Adhyaya 85

Verse 1

वेन उवाच । भगवन्देवदेवेश प्रसादाच्च मम त्वया । भार्यातीर्थं समाख्यातं पितृतीर्थमनुत्तमम्

വേന പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ദേവദേവേശാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങൾ എനിക്ക് ഭാര്യാതീർത്ഥവും അതുല്യമായ പിതൃതീർത്ഥവും വിശദീകരിച്ചു.

Verse 2

मातृतीर्थं हृषीकेश बहुपुण्यप्रदायकम् । प्रसादसुमुखो भूत्वा गुरुतीर्थं वदस्व मे

ഹേ ഹൃഷീകേശാ! മാതൃതീർത്ഥം മഹാപുണ്യപ്രദമാണ്. കൃപയോടെ പ്രസന്നമുഖനായി എനിക്ക് ഗുരുതീർത്ഥം വിവരിക്കണമേ.

Verse 3

श्रीभगवानुवाच । कथयिष्याम्यहं राजन्गुरुतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं प्रोक्तं शिष्याणां गतिदायकम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഹേ രാജാവേ! അനുത്തമമായ ഗുരുതീർത്ഥം ഞാൻ വിവരിക്കാം; അത് സർവ്വപാപഹരവും ശിഷ്യർക്കു പരമഗതി നൽകുന്നതുമെന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 4

शिष्याणां परमं पुण्यं धर्मरूपं सनातनम् । परं तीर्थं परं ज्ञानं प्रत्यक्षफलदायकम्

ശിഷ്യർക്കിത് പരമപുണ്യം—സനാതനധർമ്മസ്വരൂപം. ഇതാണ് പരമതീർത്ഥം, പരമജ്ഞാനം; പ്രത്യക്ഷഫലദായകം.

Verse 5

यस्यप्रसादाद्राजेंद्र इहैव फलमश्नुते । परलोके सुखं भुंक्ते यशः कीर्तिमवाप्नुयात्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ആരുടെ കൃപയാൽ മനുഷ്യൻ ഇഹലോകത്തുതന്നെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു; പരലോകത്തിൽ സുഖം ഭുജിച്ച് യശസ്സും കീർത്തിയും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 6

प्रसादाद्यस्य राजेंद्र गुरोश्चैव महात्मनः । प्रत्यक्षं दृश्यते शिष्यैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ആ മഹാത്മഗുരുവിന്റെ കൃപയാൽ ശിഷ്യർ ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകം പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിക്കുന്നു.

Verse 7

व्यवहारं च लोकानामाचारं नृपनंदन । विज्ञानं विंदते शिष्यो मोक्षं चैव प्रयाति च

ഹേ നൃപനന്ദന! ശിഷ്യൻ ജനങ്ങളുടെ വ്യവഹാരവും യഥോചിത ആചാരവും പഠിച്ച്, സത്യവിജ്ഞാനം പ്രാപിച്ച് അവസാനം മോക്ഷത്തിലും എത്തുന്നു.

Verse 8

सर्वेषामेव लोकानां यथा सूर्यः प्रकाशकः । गुरुः प्रकाशकस्तद्वच्छिष्याणां गतिरुत्तमा

സൂര്യൻ സർവ്വലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഗുരുവും പ്രകാശകനാണ്; ശിഷ്യർക്കു അവൻ പരമാശ്രയവും ഉത്തമഗതിയും ആകുന്നു.

Verse 9

रात्रावेव प्रकाशेच्च सोमो राजा नृपोत्तम । तेजसा साधयेत्सर्वमधिकारं चराचरम्

ഹേ നൃപോത്തമ! സോമരാജനായ ചന്ദ്രൻ രാത്രിയിൽ പ്രത്യേകമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; തന്റെ തേജസ്സാൽ ചരാചരമായ എല്ലാറ്റിന്മേലും അധികാരവും സ്വാധീനവും സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Verse 10

गृहेप्रकाशयेद्दीपः समूहं नृपसत्तम । तेजसा नाशयेत्सर्वमंधकारघनाविलम्

ഹേ നൃപസത്തമ! ദീപം ഗൃഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഗവും പ്രകാശിപ്പിക്കണം; തന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഘനവും മങ്ങിയതുമായ അന്ധകാരം പൂർണ്ണമായി നശിക്കണം.

Verse 11

अज्ञानतमसा व्याप्तं शिष्यं द्योतयते गुरुः । शिष्यप्रकाशौद्द्योतैरुपदेशैर्महामते

ഹേ മഹാമതേ! അജ്ഞാനതമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട ശിഷ്യനെ ഗുരു പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; ശിഷ്യന്റെ അന്തഃപ്രകാശം ജ്വലിപ്പിക്കുന്ന ഉപദേശങ്ങളാൽ.

Verse 12

दिवाप्रकाशकः सूर्यः शशीरात्रौ प्रकाशकः । गृहप्रकाशको दीपस्तमोनाशकरः सदा

പകലിന്റെ പ്രകാശകൻ സൂര്യൻ; രാത്രിയുടെ പ്രകാശകൻ ചന്ദ്രൻ. ഗൃഹത്തിന്റെ പ്രകാശം ദീപം; അത് സദാ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 13

रात्रौ दिवा गृहस्यांते गुरुः शिष्यं सदैव हि । अज्ञानाख्यं तमस्तस्य गुरुः सर्वं प्रणाशयेत्

രാത്രിയും പകലും, തന്റെ വസതിയുടെ അന്തർഭാഗത്തിലും, ഗുരു എപ്പോഴും ശിഷ്യനെ പരിചരിക്കണം; ശിഷ്യന്റെ ‘അജ്ഞാനം’ എന്ന അന്ധകാരം ഗുരു പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കണം.

Verse 14

तस्माद्गुरुः परं तीर्थं शिष्याणामवनीपते । एवं ज्ञात्वा ततः शिष्यः सर्वदा तं प्रपूजयेत्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, ശിഷ്യർക്കു ഗുരുവേ പരമ തീർത്ഥം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ശിഷ്യൻ എപ്പോഴും ആ ഗുരുവിനെ പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം.

Verse 15

गुरुं पुण्यमयं ज्ञात्वा त्रिविधेनापि कर्मणा । इत्यर्थे श्रूयते विप्र इतिहासः पुरातनः

ഗുരുവിനെ സർവ്വഥാ പുണ്യമയനെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ത്രിവിധ കർമങ്ങളാൽ—കായ, മനസ്, വാക്ക്—അവനെ ആദരിച്ചു സേവിക്കണം; ഇതിനെക്കുറിച്ച്, ഹേ വിപ്ര, ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസം ശ്രുതമാണ്.

Verse 16

सर्वपापहरः प्रोक्तश्च्यवनस्य महात्मनः । भार्गवस्य कुले जातश्च्यवनो मुनिसत्तमः

മഹാത്മാവായ ച്യവന മുനിയെ സർവ്വപാപഹരൻ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ച്യവനൻ ഭൃഗുവംശമായ ഭാർഗവ കുലത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 17

तस्य चिंता समुत्पन्ना एकदा तु नृपोत्तम । कदाहं ज्ञानसंपन्नो भविष्यामि महीतले

ഒരിക്കൽ, ഹേ നൃപോത്തമാ, അവനിൽ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു— “ഈ ഭൂമിയിൽ ഞാൻ എപ്പോൾ സത്യജ്ഞാനസമ്പന്നനാകും?”

Verse 18

दिवारात्रौप्रचिंतेत्स ज्ञानार्थी मुनिसत्तमः । एवं तु चिंतमानस्य मतिरासीन्महात्मनः

ജ്ഞാനാർത്ഥിയായ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പകലും രാത്രിയും ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു; ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ആ മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ ദൃഢനിശ്ചയം ഉദിച്ചു।

Verse 19

तीर्थयात्रां प्रयास्यामि अभीष्टफलदायिनीम् । गृहक्षेत्रादिसंत्यज्य भार्यां पुत्रं धनं ततः

“ഇഷ്ടഫലം നൽകുന്ന തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് ഞാൻ പുറപ്പെടും; ഗൃഹം, കൃഷിഭൂമി മുതലായവ ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നെ ഭാര്യ, പുത്രൻ, ധനം എന്നിവയും ത്യജിക്കും।”

Verse 20

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं तदा । लोमानुलोमयात्रां स गंगायाः कृतवान्नृप

അപ്പോൾ തീർത്ഥയാത്ര എന്ന നിമിത്തത്തിൽ അവൻ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു; ഹേ രാജാ, ഗംഗയിൽ പ്രവാഹാനുകൂലവും പ്രതികൂലവും ആയ—ലോമാനുലോമ—യാത്രയും ചെയ്തു।

Verse 21

स तद्वन्नर्मदायाश्च सरस्वत्या मुनीश्वरः । गोदावर्यादिसर्वासां नदीनां सागरस्य च

അതുപോലെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ നർമദയും സരസ്വതിയും, ഗോദാവരി മുതലായ എല്ലാ നദികളും, സമുദ്രവും കൂടി സ്മരിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 22

अन्येषां सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च नृपोत्तम । देवानां पुण्यलिगानां यात्राव्याजेन सोऽभ्रमत्

ഹേ നൃപോത്തമാ! തീർത്ഥയാത്രയെന്ന വ്യാജേന അവൻ മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലൂടെയും പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലൂടെയും സഞ്ചരിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ പുണ്യദായകമായ ലിംഗചിഹ്നങ്ങൾ ദർശിച്ചു.

Verse 23

भ्रममाणस्य तस्यापि तीर्थेषु परमेषु च । भ्रममाणः समायातः क्षेत्राणामुत्तमं तदा । कायश्च निर्मलो जातः सूर्यतेजः समप्रभः

പരമമായ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും ഭ്രമിച്ചിരുന്ന അവൻ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഒടുവിൽ അന്നേ സമയം ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലത്തെത്തി. അപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹം നിർമലമായി, സൂര്യതേജസ്സിനോട് സമമായ പ്രകാശം നേടി.

Verse 24

च्यवनः काशते दीप्त्या पूतात्मानेन कर्मणा

ച്യവനൻ ധർമ്മമയ കർമ്മങ്ങളാൽ അന്തഃകരണം ശുദ്ധീകരിച്ച് ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 25

नर्मदा दक्षिणे कूले नाम्ना अमरकंटकम् । ददर्श सुमहालिगं सर्वेषां गतिदायकम्

നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് ‘അമരകണ്ടക’ എന്ന സ്ഥലത്ത് അവൻ എല്ലാവർക്കും പരമഗതി നൽകുന്ന അതിമഹാ ലിംഗം ദർശിച്ചു.

Verse 26

नत्वा स्तुत्वा तु संपूज्य सिद्धनाथं महेश्वरम् । ज्वालेश्वरं ततो दृष्ट्वा दृष्ट्वा चाप्यमरेश्वरम्

സിദ്ധനാഥ മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു, സ്തുതിച്ചു, വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു; തുടർന്ന് ജ്വാലേശ്വരനെ ദർശിച്ചു, അമരേശ്വരനെയും ദർശിച്ചു.

Verse 27

ब्रह्मेशं कपिलेशं च मार्कंडेश्वरमुत्तमम् । एवं यात्रां ततः कृत्वा ओंकारं समुपागतः

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മേശൻ, കപിലേശൻ, ശ്രേഷ്ഠനായ മാർകണ്ഡേശ്വരൻ എന്നിവരെ ദർശിച്ച് ആരാധിച്ച്, തീർത്ഥയാത്ര പൂർത്തിയാക്കി പിന്നെ ഓംകാരത്തിലെത്തി।

Verse 28

वटच्छायां समाश्रित्य शीतलां श्रमनाशिनीम् । सुखेन संस्थितो विप्रश्च्यवनो भृगुनंदनः

വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ശീതളവും ക്ഷീണം അകറ്റുന്നതുമായ നിഴലിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഭൃഗുനന്ദനായ ബ്രാഹ്മണൻ ച്യവനൻ അവിടെ സുഖത്തോടെ വിശ്രമിച്ചു।

Verse 29

तत्र स्वनं स शुश्राव समुक्तं पक्षिणा तदा । दिव्यभाषा समायुक्तं ज्ञानविज्ञानसंयुतम्

അവിടെ അവൻ അപ്പോൾ ഒരു പക്ഷി ഉച്ചരിച്ച ശബ്ദം കേട്ടു—ദിവ്യഭാഷയാൽ സമന്വിതവും ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും (അനുഭവബോധം) ചേർന്നതുമായിരുന്നു അത്।

Verse 30

शुकश्च एकस्तत्रास्ते बहुकालप्रजीवकः । कुंजलोनाम धर्मात्मा चतुःपुत्रः सभार्यकः

അവിടെ ഒരേയൊരു തത്ത ദീർഘകാലം ജീവിച്ച് നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അവന്റെ പേര് ‘കുഞ്ജല’; അവൻ ധർമ്മാത്മാവ്, ഭാര്യയോടൊപ്പം വസിക്കുകയും നാലു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 31

आसंस्तस्य हि पुत्राश्च चत्वारः पितृनंदनाः । तेषां नामानि राजेंद्र कथयिष्ये तवाग्रतः

അവന് നാലു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ പിതാവിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവർ ആയിരുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഇപ്പോൾ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ അവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയും।

Verse 32

ज्येष्ठस्तु उज्ज्वलो नाम द्वितीयस्तु समुज्ज्वलः । तृतीयो विज्वलोनाम चतुर्थश्च कपिंजलः

മൂത്തവന്റെ പേര് ‘ഉജ്ജ്വല’; രണ്ടാമന്റെ ‘സമുജ്ജ്വല’; മൂന്നാമന്റെ ‘വിജ്വല’; നാലാമന്റെ ‘കപിഞ്ചല’ എന്നായിരുന്നു.

Verse 33

एवं पुत्रास्तु चत्वारः कुंजलस्य महामते । शुकस्य तस्य पुण्यस्य पितृमातृपरायणाः

ഇങ്ങനെ, ഹേ മഹാമതേ, കുഞ്ചലന് നാലു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—പുണ്യശീലനായ ശുകന്റെ പുത്രന്മാർ—പിതൃമാതൃസേവയിൽ പരായണർ.

Verse 34

भ्रमंति गिरिकुंजेषु द्वीपेषु च समाहिताः । भोजनार्थं तु संक्षुब्धाः क्षुधया परिपीडिताः

അവർ ഗിരികുഞ്ചങ്ങളിലെയും ദ്വീപുകളിലെയും ഇടങ്ങളിൽ മനസ്സൊന്നാക്കി സഞ്ചരിച്ചു; ആഹാരാന്വേഷണത്തിൽ കലങ്ങി, ക്ഷുധയാൽ പീഡിതരായി.

Verse 35

स्वोदरस्थां क्षुधां सौम्य फलैरमृतसन्निभैः । अमृतस्वादुतोयेन शमयंति नृपोत्तम

ഹേ സൗമ്യാ, ഹേ നൃപോത്തമാ! അവർ തങ്ങളുടെ ഉദരത്തിലെ ക്ഷുധയെ അമൃതസദൃശ ഫലങ്ങളാലും അമൃതസ്വാദുള്ള ജലത്താലും ശമിപ്പിച്ചു.

Verse 36

फलं पक्वं रसालं तु आहारार्थं सुपुत्रकाः । दत्वा फलानि दंपत्योर्निक्षिपंति प्रयत्नतः

“ഹേ സുതന്മാരേ! ആഹാരാർത്ഥം പക്വവും രസാലവുമായ ഫലങ്ങൾ നൽകി, ആ ദമ്പതികൾക്കായും ഫലങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശ്രമിച്ച് വെച്ച് അർപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 37

मातुरर्थे महाभागा भक्तिभावसमन्विताः । तुष्टा आहारमुत्पाद्य भक्षयंति पठंति च

മാതാവിന്റെ ഹിതാർത്ഥം ആ മഹാഭാഗ്യർ ഭക്തിഭാവസമന്വിതരായി സന്തോഷത്തോടെ ആഹാരം സമ്പാദിച്ചു ഭുജിക്കുന്നു; കൂടാതെ പവിത്രപാഠവും ജപവും ചെയ്യുന്നു।

Verse 38

तत्र क्रीडारताः सर्वे विलसंति रमंति च । संध्याकालं समाज्ञाय पितुरंतिकमुत्तमम्

അവിടെ എല്ലാവരും കളിയിൽ ലീനരായി ക്രീഡിച്ചു ആനന്ദിച്ചു; എന്നാൽ സന്ധ്യാകാലമെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ശ്രേഷ്ഠനായ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു ചെന്നു।

Verse 39

आयांति भक्ष्यमादाय गुर्वर्थं तु प्रयत्नतः । पश्यतस्तस्य विप्रस्य च्यवनस्य महात्मनः

ഗുരുവിന്റെ ആവശ്യാർത്ഥം അവർ മഹാപ്രയത്നത്തോടെ ഭക്ഷ്യം എടുത്തുകൊണ്ട് വരുന്നു; മഹാത്മാവായ ബ്രാഹ്മണൻ ച്യവനൻ അതു നോക്കി നിൽക്കുന്നു।

Verse 40

आगतास्त्वंडजाः सर्वे पितुर्नीडं सुशोभनम् । पितरं मातरं चोभौ प्रणेमुस्ते महामते

അണ്ഡജകുഞ്ഞുങ്ങളെല്ലാം പിതാവിന്റെ സുന്ദരമായ കൂടിലേക്കു മടങ്ങി വന്നു; ഹേ മഹാമതേ, അവർ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും ഇരുവരെയും പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 41

ताभ्यां भक्ष्यं समासाद्य उपतस्थुस्तयोः पुरः । सर्वे संभाषिताः पित्रा मानितास्ते सुतोत्तमाः

ആ രണ്ടുപേരിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യം ലഭിച്ച ശേഷം അവർ അവരുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു; പിതാവ് ആ ശ്രേഷ്ഠപുത്രന്മാരോട് സംസാരിച്ചു അവരെ ആദരിച്ചു।

Verse 42

मात्रा च कृपया राजन्वचनैः प्रीतिसंमितैः । पक्षवातेन शीतेन मातापित्रोश्च ते तदा

ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ മാതാവ് കരുണയോടെ, സ്നേഹമിശ്രിതമായ മിതവചനങ്ങളാൽ നിന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, കൈയെ പംഖയായി ചെയ്ത് ശീതള കാറ്റുപോലെ അന്ന് നിന്നെ വീശി; അതേ സമയത്ത് പിതാവും മാതാവും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 43

तेषामाप्यायनं तौ द्वौ चक्राते पक्षिणौ नृप । आशीर्भिरभिनंद्यैव द्वाभ्यामपि सुपुत्रकान्

ഹേ നൃപാ, ആ രണ്ടു പക്ഷികളും അവരെ പോഷിപ്പിച്ചു; ആശീർവാദവചനങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ച്, ആ രണ്ടു സദ്പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചും ഇരുവരും ആനന്ദിച്ചു.

Verse 44

तैश्च दत्तं सुसंपुष्टमाहारममृतोपमम् । तावेव हि सुसंप्रीतिं चक्राते द्विजसत्तम

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവർ നൽകിയ സുസംപുഷ്ടമായ അമൃതസമാന ആഹാരം ആ രണ്ടുപേരിലും അത്യന്തം പ്രീതിയും ആനന്ദവും ഉണർത്തി.

Verse 45

पिबतो निर्मलं तोयं तीर्थकोटिसमुद्भवम् । स्वस्थानं तु समाश्रित्य सुखसंतुष्टमानसौ

കോടി തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന നിർമല ജലം പാനം ചെയ്ത്, അവർ സ്വന്തം വാസസ്ഥാനത്തെ ആശ്രയിച്ച് മടങ്ങി; അവരുടെ മനസ്സുകൾ ശാന്തസുഖത്തോടെ തൃപ്തിയായി.

Verse 46

चक्राते च कथां दिव्यां सुपुण्यां पापनाशिनीम् । विष्णुरुवाच । पित्रा तु कुंजलेनापि पृष्ट उज्ज्वल आत्मजः

അനന്തരം അവർ ഒരു ദിവ്യകഥ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം പുണ്യപ്രദവും പാപനാശിനിയും. വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—പിതാവ് കുഞ്ജലൻ ചോദിച്ചിട്ടും, ദീപ്തനായ പുത്രൻ ഉജ്ജ്വലൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 47

क्वगतोऽस्यद्य पुत्र त्वं किमपूर्वं त्वया पुनः । तत्र दृष्टं श्रुतं पुण्यं तन्मे कथय नंदन

ഹേ പുത്രാ, ഇന്ന് നീ എവിടെ പോയി? വീണ്ടും നീ എന്ത് പുതുമ കണ്ടു? അവിടെ നീ കണ്ടതും കേട്ടതുമായ പുണ്യകരമായ കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് പറയുക, പ്രിയകുമാരാ।

Verse 48

कुंजलस्य पितुर्वाक्यं समाकर्ण्य स उज्ज्वलः । पितरं प्रत्युवाचाथ भक्त्या नमितकंधरः

കുഞ്ജലന്റെ പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഉജ്ജ്വലൻ ദീപ്തനായി; പിന്നെ ഭക്തിയോടെ കഴുത്ത് കുനിച്ച് തന്റെ പിതാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 49

प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना कथां चक्रे मनोहराम् । उज्ज्वल उवाच । प्लक्षद्वीपं महाभाग नित्यमेव व्रजाम्यहम्

അവൻ ശിരസ്സു കുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു മനോഹരമായ കഥ ആരംഭിച്ചു. ഉജ്ജ്വലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, ഞാൻ നിത്യവും പ്ലക്ഷദ്വീപിലേക്കു പോകുന്നു।

Verse 50

महता उद्यमेनापि आहारार्थं महामते । प्लक्षेद्वीपे महाराज संति देशा अनेकशः

ഹേ മഹാമതേ, ആഹാരാർത്ഥം മഹത്തായ പരിശ്രമം ചെയ്താലും—ഹേ മഹാരാജാ—പ്ലക്ഷദ്വീപിൽ അനേകം ദേശപ്രദേശങ്ങൾ ഉണ്ട്।

Verse 51

पर्वताः सरिदुद्यान वनानि च सरांसि च । ग्रामाश्च पत्तनाश्चान्ये सुप्रजाभिः प्रमोदिताः

പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, വനങ്ങൾ, സരോവരങ്ങൾ; കൂടാതെ ഗ്രാമങ്ങളും മറ്റു പട്ടണങ്ങളും—സദ്ഗുണസമ്പന്നമായ സമൃദ്ധ പ്രജകളാൽ ആനന്ദിതമായിരുന്നു।

Verse 52

सदा सुखेन संतुष्टा लोका हृष्टा वसंति ते । दानपुण्यजपोपेताः श्रद्धाभावसमन्विताः

അവർ സദാ സുഖത്തിൽ തൃപ്തരായി ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കുന്നു; ദാനം, പുണ്യകർമ്മം, ജപം എന്നിവയാൽ സമ്പന്നരായി, ശ്രദ്ധയും ഭക്തിഭാവവും നിറഞ്ഞവരായിരിക്കുന്നു।

Verse 53

प्लक्षद्वीपे महाराज आसीत्पुण्यमतिः सदा । दिवोदासस्तु धर्मात्मा तत्सुतासीदनूपमा

ഹേ മഹാരാജാ, പ്ലക്ഷദ്വീപിൽ സദാ ‘പുണ്യമതി’ എന്ന പേരുള്ള ഒരാൾ വസിച്ചിരുന്നു. ധർമാത്മാവായ ദിവോദാസന് ഒരു അനുപമയായ പുത്രിയും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 54

गुणरूपसमायुक्ता सुशीला चारुमंगला । दिव्यादेवीति विख्याता रूपेणाप्रतिमा भुवि

അവൾ ഗുണവും രൂപവും സമ്പന്നയായി, സുഷീലയും ചാരുമംഗളയും ആയിരുന്നു; ‘ദിവ്യാദേവി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി, ഭൂമിയിൽ സൗന്ദര്യത്തിൽ അപ്രതിമയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 55

पित्रा विलोकिता सा तु रूपतारुण्यमंगला । प्रथमे वयसि सा च वर्त्तते चारुमंगला

പിതാവ് അവളെ നോക്കി; അവൾ രൂപവും യൗവനവും നൽകുന്ന മംഗളശോഭയാൽ യുക്തയായിരുന്നു. പ്രായത്തിന്റെ ആദ്യ പുഷ്പത്തിൽ അവൾ സത്യമായും ദീപ്തിയായി, ചാരുമംഗളയായി നിലനിന്നു।

Verse 56

स तां दृष्ट्वा दिवोदासो दिव्यां देवीं सुतां तदा । कस्मै प्रदीयते कन्या सुवराय महात्मने

ആ ദിവ്യ തേജസ്സുള്ള കന്യയെ കണ്ട ദിവോദാസൻ അപ്പോൾ ചോദിച്ചു—“ഈ കന്യയെ ആര്ക്കാണ് നൽകുന്നത്? മഹാത്മാവായ സുവരനോ?”

Verse 57

इति चिंतापरो भूत्वा समालोक्य नरोत्तमः । रूपदेशस्य राजानं समालोक्य महीपतिः

ഇങ്ങനെ ചിന്താമഗ്നനായി നരോത്തമൻ ചുറ്റും നോക്കി; രൂപദേശത്തിന്റെ രാജാവിനെ കണ്ട ആ മഹീപതിയും അവനെ നിരീക്ഷിച്ചു।

Verse 58

चित्रसेनं महात्मानं समाहूय नरोत्तमः । कन्यां ददौ महात्मासौ चित्रसेनाय धीमते

മഹാത്മാവായ ചിത്രസേനനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, ആ നരോത്തമൻ—താനുമൊരു മഹാത്മൻ—ബുദ്ധിമാനായ ചിത്രസേനനു തന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹാർത്ഥം നൽകി।

Verse 59

तस्या विवाहकाले तु संप्राप्ते समये नृप । मृतोसौ चित्रसेनस्तु कालधर्मेण वै किल

ഹേ നൃപാ! അവളുടെ വിവാഹത്തിനുള്ള നിശ്ചിത സമയം വന്നപ്പോൾ, ചിത്രസേനൻ സത്യമായും കാലധർമ്മപ്രകാരം മരണപ്പെട്ടു।

Verse 60

दिवोदासस्तु धर्मात्मा चिंतयामास भूपतिः । सुब्राह्मणान्समाहूय पप्रच्छ नृपनंदनः

ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് ദിവോദാസൻ ആലോചിച്ചു; സദ്ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു വരുത്തി രാജകുമാരൻ അവരോടു ചോദിച്ചു।

Verse 61

अस्या विवाहकाले तु चित्रसेनो दिवं गतः । अस्यास्तु कीदृशं कर्म भविष्यति वदंतु मे

അവളുടെ വിവാഹസമയത്ത് ചിത്രസേനൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഇനി അവൾക്ക് എങ്ങനെയുള്ള കർമ്മഫലം/ഗതി ഉണ്ടാകും, എനിക്ക് പറയുക।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । विवाहो दृश्यते राजन्कन्यायास्तु विधानतः । पतिर्मृत्युं प्रयात्यस्या नोचेत्संगं करोति च

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം കന്യയുടെ വിവാഹം നിർബന്ധമായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ അവൾ ഭർത്താവിനോടു സംഗമം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ, അവളുടെ ഭർത്താവ് മരണത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 63

महाधिव्याधिना ग्रस्तस्त्यागं कृत्वा प्रयाति च । प्रव्राजितो भवेद्राजन्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते

ആർക്കെങ്കിലും അത്യന്തം ഗുരുതരവും അസാധ്യവുമായ രോഗം ബാധിച്ചാൽ, ത്യാഗം ചെയ്ത് പുറപ്പെട്ടു പ്രവ്രാജിതനായി (സന്ന്യാസിയായി) കഴിയാം. ഹേ രാജാവേ, ഇത് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 64

अनुद्वाहितायाः कन्याया उद्वाहः क्रियते बुधैः । न स्याद्रजस्वला यावदन्यः पतिर्विधीयते

വിവാഹമില്ലാത്ത കന്യയുടെ വിവാഹം ജ്ഞാനികൾ നടത്തുന്നു; അവൾ രജസ്വല (യൗവനപ്രാപ്ത) ആകുന്നതിന് മുമ്പേ അവൾക്കായി വിധിപ്രകാരം മറ്റൊരു ഭർത്താവിനെ നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 65

विवाहं तु विधानेन पिता कुर्यान्न संशयः । एवं राजन्समादिष्टं धर्मशास्त्रं बुधैर्जनैः

പിതാവ് വിധിപ്രകാരം വിവാഹം നടത്തിക്കൊടുക്കണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ രാജാവേ, ജ്ഞാനികൾ ഈ ധർമ്മശാസ്ത്രം സ്ഥാപിച്ച് ആജ്ഞാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 66

विवाहः क्रियतामस्या इत्यूचुस्ते द्विजोत्तमाः । दिवोदासस्तु धर्मात्मा द्विजवाक्यप्रणोदितः

ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ—“ഇവളുടെ വിവാഹം നടത്തുക” എന്നു പറഞ്ഞു. ബ്രാഹ്മണവചനങ്ങളാൽ പ്രേരിതനായ ധർമ്മാത്മാവ് ദിവോദാസനും അതിന് സമ്മതിച്ചു.

Verse 67

विवाहार्थं महाराज उद्यमं कृतवान्नृप । पुनर्दत्ता तु दानेन दिव्यादेवी द्विजोत्तम

ഹേ മഹാരാജാ, വിവാഹാർത്ഥം നൃപൻ പരിശ്രമം നടത്തി. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ആ ദിവ്യദേവിയെ ദാനരൂപത്തിൽ വീണ്ടും അർപ്പിച്ചു.

Verse 68

रूपसेनाय पुण्याय तस्मै राज्ञे महात्मने । मृत्युधर्मं गतो राजा विवाहे तु महीपतिः

ആ പുണ്യവാനായ മഹാത്മാവായ രാജാവ് രൂപസേനനുവേണ്ടി—എന്നാൽ വിവാഹസമയത്ത് തന്നെ ആ ഭൂപതി രാജാവ് മൃത്യുധർമ്മം പ്രാപിച്ചു.

Verse 69

यदा यदा महाभाग दिव्यादेव्याश्च भूपतिः । भर्ता च म्रियते काले प्राप्ते लग्नस्य सर्वदा

ഹേ മഹാഭാഗാ, ദിവ്യദേവിയുടെ ഭർത്താവായ രാജാവ് എപ്പോഴെപ്പോഴാണ് മരിക്കുന്നത്, അപ്പോഴപ്പോഴാണ് ലഗ്നത്തിന്റെ നിശ്ചിത സമയം എത്തിയപ്പോൾ തന്നെ അത് എപ്പോഴും സംഭവിക്കുന്നത്.

Verse 70

एकविंशतिभर्तारः काले काले मृताः पितः । ततो राजा महादुःखी संजातः ख्यातविक्रमः

കാലംകാലമായി അവളുടെ ഇരുപത്തൊന്ന് ഭർത്താക്കന്മാർ മരണമടഞ്ഞു. തുടർന്ന് വിക്രമപ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 71

समालोच्य समाहूय समामंत्र्य स मंत्रिभिः । स्वयंवरे महाबुद्धिं चकार पृथिवीपतिः

മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, അവരെ വിളിച്ചു വരുത്തി, ഉപദേശിച്ച്, ഭൂപതി സ്വയംവരത്തെക്കുറിച്ച് മഹത്തായ നിശ്ചയം ചെയ്തു.

Verse 72

प्लक्षद्वीपस्य राजानः समाहूता महात्मना । स्वयंवरार्थमाहूतास्तथा ते धर्मतत्पराः

പ്ലക്ഷദ്വീപിലെ രാജാക്കന്മാർ ആ മഹാത്മാവാൽ സമാഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടു. സ്വയംവരാർത്ഥമായി അവർ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, അവർയും ധർമ്മപരായണരായിരുന്നു.

Verse 73

तस्यास्तु रूपसंमुग्धा राजानो मृत्युनोदिताः । संग्रामं चक्रिरे मूढास्ते मृताः समरांगणे

അവളുടെ രൂപത്തിൽ മോഹിതരായ രാജാക്കന്മാർ, മരണത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ, മൂഢരായി യുദ്ധം ചെയ്തു; സമരഭൂമിയിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 74

एवं तात क्षयो जातः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । दिव्यादेवी सुदुःखार्ता गता सा वनकंदरम्

ഇങ്ങനെ, താതാ, ആ മഹാത്മ ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ നാശം സംഭവിച്ചു. ദിവ്യദേവി അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി വനഗുഹയിലേക്കു പോയി.

Verse 75

रुरोद करुणं बाला दिव्यादेवी मनस्विनी । एवं तात मया दृष्टमपूर्वं तत्र वै तदा

ആ ബാലിക, മനസ്വിനിയായ ദിവ്യദേവി, കരുണയായി കരഞ്ഞു. ‘താതാ, അന്ന് ഞാൻ അവിടെ അപൂർവമായൊരു ദൃശ്യം കണ്ടു.’

Verse 76

तन्मे सुविस्तरं तात तस्याः कथय कारणम्

താതാ, അവളുടെ ആ കാര്യത്തിന്റെ കാരണം എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമേ.