Adhyaya 10

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे नवमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच गते महेश्वरे देवे स्वाधिवासं पितामहः / तदेव सुमहत् पद्मं भेजे नाभिसमुत्थितम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിലെ ഒൻപതാം അധ്യായം സമാപ്തം. ശ്രീകൂർമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവ മഹേശ്വരൻ സ്വധാമത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചതിനുശേഷം, പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് നാഭിയിൽ നിന്നുയർന്ന അതേ മഹാവിശാല പദ്മത്തിൽ ആസീനനായി.

Verse 2

अथ दीर्घेण कालेन तत्राप्रतिमपौरुषौ / महासुरौ समायातौ भ्रातरौ मधुकैटभौ

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവിടെ അതുല്യപുരുഷാർത്ഥമുള്ള രണ്ടു മഹാസുരർ—സഹോദരന്മാരായ മധുവും കൈടഭനും—വന്നു ചേർന്നു.

Verse 3

क्रोधेन महताविष्टौ महापर्वतविग्रहौ / कर्णान्तरसमुद्भूतौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः

അവർ മഹാക്രോധത്തിൽ ആവിഷ്ടരായി, മഹാപർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ദേഹമുള്ളവർ; ദേവദേവനായ ശാർങ്ഗധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ കർണ്ണഗുഹയുടെ അന്തരത്തിൽ നിന്നാണ് അവർ ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 4

तावागतौ समीक्ष्याह नारायणमजो विभुः / त्रैलोक्यकण्टकावेतावसुरौ हन्तुमर्हसि

അവർ രണ്ടുപേരും എത്തിയതായി കണ്ട അജൻ, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു നാരായണനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ രണ്ടാസുരരും ത്രിലോകത്തിനുള്ള കണ്ഠകങ്ങൾ; അവരെ വധിക്കുക, അതു നിനക്കു യുക്തം.”

Verse 5

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हरिर्नारायणः प्रभुः / आज्ञापयामास तयोर्वधार्थं पुरुषावुभौ

അവന്റെ ആ വചനം കേട്ട് ഹരി—നാരായണ പ്രഭു, ആ രണ്ടുപേരുടെ വധാർത്ഥം, ആ രണ്ടു ദിവ്യപുരുഷന്മാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 6

तदाज्ञया महद्युद्धं तयोस्ताभ्यामभूद् द्विजाः / व्यनयत् कैटभं विष्णुर्जिष्णुश्च व्यनयन्मधुम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവരുടെ ഇടയിൽ മഹായുദ്ധം ഉണ്ടായി. വിഷ്ണു കൈടഭനെ കീഴടക്കി; ജിഷ്ണു മധുവിനെയും കീഴടക്കി.

Verse 7

ततः पद्मासनासीनं जगन्नाथं पितामहम् / बभाषे मधुरं वाक्यं स्नेहाविष्टमना हरिः

അതിനുശേഷം ഹരി, സ്നേഹത്തിൽ ആവിഷ്ടമായ മനസ്സോടെ, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ജഗന്നാഥൻ—ജഗത്പിതാമഹനോട് മധുരവാക്യം പറഞ്ഞു.

Verse 8

अस्मान्मयोच्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो / नाहं भवन्तं शक्नोमि वोढुं तेजामयं गुरुम्

ഹേ പ്രഭോ! ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിനാൽ പദ്മത്തിൽ നിന്ന് അവതരിക്കണമേ. തേജോമയവും ഭാരവുമുള്ള നിങ്ങളുടെ മഹിമയെ ഞാൻ വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 9

ततो ऽवतीर्य विश्वात्मा देहमाविश्य चक्रिणः / अवाच वैष्णवीं निद्रामेकीभूयाथ विष्णुना

അപ്പോൾ വിശ്വാത്മാവ് അവതരിച്ച് ചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; വിഷ്ണുവിനോടൊന്നു ചേർന്ന് വൈഷ്ണവീ നിദ്രാശക്തിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു।

Verse 10

सहस्त्रशीर्षनयनः शङ्खचक्रगदाधरः / ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ सुष्वाप सलिले तदा

അപ്പോൾ ആയിരം ശിരസ്സുകളും നേത്രങ്ങളും ഉള്ള, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയായ, ‘നാരായണൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ ബ്രഹ്മാവ് മഹാജലത്തിൽ ശയിച്ചു।

Verse 11

सो ऽनुभूय चिरं कालमानन्दं परमात्मनः / अनाद्यनन्तमद्वैतं स्वात्मानं ब्रह्मसंज्ञितम्

അവൻ ദീർഘകാലം പരമാത്മാനന്ദം അനുഭവിച്ച്, ‘ബ്രഹ്മം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന തന്റെ സ്വാത്മാവിനെ അനാദി, അനന്ത, അദ്വൈതമായി ബോധിച്ചു।

Verse 12

ततः प्रभाते योगात्मा भूत्वा देवश्चतुर्मुखः / ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां वैष्णवं भावमाश्रितः

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ യോഗചൈതന്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ ചതുര്മുഖ ദേവനായ ബ്രഹ്മാവ്, വൈഷ്ണവഭാവം (നാരായണന്റെ ധാരണശക്തി) ആശ്രയിച്ച് അതേ രൂപാനുസൃതമായി സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 13

पुरस्तादसृजद् देवः सनन्दं सनकं तथा / ऋभुं सनत्कुमारं च पुर्वजं तं सनातनम्

ആദിയിൽ ഭഗവാൻ സനന്ദനെയും സനകനെയും, കൂടാതെ ഋഭുവിനെയും സനത്കുമാരനെയും സൃഷ്ടിച്ചു—അവർ ആദിമർ, പുരാതനർ, ആദ്യജന്മർ, സനാതനർ ആയിരുന്നു।

Verse 14

ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः परं वैराग्यमास्थिताः / विदित्वा परमं भावं न सृष्टौ दधिरे मतिम्

അവർ ദ്വന്ദ്വമോഹത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി പരമവൈരാഗ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. പരമഭാവം അറിഞ്ഞതോടെ സൃഷ്ടിപ്രപഞ്ചത്തിൽ മനസ്സു സ്ഥാപിച്ചില്ല.

Verse 15

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ पितामहः / बभूव नष्टचेता वै मायया परमेष्ठिनः

ഇങ്ങനെ സ്വയംപ്രവർത്തിയായി ലോകസൃഷ്ടി പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ചിത്തം മങ്ങിപ്പോയി; പരമേഷ്ഠിയുടെ മായയിൽ അദ്ദേഹം സത്യമായി മോഹിതനായി.

Verse 16

ततः पुराणपुरुषो जगन्मूर्तिर्जनार्दनः / व्याजहारात्मनः पुत्रं मोहनाशाय पद्मजम्

അപ്പോൾ പുരാണപുരുഷനും ജഗന്മൂർത്തിയുമായ ജനാർദനൻ, മോഹനാശത്തിനായി തന്റെ പുത്രനായ പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 17

विष्णुरुवाच कच्चिन्न विस्मृतो देवः शूलपाणिः सनातनः / यदुक्तवानात्मनो ऽसौ पुत्रत्वे तव शङ्करः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—നീ ശാശ്വതനായ ദേവൻ, ശൂലപാണിയെ മറന്നോ? തന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ‘ഞാൻ നിന്റെ പുത്രഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞ ശങ്കരനല്ലോ അവൻ.

Verse 18

अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः / प्रजाः स्त्रष्टुमनास्तेपे तपः परमदुश्चरम्

ഗോവിന്ദനിൽ നിന്ന് തന്റെ സംജ്ഞ (നാമപരിചയം) ലഭിച്ച പദ്മയോനി പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ്, പ്രജാസൃഷ്ടിക്കുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 19

तस्यैवं तप्यमानस्य न किञ्चित् समवर्तत / ततो दीर्घेण कालेन दुः खात् क्रोधो ऽभ्यजायत

ഇങ്ങനെ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും അവന് ഒന്നും ഫലിച്ചില്ല. പിന്നെ ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ദുഃഖത്തിൽ നിന്നു അവന്റെ ഉള്ളിൽ ക്രോധം ഉദിച്ചു.

Verse 20

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः / ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तथाभवन्

ക്രോധാവേശത്തിലായപ്പോൾ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർത്തുള്ളികൾ വീണു; ആ തുള്ളികളിൽ നിന്നുതന്നെ ഭൂതങ്ങളും പ്രേതങ്ങളും ജനിച്ചു.

Verse 21

सर्वांस्तानश्रुजान् दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिन्दन / जहौ प्राणांश्च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः

അശ്രുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവരെല്ലാം കരയുന്നതു കണ്ടും, ലോകത്തിന്റെ നിന്ദാരഹിത ആത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിച്ചും, ക്രോധാവേശത്തിലായ ഭഗവാൻ പ്രജാപതി (ദക്ഷൻ) പ്രാണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 22

तदा प्राणमयो रुद्रः प्रादुरसीत् प्रभीर्मुखात् / सहस्त्रादित्यसंकाशो युगान्तदहनोपमः

അപ്പോൾ പ്രാണമയനായ രുദ്രൻ ആ ഭയങ്കരമായ മുഖത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനും, യുഗാന്തത്തിലെ ദഹനാഗ്നിയെപ്പോലെയും ആയിരുന്നു.

Verse 23

रुरोद सुस्वरं घोरं देवदेवः स्वयं शिवः / रोदमानं ततो ब्रह्मा मा रोदीरित्यभाषत / रोदनाद् रुद्र इत्येवं लोके ख्यातिं गमिष्यसि

ദേവദേവനായ സ്വയം ശിവൻ ഭയങ്കരമെങ്കിലും സുസ്വരമായ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞു. കരയുന്ന അവനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് ‘കരയരുത്’ എന്നു പറഞ്ഞു. ആ കരച്ചിലാൽ തന്നെയാണ് നീ ലോകത്തിൽ ‘രുദ്രൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകുക.

Verse 24

अन्यानि सप्त नामानि पत्नीः पुत्रांश्चशाश्वतान् / स्थानानि चैषामष्टानां ददौ लोकपितामहः

ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ആ എട്ടുപേര്ക്കും അവരുടെ മറ്റു ഏഴ് നാമങ്ങൾ, ഭാര്യമാർ, ശാശ്വത പുത്രന്മാർ, കൂടാതെ നിശ്ചിത സ്ഥാനങ്ങൾ (ലോകപദങ്ങൾ) ദാനം ചെയ്തു।

Verse 25

भवः शर्वस्तथेशानः पशूनां पतिरेव च / भीमश्चोग्रो महादेवस्तानि नामानि सप्त वै

ഭവൻ, ശർവ്വൻ, ഈശാനൻ, പശുപതി; കൂടാതെ ഭീമൻ, ഉഗ്രൻ, മഹാദേവൻ—ഇവയത്രേ സത്യമായ ഏഴ് നാമങ്ങൾ।

Verse 26

सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च / दीक्षितो ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येता अष्टमूर्तयः

സൂര്യൻ, ജലം, ഭൂമി, അഗ്നി, വായു, ആകാശം; ദീക്ഷിത തപസ്വി, ബ്രാഹ്മണൻ, ചന്ദ്രൻ—ഇവയത്രേ ഭഗവാന്റെ അഷ്ടമൂർത്തികൾ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 27

स्थानेष्वेतेषु ये रुद्रं ध्यायन्ति प्रणमन्ति च / तेषामष्टतनुर्देवो ददाति परमं पदम्

ഈ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ രുദ്രനെ ധ്യാനിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്നവർക്ക് അഷ്ടതനുവായ ദേവൻ പരമപദം (മോക്ഷം) ദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 28

सुवर्चला तथैवोमा विकेशी च तथा शिवा / स्वाहा दिशश्च दीक्षा च रोहिणी चेति पत्नयः

സുവർച്ചലാ, അതുപോലെ ഉമാ; വികേശീയും ശിവയും; സ്വാഹാ; ദിശകൾ; ദീക്ഷയും രോഹിണിയും—ഇവരാണ് പത്നിമാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 29

शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः / स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चैषां सुताः स्मृताः

ശനൈശ്ചരനും ശുക്രനും, ലോഹിതാംഗനും മനോജവനും; കൂടാതെ സ്കന്ദൻ, സർഗൻ, സന്താനൻ, ബുധൻ—ഇവരെല്ലാം അവരുടെ പുത്രന്മാരെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 30

एवंप्रकारो भगवान् देवदेवो महेश्वरः / प्रजाधर्मं च काम च त्यक्त्वा वैराग्यमाश्रितः

ഇപ്രകാരം ഭഗവാൻ ദേവദേവ മഹേശ്വരൻ—പ്രജാധർമ്മവും കാമവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിച്ച് വൈരാഗ്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി വസിക്കുന്നു.

Verse 31

आत्मन्याध्य चात्मानमैश्वरं भावमास्थितः / पीत्वा तदक्षरं ब्रह्म शाश्वतं परमामृतम्

ആത്മത്തിനുള്ളിൽ ആത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ച്, ഐശ്വര്യഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, അവൻ ആ അക്ഷരബ്രഹ്മത്തെ പാനം ചെയ്യുന്നു—ശാശ്വതവും പരമാമൃതവും ആയതു.

Verse 32

प्रजाः सृजेति चादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / स्वात्मना सदृशान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः

ബ്രഹ്മാവ് ‘പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക’ എന്നു ആജ്ഞാപിച്ചതോടെ നീലലോഹിതൻ; ശിവൻ തന്റെ ആത്മസദൃശമായ രുദ്രന്മാരെ മനസ്സാൽ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 33

कपर्दिनो निरातङ्कान् नीलकण्ठान् पिनाकिनः / त्रिशूलहस्तानृष्टिघ्नान् महानन्दांस्त्रिलोचनान्

ഞാൻ ആ കപർദീ പ്രഭുക്കളെ വന്ദിക്കുന്നു—അവർ നിർആതങ്കർ, നീലകണ്ഠർ, പിനാകധാരികൾ; ത്രിശൂലഹസ്തർ, ശത്രുബലനാശകർ, മഹാനന്ദമയരും ത്രിലോചനരുമാണ്.

Verse 34

जरामरणनिर्मुक्तान् महावृषभवाहनान् / वीतरागांश्च सर्वज्ञान् कोटिकोटिशतान् प्रभुः

പ്രഭു കോടിക്കോടി ശതസംഖ്യ ജീവികളെ ദർശിച്ചു—അവർ ജരാ-മരണമുക്തർ, മഹാവൃഷഭാരൂഢർ, വിരക്തർ, സർവ്വജ്ഞാനസിദ്ധർ।

Verse 35

तान् दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान निर्मलान् नीललोहितान् / जरामरणनिर्मुक्तान् व्याजहरा हरं गुरुः

ആ വിവിധരൂപ രുദ്രന്മാരെ—നിർമലരെയും നീല-ലോഹിത വർണ്ണമുള്ളവരെയും ജരാ-മരണമുക്തരെയും—കണ്ട് പൂജ്യഗുരു ഹരനെ (ശിവനെ) ഭക്തിപൂർവ്വം അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 36

मा स्त्राक्षीरीदृशीर्देव प्रजा मृत्युविवर्जिताः / अन्याः सृजस्व भूतेश जन्ममृत्युसमन्विताः

ഹേ ദേവാ! മരണവിവർജിതമായ ഇത്തരമൊരു പ്രജയെ സൃഷ്ടിക്കരുതേ; ഹേ ഭൂതേശാ! ജനനവും മരണവും ഉള്ള മറ്റു സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിക്കേണമേ।

Verse 37

ततस्तमाह भगवान् कपर्दे कामशासनः / नास्ति मे तादृशः सर्गः सृज त्वमशुभाः प्रजाः

അപ്പോൾ കാമശാസകനായ ഭഗവാൻ കപർദിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“അത്തരമൊരു സൃഷ്ടി എനിക്കില്ല; നീ തന്നേ അശുഭ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക.”

Verse 38

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते ऽशुभाः प्रजाः / स्वात्मजैरेव तै रुद्रैर्निवृत्तात्मा ह्यतिष्ठत / स्थाणुत्वं तेन तस्यासीद् देवदेवस्य शूलिनः

അന്നുമുതൽ ആ ദേവൻ അശുഭ പ്രജകളെ ഇനി പ്രസവിച്ചില്ല. തന്റെ തന്നെ സാരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ രുദ്രന്മാരോടൊപ്പം, ബാഹ്യസൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു പിൻമാറിയ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു. അതുകൊണ്ട് ദേവദേവനായ ശൂലധാരി ‘സ്ഥാണു’—അചലൻ—എന്നു പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 39

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः / स्त्रष्टृत्वमात्मसंबोधो ह्यधिष्ठातृत्वमेव च

ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം, തപസ്, സത്യം, ക്ഷമ, ധൃതി, സൃഷ്ടിശക്തി, ആത്മബോധം, അധിഷ്ഠാതൃത്വം—ഇവയാണ് ഭഗവാന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 40

अव्ययानि दशैतानि नित्यं तिष्ठन्ति शङ्करे / स एव शङ्करः साक्षात् पिनाकी परमेश्वरः

ഈ പത്ത് അവ്യയഗുണങ്ങൾ നിത്യവും ശങ്കരനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ ശങ്കരൻ—പിനാകീ പരമേശ്വരൻ.

Verse 41

ततः स भगवान् ब्रह्मा वीक्ष्य देवं त्रिलोचनम् / सहैव मानसैः पुत्रैः प्रीतिविस्फारिलोचनः

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ത്രിലോചന ദേവനെ ദർശിച്ച്, തന്റെ മാനസപുത്രന്മാരോടൊപ്പം, പ്രീതിഭക്തിയാൽ വിസ്തൃതമായ കണ്ണുകളോടെ നോക്കി നിന്നു.

Verse 42

ज्ञात्वा परतरं भावमैश्वरं ज्ञानचक्षुषा / तुष्टाव जगतामेकं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

ജ്ഞാനചക്ഷുവാൽ പ്രഭുവിന്റെ പരാത്പരമായ ഐശ്വര്യഭാവം അറിഞ്ഞ്, അദ്ദേഹം ലോകങ്ങളുടെ ഏകാധിപതിയെ സ്തുതിച്ചു; ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വെച്ചു.

Verse 43

ब्रह्मोवाच नमस्ते ऽस्तु महादेव नमस्ते परमेश्वर / नमः शिवाय देवाय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, നമസ്കാരം; ഹേ പരമേശ്വരാ, നമസ്കാരം. ദേവനായ ശിവനു നമഃ; ബ്രഹ്മരൂപനായവനേ, നമസ്കാരം.

Verse 44

नमो ऽस्तु ते महेशाय नमः शान्ताय हेतवे / प्रधानपुरुषेशाय योगाधिपतये नमः

മഹേശ്വരനേ, നമസ്കാരം; ശാന്തസ്വരൂപ കാരണഭൂതനേ, നിനക്ക് നമഃ. പ്രധാനം–പുരുഷൻ്റെ ഈശ്വരാ, യോഗാധിപതേ, നമഃ.

Verse 45

नमः कालाय रुद्राय महाग्रासाय शूलिने / नमः पिनाकहस्ताय त्रिनेत्राय नमो नमः

കാലസ്വരൂപനായ രുദ്രനേ, മഹാഗ്രാസകനേ, ശൂലധാരിയേ നമഃ. പിനാകഹസ്തനായ ത്രിനേത്രപ്രഭുവേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 46

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं ब्रह्मणो जनकाय ते / ब्रह्मविद्याधिपतये ब्रह्मविद्याप्रदायिने

ത്രിമൂർത്തിസ്വരൂപനായ നിനക്ക് നമഃ; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജനകനായ നിനക്ക് നമഃ. ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ അധിപതേ, ബ്രഹ്മവിദ്യ നൽകുന്നവനേ നമഃ.

Verse 47

नमो वेदरहस्याय कालकालाय ते नमः / वेदान्तसारसाराय नमो वेदात्ममूर्तये

വേദരഹസ്യസ്വരൂപനായ നിനക്ക് നമഃ; കാലത്തെയും അതിക്രമിക്കുന്ന കാലനായ നിനക്ക് നമഃ. വേദാന്തസാരത്തിന്റെ സാരമേ, വേദാത്മമൂർത്തിയേ നമഃ.

Verse 48

नमो बुद्धाय शुद्धाय योगिनां गुरवे नमः / प्रहीणशोकैर्विविधैर्भूतैः वरिवृताय ते

പ്രബുദ്ധനും ശുദ്ധസ്വരൂപനുമായ നിനക്ക് നമഃ; യോഗികളുടെ ഗുരുവേ നിനക്ക് നമഃ. ദുഃഖം വിട്ടൊഴിഞ്ഞ വിവിധ ഭൂതഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിൽക്കുന്ന നിനക്ക് പ്രണാമം.

Verse 49

नमो ब्रह्मण्यदेवाय ब्रह्माधिपतये नमः / त्रियम्बकाय देवाय नमस्ते परमेष्ठिने

ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്ന ബ്രഹ്മണ്യദേവനേ, നമസ്കാരം; ബ്രഹ്മാധിപതേ, നമഃ. ത്ര്യംബക ദേവനേ, പ്രണാമം; ഹേ പരമേഷ്ഠിൻ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 50

नमो दिग्वाससे तुभ्यं नमो मुण्डाया दण्डिने / अनादिमलहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः

ദിക്കുകളെ വസ്ത്രമാക്കി ധരിക്കുന്ന നിനക്കു നമസ്കാരം; മുണ്ഡിതശിരസ്സുള്ള ദണ്ഡധാരി തപസ്വിക്കു നമഃ. അനാദിയും മലരഹിതനും ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം ഗമ്യനുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 51

नमस्ताराय तीर्थाय नमो योगर्धिहेतवे / नमो धर्माधिगम्याय योगगम्याय ते नमः

രക്ഷക ‘താരാ’—തീർത്ഥസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; യോഗസിദ്ധികളുടെ ഹേതുവേ, നമഃ. ധർമ്മത്തിലൂടെ അധിഗമ്യനും യോഗത്തിലൂടെ ഗമ്യനുമായ നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 52

नमस्ते निष्प्रपञ्चाय निराभासाय ते नमः / ब्रह्मणे विश्वरूपाय नमस्ते परमात्मने

പ്രപഞ്ചാതീതനും നിരാഭാസനും (നിരുപാധികനും) ആയ നിനക്കു നമസ്കാരം. വിശ്വരൂപ ബ്രഹ്മനും പരമാത്മാവുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 53

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव सकलं स्थितम् / त्वया संह्रियते विश्वं प्रधानाद्यं जगन्मय

നിനക്കാലേ സകലവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; നിനക്കുള്ളിലേ സകലവും നിലകൊള്ളുന്നു. നിനക്കാലേ വിശ്വം ലയിക്കുന്നു—ഹേ ജഗന്മയ, പ്രധാനം മുതലായ എല്ലാം ഉൾപ്പെടെ.

Verse 54

त्वमीश्वरो महादेवः परं ब्रह्म महेश्वरः / परमेष्ठी शिवः शान्तः पुरुषो निष्कलो हरः

നീ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ—മഹാദേവൻ; പരബ്രഹ്മം; മഹേശ്വരൻ. നീ പരമേഷ്ഠി, ശിവൻ, ശാന്തൻ; നിഷ്കല അവിഭാജ്യ പുരുഷൻ—ഹരൻ.

Verse 55

त्वमक्षरं परं ज्योतिस्त्वं कालः परमेश्वरः / त्वमेव पुरुषो ऽनन्तः प्रधानं प्रकृतिस्तथा

നീ അക്ഷരമായ പരമജ്യോതി; നീ തന്നെയാണ് കാലം, ഹേ പരമേശ്വരാ. നീ തന്നെയാണ് അനന്ത പുരുഷൻ; അതുപോലെ പ്രധാനം—പ്രകൃതിയും നീ തന്നെ.

Verse 56

भूमिरापो ऽनलो वायुर्व्योमाहङ्कार एव च / यस्य रूपं नमस्यामि भवन्तं ब्रह्मसंज्ञितम्

ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, അഹങ്കാരം—ഇവയാണ് അവന്റെ രൂപം. ‘ബ്രഹ്മം’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്ന നിനക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 57

यस्य द्यौरभवन्मूर्धा पादौ पृथ्वी दिशो भुजाः / आकाशमुदरं तस्मै विराजे प्रणमाम्यहम्

ആകാശം തല, ഭൂമി പാദങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ ഭുജങ്ങൾ, വിശാലാകാശം ഉദരം—അങ്ങനെയുള്ള വിരാജ്‌ക്ക് ഞാൻ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 58

संतापयति यो विश्वं स्वभाभिर्भासयन् दिशः / ब्रह्मतेजोमयं नित्यं तस्मै सूर्यात्मने नमः

സ്വതേജസ്സാൽ സർവ്വവിശ്വത്തെയും തപിപ്പിക്കുകയും ദിക്കുകളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന—നിത്യ ബ്രഹ്മതേജോമയനായ ആ സൂര്യാത്മാവിന് നമസ്കാരം.

Verse 59

हव्यं वहति यो नित्यं रौद्री तेजोमयो तनुः / कव्यं पितृगणानां च तस्मै वह्न्यात्मने नमः

ദേവന്മാർക്കുള്ള ഹവ്യം നിത്യവും വഹിക്കുന്നവനും, രൗദ്രതേജോമയമായ ദേഹധാരിയും, പിതൃഗണങ്ങൾക്ക് കവ്യവും എത്തിക്കുന്നവനും ആയ അഗ്ന്യാത്മക പരമേശ്വരനു നമസ്കാരം।

Verse 60

आप्यायति यो नित्यं स्वधाम्ना सकलं जगत् / पीयते देवतासङ्घैस्तस्मै सोमात्मने नमः

സ്വധാമത്തിന്റെ പ്രകാശത്താൽ സർവ്വജഗത്തെയും നിത്യവും പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും, ദേവസംഘങ്ങൾ (ആനന്ദ-സോമരൂപമായി) പാനം ചെയ്യുന്നവനും ആയ സോമാത്മക പരമാത്മാവിന് നമസ്കാരം।

Verse 61

विभर्त्यशेषभूतानि यो ऽन्तश्चरति सर्वदा / शक्तिर्माहेश्चरी तुभ्यं तस्मै वाय्वात्मने नमः

സദാ അന്തർവർത്തിയായി സഞ്ചരിച്ചു സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും ധരിക്കുന്നവനായ വായ്വാത്മക പരമേശ്വരനു നമസ്കാരം। മാഹേശ്വരീ ശക്തി നിനക്കേ ഉള്ളതാണ്।

Verse 62

सृजत्यशेषमेवेदं यः स्वकर्मानुरूपतः / स्वात्मन्यवस्थितस्तस्मै चतुर्वक्त्रात्मने नमः

സ്വാത്മത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായി ജീവികളുടെ കര്‍മാനുസാരമായി ഈ സമസ്ത ജഗത്തെയും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചതുര്വക്ത്രാത്മക പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 63

यः शेषशयने शेते विश्वमावृत्य मायया / स्वात्मानुभूतियोगेन तस्मै विश्वात्मने नमः

ശേഷശയ്യയിൽ ശയിച്ചു, തന്റെ മായയാൽ വിശ്വത്തെ ആവൃതമാക്കി, സ്വാത്മാനുഭൂതി-യോഗത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്ന വിശ്വാത്മക പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 64

विभर्ति शिरसा नित्यं द्विसप्तभुवनात्मकम् / ब्रह्माण्डं यो ऽखिलाधारस्तस्मै शेषात्मने नमः

അഖിലാധാരനായ ശേഷാത്മാവ് നിത്യം ശിരസ്സിൽ ദ്വിസപ്തഭുവനാത്മകമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ധരിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം।

Verse 65

यः परान्ते परानन्दं पीत्वा दिव्यैकसाक्षिकम् / नृत्यत्यनन्तमहिमा तस्मै रुद्रात्मने नमः

അനന്തമഹിമയുള്ള റുദ്രാത്മാവ് പരാന്തത്തിൽ ദിവ്യ ഏകസാക്ഷിയായ പരാനന്ദം പാനം ചെയ്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നവനു നമസ്കാരം।

Verse 66

यो ऽन्तरा सर्वभूतानां नियन्ता तिष्ठतीश्वरः / तं सर्वसाक्षिणं देवं नमस्ये भवतस्तनुम्

സകലഭൂതങ്ങളുടെയും അന്തരത്തിൽ അന്തര്യാമി നിയന്താവായി ഈശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ സർവസാക്ഷി ദേവനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ അതേ തനുവിനേ പ്രണാമം।

Verse 67

यं विनिन्द्रा जितश्वासाः संतुष्टाः समदर्शिनः / ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः

നിദ്രാരഹിതരും ശ്വാസജയികളും സന്തുഷ്ടരും സമദർശികളും ആയ യോഗികൾ ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി അന്തർജ്യോതിയായി ദർശിക്കുന്നവനു—യോഗാത്മാവിനു നമസ്കാരം।

Verse 68

यया संतरते मायां योगी संक्षीणकल्मषः / अपारतरपर्यन्तां तस्मै विद्यात्मने नमः

ഏത് ശക്തിയാൽ കല്മഷം ക്ഷയിച്ച യോഗി മായയെ കടന്ന് അതിരില്ലാത്ത പരതീരത്തെ പ്രാപിക്കുന്നുവോ—ആ വിദ്യാത്മാവിനു നമസ്കാരം।

Verse 69

यस्य भासा विभातीदमद्वयं तमसः परम् / प्रपद्ये तत् परं तत्त्वं तद्रूपं परमेश्वरम्

യാരുടെ ദീപ്തിയാൽ ഈ അദ്വയ തത്ത്വം പ്രകാശിക്കുന്നു, അവൻ തമസ്സിന് അതീതൻ—ആ പരമ തത്ത്വമായ പരമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 70

नित्यानन्दं निराधारं निष्कलं परमं शिवम् / प्रपद्ये परमात्मानं भवन्तं परमेश्वरम्

നിത്യാനന്ദസ്വരൂപൻ, നിരാധാരൻ, നിഷ്കലൻ, പരമശിവൻ—ഹേ പരമാത്മാ പരമേശ്വരാ, ഞാൻ നിനക്കു ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 71

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा तद्भावभावितः / प्राञ्जलिः प्रणतस्तस्थौ गृणन् ब्रह्म सनातनम्

ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച്, ആ ഭക്തിഭാവത്തിൽ നിറഞ്ഞ ബ്രഹ്മാവ് കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു നിന്നു; സനാതന ബ്രഹ്മത്തെ പാടിപ്പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു.

Verse 72

ततस्तस्मै महादेवो दिव्यं योगमनुत्तमम् / ऐश्वर्यं ब्रह्मसद्भावं वैराग्यं च ददौ हरः

അനന്തരം മഹാദേവൻ ഹരൻ അവനു ദിവ്യമായ അനുത്തമ യോഗവും, ഐശ്വര്യവും, ബ്രഹ്മനിഷ്ഠമായ സദ്ഭാവവും, വൈരാഗ്യവും ദാനം ചെയ്തു.

Verse 73

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च संस्पृश्य प्रणतार्तिहा / व्याजहरा स्वयं देवः सो ऽनुगृह्य पितामहम्

അപ്പോൾ പ്രണതരുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന സ്വയം ദേവൻ തന്റെ അതിശുഭമായ രണ്ടു കരങ്ങളാൽ സ്പർശിച്ച്, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മേൽ അനുഗ്രഹം ചൊരിഞ്ഞ്, അവന്റെ ആശങ്ക നീക്കുന്ന വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 74

यत्त्वयाभ्यर्थितं ब्रह्मन् पुत्रत्वे भवतो मम / कृतं मया तत् सकलं सृजस्व विविधं जगत्

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഞാൻ നിന്റെ പുത്രനാകണമെന്നു നീ അഭ്യർത്ഥിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു. ഇനി നീ നാനാവിധമായ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കൂ।

Verse 75

त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं ब्रह्मन् ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलः परमेश्वरः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! സൃഷ്ടി, പരിപാലനം, ലയം എന്നീ ഗുണങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് എന്നെ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഹര എന്നിങ്ങനെ ത്രിവിധമായി വിളിക്കുന്നു; എന്നാൽ സത്യത്തിൽ ഞാൻ നിഷ്കല പരമേശ്വരൻ ആകുന്നു।

Verse 76

स त्वं ममाग्रजः पुत्रः सृष्टिहेतोर्विनिर्मितः / ममैव दक्षिणादङ्गाद् वामाङ्गात् पुरुषोत्तमः

നീ തന്നെയാണ് എന്റെ അഗ്രജ പുത്രൻ, സൃഷ്ടിയുടെ ഹേതുവിനായി നിർമ്മിതൻ. എന്റെ തന്നെ ദേഹത്തിന്റെ വലതംഗത്തിലും ഇടതംഗത്തിലും നിന്ന്, ഹേ പുരുഷോത്തമ, നീ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 77

तस्य देवादिदेवस्य शंभोर्हृदयदेशतः / संबभूवाथ रुद्रो ऽसावहं तस्यापरा तनुः

ആ ദേവാധിദേവനായ ശംഭുവിന്റെ ഹൃദയദേശത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദ്ഭവിച്ചു; ഞാൻ അവന്റെ അപരമായ (ദ്വിതീയ) തനുവാണ്।

Verse 78

ब्रह्मविष्णुशिवा ब्रह्मन् सर्गस्थित्यन्तहेतवः / विभज्यात्मानमेको ऽपि स्वेच्छया शङ्करः स्थितः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ—ഇവർ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, അന്തം എന്നിവയുടെ ഹേതുക്കൾ. എങ്കിലും പ്രഭു ഒരുവനായിട്ടും, സ്വേച്ഛയാൽ ആത്മവിഭാഗം ചെയ്ത് ശങ്കരരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 79

तथान्यानि च रूपाणि मम मायाकृतानि तु / निरूपः केवलः स्वच्छो महादेवः स्वभावतः

അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ രൂപങ്ങളും എന്റെ മായയാൽ നിർമ്മിതങ്ങളാണ്; എന്നാൽ മഹാദേവൻ സ്വഭാവതഃ നിരാകാരൻ, ഏകമാത്രൻ, നിത്യശുദ്ധൻ।

Verse 80

एभ्यः परतरो देवस्त्रिमूर्तिः परमा तनुः / माहेश्वरी त्रिनयना योगिनां शान्तिदा सदा

ഇവയെല്ലാം അതീതനായ ദേവൻ—അവന്റെ പരമ ശരീരമാണ് ത്രിമൂർത്തി. ആ മഹേശ്വരി ത്രിനേത്രി സദാ യോഗികൾക്ക് ശാന്തി നൽകുന്നു।

Verse 81

तस्या एव परां मूर्ति मामवेहि पितामह / शाश्वतैश्वर्यविज्ञानतेजोयोगसमन्विताम्

ഓ പിതാമഹാ, ആ പരമ തത്ത്വത്തിന്റെ പരമ മൂർത്തിയായി എന്നെ അറിയുക; ശാശ്വത ഐശ്വര്യം, സത്യജ്ഞാനം, തേജസ്, യോഗം എന്നിവയാൽ സമന്വിതൻ।

Verse 82

सो ऽहं ग्रसामि सकलमधिष्ठाय तमोगुणम् / कालो भूत्वा न तमसा मामन्यो ऽभिभविष्यति

ഞാൻ തമോഗുണത്തെ അധിഷ്ഠിച്ച് സർവ്വ ലോകത്തെയും ഗ്രസിക്കുന്നു; കാലമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ തമസാൽ മറ്റാരും എന്നെ കീഴടക്കുകയില്ല।

Verse 83

यदा यदा हि मां नित्यं विचिन्तयसि पद्मज / तदा तदा मे सान्निध्यं भविष्यति तवानघ

ഓ പദ്മജാ, നീ എപ്പോഴെപ്പോഴും നിത്യമായി എന്നെ ധ്യാനിക്കുമോ, അപ്പോഴപ്പോഴും, ഓ നിർമലനേ, എന്റെ സാന്നിധ്യം നിനക്കുണ്ടാകും।

Verse 84

एतावदुक्त्वा ब्रह्माणं सो ऽभिवन्द्य गुरुं हरः / सहैव मानसैः पुत्रैः क्षणादन्तरधीयत

ഇത്രമാത്രം പറഞ്ഞ് ഹരൻ (ശിവൻ) തന്റെ ഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവിനെ വന്ദിച്ചു; മാനസപുത്രന്മാരോടുകൂടെ ക്ഷണത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 85

सो ऽपि योगं समास्थाय ससर्ज विविधं जगत् / नारायणाख्यो भगवान् यथापूर्वं प्रिजापतिः

അവനും യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി വൈവിധ്യമാർന്ന ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. ‘നാരായണൻ’ എന്ന ഭഗവാൻ മുൻപുപോലെ വീണ്ടും പ്രജാപതിയായി।

Verse 86

मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया

യോഗവിദ്യയുടെ ശക്തിയാൽ അദ്ദേഹം മരീചി, ഭൃഗു, അങ്ഗിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, ദക്ഷ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നിവരെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 87

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / सर्वे ते ब्रह्मणा तुल्याः साधका ब्रह्मवादिनः

പുരാണത്തിൽ നിശ്ചയമായി ഇവരെ ‘നവ ബ്രഹ്മാക്കൾ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യർ—സിദ്ധസാധകരും ബ്രഹ്മവാദികളും।

Verse 88

संकल्पं चैव धर्मं च युगधर्मांश्च शाश्वतान् / स्थानाभिमानिनः सर्वान् यथा ते कथितं पुरा

മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, സങ്കൽപം, ധർമ്മം, ഓരോ യുഗത്തിന്റെയും ശാശ്വത യുഗധർമ്മങ്ങൾ, കൂടാതെ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളെ അധിഷ്ഠിക്കുന്ന (സ്ഥാനാഭിമാനി) ദേവതകളെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്।