Sarga 10

Verse 1

विदर्शिता यदा देवी कुब्जया पापया भृशम् ।तदा शेते स्म सा भूमौ दिग्धविद्धेव किन्नरी ॥१॥

പാപിനിയായ കുബ്ജയുടെ ദുഷ്പ്രേരണയാൽ ദേവിയുടെ മനസ്സ് അത്യന്തം വികൃതമായപ്പോൾ, വിഷബാണം തട്ടി വീണ കിന്നരിയെപ്പോലെ അവൾ നിലത്ത് കിടന്നു.

Verse 2

निश्चित्य मनसा कृत्यं सा सम्यगिति भामिनी ।मन्थरायै शनैस्सर्वमाचचक्षे विचक्षणा ॥२॥

‘ഇതാണ് ശരിയായ നടപടി’ എന്നു മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ച ആ വികാരവശയായ രാജ്ഞി, വിവേകത്തോടെ മന്ദരയോട് പതുക്കെ എല്ലാം വെളിപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു।

Verse 3

सा दीना निश्चयं कृत्वा मन्थरावाक्यमोहिता ।नागकन्येव निश्वस्य दीर्घमुष्णं च भामिनी ॥३॥मुहूर्तं चिन्तयामास मार्गमात्मसुखावहम् ।

മന്തരയുടെ വാക്കുകളുടെ മോഹത്തിൽ മയങ്ങി ദീനയായ ആ ഭാമിനി രാജ്ഞി ഒരു നിശ്ചയം എടുത്തു. നാഗകന്യയെപ്പോലെ ദീർഘവും ഉഷ്ണവും ആയ നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ട്, കുറേ നേരം സ്വന്തം സുഖം ഉറപ്പാക്കുന്ന മാർഗം ആലോചിച്ചു.

Verse 4

सा सुहृच्चार्थकामा च तं निशम्य सुनिश्चयम् ॥४॥बभूव परमप्रीता सिध्दिं प्राप्येव मन्थरा ।

കൈകേയിയുടെ സുഹൃത്തും അവളുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമാകണമെന്നാഗ്രഹിക്കുന്നവളുമായ മന്തറ, കൈകേയിയുടെ ദൃഢനിശ്ചയം കേട്ടപ്പോൾ, വിജയം കൈവന്നതുപോലെ അത്യന്തം ആനന്ദിതയായി.

Verse 5

अथ सा रुषिता देवी सम्यक्कृत्वा विनिश्चयम् ॥५॥संविवेशाबला भूमौ निवेश्य भृकुटीं मुखे ।

അപ്പോൾ ക്രോധിതയായ രാജ്ഞിദേവി, നിശ്ചയം ഉറപ്പാക്കി, മുഖത്ത് ഭ്രൂകുടി ചുളിച്ച്, ദുർബലയായി നിലത്തുകിടന്നു.

Verse 6

ततश्चित्राणि माल्यानि दिव्यान्याभरणानि च ॥६॥अपविद्धानि कैकेय्या तानि भूमिं प्रपेदिरे ।

അതിനുശേഷം കൈകേയി വർണവൈവിധ്യമുള്ള മാലകളും ദിവ്യാഭരണങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു; അവ എല്ലാം നിലത്തുവീണു.

Verse 7

तया तान्यपविद्धानि माल्यान्याभरणानि च ॥७॥अशोभयन्त वसुधां नक्षत्राणि यथा नभः ।

അവൾ എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞ ആ മാലകളും ആഭരണങ്ങളും പോലും ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചു—ആകാശത്തെ നക്ഷത്രങ്ങൾ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 8

क्रोधागारे निपतिता सा बभौ मलिनाम्बरा ॥८॥एकवेणीं दृढं बद्वा गतसत्त्वेव किन्नरी ।

ക്രോധാഗാരത്തിൽ വീണുകിടന്ന അവൾ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയായി; മുടി ഒറ്റവേണിയായി കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, ജീവശൂന്യയായ കിന്നരിയെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 9

आज्ञाप्य च महाराजो राघवस्याभिषेचनम् ॥९॥उपस्थानमनुज्ञाप्य प्रविवेश निवेशनम् ।

രാഘവന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി മഹാരാജാവ് ആജ്ഞാപിച്ചു; സമീപസ്ഥരെ അനുമതിയോടെ വിടവാങ്ങി തന്റെ രാജനിവാസത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 10

अद्य रामाभिषेको वै प्रसिद्ध इति जज्ञिवान् ॥१०॥प्रियार्हां प्रियमाख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी ।

‘ഇന്ന് രാമാഭിഷേകം നിശ്ചയം’ എന്നു സർവ്വത്ര പ്രസിദ്ധമായിരിക്കുന്നു എന്നു അറിഞ്ഞ്, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള രാജാവ് ആ പ്രിയവാർത്ത കേൾക്കാൻ യോഗ്യയായവൾക്കു അറിയിക്കാൻ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 11

स कैकेय्या गृहं श्रेष्ठं प्रविवेश महायशाः ॥११॥पाण्डुराभ्रमिवाकाशं राहुयुक्तं निशाकरः ।

മഹായശസ്സുള്ള രാജാവ് കൈകേയിയുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—മങ്ങിയ മേഘങ്ങൾ മൂടിയ ആകാശത്തിലേക്ക് രാഹുസംയുക്തനായ ചന്ദ്രൻ കടക്കുന്നതുപോലെ.

Verses 12-16

शुकबर्हिणसङ्घुष्टं क्रौञ्चहंसरुतायुतम् ॥१२॥वादित्ररवसङ्घुष्टं कुब्जा वामनिकायुतम् ।लतागृहैश्चित्रगृहैश्चम्पकाशोकशोभितैः ॥१३॥दान्तराजतसौवर्णवेदिकाभि स्समायुतम् ।नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्वापीभिश्चोपशोभितम् ॥१४॥दान्तरजतसौवर्णैस्संवृतं परमासनैः ।विविधैरन्नपानैश्च भक्ष्यैश्च विविधैरपि ॥१५॥उपपन्नं महार्हैश्च भूषितैस्त्रिदिवोपमम् ।तत्प्रविश्य महाराजस्स्वमन्तः पुरमृद्धिमत् ॥१६॥न ददर्श प्रियां राजा कैकेयीं शयनोत्तमे ।

മഹാരാജാവ് കൈകേയിയുടെ സമൃദ്ധമായ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—അവിടെ ശുകന്മാരുടെയും മയൂരങ്ങളുടെയും കലരവം മുഴങ്ങുന്നു; ക്രൗഞ്ചപക്ഷികളുടെയും ഹംസങ്ങളുടെയും നാദം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വാദ്യങ്ങളുടെ രവം പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു; കുബ്ജരും വാമനസേവകരും കൂടെയുണ്ട്. ലതാമണ്ഡപങ്ങളും ചിത്രഗൃഹങ്ങളും, ചമ്പക-അശോക വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശോഭയും അതിനെ മനോഹരമാക്കുന്നു. ദന്തം, വെള്ളി, സ്വർണം പതിപ്പിച്ച വേദികകളാൽ സജ്ജം; നിത്യപുഷ്പഫലധാരികളായ വൃക്ഷങ്ങളും വാപികളും അലങ്കാരം; ഉത്തമാസനങ്ങളും വിവിധ അന്നപാന-ഭക്ഷ്യങ്ങളും സമൃദ്ധം; മഹാമൂല്യാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതം, ത്രിദിവസമം. എങ്കിലും അകത്ത് കടന്ന രാജാവ് ഉത്തമശയ്യയിൽ തന്റെ പ്രിയയായ കൈകേയിയെ കണ്ടില്ല.

Verse 17

कामबलसंयुक्तो रत्यर्थं मनुजाधिपः ॥१७॥अपश्यन्दयितां भार्यां पप्रच्छ विषसाद च ।

കാമബലത്തിൽ ഉന്മത്തനായി രതിസുഖം തേടിയ മനുഷ്യാധിപൻ, പ്രിയഭാര്യയെ കാണാതെയായി വിഷാദത്തിലാഴ്ന്നു അവളെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു.

Verse 18

न हि तस्य पुरा देवी तां वेलामत्यवर्तत ॥१८॥न च राजा गृहं शून्यं प्रविवेश कदाचन ।

ദേവി കൈകേയി മുമ്പൊരിക്കലും അവനെ സ്വീകരിക്കേണ്ട നിശ്ചിത സമയം ലംഘിച്ചിരുന്നില്ല; രാജാവും അവളുടെ ശൂന്യമായ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് ഒരിക്കലും പ്രവേശിച്ചിരുന്നില്ല।

Verse 19

ततो गृहगतो राजा कैकेयीं पर्यपृच्छत ॥१९॥यथा पूर्वमविज्ञाय स्वार्थलिप्सुमपण्डिताम् ।

അപ്പോൾ രാജാവ് അവളുടെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് ചെന്നു, മുൻപുപോലെ കൈകേയിയെ കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു—സ്വാർത്ഥലാഭം തേടുന്ന അവിവേകിയായ രാജ്ഞിയാണിപ്പോൾ അവൾ എന്നു അറിയാതെ।

Verse 20

प्रतीहारी त्वथोवाच सन्त्रस्ता सुकृताञ्जलिः ॥२०॥देव देवी भृशं कृद्धा क्रोधागारमभिदृता ।

അപ്പോൾ ഭയന്ന ദ്വാരപാലിക കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: “ദേവാ! ദേവി അത്യന്തം ക്രുദ്ധയായി ക്രോധാഗാരത്തിലേക്ക് ഓടിക്കയറി.”

Verse 21

प्रतीहार्या वचश्शृत्वा राजा परमदुर्मनाः ॥२१॥विषसाद पुनर्भूयो लुलितव्याकुलेन्द्रियः ॥

ദ്വാരപാലികയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി; വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുലുങ്ങി അസ്ഥിരമായി.

Verse 22

तत्र तां पतितां भूमौ शयानामतथोचिताम् ॥२२॥प्रतप्त इव दुःखेन सोऽपश्यज्जगतीपतिः ।

അവിടെ ഭൂമിപതിയായ രാജാവ് അവളെ നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്നതായി കണ്ടു—അവളുടെ പദവിക്കു യോജിക്കാത്ത ആ നിലയിൽ; ദുഃഖത്താൽ ദഹിച്ചവനെപ്പോലെ അവൻ വ്യാകുലനായി.

Verses 23-25

स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योपि गरीयसीम् ॥२३॥अपापः पापसङ्कल्पां ददर्श धरणीतले ।लतामिव विनिष्कृत्तां पतितां देवतामिव ॥२४॥किन्नरीमिव निर्धूतां च्युतामप्सरसं यथा ।मायामिव परिभ्रष्टां हरिणीमिव संयताम् ॥२५॥

ദക്ഷിണ പാഠത്തിലെ നമ്പറിംഗനുസരിച്ച് ഉപമകളുടെ ശൃംഖല തുടരുന്നു: അവൾ തള്ളിക്കളഞ്ഞ കിന്നരിപോലെ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ അപ്സരസ്സുപോലെ, തകര്ന്ന മായപോലെ, ബന്ധിതമായ മാൻപോലെ തോന്നി—ഇവ രാജാവിന്റെ കരുണയെ കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്തി.

Verse 26

करेणुमिव दिग्धेन विद्धां मृगयुना वने ।महागज इवारण्ये स्नेहात्परिममर्श ताम् ॥२६॥

വനത്തിൽ വേട്ടക്കാരൻ വിഷലിപ്തമായ അമ്പുകൊണ്ട് കുത്തേറ്റ കരേണുവിനെ മഹാഗജം സ്നേഹത്തോടെ സ്പർശിച്ച് ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവനും പ്രേമവശനായി അവളെ മൃദുവായി തഴുകി.

Verse 27

परिमृश्य च पाणिभ्यामभिसन्त्रस्तचेतनः ।कामी कमलपत्राक्षीमुवाच वनितामिदम् ॥२७॥

മനസ്സിൽ ഭീതിയാൽ വിറച്ചിട്ടും കാമവശനായ അവൻ, ഇരുകൈകളാലും കമലപത്രനേത്രയായ ഭാര്യയെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്പർശിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 28

न तेऽहमभिजानामि क्रोधमात्मनि संश्रितम् ।देवि केनाभिशप्ताऽसि केन वाऽसि विमानिता ॥२८॥यदिदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु ।

ദേവീ, എന്റെ നേരെ നിനക്കുള്ളിൽ ക്രോധം അഭയം പിടിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല. നിന്നെ ആരാണ് ശപിച്ചത്, അല്ലെങ്കിൽ ആരാണ് അപമാനിച്ചത്, കല്യാണീ, എന്റെ ദുഃഖത്തിനായി നീ പൊടിയിൽ കിടക്കുന്നതെന്ത്?

Verse 29

भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याणचेतसि ॥२९॥भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनी ।

കല്യാണചേതസ്സേ, എന്റെ മനസ്സ് നിനക്കു നേരെ സദ്ഭാവത്തോടെ നിൽക്കുമ്പോൾ നീ ഭൂമിയിൽ എന്തിന് കിടക്കുന്നു? ഭൂതബാധിതചിത്തയെന്നപോലെ നീ എന്റെ ഹൃദയം പീഡിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 30

सन्ति मे कुशला वैद्यास्त्वभितुष्टाश्च सर्वशः ॥३०॥सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिमाचक्ष्व भामिनी ।

എനിക്ക് പ്രാവീണ്യമുള്ള വൈദ്യന്മാർ ഉണ്ട്; എല്ലാറ്റിലും വിശ്വസ്തരും പ്രസന്നരുമാണ്. അവർ നിന്നെ സുഖവതിയാക്കും. ഹേ ഭാമിനീ, നിനക്കുള്ള രോഗം എന്തെന്ന് പറയുക.

Verse 31

कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम् ॥३१॥कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम् ।

ദേവീ, നീ ആരോടാണ് അനുഗ്രഹം കാണിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? ആരാൽ നിന്നോടു അപ്രീതികരമായ കുറ്റം സംഭവിച്ചു? ഇന്ന് ആരെ സ്നേഹകൃപയാൽ അനുഗ്രഹിക്കണം, ആരെ അത്യന്തം കടുത്ത അപ്രീതിയാൽ ശിക്ഷിക്കണം?

Verses 32-33

मा रोदीर्मा च कार्षीस्त्वं देवि संपरिशोषणम् ॥३२॥अवध्यो वध्यतां को वा को वा वध्यो विमुच्यताम् ।दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाऽप्यकिञ्चनः ॥३३॥

ദേവീ, കരയരുത്; ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കരുത്. വധിക്കരുതാത്തവനെ പോലും വധിക്കണമെങ്കിൽ പറയുക; വധയോഗ്യനെ മോചിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ പറയുക. ദരിദ്രൻ ധനവാനാകട്ടെ; ധനവാൻ അകിഞ്ചനനാകട്ടെ—നിന്റെ വാക്കുപോലെ എല്ലാം നടക്കട്ടെ.

Verse 34

अहं चैव मदीयाश्च सर्वे तव वशानुगाः ।न ते किञ्चिदभिप्रायं व्याहन्तुमहमुत्सहे ॥३४॥

ഞാനും എന്റേതായ എല്ലാവരും നിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കു കീഴടങ്ങിയവരാണ്; നിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ ഒരു അംശം പോലും തടയാൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കുകയില്ല.

Verse 35

आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन्मनसेच्छसि ।बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि ॥३५॥करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे ।

എന്റെ ജീവൻ പോലും പണയമായാലും, നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതു പറയുക. എന്റെ ശക്തി അറിയുന്ന നീ എന്നെ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. നിനക്ക് പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; എന്റെ പുണ്യത്തെ സാക്ഷിയാക്കി ഞാൻ സത്യം ചെയ്യുന്നു.

Verses 36-37

यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुन्धरा ॥३६॥प्राचीनास्सिन्धुसौवीरा स्सौराष्ट्रा दक्षिणापथाः ।वङ्गाङ्गमगधाः मत्स्याः समृद्धा काशिकोसलाः ॥३७॥

രഥചക്രം എത്ര ദൂരമോളം സഞ്ചരിക്കുമോ അത്രത്തോളം എന്റെ രാജ്യം—കിഴക്കൻ ദേശങ്ങൾ, സിന്ധു–സൗവീര, സൗരാഷ്ട്ര, ദക്ഷിണപ്രദേശങ്ങൾ, കൂടാതെ സമൃദ്ധമായ വംഗ, അംഗ, മഗധ, മത്സ്യ, കാശി–കോസല രാജ്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

Verse 38

तत्र जातं बहु द्रव्यं धनधान्यमजाविकम् ।ततो वृणीष्व कैकेयि यद्यत्त्वं मनसेच्छसि ॥३८॥

അവിടെ ധാരാളം സമ്പത്ത് ഉത്പന്നമാകുന്നു—ധനം, ധാന്യം, കൂടാതെ ആടുകളും ചെമ്മരിയാടുകളും. അതിനാൽ, ഹേ കൈകേയീ, നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തോ അതിൽ നിന്നു തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 39

किमायासेन ते भीरु उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शोभने ।तत्त्वं मे ब्रूहि कैकेयि यतस्ते भयमागतम् ॥३९॥तत्ते व्यपनयिष्यामि नीहारमिव रश्मिवान् ।

ഭീരുവേ, നിനക്ക് ഇത്ര കഷ്ടം എന്തിന്? എഴുന്നേൽക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക, ഹേ ശോഭനയായ കൈകേയീ. സത്യം പറഞ്ഞുതരിക—നിനക്കു വന്ന ഭയം ഏത്? കിരണവാൻ സൂര്യൻ പ്രഭാതമഞ്ഞ് അകറ്റുന്നതുപോലെ ഞാൻ അത് നീക്കിക്കളയും.

Verse 40

तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तदप्रियम् ॥४०॥परिपीडयितुं भूयो भर्तारमुपचक्रमे ।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവൾ ആശ്വസിച്ചു; എങ്കിലും ആ അപ്രിയമായ ആവശ്യം പറയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ഭർത്താവിനെ വീണ്ടും കൂടുതൽ വേദനിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.