹിതയായി, ഒറ്റ വേണി ധരിച്ച്, ദീനയായി; ഉപവാസം മൂലം മുഖം ക്ഷീണിച്ച്; ഒരേയൊരു ജീർണ്ണവസ്ത്രം ധരിച്ചു കഷ്ടപ്പെട്ട്, അലങ്കാരമില്ലാതെ; രാഘവപ്രിയയായ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയുടെ ശരീരമൊട്ടാകെ പൊടിയും മലിനതയും പുരണ്ടിരുന്നു.
Verse 10
स ददर्शहतानन्दांसीतामिन्द्रजितोरथे ।एकवेणीधरांदीनामुपवासकृशाननाम् ।।6.81.9।।परिक्लिष्टैकवसनाममृजांराघवप्रियाम् ।रजोमलाभ्यामालिप्तैस्सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम् ।।6.81.10।।
ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥത്തിൽ അവൻ സീതാദേവിയെ കണ്ടു—ആനന്ദരഹിതയായി, ഒറ്റ വേണി ധരിച്ച്, ദീനയായി, ഉപവാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച മുഖത്തോടെ; ഒരേയൊരു ജീർണ്ണവസ്ത്രം ധരിച്ചു കഷ്ടപ്പെട്ടവളായി, അലങ്കാരമില്ലാതെ, രാഘവന് അതിപ്രിയയായവളായി, ധൂളും മലിനതയും പുരണ്ട സർവ്വാംഗങ്ങളോടെ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയെ.
Verse 11
तांनिरीक्ष्यमुहूर्तंतुमैथिलीत्यध्यवस्यतु ।बभूवाचिरदृष्टाहितेनसाजनकात्मजा ।।।।
അവളെ ഒരു നിമിഷം നിരീക്ഷിച്ച ശേഷം അവൻ നിശ്ചയിച്ചു—“ഇവൾ മൈഥിലി”; ജനകാത്മജയായ സീതയെ അവൻ കുറച്ച് മുമ്പേ തന്നെ കണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ടു.
Verse 12
अब्रवीत्तांतुशोकार्तांनिरानन्दांतपस्विनीम् ।दृष्टवारथोस्थितांदृष्ट्वाराक्षसेन्द्रसुतश्रिताम् ।।।।कंसमर्थितमस्येतिचिन्तयन्समहाकपिः ।सहतैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावतरावणिम् ।।।।
ശോകാർത്തയും ആനന്ദരഹിതയും തപസ്വിനിയെപ്പോലെയും—രഥത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതും രാക്ഷസേന്ദ്രപുത്രന്റെ അധീനത്തിലുമുള്ള അവളെ കണ്ട മഹാകപി ചിന്തിച്ചു: “ഇവൾക്കു എന്തു ചെയ്തിരിക്കുന്നു?” പിന്നെ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊപ്പം അവൻ രാവണി (ഇന്ദ്രജിത്) മേൽ പാഞ്ഞുകയറി.
Verse 13
अब्रवीत्तांतुशोकार्तांनिरानन्दांतपस्विनीम् ।दृष्टवारथोस्थितांदृष्ट्वाराक्षसेन्द्रसुतश्रिताम् ।।6.81.12।।कंसमर्थितमस्येतिचिन्तयन्समहाकपिः ।सहतैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावतरावणिम् ।।6.81.13।।
ശോകാകുലയും ആനന്ദരഹിതയും തപസ്വിനിയെപ്പോലെയും—രഥത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതും രാക്ഷസരാജപുത്രന്റെ അധികാരത്തിലുമുള്ള അവളെ കണ്ട മഹാകപി “ഇവൾക്കു എന്തു സംഭവിച്ചു?” എന്നു വിചാരിച്ചു; വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊപ്പം അവൻ രാവണി (ഇന്ദ്രജിത്) മേൽ ആക്രമിച്ചു.
Verse 14
तद्वानरबलंदृष्टवारावणिःक्रोधमूर्छितः ।कृत्वाविकोशंनिस्त्रिंशंमूर्ध्निसीतामकर्षयत् ।।।।
ആ വാനരസേനയെ കണ്ടപ്പോൾ രാവണി ക്രോധമൂഢനായി; വാൾ ഊരി സീതയെ തലമുടി പിടിച്ചു വലിച്ചിഴച്ചു.
Verse 15
तांस्त्रियंपश्यतांतेषांताडयामासरावणि: ।क्रोशन्तींरामरामेतिमाययायोजितांरथे ।।।।
അവർ നോക്കി നിൽക്കേ, മായയാൽ രഥത്തിൽ കയറ്റപ്പെട്ട ആ സ്ത്രീയെ രാവണി അടിച്ചു; അവൾ “രാമാ! രാമാ!” എന്നു നിലവിളിച്ചു കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 16
गृहीतमूर्धजांदृष्टवाहनुमान् दैन्यमागतः ।शोकजंवारिनेत्राभ्यामुत्सृजन्मारुतात्मजः ।।।।
അവളുടെ മുടി പിടിച്ചിഴക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ ദൈന്യത്തിലാഴ്ന്നു; ശോകജന്യമായ കണ്ണുനീർ ഇരുകണ്ണുകളിൽ നിന്നു ധാരയായി ഒഴുകിച്ചു.
Verse 17
तांदृष्टवाचारुसर्वाङ्गींरामस्यमहिषींप्रियाम् ।अब्रवीत्पुरुषंवाक्यंक्रोधाद्रक्षोधिपात्मजम् ।।।।
രാമന്റെ പ്രിയ മഹിഷിയായ, സർവ്വാംഗസുന്ദരിയായ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ക്രോധത്തോടെ ഹനുമാൻ രാക്ഷസാധിപന്റെ പുത്രനോടു കടുത്ത ശാസനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verse 18
दुरात्मन्नात्मनाशायकेशपक्षेपरामृशः ।ब्रह्मर्षीणांकुलेजातोराक्षसींयोनिमाश्रितः ।।।।
ഹേ ദുഷ്ടബുദ്ധിയേ! അവളുടെ മുടി പിടിച്ചുതൊടുന്നത് നിന്റെ ആത്മനാശത്തിനായിരിക്കും. ബ്രഹ്മർഷികളുടെ കുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും നീ രാക്ഷസീയോനിയും സ്വഭാവവും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 19
धिक्त्वांपापसमाचारंयस्यतेमतिरिदृशी ।नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम ।।।।अनार्यस्येदृशंकर्मघृणातेनास्तिनिर्घृण ।
ധിക്കാരം നിനക്കു, പാപാചാരിയേ! നിന്റെ ബുദ്ധി ഇത്തരമൊരു അധമകൃത്യത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ തിരിഞ്ഞു? ഹേ ക്രൂരാ, അനാര്യാ, ദുര്വൃത്താ, ക്ഷുദ്രാ—പാപപരാക്രമിയേ! ഇങ്ങനെയുള്ള പ്രവൃത്തി അനാര്യനേയ്ക്കു മാത്രമേ യോജിക്കൂ; ഹേ നിർഘൃണാ, നിനക്കു കരുണയില്ല.
Verse 20
च्युतागृहाच्चराज्याच्चरामहस्ताच्चमैथिली ।।।।किंतवैषापराद्धाहियदेनांहन्तुमिच्छसि ।
ഗൃഹത്തിലും രാജ്യത്തിലും നിന്നു, ശ്രീരാമന്റെ രക്ഷാകരമായ കൈയിൽ നിന്നുമുപോലും വേർപെട്ട ഈ മൈഥിലി—നിനക്കു അവൾ എന്ത് അപരാധം ചെയ്തു, നീ അവളെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
Verse 21
सीतांहत्वातु न चिरंजीविष्यसिकथञ्चन ।।।।वधार्हकर्मणानेनममहस्तगतोह्यसि ।
നീ സീതയെ വധിച്ചാൽ നീ ഒരിക്കലും ദീർഘകാലം ജീവിക്കുകയില്ല. വധാർഹമായ ഈ കൃത്യം കൊണ്ടു നീ സത്യമായും എന്റെ കൈവശം വന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 22
येच स्त्रीघातिनांलोकालोकवध्यैषुकुसतिताः ।।।।इहजीवितमुत्सृज्यप्रेत्यतान्प्रतिपत्स्यसे ।
സ്ത്രീഹന്താക്കൾക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ലോകങ്ങൾ—ലോകം ശപിച്ചവരുടെ അധോഗതികൾ—ഇവിടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ച്, മരണാനന്തരം നീ അവയിലേക്കുതന്നെ പതിക്കും.
Verse 23
तिब्रुवाणोहनुमान् सायुधैर्हरिभिर्वृतः ।।।।अभ्यदावत् ससुङ्कृद्धोराक्षसेन्द्रसुतंप्रति ।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആയുധധാരികളായ വാനരവീരന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന ഹനുമാൻ മഹാക്രോധത്തോടെ രാക്ഷസരാജന്റെ പുത്രനിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 24
पतन्तंमहावीर्यंतदनीकंवनौकसाम् ।।।।रक्षसांभीमकोपानामनीकंतुन्यवारयत् ।
പാഞ്ഞെത്തുന്ന മഹാവീര്യമുള്ള വനവാസി വാനരസേന, ഭീകരക്രോധമുള്ള രാക്ഷസരുടെ മുന്നേറുന്ന നിരയെ തടഞ്ഞുനിർത്തി.
Verse 25
सःतांबाणसहस्रेणविक्षोभ्यहरिवाहिनीम् ।।।।हनूमन्तंहरिश्रेष्ठमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह ।
ആയിരം അമ്പുകളാൽ വാനരസൈന്യത്തെ കലക്കി, ഇന്ദ്രജിത് വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാനോട് മറുപടിയായി സംസാരിച്ചു.
Verse 26
सुग्रीवस्त्वं च रामश्चयन्निमित्तमिहागताः ।।।।तांवधिष्यामिवैदेहीमद्यैवतवपश्यतः ।
“സുഗ്രീവനും നീയും രാമനും ഏതു കാരണത്താൽ ഇവിടെ വന്നുവോ—ആ വൈദേഹിയെ ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ കണ്ണുമുമ്പിൽ ഞാൻ വധിക്കും!” എന്ന് ഇന്ദ്രജിത് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി.
Verse 27
इमांहत्वाततोरामंलक्ष्मणंत्वां च वानर ।।।।सुग्रीवं च वधिष्यामितंचानार्यंविभीषणम् ।
“ഇവളെ വധിച്ച ശേഷം, ഹേ വാനരാ, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും നിന്നെയും—സുഗ്രീവനെയും—ആ അനാര്യനായ വിഭീഷണനെയും ഞാൻ കൊല്ലും.”
Verse 28
न हन्तव्याःस्त्रियश्चेतियद् ब्रवीषिप्लवङ्गम ।।।।पीडाकरममित्राणांयत्स्यात्कर्तव्यमेवतत् ।
“ഹേ പ്ലവംഗമാ, ‘സ്ത്രീകളെ കൊല്ലരുത്’ എന്നു നീ പറയുന്നു; എന്നാൽ ശത്രുക്കൾക്ക് പീഡാകരമാകുന്നതെന്തോ, അതുതന്നെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.”
Verse 29
तमेवमुक्त्वारुदतींसीतांमयामयीं च ताम् ।।।।शितधारेणखङ्गेननिजघानेन्द्रजित्स्वयम् ।
ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രജിത്ത് സ്വയം ആ കരയുന്ന മായാസീതയെ മൂർച്ചയേറിയ വാളുകൊണ്ട് വെട്ടിവീഴ്ത്തി.
Verse 30
यज्ञोपवीतमार्गेणभिन्नातेनतपस्विनी ।।।।सापृथिव्यांपृथुश्रोणीपपातप्रियदर्शना ।
പൂണൂൽ ധരിക്കുന്ന മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ (ചരിഞ്ഞ്) വെട്ടപ്പെട്ട ആ തപസ്വിനി ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 31
त्तामिन्द्रजित् स्त्रियंहत्वाहनूमन्तमुवाच ह ।।।।मयारामस्यपश्येमांकोपेन च ।एषाविशस्तावैदेहीनिष्फलोवःपरिश्रमः ।।।।
ആ സ്ത്രീയെ കൊന്നശേഷം ഇന്ദ്രജിത്ത് ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ കോപത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ട രാമന്റെ പത്നിയെ കാണുക. വൈദേഹി വധിക്കപ്പെട്ടു, നിങ്ങളുടെ പ്രയത്നം വിഫലമായി.'
Verse 32
त्तामिन्द्रजित् स्त्रियंहत्वाहनूमन्तमुवाच ह ।।6.81.31।।मयारामस्यपश्येमांकोपेन च ।एषाविशस्तावैदेहीनिष्फलोवःपरिश्रमः ।।6.81.32।।
ആ സ്ത്രീയെ കൊന്നശേഷം ഇന്ദ്രജിത്ത് ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ കോപത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ട രാമന്റെ പത്നിയെ കാണുക. വൈദേഹി വധിക്കപ്പെട്ടു, നിങ്ങളുടെ പ്രയത്നം വിഫലമായി.'
Verse 33
ततःखडगेनमहताहत्वातामिन्द्रजित् स्वयम् ।हृष्टस्सरथमास्थायननाद च महास्वनम् ।।।।
അനന്തരം ആ വലിയ വാളുകൊണ്ട് അവളെ സ്വയം വെട്ടിക്കൊന്നശേഷം, സന്തുഷ്ടനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് രഥത്തിൽ കയറി ഭയങ്കരമായി ഗർജ്ജിച്ചു.
Verse 34
वानराश्शुश्रुवुश्शब्दमदूरेप्रत्यवस्थिताः ।व्यादितास्यस्यनदतस्तद्दुर्गंसंश्रितस्यतु ।।।।
അടുത്തുതന്നെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന വാനരന്മാർ, ആ ദുർഗ്ഗമമായ കോട്ടയിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചവൻ വായ് തുറന്ന് ഗർജ്ജിച്ച ശബ്ദം കേട്ടു.
Verse 35
तथातुसीतांविनिहत्यदुर्मतिःप्रहृष्टचेतास्सबभूवरावणिः ।तंहृष्टरूपंसमुदीक्ष्यवानराविषण्णरूपास्सहसाप्रददुद्रुवुः ।।।।
ഇങ്ങനെ ‘സീതയെ വധിച്ചു’ എന്നു കരുതി ദുർമതി രാവണിപുത്രൻ രാവണി അത്യന്തം ഹർഷിതനായി. അവന്റെ ഉല്ലാസരൂപം കണ്ട വാനരന്മാർ ദുഃഖാകുലരായി പെട്ടെന്നു ചിതറി ഓടിപ്പോയി.
Frequently Asked Questions
Indrajit stages violence against a woman (an illusory Sītā) to break enemy morale, forcing the narrative to examine wartime limits: whether psychological victory can justify acts framed as cruelty toward the protected and non-combatant.
The dialogue asserts that adharma—especially cruelty and the targeting of the vulnerable—corrodes the perpetrator and invites retribution; Hanumān’s rebuke frames such conduct as self-destructive and socially condemnable, regardless of tactical gain.
The action is anchored at Laṅkā’s city-space and its western gate, with culturally marked details such as the yajñopavīta-mārga (sacred-thread line) used to describe the sword’s diagonal cut, and emblematic war-objects like the chariot, sword, and mountain peak.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.