Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 111

Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Devanagari script

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मंत्रहीनं मयान्यथा ॥ १११ ॥

Transliteration

yannyūnamatiriktaṃ vā tatsarvaṃ kṣantumarhasi | dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ maṃtrahīnaṃ mayānyathā || 111 ||

Translation

കുറവായോ അധികമായോ സംഭവിച്ചതെല്ലാം നിങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ। ദ്രവ്യഹീനമായി, ക്രിയാഹീനമായി, മന്ത്രഹീനമായി വിധിക്കു വിരുദ്ധമായി എനാൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ।

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• न्यूनम्: deficient
• न्यूनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: न्यून (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अतिरिक्तम्: excessive
• अतिरिक्तम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतिरिक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वा: or
• वा: विकल्प (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्यय (or)

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• क्षन्तुम्: to forgive
• क्षन्तुम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Verb
• Root: क्षम् (धातु) → क्षन्तुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त (infinitive/तुमुन्), अव्ययवत्; क्रियार्थक

• अर्हसि: you are fit/you ought
• अर्हसि: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person/मध्यमपुरुष), एकवचन

• द्रव्य-हीनम्: lacking materials
• द्रव्य-हीनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्रव्य (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्रव्येण हीनम्/द्रव्याभावयुक्तम्)

• क्रिया-हीनम्: lacking proper action/ritual performance
• क्रिया-हीनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः

• मन्त्र-हीनम्: lacking mantra
• मन्त्र-हीनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः

• मया: by me
• मया: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• अन्यथा: otherwise/incorrectly
• अन्यथा: प्रकार (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: otherwise/incorrectly)

Speaker

Ritual performer/devotee (addressing the deity/adhidevata as a kṣamā-prārthanā at the close of a rite)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches ritual humility: even when worship is imperfect—by shortage, excess, or procedural error—one should consciously seek forgiveness, aligning the act with sincerity (bhāva) and dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as dependence on divine grace rather than personal perfection; the devotee admits limitations in materials, actions, and mantras, and offers a heartfelt request for pardon.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects the Vedāṅga-based concern for correct mantra and kriyā (procedure): errors can occur in recitation and ritual steps, so a formal kṣamā-prārthanā functions as a practical safeguard within Vedic-style worship.