Adhyaya 23

Verse 1

सूत उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो भगवान् भवः ब्रह्मरूपी प्रबोधार्थं ब्रह्माणं प्राह सस्मितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭഗവാൻ ഭവൻ (ശിവൻ) ബ്രഹ്മരൂപം സ്വീകരിച്ച്, അവനെ ബോധിപ്പിക്കാനായി, മന്ദസ്മിതത്തോടെ ബ്രഹ്മയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

श्वेतकल्पो यदा ह्यासीद् अहमेव तदाभवम् श्वेतोष्णीषः श्वेतमाल्यः श्वेतांबरधरः सितः

ശ്വേത-കല്പം വന്നപ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ മാത്രമേ പ്രത്യക്ഷനായുള്ളൂ—ശ്വേത ഉഷ്ണീഷധാരി, ശ്വേത മാലാധാരി, ശ്വേത വസ്ത്രധാരി, നിർമ്മലവും ദീപ്തവുമായവൻ।

Verse 3

श्वेतास्थिः श्वेतरोमा च श्वेतासृक् श्वेतलोहितः तेन नाम्ना च विख्यातः श्वेतकल्पस्तदा ह्यसौ

അവന്റെ അസ്ഥികൾ ശ്വേതം, രോമവും ശ്വേതം; രക്തവും ശ്വേതം, മാംസത്തിലെ ചുവപ്പ് തത്ത്വവും ശ്വേതമായി തോന്നി. അതിനാൽ ആ പേരിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധനായി, ആ യുഗം ‘ശ്വേത-കല്പം’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 4

मत्प्रसूता च देवेशी श्वेताङ्गा श्वेतलोहिता श्वेतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

ദേവേശിയായ ആ ദേവി എന്നിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രസൂതയായി. അവളുടെ അംഗങ്ങൾ ശ്വേതം, ശ്വേതത്തിൽ അരുണാഭ; അവളുടെ വർണം ദീപ്തമായ ശ്വേതം. അവളേ അന്ന് ‘ഗായത്രി’—ബ്രഹ്മശക്തി—എന്ന് പ്രസിദ്ധയായി।

Verse 5

तस्मादहं च देवेश त्वया गुह्येन वै पुनः विज्ञातः स्वेन तपसा सद्योजातत्वमागतः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവേശാ, നിന്റെ ഗുഹ്യ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഞാൻ വീണ്ടും വെളിപ്പെട്ടറിയപ്പെട്ടു; എന്റെ തപസ്സാൽ ഞാൻ ‘സദ്യോജാത’—നിന്റെ തത്സമയ പ്രത്യക്ഷ സ്വരൂപം—എന്ന നില പ്രാപിച്ചു।

Verse 6

सद्योजातेति ब्रह्मैतद् गुह्यं चैतत्प्रकीर्तितम् तस्माद्गुह्यत्वमापन्नं ये वेत्स्यन्ति द्विजातयः

‘സദ്യോജാത’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന ഈ മന്ത്രം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം; ഇതിനെ ഗുഹ്യമെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ഇത് രഹസ്യസ്ഥിതിയിലായിരിക്കും—യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്ന ദ്വിജന്മാർക്കേ ഇത് ബോധ്യമാകൂ।

Verse 7

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदा चैव पुनस्त्वासील् लोहितो नाम नामतः

അവർ എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വരും—അവിടെ നിന്ന് ലോകജന്മത്തിലേക്കുള്ള പുനരാവർത്തനം ദുർലഭം. നീ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, നാമതഃ ‘ലോഹിത’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 8

मत्कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः तदा लोहितमांसास्थिलोहितक्षीरसंभवा

എന്നാൽ ഉത്ഭവിച്ച വർണ്ണം മൂലം ആ കല്പം ‘ലോഹിത’ കല്പമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അന്ന് ജീവികൾ ചുവന്ന രക്തം, മാംസം, അസ്ഥി, രക്തിമ ക്ഷീരം എന്നിവയോട് ബന്ധപ്പെട്ട രൂപങ്ങളിൽ, ആ വർണ്ണാനുസാരമായി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 9

लोहिताक्षी स्तनवती गायत्री गौः प्रकीर्तिता ततो ऽस्या लोहितत्वेन वर्णस्य च विपर्ययात्

ഗായത്രിയെ ഗോവായി കീര്ത്തിക്കുന്നു—ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവളും പാൽ നിറഞ്ഞ മുലകളുള്ളവളും. അവളുടെ ലോഹിതത്വം മൂലം അവളുടെ വർണ്ണവിവരണത്തിലും വ്യത്യാസം/വിപര്യയം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 10

वामत्वाच्चैव देवस्य वामदेवत्वमागतः तत्रापि च महासत्त्व त्वयाहं नियतात्मना

ദേവന്റെ വാമസ്വഭാവം മൂലം അദ്ദേഹം വാമദേവത്വം പ്രാപിച്ചു. ഹേ മഹാസത്ത്വമേ! അവിടെയും ഞാൻ നിയതാത്മനായി നിന്നോടു ചേർന്ന് ഏകീഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 11

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन्वर्णान्तरे स्थितः ततश् च वामदेवेति ख्यातिं यातो ऽस्मि भूतले

എന്റെ സ്വയോഗശക്തിയാൽ ഞാൻ അറിയപ്പെടുകയും, ആ മറ്റൊരു പ്രകടനാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ ഭൂമിയിൽ ഞാൻ ‘വാമദേവ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 12

ये चापि वामदेव त्वां ज्ञास्यन्तीह द्विजातयः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ഇവിടെ ദ്വിജന്മാർ നിന്നെ വാമദേവസ്വരൂപമായി യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും—അവിടെ നിന്ന് പുനർജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക അത്യന്തം ദുർലഭം.

Verse 13

यदाहं पुनरेवेह पीतवर्णो युगक्रमात् मत्कृतेन च नाम्ना वै पीतकल्पो ऽभवत्तदा

യുഗക്രമത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും ഇവിടെ പീതവർണ്ണരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ, എന്റെ സ്ഥാപിത നാമം മൂലം ആ കല്പം ‘പീതകല്പം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 14

मत्प्रसूता च देवेशी पीताङ्गी पीतलोहिता पीतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

എന്നിൽ നിന്നു പ്രസൂതയായ ആ ദേവേശി—ദേവന്മാരുടെ അധീശ്വരി—പീതാംഗി, പീതലോഹിത കാന്തിയോടെ, സ്വർണ്ണവർണ്ണയായി അന്നു നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ അവളേ ‘ബ്രഹ്മ’ എന്ന സംജ്ഞയിൽ പ്രസിദ്ധയായ ഗായത്രി ആയിരുന്നു.

Verse 15

तत्रापि च महासत्त्व योगयुक्तेन चेतसा यस्मादहं तैर्विज्ञातो योगतत्परमानसैः

അവിടെയും, ഹേ മഹാസത്ത്വാ! യോഗയുക്തമായ ചേതനയാൽ—യോഗത്തിൽ തത്പരമായ മനസ്സുള്ളവർ—എന്റെ തത്ത്വം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് എന്നെ യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞു.

Verse 16

तत्र तत्पुरुषत्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः तस्मात्तत्पुरुषत्वं वै ममैतत्कनकाण्डज

അവിടെ നീ എന്നെ വീണ്ടും ‘തത്പുരുഷ’ സ്വരൂപമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു; അതിനാൽ, ഹേ കനകാണ്ഡജ (സ്വർണ്ണജന്മാ), ഈ തത്പുരുഷത്വം നിശ്ചയമായും എന്റേതാണ്.

Verse 17

ये मां रुद्रं च रुद्राणीं गायत्रीं वेदमातरम् वेत्स्यन्ति तपसा युक्ता विमला ब्रह्मसंगताः

തപസ്സാൽ നിയന്ത്രിതരായി എന്നെ രുദ്രനായി, രുദ്രാണിയായി, വേദമാതാവായ ഗായത്രിയായി യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവർ നിർമലരായി ശുദ്ധരാകുന്നു; ബ്രഹ്മനോടു ഏകീഭവിച്ച് പാശാതീത പരമപതിയുടെ സായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 18

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदाहं पुनरेवासं कृष्णवर्णो भयानकः

അവർ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും—അവിടെ നിന്ന് പുനരാഗമനം ദുർലഭം; ഞാൻ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ കൃഷ്ണവർണ്ണനായി ബന്ധിതജീവർക്കു ഭയങ്കരനാകും।

Verse 19

मत्कृतेन च वर्णेन संकल्पः कृष्ण उच्यते तत्राहं कालसंकाशः कालो लोकप्रकालकः

എന്നാൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ട വർണ്ണ-രൂപം മൂലം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്ന സംकल्पം ‘കൃഷ്ണ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ ഞാൻ കാലസദൃശൻ—ഞാനേ കാലം, ലോകങ്ങളെ അളന്ന് മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്ന നിയന്താവ്।

Verse 20

विज्ञातो ऽहं त्वया ब्रह्मन् घोरो घोरपराक्रमः मत्प्रसूता च गायत्री कृष्णाङ्गी कृष्णलोहिता

ഓ ബ്രഹ്മൻ (ബ്രഹ്മാ), നീ എന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഞാൻ ഘോരൻ, ഘോരപരാക്രമശാലി; എന്നിൽ നിന്നാണ് ഗായത്രി പ്രസവിച്ചത്, കൃഷ്ണാംഗിയും കൃഷ്ണലോഹിത വർണ്ണവതിയും ആയി।

Verse 21

कृष्णरूपा च देवेश तदासीद्ब्रह्मसंज्ञिता तस्माद् घोरत्वमापन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले

ഓ ദേവേശ, അന്ന് ഞാൻ കൃഷ്ണരൂപനായിരുന്നു, ‘ബ്രഹ്മ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഘോരത്വം ധരിച്ചു—ഭൂതലത്തിൽ വസിച്ച് എന്നെ അറിയുന്നു എന്നു അഹങ്കരിക്കുന്നവരോടു।

Verse 22

तेषामघोरः शान्तश् च भविष्याम्यहमव्ययः पुनश् च विश्वरूपत्वं यदा ब्रह्मन्ममाभवत्

അവർക്കായി ഞാൻ അവ്യയനായ അഘോരനും ശാന്തസ്വരൂപനും ആകും; പിന്നെയും, ഹേ ബ്രഹ്മാ, എന്റെ വിശ്വരൂപഭാവം പ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ।

Verse 23

तदाप्यहं त्वया ज्ञातः परमेण समाधिना विश्वरूपा च संवृत्ता गायत्री लोकधारिणी

അപ്പോഴും നീ പരമസമാധിയാൽ എന്നെ യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞു; ഗായത്രി വിശ്വരൂപിണിയായി ലോകധാരിണിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 24

तस्मिन् विश्वत्वम् आपन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले तेषां शिवश् च सौम्यश् च भविष्यामि सदैव हि

ഈ ഭൂമിയിൽ എന്നെ സർവ്വത്വത്തിൽ പ്രവേശിച്ച പരതത്ത്വമായി അറിയുന്നവർക്ക് ഞാൻ എപ്പോഴും ശിവനും സൗമ്യനും ആയിരിക്കും।

Verse 25

यस्माच्च विश्वरूपो वै कल्पो ऽयं समुदाहृतः विश्वरूपा तथा चेयं सावित्री समुदाहृता

ഈ കല്പം ‘വിശ്വരൂപ’മെന്ന് പ്രസിദ്ധമായതിനാൽ, ഈ സാവിത്രിയും ‘വിശ്വരൂപിണി’യെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 26

सर्वरूपा तथा चेमे संवृत्ता मम पुत्रकाः चत्वारस्ते मया ख्याताः पुत्र वै लोकसंमताः

ഇങ്ങനെ ഇവർ സർവ്വരൂപസമ്പന്നരായി എന്റെ പുത്രന്മാരായി; ആ നാലുപേരെ ഞാൻ പുത്രന്മാരെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു, ലോകങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചവർ ആകുന്നു।

Verse 27

यस्माच्च सर्ववर्णत्वं प्रजानां च भविष्यति सर्वभक्षा च मेध्या च वर्णतश् च भविष्यति

ഈ കാരണത്താൽ പ്രജകൾ വർണ്ണസങ്കരാവസ്ഥയിൽ പതിക്കും; അവർ സർവ്വഭക്ഷകരാകും; ശുചിത്വവും ധർമ്മാചാരവും പറയുന്നുവെങ്കിലും ആചരണത്തിൽ അശുദ്ധരായി വർണ്ണതഃ ഹീനരാകും।

Verse 28

मोक्षो धर्मस्तथार्थश् च कामश्चेति चतुष्टयम् यस्माद्वेदाश् च वेद्यं च चतुर्धा वै भविष्यति

മോക്ഷം, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ഇതാണ് ചതുഷ്ടയം; ഇതുകൊണ്ട് വേദങ്ങളും വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടേണ്ടതും നിശ്ചയമായി ചതുർധാ ആകുന്നു।

Verse 29

भूतग्रामाश् च चत्वार आश्रमाश् च तथैव च धर्मस्य पादाश्चत्वारश् चत्वारो मम पुत्रकाः

ഭൂതസമൂഹങ്ങളുടെ നാലു വിഭാഗങ്ങൾ, അതുപോലെ നാലു ആശ്രമങ്ങൾ, ധർമ്മത്തിന്റെ നാലു പാദങ്ങൾ—ഈ ചതുർവിധ സമുച്ചയങ്ങൾ എന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 30

तस्माच्चतुर्युगावस्थं जगद्वै सचराचरम् चतुर्धावस्थितश्चैव चतुष्पादो भविष्यति

അതുകൊണ്ട് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത്—ചരവും അചരവും ഉൾപ്പെടെ—ചതുര്യുഗാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ചതുർധാ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട് ധർമ്മം ചതുഷ്പാദരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകും।

Verse 31

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश् च महस् तथा जनस्तपश् च सत्यं च विष्णुलोकस्ततः परम्

ഭൂർലോകം, തുടർന്ന് ഭുവർലോകം, സ്വർലോകം; അതുപോലെ മഹർലോകം, ജനലോകം, തപോലോകം, സത്യലോകം—ഇവയ്ക്കപ്പുറം വിഷ്ണുലോകം ഉണ്ട്।

Verse 32

अष्टाक्षरस्थितो लोकः स्थाने स्थाने तदक्षरम् भूर्भुवः स्वर्महश्चैव पादाश्चत्वार एव च

അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രത്തിൽ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം സ്ഥാപിതമാണ്; ഓരോ സ്ഥാനത്തും അതേ അവ്യയ അക്ഷരം വിരാജിക്കുന്നു. ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ, മഹഃ—ഇവയാണ് അതിന്റെ നാല് പാദങ്ങൾ.

Verse 33

भूर्लोकः प्रथमः पादो भुवर्लोकस्ततः परम् स्वर्लोको वै तृतीयश् च चतुर्थस्तु महस् तथा

ഭൂർലോകം ആദ്യ പാദം; അതിന് മുകളിൽ ഭുവർലോകം. സ്വർലോകം മൂന്നാമത്, മഹർലോകം നാലാമത്—ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങൾ പാദരൂപത്തിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 34

पञ्चमस्तु जनस्तत्र षष्ठश् च तप उच्यते सत्यं तु सप्तमो लोको ह्य् अपुनर्भवगामिनाम्

അവിടെ അഞ്ചാമത് ജനലോകം; ആറാമത് തപലോകം എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഏഴാമത് സത്യലോകം—അപുനർഭവത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന সাধകരുടെ പദം.

Verse 35

विष्णुलोकः स्मृतं स्थानं पुनरावृत्तिदुर्लभम् स्कान्दमौमं तथा स्थानं सर्वसिद्धिसमन्वितम्

വിഷ്ണുലോകം പുനരാവർത്തനം ദുർലഭമായ വാസസ്ഥാനമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ സ്കന്ദസ്ഥാനം, ഓങ്കാരസ്ഥാനം—ഇവ എല്ലാം സർവ്വസിദ്ധികളാൽ സമന്വിതമായ ലോകങ്ങൾ.

Verse 36

रुद्रलोकः स्मृतस्तस्मात् पदं तद्योगिनां शुभम् निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः

അതുകൊണ്ട് അത് രുദ്രലോകം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—മമതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്ത, കാമക്രോധവിവർജിത യോഗികളുടെ ശുഭപദം.

Verse 37

द्रक्ष्यन्ति तद्द्विजा युक्ता ध्यानतत्परमानसाः यस्माच्चतुष्पदा ह्येषा त्वया दृष्टा सरस्वती

നിയമനിഷ്ഠരായ ദ്വിജ ഋഷിമാർ ധ്യാനത്തിൽ ലീനചിത്തരായി അതേ ദിവ്യദർശനം കാണും. കാരണം സരസ്വതി നിനക്കു ചതുഷ്പദാ—നാലുരൂപമായി പ്രകാശിച്ച്—ധ്യാനമനസ്സിൽ പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 38

पादान्तं विष्णुलोकं वै कौमारं शान्तमुत्तमम् औमं माहेश्वरं चैव तस्माद्दृष्टा चतुष्पदा

പാദാന്തത്തിൽ വിഷ്ണുലോകം; അതിന് ശേഷം പരമശാന്തവും ഉത്തമവും ആയ കൗമാരപ്രദേശം. പിന്നെ ‘ഔമ’ (ഓം) പദം, അതിനപ്പുറം മാഹേശ്വരലോകം—ഇങ്ങനെ ചതുഷ്പദാ ദർശനമായി ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 39

तस्मात्तु पशवः सर्वे भविष्यन्ति चतुष्पदाः ततश्चैषां भविष्यन्ति चत्वारस्ते पयोधराः

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ പശുക്കളും/പശുക്കളായ പശുക്കൾ ചതുഷ്പദ—നാലുകാലുള്ളവർ—ആകും. തുടർന്ന് ഇവർക്കു നാലു പയോധരങ്ങൾ, പാൽ ധരിക്കുന്ന സ്തനങ്ങൾ, ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 40

सोमश् च मन्त्रसंयुक्तो यस्मान्मम मुखाच्च्युतः जीवः प्राणभृतां ब्रह्मन् पुनः पीतस्तनाः स्मृताः

സോമനും—മന്ത്രസഹിതനായി—എന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചു. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അതേ പ്രാണധാരികളുടെ ജീവതത്ത്വം; അത് സ്തനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പാലായി വീണ്ടും പാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 41

तस्मात्सोममयं चैव अमृतं जीवसंज्ञितम् चतुष्पादा भविष्यन्ति श्वेतत्वं चास्य तेन तत्

അതുകൊണ്ട് സോമമയമായതുതന്നെ അമൃതം; അതേ ‘ജീവ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ജീവികൾ ചതുഷ്പദരാകുന്നത്; ആ സോമസ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ അവരുടെ ശ്വേതത്വം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 42

यस्माच्चैव क्रिया भूत्वा द्विपदा च महेश्वरी दृष्टा पुनस्तथैवैषा सावित्री लोकभाविनी

അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ക്രിയാശക്തിയായി ദ്വിപദരൂപത്തിൽ മഹേശ്വരി പ്രത്യക്ഷയായി. പിന്നെയും അതേവിധം ദർശിതയായ അവൾ സാവിത്രി—ലോകങ്ങളെ ജനിപ്പിച്ച് ധരിക്കുന്നവൾ.

Verse 43

तस्माच्च द्विपदाः सर्वे द्विस्तनाश् च नराः शुभाः तस्माच्चेयमजा भूत्वा सर्ववर्णा महेश्वरी

അതുകൊണ്ട് എല്ലാജീവികളും ദ്വിപദരായി; നരന്മാർ ശുഭരായി—ദ്വിസ്ഥനലക്ഷണത്തോടെ യുക്തരായി. അതുകൊണ്ട് ഈ അജയായ മഹേശ്വരി സർവ്വവർണങ്ങളുടെ മൂലകാരണമായി പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 44

या वै दृष्टा महासत्त्वा सर्वभूतधरा त्वया तस्माच्च विश्वरूपत्वं प्रजानां वै भविष्यति

നീ ദർശിച്ച ആ മഹാസത്ത്വാ—സർവ്വഭൂതധാരിണി—അതുകൊണ്ട് പ്രജകൾക്ക് നിശ്ചയമായും വിശ്വരൂപത ഉണ്ടാകും.

Verse 45

अजश्चैव महातेजा विश्वरूपो भविष्यति अमोघरेताः सर्वत्र मुखे चास्य हुताशनः

അവൻ അജൻ; മഹാതേജസ്സോടെ വിശ്വരൂപനായിത്തീരും. അവന്റെ രേതസ് അമോഘം; സർവ്വദിക്കുകളിലും അവന്റെ മുഖങ്ങളിൽ ഹുതാശനൻ (അഗ്നി) അധിവസിക്കുന്നു.

Verse 46

तस्मात्सर्वगतो मेध्यः पशुरूपी हुताशनः तपसा भावितात्मानो ये मां द्रक्ष्यन्ति वै द्विजाः

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സർവ്വഗതനും മേധ്യനും—പശുരൂപിയായ ഹുതാശനൻ, യജ്ഞാർപ്പണസ്വരൂപൻ. തപസ്സാൽ ഭാവിതാത്മരായ ദ്വിജർ എന്നെ നിശ്ചയമായും ദർശിക്കും.

Verse 47

ईशित्वे च वशित्वे च सर्वगं सर्वतः स्थितम् रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास् त्यक्त्वा मानुष्यकं वपुः

ഈശിത്വത്തിലും വശിത്വത്തിലും സ്ഥാപിതരായി, സർവ്വവ്യാപകരായി സർവ്വത്ര നിലകൊള്ളുന്നവർ രജസ്-തമസ് മാലിന്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി മനുഷ്യദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 48

मत्समीपमुपेष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् इत्येवमुक्तो भगवान् ब्रह्मा रुद्रेण वै द्विजाः

“അവർ എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വരും—പുനരാവർത്തനം (പുനർജന്മം) അത്യന്തം ദുർലഭമായ ആ നില പ്രാപിച്ച്.” ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, രുദ്രൻ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 49

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा पुनराह पितामहः य एवं भगवान् विद्वान् गायत्र्या वै महेश्वरम्

വണങ്ങി, സംയമിതനായി പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ ഗായത്രിയാൽ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിക്കുന്ന ജ്ഞാനി ഭക്തൻ സമ്യക്‌ജ്ഞാനത്തോടെ ഭഗവാൻ പതിയെ സമീപിക്കുന്നു।”

Verse 50

विश्वात्मानं हि सर्वं त्वां गायत्र्यास्तव चेश्वर तस्य देहि परं स्थानं तथास्त्विति च सो ऽब्रवीत्

“നീ തന്നെയാണ് വിശ്വാത്മാവ്; നീ തന്നെയാണ് എല്ലാം, ഹേ ഈശ്വരാ. ഗായത്രി-സ്തവംകൊണ്ട് അവന് പരമസ്ഥാനം ദയചെയ്യുക.” എന്നു അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം “തഥാസ്തു” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 51

तस्माद्विद्वान् हि विश्वत्वम् अस्याश्चास्य महात्मनः स याति ब्रह्मसायुज्यं वचनाद् ब्रह्मणः प्रभोः

അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകത്തിന്റെ സർവ്വവ്യാപകതയും, ആ മഹാത്മ പ്രഭു (പതി) യുടെ തത്ത്വവും യഥാർത്ഥമായി ഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനി, പ്രഭു ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രമാണത്താൽ ബ്രഹ്മസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।