Shloka 38
Madhu–Kaiṭabha, Nārāyaṇa’s Yoga-Nidrā, Rudra’s Manifestation, and the Aṣṭamūrti–Trimūrti Teaching
ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते ऽशुभाः प्रजाः / स्वात्मजैरेव तै रुद्रैर्निवृत्तात्मा ह्यतिष्ठत / स्थाणुत्वं तेन तस्यासीद् देवदेवस्य शूलिनः
tataḥ prabhṛti devo 'sau na prasūte 'śubhāḥ prajāḥ / svātmajaireva tai rudrairnivṛttātmā hyatiṣṭhata / sthāṇutvaṃ tena tasyāsīd devadevasya śūlinaḥ
അന്നുമുതൽ ആ ദേവൻ അശുഭ പ്രജകളെ ഇനി പ്രസവിച്ചില്ല. തന്റെ തന്നെ സാരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ രുദ്രന്മാരോടൊപ്പം, ബാഹ്യസൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു പിൻമാറിയ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു. അതുകൊണ്ട് ദേവദേവനായ ശൂലധാരി ‘സ്ഥാണു’—അചലൻ—എന്നു പ്രസിദ്ധനായി।
Narrator (Purāṇic sage recounting the mythic etymology of Śiva as Sthāṇu)
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
FAQs
It presents divinity as capable of nivṛtti—withdrawal from outward projection—signifying inner steadiness (sthāṇutva). The divine ‘self’ is not compelled by creation; it can rest established in itself.
The key yogic cue is nivṛtta-ātmā—turning the mind inward from pravṛtti (outgoing activity) to steadiness. This aligns with Pāśupata-flavored discipline: restraint, inner establishment, and cessation of impure tendencies.
While explicitly about Rudra/Śiva, the Kurma Purana’s broader frame treats such divine functions (creation/withdrawal) as expressions of one supreme governance—supporting a Shaiva–Vaishnava synthesis rather than sectarian opposition.