Adhyaya 44: Subahu’s Counsel to the King of Kashi and Alarka’s Renunciation through Yoga

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अरिष्टकथनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः । चतुःचत्वारिंशोऽध्यायः । सुबाहुरुवाच— यदर्थं नृपशार्दूल ! त्वामहं शरणं गतः । तन्मया सकलं प्राप्तं यास्यामि त्वं सुखी भव ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ മാർകണ്ഡേയപുരാണത്തിൽ ‘അരിഷ്ടവൃത്താന്തം’ എന്ന നാൽപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി നാൽപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. സുബാഹു പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശാർദൂലാ! ഞാൻ ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി നിന്റെ ശരണത്തിൽ വന്നുവോ, ആ മുഴുവൻ ലക്ഷ്യവും എനിക്കു സിദ്ധമായി. ഞാൻ പോകുന്നു; നീ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കട്ടെ.

Verse 2

काखिराज उवाच— किं निमित्तं भवान् प्राप्तो निष्पन्नोऽर्थश्च कस्तव । सुबाहो ! तन्ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे ॥

കാശിരാജാവ് പറഞ്ഞു—നീ ഏതു കാരണത്താൽ വന്നതാണ്, നിനക്ക് ഏതു ലക്ഷ്യം സിദ്ധമായി? ഹേ സുബാഹൂ, അത് എനിക്കു പറയുക; എനിക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്.

Verse 3

समाक्रान्तमलर्केण पितृपैतामहं महत् । राज्यं देहीति निर्जित्य त्वयाहमभिचोदितः ॥

എന്റെ പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്മാരുടെയും മഹത്തായ പൈതൃകരാജ്യം അലർക്കൻ കവർന്നു. നിങ്ങൾ അവനെ ജയിച്ച ശേഷം, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് എന്നോട് ‘രാജ്യം അവനു കൊടുക്കുക’ എന്നു പറഞ്ഞത്.

Verse 4

ततो मया समाक्रम्य राज्यमस्यानुजस्य ते । एतत्ते बलमानितं तद्भुङ्क्ष्वस्वकुलोचितम् ॥

അപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഈ ഇളയ സഹോദരന്റെ രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്തു. ഈ സൈന്യവും ശക്തിയും ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ വംശത്തിന് യോജിച്ചതുപോലെ യഥോചിതമായി ഇതിനെ അനുഭവിക്കൂ.

Verse 5

सुबाहुरुवाच काशिराज ! निबोध त्वं यदर्थमयमुद्यमः । कृतो मया भवान्श्चैव कारितोऽत्यन्तमुद्यमम् ॥

സുബാഹു പറഞ്ഞു— ഹേ കാശീരാജാ, ഞാൻ ഈ പരിശ്രമം ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി ആരംഭിച്ചതും, നിന്നെയും പരമശ്രമത്തിലേക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രേരിപ്പിച്ചതും മനസ്സിലാക്കുക।

Verse 6

भ्राता ममायं ग्राम्येषु सक्तो भोगेषु तत्त्ववित् । विमूढौ बोधवन्तौ च भ्रातरावग्रजौ मम ॥

എന്റെ ഈ സഹോദരൻ തത്ത്വജ്ഞനായിട്ടും ഗ്രാമ്യ/ലൗകിക ഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തനാണ്. എന്റെ രണ്ടു മൂത്ത സഹോദരന്മാർ മോഹാവിഷ്ടരായിട്ടും ബുദ്ധിസമ്പന്നരാണ്।

Verse 7

तयोर्मम च यन्मात्रा बाल्ये स्तन्यं यथा मुखे । तथावबोधो विन्यस्तः कर्णयोरवनिपते ॥

ബാല്യത്തിൽ നമ്മുടെ അമ്മ നമ്മുടെ വായിൽ പാൽ വെച്ചതുപോലെ, ഹേ ഭൂപതേ, അവൾ നമ്മുടെ ചെവികളിൽ ബുദ്ധിയും നിക്ഷേപിച്ചു।

Verse 8

तयोर्मम च विज्ञेयाः पदार्था ये मता नृभिः । प्राकाश्यं मनसो नीतास्ते मात्रा नास्य पार्थिव ॥

മനുഷ്യർ അറിയേണ്ടതെന്ന് കരുതുന്ന എല്ലാ ജ്ഞേയ വസ്തുക്കളും/അർത്ഥങ്ങളും, ഹേ രാജാവേ, നമ്മുടെ അമ്മ നമ്മുടെ മനസ്സിൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 9

यथैकमर्थे यातानामेकस्मिन्नवसीदति । दुःखं भवति साधूनां ततास्माकं महीपते ॥

ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി പുറപ്പെട്ട സജ്ജനന്മാരിൽ ഒരാൾ തളർന്നാൽ അത് സദ്ജനർക്കു ദുഃഖമാകുന്നതുപോലെ, ഹേ രാജാവേ, ഞങ്ങൾക്കും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്।

Verse 10

गार्हस्थ्यमोहमापन्ने सीदत्यस्मिन्नरेश्वर । सम्बन्धिन्यस्य देहस्य बिभ्रति भ्रातृकल्पनाम् ॥

ഹേ നരാധിപാ! ഗൃഹസ്ഥജീവിതമോഹത്തിൽ വീണ ഈയാൾ, ഈ ദേഹത്തെയും അതിന്റെ ബന്ധങ്ങളെയും കുറിച്ച് ‘സഹോദരത്വം’യും ബന്ധുത്വവും എന്നു കൽപ്പിച്ചു മുങ്ങിപ്പോകുന്നു।

Verse 11

ततो मया विनिश्चित्य दुःखाद्वैराग्यभावना । भविष्यतीत्यस्य भवानित्युद्योगाय संश्रितः ॥

അതുകൊണ്ട്, അവന്റെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്നു വൈരാഗ്യസാധന ഉദിക്കും എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, ഈ കര്‍മ്മസാധനത്തിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ (സഹായിയായി) ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 12

तदस्य दुःखाद्वैराग्यं सम्बोधादवनिपते । समुद्भूतं कृतं कार्यं भद्रं तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥

ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിലും പ്രബോധത്തിലും നിന്നു അവനിൽ വൈരാഗ്യം ഉദിച്ചു. കര്‍മ്മം സിദ്ധമായി. നിങ്ങള്ക്ക് മംഗളം വരട്ടെ; ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 13

उष्ट्वा मदालसागर्भे पीत्वा सत्सास्तथा स्तनम् । नान्यनारीसुतैर्यातं वर्त्म यात्विति पार्थिव ॥

ഹേ രാജാവേ! മദാലസയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച്, അവളുടെ സ്തന്യം (സജ്ജനോപദേശവും) പാനം ചെയ്ത്—മറ്റു സ്ത്രീകളുടെ പുത്രന്മാർ കടന്നുപോയിട്ടില്ലാത്ത പഥത്തിൽ നീ നടക്കുക।

Verse 14

विचार्य तन्मया सर्वं युष्मत्संश्रयपूर्वकम् । कृतं तच्चापि निष्पन्नं प्रयास्ये सिद्धये पुनः ॥

ഇതെല്ലാം പരിഗണിച്ച്, ആദ്യം നിങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ ചെയ്തത് സിദ്ധമായി. ഇനി ഞാൻ വീണ്ടും സിദ്ധി പ്രാപ്തിക്കായി പരിശ്രമിക്കും।

Verse 15

उपेक्ष्यते सीदमाणः स्वजनो बान्धवः सुहृत् । यैर्नरेन्द्र ! न तान् मन्ये सेन्द्रिया विकला हि ते ॥

ഹേ രാജാവേ, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ—ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുകളെയും—ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുമ്പോൾ അവഗണിക്കുന്നവരെ ഞാൻ യഥാർത്ഥ മനുഷ്യരായി കണക്കാക്കുന്നില്ല; കാരണം അവരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ധർമ്മവിവേകവും ക്ഷീണിക്കുന്നു।

Verse 16

सुहृदि स्वजने बन्धौ समर्थे योऽवसीदति । धर्मार्थकाममोक्षेभ्यो वाच्या स्ते तत्र न त्वसौ ॥

സാമർത്ഥ്യമുള്ള സുഹൃത്തിനോടോ, സ്വന്തം ജനങ്ങളോടോ, ബന്ധുവിനോടോ ഉള്ള കടമയിൽ വീഴ്ച വരുത്തുന്നവൻ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ഉപദേശത്തിനും അർഹനല്ല; ഉപദേശം യോഗ്യനോടേ പറയേണ്ടത്, അവനോടല്ല।

Verse 17

एतत् त्वत्सङ्गमाद् भू प ! मया कार्यं महत् कृतम् । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि ज्ञानभाग्भव सत्तम ॥

ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യസംഗമം മൂലം ഞാൻ ഒരു മഹത്തായ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചു. നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു. ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, സത്യജ്ഞാനത്തിൽ പങ്കാളിയാകുക।

Verse 18

काशिराज उवाच उपकारस्त्वया साधोः अलर्कस्य कृतो महान् । ममोपकाराय कथं न करोṣi स्वमानसम् ॥

കാശിയുടെ രാജാവ് പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ സദാചാരസമ്പന്നനായ അലർക്ക മുനിവരന് വലിയ ഉപകാരം ചെയ്തു. എന്നാൽ എനിക്ക് സഹായം ചെയ്യാൻ അതുപോലെ നിങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ എന്തുകൊണ്ട് തിരിക്കുന്നില്ല?

Verse 19

फलदायी सतां सद्भिः सङ्गमो नाफलो यतः । तस्मात् तवत्संश्रयाद् युक्ता मया प्राप्ता समुन्नतिः ॥

സജ്ജനസംഗം ഫലപ്രദമാണ്; അത് ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമല്ല. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളിൽ യഥാവിധി ശരണം പ്രാപിച്ചതിനാൽ ഞാൻ അഭ്യുദയം നേടി।

Verse 20

सुबाहुरुवाच धर्मार्थकाममोक्षाख्यं पुरुषार्थचतुष्टयम् । तत्र धर्मार्थकामास्ते सकला हीयतेऽपरः ॥

സുബാഹു പറഞ്ഞു—മനുഷ്യന്റെ നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിങ്ങനെയാണ്. അവയിൽ ധർമ്മം-അർത്ഥം-കാമം ക്ഷയിച്ചാൽ ശേഷിക്കുന്നത് മോക്ഷം മാത്രമേ সাধിക്കേണ്ടതുള്ളൂ.

Verse 21

तत्ते संक्षेपतो वक्ष्ये तदिहैकमनाः शृणु । श्रुत्वा च सम्यगालोच्य यतेथाः श्रेयसे नृप ॥

ഇത് ഞാൻ നിന്നോട് സംക്ഷിപ്തമായി പറയും; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ഇവിടെ കേൾക്കുക. കേട്ട് യഥാവിധി മനനം ചെയ്ത്, ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ പരമ ശ്രേയസ്സിനായി പരിശ്രമിക്കൂ.

Verse 22

ममेति प्रत्ययो भू प ! न कार्योऽहमिति त्वया । सम्यगालोच्य धर्मो हि धर्माभावे निराश्रयः ॥

ഹേ രാജാവേ, ‘എന്റെത്’ എന്ന മമത വളർത്തരുത്; ‘ഞാൻ’ എന്ന അഹംഭാവവും അല്ല. ശരിയായി ചിന്തിക്കൂ—ധർമ്മമില്ലെങ്കിൽ ധർമ്മം തന്നെയും അധാരരഹിതമാകുന്നു.

Verse 23

कस्याहमिति संज्ञेयमित्यालोच्य त्वयात्मना । बाह्यान्तर्गतं आलॊच्य आलॊच्यापररात्रिषु ॥

സ്വന്തം ഉള്ളിൽ ചിന്തിക്കൂ—‘ഈ “ഞാൻ” എന്ന ബോധം ആരുടേതാണ്?’ ബാഹ്യവും അന്തരവും പരിശോധിച്ച്, രാത്രിയൊരൊന്നിലും വീണ്ടും വീണ്ടും മനനം ചെയ്യുക.

Verse 24

अव्यक्तादिविशेषान्तम् अविकारम् अचेतनम् । व्यक्ताव्यक्तं त्वया ज्ञेयं ज्ञाता कश्चाहमित्युत ॥

അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ പ്രത്യേകങ്ങളോളം മാറ്റമില്ലാത്തതും ജഡവുമായതെല്ലാം—ഈ വ്യക്ത-അവ്യക്തത്തെ നീ ഗ്രഹിക്കൂ; അപ്പോൾ ‘ഞാൻ’ എന്നറിയുന്ന ജ്ഞാതാവ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണെന്ന് നീ അറിയും.

Verse 25

एतस्मिन्नेव विज्ञानॆ विज्ञान्तमखिलं त्वया । अनात्मन्यात्मविज्ञानमखे खमिति मूढता ॥

ഈ ജ്ഞാനത്താൽ നീ എല്ലാം അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവേ. എന്നാൽ അനാത്മയിൽ ആത്മജ്ഞാനം തേടുന്നത്—ശൂന്യത്തിൽ ആകാശം അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ—ശുദ്ധ മോഹം മാത്രമാണ്.

Verse 26

सोऽहं सर्वगतो भूप ! लोकसंव्यवहारतः । मयेदमुच्यते सर्वं त्वया पृष्टो व्रजाम्यहम् ॥

‘സോഽഹം’—ഞാനേ അതു, സർവ്വവ്യാപി, രാജാവേ—ഇത് ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞതാണ്. നീ ചോദിച്ചതിനാൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു.

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ धीमान् ! सुबाहुः काशिभूमिपम् । काशिराजोऽपि संपूज्य सोऽलर्कं स्वपुरं ययौ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു പ്രാജ്ഞനായ സുഭാഹു കാശിയുടെ രാജാവിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. കാശിയുടെ രാജാവും അവനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു; ആ അലർക്കനും തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 28

अलर्कोऽपि सुतं ज्येष्ठमभिषिच्य नराधिपम् । वनं जगाम सन्त्यक्तसर्वसङ्गः स्वसिद्धये ॥

അലർക്കനും തന്റെ മൂത്ത പുത്രനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത്, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം ആത്മസാധന-സിദ്ധിക്കായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 29

ततः कालेन महता निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । प्राप्य योगर्धिमतुलां परं निर्वाणमाप्तवान् ॥

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം, ദ്വന്ദ്വാതീതനും അപരിഗ്രഹിയും ആയി, അനുപമമായ യോഗസിദ്ധി പ്രാപിച്ച്, അവൻ പരമ നിർവാണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 30

पश्यन् जगदिदं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । पाशैर्गुणमयैर्बद्धं बध्यमानञ्च नित्यशः ॥

അവൻ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും അടങ്ങിയ ഈ സമസ്ത ലോകം ഗുണരജ്ജുക്കളായ പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതമായി, നിത്യമായി വീണ്ടും വീണ്ടും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 31

पुत्रादिभ्रातृपुत्रादि-स्वपारक्यादिभावितैः । आकृष्यमाणं करणैर्दुःखार्तं भिन्नदर्शनम् ॥

അവൻ ലോകം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നതായി, ‘മകൻ’, ‘സഹോദരന്റെ മകൻ’, ‘എന്റെത്’ ‘മറ്റുള്ളവന്റെത്’ തുടങ്ങിയ ധാരണകളാൽ നിബദ്ധമായി, ദുഃഖംകൊണ്ട് പീഡിതമായി, വിഭക്ത ദൃഷ്ടിയോടെ ഉള്ളതായി കണ്ടു.

Verse 32

अज्ञानपङ्कगर्भस्थमनुद्धारं महामतिः । आत्मानञ्च समुत्तीर्णं गाथामेतामगायत ॥

ആ മഹാത്മാവ് ജീവികൾ അജ്ഞാനമെന്ന ചെളി-യോനിയിൽ മുങ്ങി രക്ഷിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്നതു കണ്ടു; താൻ മാത്രം കടന്നുപോയതായി അറിഞ്ഞ് ഈ ഗാഥ പാടി.

Verse 33

अहो कष्टं यदस्माभैः पूर्वं राज्यमनुष्ठितम् । इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥

‘അയ്യോ, ഞാൻ മുമ്പ് രാജധർമ്മം നിർവഹിച്ചു എന്നത് എത്ര ദുഃഖകരം!’ എന്ന്; പിന്നീടെനിക്ക് ബോധ്യമായി—യോഗത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന സുഖമില്ല.

Verse 34

जड उवाच तातैनं त्वं समातिष्ठ मुक्तये योगमुत्तमम् । प्राप्स्यसे येन तद् ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचसि ॥

ജഡൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയേ, മോക്ഷത്തിനായി ഈ പരമയോഗം അനുഷ്ഠിക്കൂ. അതിലൂടെ നീ ആ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കും; അതിനെ പ്രാപിച്ചാൽ ശോകമില്ല.

Verse 35

ततोऽहमपि यास्यामि किं यज्ञैः किं जपेन मे । कृतकृत्यस्य करणं ब्रह्मभावाय कल्पते ॥

അതിനാൽ ഞാനും സന്ന്യാസമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടും. യജ്ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ആവശ്യം, ജപത്തിന് എന്ത് ആവശ്യം? കൃതകൃത്യനായവന് പിന്നെയുള്ള ‘കർമ്മം’ ബ്രഹ്മസ്വഭാവത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠ നേടുന്നതിനായേ ഉള്ളൂ।

Verse 36

त्वत्तोऽनुज्ञामवाप्याहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । प्रयतिष्ये तथा मुक्तौ यथा यास्यामि निर्वृतिम् ॥

നിങ്ങളുടെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം ഞാൻ—ദ്വന്ദ്വാതീതനും അപരിഗ്രഹിയും ആയി—മോക്ഷത്തിനായി അങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കും; അതുവഴി നിർവാണസദൃശമായ പരമശാന്തി പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 37

पक्षिण ऊचुः एवमुक्त्वा स पितरं प्राप्यानुज्ञां ततश्च सः । ब्रह्मन् ! जगाम मेधावी परित्यक्तपरिग्रहः ॥

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പിതാവിന്റെ അനുമതി നേടി ആ ജ്ഞാനി, സ്വത്തുസമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച്, പുറപ്പെട്ടു।

Verse 38

सोऽपि तस्य पिता तद्वत् क्रमेण सुमहामतिः । वानप्रस्थं समास्थाय चतुर्थाश्रममभ्यगात् ॥

അവന്റെ പിതാവും അതുപോലെ ക്രമത്തിൽ—മഹാബുദ്ധിയോടെ—വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; തുടർന്ന് നാലാം ആശ്രമമായ സന്ന്യാസം പ്രാപിച്ചു।

Verse 39

तत्रात्मजं समासाद्य हित्वा बन्धं गुणादिकम् । प्राप सिद्धिं परां प्राज्ञस्तत्कालोपात्तसंमतिः ॥

അവിടെ പുത്രനെ കണ്ടുമുട്ടി, ഗുണാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ബന്ധനം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ ജ്ഞാനി—യോഗ്യസമയത്ത് ദൃഢനിശ്ചയം ഉദിച്ചതിനാൽ—പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 40

एतत्ते कथितं ब्रह्मन् ! यत्पृष्टा भवता वयम् । सुविस्तरं यथावच्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം നിനക്കു പൂർണ്ണമായും യഥാവിധി ശരിയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?