Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे चतुर्युगपरिमाणं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः इन्द्र उवाच पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗ മഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘ചതുര്യുഗപരിമാണം’ എന്ന നാല്പതാം അധ്യായം സമാപ്തം. ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—സഹസ്ര യുഗങ്ങളുടെ അവസാനം വന്ന പ്രഭാതത്തിൽ പിതാമഹൻ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് മുൻപുപോലെ ലയിച്ച പ്രജകളെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 2

एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्य् आपो वह्नौ समीरणे

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ആ പരാർദ്ധകാലം കഴിഞ്ഞു അതിന്റെ ഇരട്ടിയും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭൂമി ജലത്തിൽ വ്യാപിച്ചു; ആ ജലം അഗ്നിയിൽ, അഗ്നി വായുവിൽ ലീനമായി—തത്ത്വങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധ സംഹാരം।

Verse 3

वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അഗ്നിയും വായുവും, കൂടാതെ തന്മാത്രയോടുകൂടിയ ആകാശവും; പിന്നെ ഏകാദശ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ (പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും) തന്മാത്രകളും—ഇവ തത്ത്വക്രമത്തിൽ എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 4

अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्

അഹങ്കാരത്തെ പ്രാപിച്ച ഉടൻ അവ അതേ ക്ഷണത്തിൽ അതിൽ ലീനമായി. പിന്നെ അവിടെയേ അഭിമാനം ക്ഷണത്തിൽ മഹത് തത്ത്വത്തെ വ്യാപിച്ചു.

Verse 5

महानपि तथा व्यक्तं प्राप्य लीनो ऽभवद्द्विज अव्यक्तं स्वगुणैः सार्धं प्रलीनमभवद्भवे

ഹേ ദ്വിജാ! മഹത്തത്ത്വവും വ്യക്താവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച് വീണ്ടും ലീനമായി; അവ്യക്തവും തന്റെ ഗുണങ്ങളോടുകൂടെ ഭവനായ ശിവനിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രലീനമായി.

Verse 6

ततः सृष्टिरभूत्तस्मात् पूर्ववत्पुरुषाच्छिवात् अथ सृष्टास्तदा तस्य मनसा तेन मानसाः

അപ്പോൾ ആദിപുരുഷനായ ശിവനിൽ നിന്നു മുൻപുപോലെ സൃഷ്ടി വീണ്ടും ഉദിച്ചു. പിന്നെ അവന്റെ ഇച്ഛയും മനസ്സും വഴി മാനസപുത്രന്മാർ (മാനസാഃ) സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 7

न व्यवर्धन्त लोके ऽस्मिन् प्रजाः कमलयोनिना वृद्ध्यर्थं भगवान्ब्रह्मा पुत्रैर्वै मानसैः सह

ഈ ലോകത്തിൽ പ്രജകൾ വർധിച്ചില്ല. അതിനാൽ കമലയോനിയായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിവൃദ്ധിക്കായി തന്റെ മാനസപുത്രന്മാരോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 8

दुश्चरं विचचारेशं समुद्दिश्य तपः स्वयम् तुष्टस्तु तपसा तस्य भवो ज्ञात्वा स वाञ्छितम्

അവൻ സ്വയം ഈശ്വരനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ദുഷ്കരമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു. ആ തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ ഭവൻ (ശിവൻ) അവന്റെ അഭിലാഷം അറിഞ്ഞ് അഭീഷ്ടം നൽകാൻ സന്നദ്ധനായി.

Verse 9

ललाटमध्यं निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु पुत्रस्नेहमिति प्रोच्य स्त्रीपुंरूपो ऽभवत्तदा

അപ്പോൾ ആ പുരുഷനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലലാടമധ്യം ഭേദിച്ച്, “ഇത് പുത്രസ്നേഹം” എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച്, ആ ശക്തി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സ്ത്രീ-പുരുഷ ഇരുരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 10

तस्य पुत्रो महादेवो ह्य् अर्धनारीश्वरो ऽभवत् ददाह भगवान्सर्वं ब्रह्माणं च जगद्गुरुम्

അവനിൽ നിന്നു മഹാദേവൻ ജനിച്ചു; അർധനാരീശ്വരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ ഭഗവാൻ സർവ്വവും ദഹിപ്പിച്ചു—ജഗദ്ഗുരു ബ്രഹ്മാവിനെയും—പതി ശിവന്റെ പരമത്വം വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 11

अथार्धमात्रां कल्याणीम् आत्मनः परमेश्वरीम् बुभुजे योगमार्गेण वृद्ध्यर्थं जगतां शिवः

പിന്നീട് ശിവൻ ലോകങ്ങളുടെ വർദ്ധി-സമൃദ്ധിക്കായി യോഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ തന്റെ തന്നെ ആത്മസ്വരൂപിണിയായ കല്യാണി പരമേശ്വരിയുമായി—സൂക്ഷ്മ അർധമാത്രാ ശക്തിയുമായി—ഏകത പ്രാപിച്ചു.

Verse 12

तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः विश्वेश्वरस्तु विश्वात्मा चास्त्रं पाशुपतं तथा

ആ ക്രമത്തിൽ പരമേശ്വരൻ—വിശ്വേശ്വരനും വിശ്വാത്മാവും—ഹരിയെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; അതുപോലെ പാശുപത അസ്ത്രവും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി.

Verse 13

तस्माद्ब्रह्मा महादेव्याश् चांशजश् च हरिस् तथा अण्डजः पद्मजश्चैव भवाङ्गभव एव च

അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മഹാദേവിയിൽ നിന്നുമും. ഹരിയും അംശരൂപമായി ജനിച്ചു. അവൻ ‘അണ്ഡജ’ ‘പദ്മജ’ എന്നും—ഭവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ അങ്കത്തിൽ നിന്നുയർന്നവൻ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 14

एतत्ते कथितं सर्वम् इतिहासं पुरातनम् परार्धं ब्रह्मणो यावत् तावद्भूतिः समासतः

ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം മുഴുവനും നിനക്കു പറഞ്ഞു. ബ്രഹ്മന്റെ ‘പരാർധ’ വരെ ഉള്ള ഭൂതി (പ്രകടാവസ്ഥ)യുടെ സാരം സംക്ഷേപമായി ഇത്രമാത്രം.

Verse 15

वैराग्यं ब्रह्मणो वक्ष्ये तमोद्भूतं समासतः नारायणो ऽपि भगवान् द्विधा कृत्वात्मनस्तनुम्

തമോഗുണത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ വൈരാഗ്യം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു. ഭഗവാൻ നാരായണനും തന്റെ തന്നെ ദേഹത്തെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് തുടർ ജഗദ്‌വികാസത്തെ പ്രవర്തിപ്പിച്ചു.

Verse 16

ससर्ज सकलं तस्मात् स्वाङ्गादेव चराचरम् ततो ब्रह्माणमसृजद् ब्रह्मा रुद्रं पितामहः

അവന്റെ തന്നെ സ്വാംഗങ്ങളിൽ നിന്നു സകല ചരാചര ജഗത്തും ഉദ്ഭവിച്ചു. തുടർന്ന് അവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ രുദ്രനെ പ്രസ്ഫुटിപ്പിച്ചു.

Verse 17

मुने कल्पान्तरे रुद्रो हरिं ब्रह्माणम् ईश्वरम् ततो ब्रह्माणमसृजन् मुने कल्पान्तरे हरिः

മുനേ, ഒരു കല്പത്തിൽ ഈശ്വരനായ രുദ്രൻ ഹരിയെ ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചു; മറ്റൊരു കല്പത്തിൽ, മുനേ, ഹരിയേ ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇങ്ങനെ കല്പഭേദത്തിൽ പ്രവർത്തനക്രമം കാണപ്പെടുമ്പോഴും, പരമ പതി അന്തർനിയന്താവായി അതീതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 18

नारायणं पुनर्ब्रह्मा ब्रह्माणं च पुनर्भवः तदा विचार्य वै ब्रह्मा दुःखं संसार इत्यजः

വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവ് നാരായണനെ ധ്യാനിച്ചു; വീണ്ടും ഭവൻ (ശിവൻ) ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിച്ചു. അപ്പോൾ അജനായ ബ്രഹ്മാവ് വിചാരിച്ച്—“ഈ സംസാരമെന്നത് നിശ്ചയമായും ദുഃഖമാണ്” എന്നു നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 19

सर्गं विसृज्य चात्मानम् आत्मन्येव नियोज्य च संहृत्य प्राणसञ्चारं पाषाण इव निश्चलः

സൃഷ്ടിപ്രവൃത്തി വിട്ട്, ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ തന്നെയാക്കി സ്ഥാപിച്ച്, പ്രാണസഞ്ചാരത്തെ സംഹരിച്ചു; പാറപോലെ പൂർണ്ണ നിശ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 20

दशवर्षसहस्राणि समाधिस्थो ऽभवत्प्रभुः अधोमुखं तु यत्पद्मं हृदि संस्थं सुशोभनम्

പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ പ്രഭു സമാധിയിൽ ലീനനായി നിലകൊണ്ടു. ഹൃദയത്തിൽ ഒരു അതിശോഭനമായ താമര ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് അധോമുഖമായിരുന്നാലും ദീപ്തിയോടെ വിരാജിച്ചു.

Verse 21

पूरितं पूरकेणैव प्रबुद्धं चाभवत्तदा तदूर्ध्ववक्त्रम् अभवत् कुम्भकेन निरोधितम्

പൂരകത്തോടെ നിറഞ്ഞതുമാത്രം അത് ജാഗ്രതയിലായി. കുംഭകത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിന്റെ ‘മുഖം’ ഊർധ്വമായി—പാശാതീതനായ പതിയായ പ്രഭുവിലേക്കു പ്രാണനും മനസ്സും ഉയരുന്നതിന്റെ സൂചനയായി.

Verse 22

तत्पद्मकर्णिकामध्ये स्थापयामास चेश्वरम् तदोमिति शिवं देवम् अर्धमात्रापरं परम्

ആ താമരയുടെ കർണികാമദ്ധ്യത്തിൽ ഈശ്വരനെ സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ‘ഓം’ എന്ന പവിത്രനാദമായി പരമദേവൻ ശിവനെ ധ്യാനിച്ചു—അർധമാത്രയെയും അതീതമായ പരാത്പര തത്ത്വമായി.

Verse 23

मृणालतन्तुभागैकशतभागे व्यवस्थितम् यमी यमविशुद्धात्मा नियम्यैवं हृदीश्वरम्

യമങ്ങളാൽ അന്തഃകരണം ശുദ്ധമായ സംയമി യോഗി, നിയമപൂർവം സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന ഹൃദീശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം—താമരനാളിന്റെ ഒരു നാരിന്റെ നൂറിലൊന്നിനോളം സൂക്ഷ്മമായ സ്ഥാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി.

Verse 24

यमपुष्पादिभिः पूज्यं याज्यो ह्ययजदव्ययम् तस्य हृत्कमलस्थस्य नियोगाच्चांशजो विभुः

യമപുഷ്പാദികളാൽ പൂജ്യനും യജ്ഞാർഹനും ആയ ആ അവ്യയ പ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ചു. ഹൃദയതാമരയിൽ അധിവസിക്കുന്ന ആ പ്രഭുവിന്റെ നിയോഗത്താൽ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭു അംശരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 25

ललाटमस्य निर्भिद्य प्रादुरासीत्पितामहात् लोहितो ऽभूत् स्वयं नीलः शिवस्य हृदयोद्भवः

അവന്റെ ലലാടം ഭേദിച്ച് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് നീലലോഹിതൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ചുവപ്പായി തോന്നിയാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വയം നീലകണ്ഠൻ—ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ചവൻ.

Verse 26

वह्नेश्चैव तु संयोगात् प्रकृत्य पुरुषः प्रभुः नीलश् च लोहितश्चैव यतः कालाकृतिः पुमान्

അഗ്നിയുമായുള്ള സംയോഗത്താൽ, പ്രകൃതിയോടൊന്നായ പ്രഭു പുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. അവനിൽ നിന്നുതന്നെ നീലവും ലോഹിതവും എന്ന രൂപങ്ങളും, കാലസ്വരൂപനായ പുരുഷനും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 27

नीललोहित इत्युक्तस् तेन देवेन वै प्रभुः ब्रह्मणा भगवान्कालः प्रीतात्मा चाभवद्विभुः

ആ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് ‘നീലലോഹിത’ എന്നു വിളിച്ചപ്പോൾ, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു—ഭഗവാൻ കാലൻ (ശിവൻ)—അന്തരത്തിൽ പ്രസന്നനായി.

Verse 28

सुप्रीतमनसं देवं तुष्टाव च पितामहः नामाष्टकेन विश्वात्मा विश्वात्मानं महामुने

മഹാമുനേ, അപ്പോൾ അത്യന്തം പ്രീതമനസ്സായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേവൻ—വിശ്വാത്മാവ്—നെ എട്ട് നാമങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; വിശ്വാത്മാവുതന്നെ വിശ്വാത്മാവിനെ വന്ദിച്ചു.

Verse 29

पितामह उवाच नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयाय ते

പിതാമഹൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവാൻ രുദ്രാ, സൂര്യസദൃശമായ അളവറ്റ തേജസ്സുള്ളവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ദേവ ഭവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം—നീ രസസ്വരൂപനും അംബു-തത്ത്വമയനും ആയി സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 30

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमो नमः

ഭൂമിരൂപനായ ശർവ്വനു, നിത്യവും സുഗന്ധഭരിതനും ജീവദായകനുമായവനു നമസ്കാരം. വായുരൂപനായ ഈശനു—പ്രഭോ, നീ തന്നെയാണ് സ്പർശതത്ത്വം—പുനഃപുനഃ നമോ നമഃ.

Verse 31

पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

സകല പശുക്കളുടെ (ബന്ധിതജീവികളുടെ) പതിയായവനേ, അതിതേജസ്സുള്ള പാവകനേ, ഭീമനേ, വ്യോമരൂപനായ പ്രഭുവേ, മന്ത്രഗമ്യമായ ശബ്ദമാത്ര-തത്ത്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 32

महादेवाय सोमाय अमृताय नमो ऽस्तु ते उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

മഹാദേവ സോമാ—അമൃതസ്വരൂപാ—നിനക്കു നമോऽസ്തു. ഉഗ്രപ്രഭോ, യജ്ഞത്തിന്റെ യജമാനാ, കർമയോഗാധിപതേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 33

यः पठेच्छृणुयाद्वापि पैतामहमिमं स्तवम् रुद्राय कथितं विप्राञ् श्रावयेद्वा समाहितः

ഈ പൈതാമഹ സ്തവം—രുദ്രനായി പ്രസ്താവിച്ചതിനെ—ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്ത്, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ വിപ്രന്മാർക്കും കേൾപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, (അവൻ ഇതിന്റെ പുണ്യഫലത്തിന് അർഹനാകുന്നു).

Verse 34

अष्टमूर्तेस्तु सायुज्यं वर्षादेकादवाप्नुयात् एवं स्तुत्वा महादेवम् अवैक्षत पितामहः

അഷ്ടമൂർത്തിയായ പ്രഭുവിനോടുള്ള സായുജ്യം—പൂർണ്ണ ഏകത്വം—പതിനൊന്ന് വർഷത്തിനകം ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) അവനെ ദർശിച്ചു.

Verse 35

तदाष्टधा महादेवः समातिष्ठत्समन्ततः तदा प्रकाशते भानुः कृष्णवर्त्मा निशाकरः

അപ്പോൾ സർവ്വഭൂതപതി മഹാദേവൻ എല്ലാടവും അഷ്ടധാ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി നിലകൊണ്ടു. അതേ സമയത്ത് സൂര്യൻ പ്രകാശിച്ചു; കൃഷ്ണവർത്ത്മം ധരിച്ച ചന്ദ്രനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—അത് അവന്റെ സർവ്വവ്യാപക ശക്തിയുടെ ദിവ്യലക്ഷണം.

Verse 36

क्षितिर्वायुः पुमानंभः सुषिरं सर्वगं तथा तदाप्रभृति तं प्राहुर् अष्टमूर्तिरितीश्वरम्

ഭൂമി, വായു, ജീവൻ (പുരുഷൻ), ജലം, ആകാശം, കൂടാതെ സർവ്വത്ര വ്യാപിക്കുന്ന തത്ത്വം—ഇവയായ രൂപങ്ങളിൽ. അന്നുമുതൽ അവർ ആ ഈശ്വരനെ ‘അഷ്ടമൂർത്തി’ എന്നു വിളിച്ചു; ലോകതത്ത്വങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനായിട്ടും അന്തർയാമിയായി അധിപതിയാകുന്നവൻ അവൻ തന്നെ.

Verse 37

अष्टमूर्तेः प्रसादेन विरञ्चिश्चासृजत्पुनः सृष्ट्वैतद् अखिलं ब्रह्मा पुनः कल्पान्तरे प्रभुः

അഷ്ടമൂർത്തിസ്വരൂപനായ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്) വീണ്ടും സൃഷ്ടി നടത്തി. ഈ സമസ്ത ലോകം സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് ഓരോ കല്പാന്തത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

Verse 38

सहस्रयुगपर्यन्तं संसुप्ते च चराचरे प्रजाः स्रष्टुमनास् तेपे तत उग्रं तपो महत्

ആയിരം യുഗങ്ങൾ വരെ ചരാചര ലോകം നിദ്രിച്ചപോലെ ആയിരിക്കെ, പ്രജാസൃഷ്ടിയുടെ ആഗ്രഹത്തോടെ അവൻ ഉഗ്രവും മഹത്തുമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു—സകലത്തെയും ഉണർത്തുന്ന പതി-പരമേശ്വരന്റെ അധീനത്തിൽ.

Verse 39

तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत

ഇങ്ങനെ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും അവനിൽ യാതൊരു ഫലവും പ്രകടമായില്ല. പിന്നെ ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ദുഃഖവും നിരാശയും മൂലം അവന്റെ ഉള്ളിൽ ക്രോധം ഉദിച്ചു.

Verse 40

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन्

ക്രോധാവിഷ്ടനായ രുദ്രന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് അശ്രുബിന്ദുക്കൾ വീണു. ആ അശ്രുബിന്ദുക്കളിൽ നിന്നുതന്നെ അന്ന് ഭൂതങ്ങളും പ്രേതങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 41

सर्वांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा भूतप्रेतनिशाचरान् अनिन्दत तदा देवो ब्रह्मात्मानम् अजो विभुः

ആ അഗ്രജരായ ഭൂത-പ്രേത-നിശാചരന്മാരെ കണ്ട അജനും വിഭുവുമായ ദേവബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ദോഷം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അപ്പോൾ സ്വയം തന്നെ നിന്ദിച്ചു.

Verse 42

जहौ प्राणांश् च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः ततः प्राणमयो रुद्रः प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

ക്രോധാവിഷ്ടനായ ഭഗവാൻ പ്രജാപതി തന്റെ പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടു. അപ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് പ്രാണമയനായ രുദ്രൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 43

अर्धनारीश्वरो भूत्वा बालार्कसदृशद्युतिः तदैकादशधात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः

അർധനാരീശ്വരനായി, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി, അദ്ദേഹം തന്റെ ആത്മാവിനെ ഏകാദശ രൂപങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഉറച്ചുനിന്നു.

Verse 44

अर्धेनांशेन सर्वात्मा ससर्जासौ शिवामुमाम् सा चासृजत्तदा लक्ष्मीं दुर्गां श्रेष्ठां सरस्वतीम्

സർവാത്മൻ തന്റെ അർദ്ധാംശത്തിൽ നിന്ന് ശിവാ—ഉമയെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവൾ പിന്നെ ലക്ഷ്മി, ദുര്‍ഗ്ഗ, ശ്രേഷ്ഠയായ സരസ്വതി എന്നിവയെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 45

वामां रौद्रीं महामायां वैष्णवीं वारिजेक्षणाम् कलां विकिरिणीं चैव कालीं कमलवासिनीम्

ഞാൻ വാമാ ശക്തി, രൗദ്രീ, മഹാമായ, പദ്മനയനിയായ വൈഷ്ണവി, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും കിരണങ്ങൾ വിതറുന്ന കല, കൂടാതെ പദ്മവാസിനിയായ കാളി എന്നിവയെ ആവാഹിക്കുന്നു. ഈ ശക്തികൾ എല്ലാം പതി ശിവനോട് അഭിന്നമായി ധ്യാനിക്കേണ്ടവയാണ്.

Verse 46

बलविकरिणीं देवीं बलप्रमथिनीं तथा सर्वभूतस्य दमनीं ससृजे च मनोन्मनीम्

അവൻ ദേവിയെ ബലവികരിണി (ശക്തിയെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നവൾ), ബലപ്രമഥിനി (വൈരിബലം തകർക്കുന്നവൾ), ദമനി (സകലഭൂതങ്ങളെയും വശപ്പെടുത്തുന്നവൾ) എന്നിങ്ങനെ പ്രകടിപ്പിച്ചു; കൂടാതെ മനോന്മനിയെയും സൃഷ്ടിച്ചു—അവൾ മനസ്സിനെ സാധാരണ ഗതിയെ അതിക്രമിച്ച് ഉയർത്തുന്ന പരാശക്തി.

Verse 47

तथान्या बहवः सृष्टास् तया नार्यः सहस्रशः रुद्रैश्चैव महादेवस् ताभिस्त्रिभुवनेश्वरः

ഇങ്ങനെ മറ്റും അനേകം സൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടായി; അവളാൽ സ്ത്രീകൾ ആയിരങ്ങളായി ജനിച്ചു. ത്രിഭുവനേശ്വരനായ മഹാദേവൻ രുദ്രന്മാരോടുകൂടെ അവരോടൊപ്പം നിലകൊണ്ട് പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 48

सर्वात्मनश् च तस्याग्रे ह्य् अतिष्ठत्परमेश्वरः मृतस्य तस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

അപ്പോൾ സർവാത്മനായ പരമേശ്വരൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു; ആ ദേവൻ ബ്രഹ്മാ—പരമേഷ്ഠി—മൃതനായി കിടന്നിരിക്കെ.

Verse 49

घृणी ददौ पुनः प्राणान् ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः ब्रह्मणः प्रददौ प्राणान् आत्मस्थांस्तु तदा प्रभुः

അപ്പോൾ കരുണാമയനായ മഹേശ്വരൻ—ബ്രഹ്മപുത്രൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ—വീണ്ടും പ്രാണൻ നൽകി. പ്രഭു തന്റെ ആത്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന പ്രാണശക്തി ബ്രഹ്മയ്ക്ക് അർപ്പിച്ച് അവന്റെ ജീവബലം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.

Verse 50

प्रहृष्टो ऽभूत्ततो रुद्रः किंचित्प्रत्यागतासवम् अभ्यभाषत देवेशो ब्रह्माणं परमं वचः

അപ്പോൾ രുദ്രൻ ഹർഷിച്ചു; അല്പം ശാന്തനായി ദേവേശൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പരമവചനം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 51

मा भैर्देव महाभाग विरिञ्च जगतां गुरो मयेह स्थापिताः प्राणास् तस्मादुत्तिष्ठ वै प्रभो

“ഭയപ്പെടരുത്, മഹാഭാഗ ദേവാ—വിരിഞ്ചി, ലോകങ്ങളുടെ ഗുരോ. ഇവിടെ ഞാൻ നിന്റെ പ്രാണങ്ങളെ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു; അതിനാൽ എഴുന്നേൽക്കുക, പ്രഭോ.”

Verse 52

श्रुत्वा वचस्ततस्तस्य स्वप्नभूतं मनोगतम् पितामहः प्रसन्नात्मा नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ—സ്വപ്നംപോലെ തോന്നിയെങ്കിലും മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞത്—പിതാമഹൻ പ്രസന്നാത്മാവായി; പൂർണ്ണവികസിത താമരപോലെ ദീപ്തമായ കണ്ണുകളോടെ നോക്കി।

Verse 53

ततः प्रत्यागतप्राणः समुदैक्षन् महेश्वरम् स उद्वीक्ष्य चिरं कालं स्निग्धगंभीरया गिरा

പിന്നെ പ്രാണൻ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം മേലോട്ടു നോക്കി മഹേശ്വരനെ ദർശിച്ചു. ദീർഘനേരം നോക്കി, സ്നിഗ്ധവും ഗംഭീരവും ആയ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു।

Verse 54

उवाच भगवान् ब्रह्मा समुत्थाय कृताञ्जलिः भो भो वद महाभाग आनन्दयसि मे मनः

ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് എഴുന്നേറ്റ് കരംകൂപ്പി പറഞ്ഞു: “മഹാഭാഗാ, അരുളുക—അരുളുക! നീ എന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 55

को भवान् अष्टमूर्तिर् वै स्थित एकादशात्मकः इन्द्र उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? അഷ്ടമൂർത്തിയായി നിലകൊണ്ട്, ഏകാദശാത്മക സ്വരൂപമായും വസിക്കുന്നവൻ?” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശ്വരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 56

स्पृशन्कराभ्यां ब्रह्माणं सुखाभ्यां स सुरारिहा श्रीशङ्कर उवाच मां विद्धि परमात्मानम् एनां मायामजामिति

ശുഭകരങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്പർശിച്ച്, ദേവശത്രുനാശകൻ ശ്രീശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—“എന്നെ പരമാത്മാവെന്നു അറിയുക; ഇതിനെ അജാ മായാശക്തിയെന്നു ഗ്രഹിക്കുക.”

Verse 57

एते वै संस्थिता रुद्रास् त्वां रक्षितुमिहागताः ततः प्रणम्य तं ब्रह्मा देवदेवमुवाच ह

“ഈ രുദ്രന്മാർ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; നിന്നെ രക്ഷിക്കാനായി ഇവർ വന്നിരിക്കുന്നു.” തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേവദേവനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 58

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा भगवन्देवदेवेश दुःखैराकुलितो ह्यहम्

കൈകൾ ചേർത്ത്, ആനന്ദത്തിൽ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളോടെ ഞാൻ പറയുന്നു—“ഭഗവൻ, ദേവദേവേശാ! ഞാൻ ദുഃഖങ്ങളാൽ ആകുലനാണ്.”

Verse 59

संसारान्मोक्तुमीशान मामिहार्हसि शङ्कर ततः प्रहस्य भगवान् पितामहमुमापतिः

“ഹേ ഈശാനാ, ഹേ ശങ്കരാ! ഇവിടെ എന്നെ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയും.” തുടർന്ന് ഭഗവാൻ ഉമാപതി പുഞ്ചിരിച്ച് പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 60

तदा रुद्रैर्जगन्नाथस् तया चान्तर्दधे विभुः इन्द्र उवाच तस्माच्छिलाद लोकेषु दुर्लभो वै त्वयोनिजः

അപ്പോൾ രുദ്രന്മാരോടുകൂടെ ജഗന്നാഥൻ, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു, ആ ദേവിയോടും ചേർന്ന് ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അന്തർധാനം ചെയ്തു. ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“അതുകൊണ്ട്, ഹേ ശിലാദ, ലോകങ്ങളിൽ ‘അയോനിജൻ’ (ഗർഭജന്മമില്ലാത്തവൻ) തീർച്ചയായും ദുർലഭൻ.”

Verse 61

मृत्युहीनः पुमान्विद्धि समृत्युः पद्मजो ऽपि सः किंतु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति यदीश्वरः

പരമപുരുഷൻ മരണരഹിതനെന്ന് അറിക; പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവും മരണത്തിന് അധീനൻ. എന്നാൽ ദേവേശ്വരനായ രുദ്രൻ—പതി ഈശ്വരൻ—പ്രസന്നനായാൽ, അനുഗ്രഹിച്ച് മരണാതീതമായ ശിവപദം ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 62

न दुर्लभो मृत्युहीनस् तव पुत्रो ह्ययोनिजः मया च विष्णुना चैव ब्रह्मणा च महात्मना

“നിനക്കായി മരണരഹിതനായ ‘അയോനിജ’ പുത്രൻ ദുർലഭനല്ല. ഈ വരം ഞാൻ, വിഷ്ണുവും മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവും കൂടി നൽകുന്നു—ഇത് ശിവാനുഗ്രഹഫലം.”

Verse 63

अयोनिजं मृत्युहीनम् असमर्थं निवेदितुम् शैलादिरुवाच एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रम् अनुगृह्य च तं घृणी

അയോനിജനും മരണരഹിതനുമായ തത്ത്വത്തെ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയാതെ ശൈലാദി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, കരുണാമയനായ ശൈലാദി ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് അനുഗ്രഹം നൽകി, അവന്റെ ശിവഭക്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

Verse 64

देवैर्वृतो ययौ देवः सितेनेभेन वै प्रभुः

ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ പ്രഭു ദേവൻ വെളുത്ത ആനയിൽ ആരൂഢനായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി—അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഈശാനൻ, ശിവതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ സർവ്വാധിപതി.