Adhyaya 2: The Lineage of Garuda and the Birth of the Wise Birds: Kanka and Kandhara

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वपुशापो नाम प्रथमोऽध्यायः । द्वितीयोऽध्यायः । मार्कण्डेय उवाच । अरिष्टनेमिपुत्रोऽभूद् गरुडो नाम पक्षिराट् । गरुडस्याभवत् पुत्रः सम्पातिरिति विश्रुतः ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ മാർകണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ ‘വപുശാപം’ എന്ന പേരുള്ള ആദ്യ അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി രണ്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അരിഷ്ടനേമിയിൽ നിന്ന് പക്ഷിരാജനായ ഗരുഡൻ ജനിച്ചു. ഗരുഡന് ‘സമ്പാതി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 2

तस्याप्यासीद् सुतः शूरः सुपार्श्वो वायुविक्रमः । सुपार्श्वतनयः कुन्तिः कुन्तिपुत्रः प्रलोलुपः ॥

അവനുമൊരു പുത്രൻ ഉണ്ടായി—വായുവിനോടു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള വീരൻ ‘സുപാർശ്വൻ’. സുപാർശ്വനിൽ നിന്ന് കുന്തി ജനിച്ചു; കുന്തിയുടെ പുത്രൻ പ്രലോലുപൻ ആയിരുന്നു.

Verse 3

तस्यापि तनयावास्तां कङ्कः कन्धर एव च ।

അവനുമുണ്ടായിരുന്നു രണ്ടു പുത്രന്മാർ—കങ്കനും കന്ധരനും.

Verse 4

कङ्कः कैलासशिखरे विद्युद्रूपेति विश्रुतम् । ददर्शाम्बुजपत्राक्षं राक्षसं धनदानुगम् ॥

കൈലാസശിഖരത്തിൽ കങ്കൻ ധനദൻ (കുബേരൻ) എന്നവന്റെ അനുചരനായ, പദ്മപത്രനേത്രനായ, വിദ്യുദ്രൂപൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ രാക്ഷസനെ കണ്ടു।

Verse 5

आपानासक्तममलस्त्रग्दामाम्बरधारिणम् । भार्यासहायमासीनं शिलापट्टेऽमले शुभे ॥

അവൻ പാനം ചെയ്യുവാൻ തത്സന്നദ്ധനായി, നിർമലമായ മാലയും കട്ടിബന്ധവും ശുദ്ധവസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചു; ഭാര്യയോടുകൂടെ മംഗളകരവും നിർമലവുമായ ശിലാസനത്തിൽ ഇരുന്നു।

Verse 6

तद्दृष्टमात्रं कङ्केन रक्षः क्रोधसमन्वितम् । प्रोवाच कस्मादायातस्त्वमितो ह्यण्डजाधम ॥

കങ്കനെ കണ്ടയുടൻ രാക്ഷസൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞ് പറഞ്ഞു— “നീ ഇവിടെ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ഹേ അണ്ഡജാധമാ!”

Verse 7

स्त्रीसन्निकर्षे तिष्ठन्तं कस्मान्मामुपसर्पसि । नैष धर्मः सुबुद्धीनां मिथो निष्पाद्यवस्तुषु ॥

“നീ സ്ത്രീയുടെ സന്നിധിയിലിരിക്കുമ്പോഴും ഇങ്ങനെ എന്നെ സമീപിക്കുന്നതെന്ത്? ഇത് ജ്ഞാനികളുടെ ധർമ്മമല്ല— പരസ്പരം സംഭോഗ്യമായ വിഷയങ്ങളിൽ (കാമവിഷയങ്ങളിൽ) പ്രവൃത്തിയിലാകുക।”

Verse 8

कङ्क उवाच साधारणोऽयं शैलेन्द्रो यथा तव तथा मम । अन्येषां चैव जन्तूनां ममता भवतोऽत्र का ॥

കങ്കൻ പറഞ്ഞു— “ഈ ഗിരിരാജൻ എല്ലാവർക്കും പൊതുവാണ്; നിനക്കുള്ളതുപോലെ തന്നെ എനിക്കും— മറ്റു ജീവികൾക്കും കൂടെ. പിന്നെ ഇവിടെ നിനക്ക് മമത എന്ത്?”

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच ब्रुवाणमित्थं खड्गेन कङ्कं छिन्चेद राक्षसः । क्षरत्क्षतजबिभत्सं विस्फुरन्तमचेतनम् ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോഴേക്കും ആ രാക്ഷസൻ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് കങ്കനെ വെട്ടിവീഴ്ത്തി; മുറിവിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി, ഭീകരമായി വിറച്ച് അവൻ ബോധംകെട്ടു വീണു।

Verse 10

कङ्कं विनिहतं श्रुत्वा कन्धरः क्रोधमूर्च्छितः । विद्युद्रूपवधायाशु मनश्चक्रेऽण्डजेश्वरः ॥

കങ്കൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട കന്ധരൻ ക്രോധമൂർച്ചയിൽ ആകുലനായി, അണ്ഡജരുടെ (പക്ഷികളുടെ) അധിപനായ വിദ്യുദ്രൂപനെ കൊല്ലണമെന്ന് മനസ്സിൽ ഉടൻ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 11

स गत्वा शैलशिखरं कङ्को यत्र हतः स्थितः । तस्य संकलनं चक्रे भ्रातुर्ज्येष्ठस्य खेचरः ॥ कोपामर्षविवृताक्षो नागेन्द्र इव निःश्वसन् ॥

കങ്കൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുകിടന്ന പർവ്വതശിഖരത്തിലേക്ക് അവൻ ചെന്നു. ആകാശസഞ്ചാരി തന്റെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു. ക്രോധവും രോഷവും കൊണ്ട് കണ്ണുകൾ വിരിഞ്ഞു; നാഗാധിപനെപ്പോലെ കഠിനമായി ശ്വസിച്ചു।

Verse 12

जगामाथ स यत्रास्ते भ्रातृहा तस्य राक्षसः । पक्षवातेन महता चालयन् भूधरान् वरान् ॥

പിന്നീട് അവൻ സഹോദരഹന്താവായ ആ രാക്ഷസൻ പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു—തന്റെ ചിറകുകളുടെ മഹാവായുബലത്തോടെ ഉത്തമ പർവ്വതങ്ങളെയും നടുക്കുന്നവൻ.

Verse 13

वेगात् पयोदजालानि विक्षिपन् क्षतजेक्षणः । क्षणात् क्षयितशत्रुः स पक्षाभ्यां क्रान्तभूधरः ॥

മഹാവേഗത്തോടെ അവൻ മഴമേഘങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ ചിതറിച്ചു. രക്തവർണ്ണമായ കണ്ണുകളോടെ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ചു; തന്റെ ഇരുചിറകുകളാൽ പർവ്വതങ്ങളെ ചാടിക്കടന്നു പോയി।

Verse 14

पानासक्तमतिं तत्र तं ददर्श निशाचरम् । आताम्रवक्त्रनयनं हेमपर्यङ्कमाश्रितम् ॥

അവിടെ അവൻ രാത്രിചരനായ ആ സത്തയെ കണ്ടു—മദ്യപാനത്തിൽ മനസ്സു ആസക്തനായവനെ; മുഖവും കണ്ണുകളും താമ്രവർണ്ണചുവപ്പായി, സ്വർണ്ണശയ്യയിൽ ശയിച്ചിരുന്നതായി।

Verse 15

स्रग्दामापूरितशिखं हरिचन्दनभूषितम् । केतकीगर्भपत्राभिर्दन्तैर्घोरतराननम् ॥

അവന്റെ ശിഖ മാലകളാൽ നിറഞ്ഞും അലങ്കൃതവുമായിരിന്നു; പീതചന്ദനത്താൽ വിഭൂഷിതനായിരുന്നു; കേതകീ പുഷ്പത്തിന്റെ അന്തർപത്രങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള പല്ലുകളുള്ള അവന്റെ മുഖം അത്യന്തം ഭയാനകമായിരുന്നു।

Verse 16

वामोरुमाश्रितां चास्य ददर्शायतलोचनाम् । पत्नीं मदनिकाṃ नाम पुंस्कोकिलकलस्वनाम् ॥

അവൻ അവന്റെ ഭാര്യയായ ‘മദനികാ’യെ കണ്ടു; അവൾ അവന്റെ ഇടത്തേ തുടയിൽ ചാരിയിരുന്നു, വിശാലാക്ഷി, പുരുഷ കുയിലിന്റെ കൂജനത്തുപോലെ മധുരസ്വരമുള്ളവൾ।

Verse 17

ततो रोषपरीतात्मा कन्धरः कन्दरस्थितम् । तमुवाच सुदुष्टात्मन्नेहि युध्यस्व वै मया ॥

അപ്പോൾ കന്ധരൻ ക്രോധാവിഷ്ടമനസ്സോടെ ഗുഹയിൽ പാർത്തിരുന്നവനോട് പറഞ്ഞു—“ദുഷ്ടാത്മാവേ, വരിക; നിശ്ചയമായി എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്ക!”

Verse 18

यस्माज्जेष्ठो मम भ्राता विश्रब्धो घाततस्त्वया । तस्मात्त्वां मदसंसक्तं नयिष्ये यमसादनम् ॥

“എന്റെ ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവ്—നിനക്കു വിശ്വസിച്ച്—നിനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് മദത്തിൽ അന്ധനായി അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദാസനായ നിന്നെ യമന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും।”

Verse 19

विश्वस्तघातिनां लोकाः ये च स्त्रीबालघातिनाम् । यास्यसे निरयान् सर्वांस्तांस्त्वमद्य मया हतः ॥

വിശ്വാസവഞ്ചകർക്കും സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും കൊല്ലുന്നവർക്കും വിധിക്കപ്പെട്ട നരകങ്ങളിലേക്ക്, എന്നാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് നീ ഇന്ന് തന്നെ പോകും.

Verse 20

मार्कण्डेय उवाच । इत्येवं पतगेन्द्रेण प्रोक्तं स्त्रीसन्निधौ तदा । रक्षः क्रोधसमाविष्टं प्रत्यभाषत पक्षिणम् ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ആ സ്ത്രീയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പക്ഷീന്ദ്രൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, കോപം കൊണ്ട് ജ്വലിച്ച ആ രാക്ഷസൻ പക്ഷിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 21

यदि ते निहतो भ्राता पौरुषं तद्धि दर्शितम् । त्वामप्यद्य हनिष्ये ऽहं खड्गेनानेन खेचर ॥

നിന്റെ സഹോദരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെങ്കിൽ, അവിടെ എന്റെ പരാക്രമമാണ് തെളിയിക്കപ്പെട്ടത്. അല്ലയോ ഖേചരാ (പക്ഷീ), ഇന്ന് ഈ വാളുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെയും കൊല്ലും.

Verse 22

तिष्ठ क्षणं नात्र जीवन् पतगाधम यास्यसि । इत्युक्त्वाञ्जनपुञ्जाभं विमलं खड्गमाददे ॥

"ഒരു നിമിഷം നിൽക്കൂ, മൂഢാ! നീ ഇവിടെ നിന്ന് ജീവനോടെ മടങ്ങില്ല!" ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ കണ്മഷി പോലെ കറുത്തതും നിർമ്മലവുമായ വാൾ എടുത്തു.

Verse 23

ततः पतगराजस्य यक्षाधिपभटस्य च । बभूव युद्धमतुलं यथा गरुडशक्रयोः ॥

തുടർന്ന് പക്ഷീന്ദ്രനും യക്ഷരാജാവിന്റെ ഭടനും തമ്മിൽ, ഗരുഡനും ഇന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം പോലെ അതിഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം നടന്നു.

Verse 24

ततः स राक्षसः क्रोधात् खड्गमाविध्य वेगवत् । चिक्षेप पतगेन्द्राय निर्वाणाङ्गारवर्चसम् ॥

അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ ക്രോധത്തോടെ, മഹാവേഗത്തിൽ വാൾ വീശി, മങ്ങിപ്പോയ ജ്വാലയുള്ള ജ്വലിക്കുന്ന കനലുപോലെ ദീപ്തിയുള്ള ആ വാൾ പക്ഷിരാജന്റെ മേൽ എറിഞ്ഞു।

Verse 25

पतगेन्द्रश्च तं खड्गं किञ्चिदुत्प्लुत्य भूतलात् । वक्त्रेण जग्राह तदा गरुडः पन्नगं यथा ॥

അപ്പോൾ പക്ഷിരാജനായ ഗരുഡൻ നിലത്തിൽ നിന്ന് അല്പം ചാടിയുയർന്ന്, ആ വാൾ തന്റെ കൊക്കുകൊണ്ട് പിടിച്ചു—പാമ്പിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 26

वक्त्रपादतलैर्भङ्क्त्वा चक्रे क्षोभमथातुलम् । तस्मिन्भग्ने ततः खड्गे बाहुयुद्धमवर्तत ॥

പിന്നീട് അവൻ വായാലും പാദതലങ്ങളാലും പ്രഹരിച്ച് അളവറ്റ കലഹം സൃഷ്ടിച്ചു। ആ വാൾ തകർന്നപ്പോൾ, തുടർന്ന് യുദ്ധം കൈക്കൈ പോരാട്ടമായി മാറി।

Verse 27

ततः पतगराजेन वक्षस्याक्रम्य राक्षसः । हस्तपादकरैराशु शिरसा च वियोजितः ॥

അപ്പോൾ പക്ഷിരാജൻ അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ കാൽവെച്ച് ചവിട്ടിയതിനാൽ, ആ രാക്ഷസൻ വേഗത്തിൽ കൈകൾ, കാലുകൾ, തല എന്നിവയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടു।

Verse 28

तस्मिन् विनिहते सा स्त्री खगं शरणमभ्यगात् । किञ्चित् संजातसंत्रासा प्राह भर्त्या भवामि ते ॥

അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ സ്ത്രീ ആ പക്ഷിയുടെ ശരണം തേടി അടുത്തുവന്നു। അല്പം ഭയത്തോടെ അവൾ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കും.”

Verse 29

तामादाय खगश्रेष्ठः स्वकं गृहमगात् पुनः । गत्वा स निष्कृतिं भ्रातुर्विद्युद्रुपनिपातनात् ॥

അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പക്ഷിശ്രേഷ്ഠൻ വീണ്ടും തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. അവിടെ ചെന്നു, ഇടിമിന്നലേറ്റ് വൃക്ഷം വീണതുകൊണ്ടുണ്ടായ ദോഷത്തിന് സഹോദരന്റെ പേരിൽ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 30

कन्धरस्य च सा वेश्म प्राप्येच्छारूपधारिणी । मेनकातनया सुभ्रूः सौपर्णं रूपमाददे ॥

കന്ധരയുടെ വസതിയിലെത്തി, ഇഷ്ടാനുസരണം രൂപം സ്വീകരിക്കാൻ കഴിവുള്ള, മേനകയുടെ സുന്ദരഭ്രൂവളിയായ പുത്രി ഗരുഡസദൃശമായ പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 31

तस्यां स जनयामास तार्क्षों नाम सुतां तदा । मुनिशापाग्निविप्लुष्टां वपुमप्सरसां वराम् ॥ तस्या नाम तदा चक्रे तार्क्षोमिति विहङ्गमः ॥

അവളിൽ അവൻ ‘താർക്ഷോ’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു പുത്രിയെ ജനിപ്പിച്ചു. അവൾ ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സായിരുന്നു; എന്നാൽ ഋഷിശാപത്തിന്റെ അഗ്നിയാൽ അവളുടെ ദേഹം ദഗ്ധമായിരുന്നു. ആ പക്ഷി തന്നെയാണ് അവൾക്ക് ‘താർക്ഷോ’ എന്നു നാമം നൽകിയത്.

Verse 32

मण्डपालसुताश्चासंश्चत्वारोऽमितबुद्धयः । जरितारिप्रभृतयो द्रोणान्ता द्विजसत्तमाः ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! മണ്ടപാലന് അളവറ്റ ബുദ്ധിയുള്ള നാല് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ജരിതാരി മുതൽ ദ്രോണൻ വരെ.

Verse 33

तेषां जगहन्यो धर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः । उपयेमे स तां तार्क्षी कन्धरानुमते शुभाम् ॥

അവരിൽ ഇളയവൻ ധർമ്മാത്മാവും വേദവും വേദാംഗങ്ങളും നന്നായി അറിഞ്ഞവനുമായിരുന്നു. കന്ധരയുടെ സമ്മതത്തോടെ അവൻ ആ മംഗളമായ താർക്ഷിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.

Verse 34

कस्यचित्त्वथ कालस्य तार्क्षो गर्भमवाप ह । सप्तपक्षाहिते गर्भे कुरुक्षेत्रं जगाम सा ॥

കുറച്ചു കാലത്തിനു ശേഷം താർക്ഷാ ഗർഭം ധരിച്ചു. ഏഴ് പക്ഷദ്വയങ്ങൾ ഗർഭം ധരിച്ചു അവൾ കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 35

कुरुपाण्डवयोर्युद्धे वर्तमाने सुदारुणे । भावित्वाच्चैव कार्यस्य रणमध्ये विवेश सा ॥

കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, ആ കര്‍മ്മം വിധിയാൽ നിശ്ചിതമായതിനാൽ അവൾ യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 36

तत्रापश्यत् तदा युद्धं भगदत्तकिरीटिनोः । निरन्तरं शरैरासीदाकाशं शलभैरिव ॥

അവിടെ അവൻ ഭഗദത്തനും കിരീടധാരിയായ യോദ്ധാവും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം കണ്ടു. ആകാശം ഇടവിടാതെ അമ്പുകളാൽ നിറഞ്ഞു, പാറ്റകളോ വെട്ടുക്കിളികളോ കൂട്ടംപോലെ.

Verse 37

पार्थकोदण्डनिर्मुक्तमासन्नमतिवेगवत् । तस्या भल्लमहिश्यामं त्वचं चिच्छेद जाठरीम् ॥

പാർത്ഥന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പ് മഹാവേഗത്തിൽ സമീപിച്ചു; വിശാലമായ അഗ്രഭാഗം കൊണ്ട്, സർപ്പത്തെപ്പോലെ കറുത്ത അവളുടെ ഉദരചർമ്മം മുറിച്ചു.

Verse 38

भिन्ने कोष्ठे शशाङ्काभं भूमावण्डचतुष्टयम् । आयुषः सावशेषत्वात् तूलराशाविवापतत् ॥

കോശാഗാരം (ഭണ്ഡാരം) പൊട്ടിത്തുറന്നപ്പോൾ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വെളുത്ത മുട്ടപോലെയുള്ള നാലു വസ്തുക്കൾ—പഞ്ഞിക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ—ഭൂമിയിൽ വീണു; കാരണം ആയുസ്സിന്റെ അല്പം മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.

Verse 39

तत्पातसमकाले च सुप्रतीकाद्गजोत्तमात् । पपात महती घष्टा बाणसंच्छिन्नबन्धना ॥

അവൻ വീണ അതേ ക്ഷണത്തിൽ, സുപ്രതീക എന്ന ശ്രേഷ്ഠ ഗജത്തിൽ നിന്ന്, അമ്പുകൾകൊണ്ട് മുറിഞ്ഞ ബന്ധനങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മഹത്തായ ഹൗദ (മഞ്ചം) താഴെ വീണു।

Verse 40

समं समन्तात् प्राप्ता तु निर्भिन्नधरणीतला । छादयन्ती खगाण्डानि स्थितानि पिशितोपरी ॥

എന്നാൽ അത് എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും സമമായി പരന്നു; ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം പിളർന്നു. മാംസത്തിന്മേൽ കിടന്നിരുന്ന പക്ഷികളുടെ മുട്ടകളെ മൂടി, അത് അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 41

हते च तस्मिन् नृपतौ भगदत्ते नरेश्वरे । बहून्यहाऽन्यभूद्युद्धं कुरुपाण्डवसैन्ययोः ॥

മനുഷ്യരുടെ നാഥനായ രാജാവ് ഭഗദത്തൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതിനുശേഷം കുരു–പാണ്ഡവ സൈന്യങ്ങളുടെ യുദ്ധം പല ദിവസങ്ങളോളം തുടർന്നു।

Verse 42

वृत्ते युद्धे धर्मपुत्रे गते शान्तनवान्तिकम् । भीष्मस्य गदतोऽशेषान् श्रोतुं धर्मान् महात्मनः ॥

യുദ്ധം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ധർമ്മപുത്രൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ) ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ (ഭീഷ്മൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു; മഹാത്മ ഭീഷ്മൻ പ്രസ്താവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ധർമ്മങ്ങളെ സമഗ്രമായി ശ്രവിക്കാനായി।

Verse 43

घष्टागतानि तिष्ठन्ति यत्राण्डानि द्विजोत्तम । आजगाम तमुद्देशं शमीको नाम संयमी ॥

“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ആ മുട്ടകൾ വന്നിറങ്ങി നിലകൊണ്ടിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്തേക്ക്, ശമീക എന്ന ആത്മസംയമനമുള്ള തപസ്വി എത്തിച്ചേർന്നു।”

Verse 44

स तत्र शब्दमशृणोच्चिचीकुचीति वाशताम् । बाल्यादस्फुटवाक्यानां विज्ञानेऽपि परे सति ॥

അവിടെ അവൻ ശിശുസദൃശമായി “ചിചീകു-ചീ” എന്നു കരയുന്നവരുടെ ശബ്ദം കേട്ടു. അവന്റെ ബോധം പ്രൗഢമായിരുന്നെങ്കിലും, ബാല്യജന്യമായ വാക്കുകളായതിനാൽ അവരുടെ ഭാഷ അസ്പഷ്ടമായിരുന്നു।

Verse 45

अथर्षिः शिष्यसहितो घृष्टामुत्पाट्य विस्मितः । अमातृपितृपक्षाणि शिशुकानि ददर्श ह ॥

അപ്പോൾ മുനി ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ ആ കൂടുപോലെയുള്ള കൂമ്പാരം പിളർത്തി; അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിയപ്പോൾ അമ്മയും അച്ഛനും ഇല്ലാത്ത ചെറുകുഞ്ഞുപക്ഷികൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 46

तानि तत्र तथा भूमौ शमीको भगवान् मुनिः । दृष्ट्वा स विस्मयाविष्टः प्रोवाचानुगतान् द्विजान् ॥

അങ്ങനെ നിലത്ത് കിടന്നിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ ആദരണീയനായ ശമീക ഋഷി തനോടൊപ്പം വന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 47

सम्यगुक्तं द्विजाग्र्येण शुक्रेणोशनसा स्वयम् । पलायनपरं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यं सुरार्दितम् ॥

ഇങ്ങനെ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ശുക്രൻ, ഉശനസ്സ് തന്നേ, പറഞ്ഞത് യുക്തമായിരുന്നു; കാരണം ദേവന്മാർ പീഡിപ്പിച്ച് ഓടിപ്പോകാൻ തുനിഞ്ഞ ദൈത്യസൈന്യത്തെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 48

न गन्तव्यं निवर्तध्वं कस्माद् व्रजथ कातराः । उत्सृज्य शौर्ययशसी क्व गताः न मरिष्यथ ॥

“പോകരുത്—തിരിഞ്ഞുവരിക! ഭീരുക്കളെപ്പോലെ എന്തിന് ഓടുന്നു? ശൗര്യവും മാനവും ഉപേക്ഷിച്ച് നിങ്ങൾ എവിടേക്കു പോകും—അവിടെ മരണം ഉണ്ടാകില്ലേ?”

Verse 49

नश्यतो युध्यतो वापि तावद्भवति जीवितम् । यावद्धातासृजत् पूर्वं न यावन्मनसेप्सितम् ॥

ഒരാൾ നശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായാലും യുദ്ധത്തിൽ പോരാടുകയായാലും, ധാതൃ (വിധാതാവ്) മുമ്പേ സൃഷ്ടിച്ചത്ര കാലം മാത്രമേ ജീവൻ നിലനിൽക്കൂ; മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം മാത്രം കൊണ്ട് അത് നീളുകയില്ല।

Verse 50

एके म्रियन्ते स्वगृहे पलायन्तोऽपरे जनाः । भुञ्जन्तोऽन्नं तथैवापः पिबन्तो निधनं गताः ॥

ചിലർ സ്വന്തം വീടുകളിലേ തന്നെ മരിക്കുന്നു; ചിലർ ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ മരിക്കുന്നു. അതുപോലെ ചിലർ ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോൾ പ്രാണൻ വിടുന്നു; ചിലർ വെള്ളം കുടിക്കുമ്പോൾ.

Verse 51

विलासिनस्तथैवान्ये कामयाना निरामयाः । अविक्षताङ्गाः शस्त्रैश्च प्रेतराजवशङ्गताः ॥

ചിലർ ഭോഗലോലുപരായിരുന്നു; ചിലർ ആഗ്രഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിട്ടും രോഗരഹിതരായിരുന്നു. ആയുധങ്ങൾക്കാലും അവരുടെ അവയവങ്ങൾ ക്ഷതപ്പെട്ടില്ല—എങ്കിലും അവർ പ്രേതരാജൻ (യമൻ)ന്റെ അധീനത്തിലായി.

Verse 52

अन्ये तपस्याभिरता नीताः प्रेतनृपानुगैः । योगाभ्यासे रताश्चान्ये नैव प्रापुरमृत्युताम् ॥

ചിലർ തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവരായിട്ടും പ്രേതരാജന്റെ അനുചരന്മാർ അവരെ കൊണ്ടുപോയി; മറ്റുചിലർ യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ലീനരായിട്ടും അമരത്വം പ്രാപിച്ചില്ല।

Verse 53

शम्बराय पुरा क्षिप्तं वज्रं कुलिशपाणिना । हृदयेऽभिहतस्तेन तथापि न मृतोऽसुरः ॥

മുമ്പ് വജ്രധാരി (ഇന്ദ്രൻ) ശംബരനിലേക്കു വജ്രം എറിഞ്ഞു. അത് ഹൃദയത്തിൽ തുളച്ചുകയറിയിട്ടും ആ അസുരൻ അപ്പോൾ മരിച്ചില്ല।

Verse 54

तेनैव खलु वज्रेण तेनैनेन्द्रेण दानवाः । प्राप्‍ते काले हता दैत्या स्तत्क्षणान्निधनं गताः ॥

അതേ വജ്രം—ഇന്ദ്രന്റെ ആയുധം—കൊണ്ടു ദാനവന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ നിയതകാലം എത്തിയപ്പോൾ ദൈത്യർ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു, ആ നിമിഷം തന്നേ നാശം പ്രാപിച്ചു।

Verse 55

विदित्वैवं न सन्त्रासः कर्तव्यो विनिवर्तते । ततो निवृत्तास्ते दैत्या स्त्यक्त्वा मरणजं भयम् ॥

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ ഭ്രമിക്കേണ്ട; അത് ശമിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആ ദൈത്യർ മരണഭയത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്മാറി।

Verse 56

इति शुक्रवचः सत्यं कृतमेभिः खगोत्तमैः । ये युद्धेऽपि न सम्प्राप्ताः पञ्चत्वमतिमानुषे ॥

ഈ ശ്രേഷ്ഠ പക്ഷികൾ ശുക്രമുനിയുടെ വാക്കിനെ സത്യമാക്കി. യുദ്ധത്തിലുപോലും ‘പഞ്ചത്വം’ (മരണം) പ്രാപിക്കാത്തവർ, മനുഷ്യപരിമിതിയെ അതിക്രമിച്ച രീതിയിൽ അതിനെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 57

क्वाणाडानां पतनं विप्राः क्व घण्टापतनं समम् । क्व च मांसवसारक्तैर्भूमेरास्तरणक्रियाः ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ചെറു ആṇāḍa-കളുടെ വീഴ്ച എവിടെ, മണി വീഴുന്നതിന് തുല്യമായത് എവിടെ? പിന്നെ മാംസം, മേദസ്സ്, രക്തം എന്നിവകൊണ്ട് ഭൂമിയെ വിരിച്ചു/മൂടുന്നതെവിടെ?

Verse 58

केऽप्येते सर्वथा विप्रा नैते सामान्यपक्षिणः । दैवानुकूलता लोके महाभाग्यप्रदर्शिनी ॥

എങ്ങനെയോ, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇവർ എല്ലാതരത്തിലും വിശിഷ്ടരാണ്; സാധാരണ പക്ഷികൾ അല്ല. ലോകത്തിൽ ദൈവാനുകൂലത തന്നെയാണ് മഹാസൗഭാഗ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്।

Verse 59

एवमुक्त्वा स तान् वीक्ष्य पुनर्वचनमब्रवीत् । निवर्तताश्रमं यात गृहीत्वा पक्षिबालकान् ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവരെ നോക്കി അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ; ഈ ചെറുപക്ഷിക്കുഞ്ഞുകളെ എടുത്തുകൊണ്ട് ആശ്രമത്തിലേക്കു പോകുവിൻ।”

Verse 60

मार्जाराखुभयं यत्र नैषामण्डजजन्मनाम् । श्येनतो नकुलाद्वापि स्थाप्यन्तां तत्र पक्षिणः ॥

ഈ മുട്ടയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ജീവികൾക്ക് പൂച്ചയുടെയും എലിയുടെയും ഭയം ഇല്ലാത്തിടത്തേ പക്ഷികളെ പാർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ പരുന്തിൽ നിന്നോ മുങ്ങൂസിൽ നിന്നോ പോലും സുരക്ഷയുള്ളിടത്ത്.

Verse 61

द्विजाः किं वातियत्नेन मार्यन्ते कर्मभिः स्वकैः । रक्ष्यन्ते चाखिला जीवा यथैते पक्षिबालकाः ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, വെറും വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമം കൊണ്ട് എന്ത് സാധ്യമാകും? ജീവികൾ സ്വന്തം കർമ്മഫലത്താൽ തന്നെ മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; എല്ലാജീവികളും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു—ഈ ചെറുപക്ഷിക്കുഞ്ഞുകളെപ്പോലെ.

Verse 62

तथापि यत्नः कर्तव्यो नरैः सर्वेषु कर्मसु । कुर्वन् पुरुषकारं तु वाच्यतां याति नो सताम् ॥

എങ്കിലും എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മനുഷ്യർ പരിശ്രമിക്കണം; എന്നാൽ വെറും സ്വന്തം പരിശ്രമം മാത്രമേ ആശ്രയിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ സജ്ജനരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ദ്യനാകുന്നു.

Verse 63

इति मुनिवरचोदितास्ततस्ते मुनितनयाः परिगृह्य पक्षिणस्तान् । तरुविटपसमाश्रितालिसङ्घं ययुरथ तापसरम्यमाश्रमं स्वम् ॥

ശ്രേഷ്ഠ മുനിയുടെ ഉപദേശം ലഭിച്ച ആ മുനിപുത്രന്മാർ ആ പക്ഷികളെ എടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി—തപസ്വികൾക്ക് മനോഹരമായത്—അവിടെ വൃക്ഷശാഖകളിൽ തേൻചീറ്റകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ആശ്രയം പിടിച്ചിരുന്നു.

Verse 64

स चापि वन्यं मनसाभिकामितं प्रगृह्य मूलं कुसुमं फलं कुशान् । चकार चक्रायुध-रुद्र-वेधसां सुरेन्द्र-वैवस्वतः जातवेदसाम् ॥

അവൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന വനോപഹാരങ്ങൾ—വേരുകൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, കുശപ്പുല്ല്—എല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ട് ചക്രധാരി വിഷ്ണുവിന്നും, രുദ്രനിന്നും, വേധസ് (ബ്രഹ്മാവിന്നും), ദേവാധിപൻ ഇന്ദ്രനിന്നും, വൈവസ്വത യമനിന്നും, ജാതവേദസ് അഗ്നിക്കുമായി വിധിപൂർവ്വം ഹവിസ് അർപ്പിച്ചു।

Verse 65

अपाम्पतेर्गोष्पतिवित्तरक्षिणोः समीरणस्यापि तथा द्विजोत्तमाः । धातुर्विधातुस्त्वथ वैश्वदेविकाः श्रुतिप्रयुक्ता विविधास्तु सत्क्रियाः ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! വേദം നിർദേശിച്ച സത്ക്രിയകൾ പലവിധമാണ്—ജലാധിപൻ വരുണനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ, പശുപതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ, ധനരക്ഷകൻ (കുബേരൻ) ബന്ധപ്പെട്ടവ, കൂടാതെ വായുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ; അതുപോലെ ധാതൃ-വിധാതൃർക്കും, സർവദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൈശ്വദേവ കർമ്മങ്ങളും ഉണ്ട്।