Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डपुत्रवधो नाम षड्विंशो ऽध्यायः अथ नष्टेषु पुत्रेषु शोकानलपरिप्लुतः / विललाप स दैत्येन्द्रो मत्वा जातं कुलक्षयम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ഭണ്ഡപുത്രവധം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്താറാം അധ്യായം. തുടർന്ന്, പുത്രന്മാർ നശിച്ചതോടെ ശോകാഗ്നിയിൽ മുങ്ങിയ ആ ദൈത്യേന്ദ്രൻ, കുലക്ഷയം സംഭവിച്ചതായി കരുതി, വിലപിച്ചു।

Verse 2

हा पुत्रा हा गुणोदारा हा मदेकपरायणाः / हा मन्नेत्रसुधापूरा हा मत्कुलविवर्धनाः

അയ്യോ പുത്രന്മാരേ! അയ്യോ ഗുണോദാരന്മാരേ! അയ്യോ എന്നിലേകപരായണരായവരേ! അയ്യോ എന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് അമൃതപൂരമായവരേ! അയ്യോ എന്റെ കുലം വർധിപ്പിച്ചവരേ!

Verse 3

हा समस्तसुरश्रेष्ठमदभञ्जनतत्पराः / हा समस्तसुरस्त्रीणामन्तर्मोहनमन्मथाः

അയ്യോ സർവ്വ ദേവശ്രേഷ്ഠരുടെ മദം ഭഞ്ജിക്കാൻ തത്പരരായവരേ! അയ്യോ സർവ്വ ദേവസ്ത്രീകളുടെ അന്തർഹൃദയം മോഹിപ്പിക്കുന്ന മന്മഥസമന്മാരേ!

Verse 4

दिशत प्रीतिवाचं मे ममाङ्के वल्गताधुना / किमिदानीमिमं तातमवमुच्य सुखं गताः

എനിക്ക് സ്നേഹവാക്കുകൾ പറയുവിൻ; ഇപ്പോൾ എന്റെ മടിയിൽ കളിക്കുവിൻ. മകനേ, ഈ പിതാവിനെ വിട്ട് നിങ്ങൾ എങ്ങനെ സുഖത്തോടെ പോയി?

Verse 5

युष्मान्विना न शोभन्ते मम राज्यानि पुत्रकाः / रिक्तानि मम गेहानि रिक्ता राजसभापि मे

പുത്രന്മാരേ, നിങ്ങളില്ലാതെ എന്റെ രാജ്യങ്ങൾ ശോഭിക്കുന്നില്ല; എന്റെ ഭവനങ്ങൾ ശൂന്യമാണ്, എന്റെ രാജസഭയും ശൂന്യമാണ്.

Verse 6

कथमेवं विनिःशेषं हतायूयं दुराशयाः / अप्रधृष्यभुजासत्त्वान्भवतो मत्कुलाङ्कुरान् / कथमेकपदे दुष्टा वनिता संगरे ऽवधीत्

ദുരാശയരേ, നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ മുഴുവനായി എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു? അപ്രധൃഷ്യമായ ഭുജബലമുള്ള, എന്റെ കുലത്തിന്റെ അങ്കുരങ്ങളായ നിങ്ങളെ ആ ദുഷ്ട സ്ത്രീ യുദ്ധത്തിൽ ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ എങ്ങനെ വധിച്ചു?

Verse 7

मम नष्टानि सौख्यानि मम नष्टाः कुलस्त्रियः / इतः परं कुले क्षीणे साहसानि सुखानि च

എന്റെ സുഖങ്ങൾ നശിച്ചു; എന്റെ കുലസ്ത്രികളും നശിച്ചു. ഇനി കുലം ക്ഷയിച്ചാൽ ധൈര്യവും സുഖവും നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 8

भवतः सुकृतैर्लब्ध्वा मम पूर्वजनुःकृतैः / नाशो ऽयं भवतामद्य जातो नष्टस्ततो ऽस्म्यहम्

നിങ്ങളുടെ പുണ്യത്താലും എന്റെ മുൻജന്മകർമ്മത്താലും ലഭിച്ചതെല്ലാം ഇന്ന് നിങ്ങള്ക്ക് ഈ നാശമായി വന്നിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാനും നശിച്ചവനായി.

Verse 9

हा हतो ऽस्मि विपन्नो ऽस्मि मन्दभाग्यो ऽस्मि पुत्रकाः / इति शोकात्स पर्यस्यन्प्रलपन्मुक्तमूर्धजः / मूर्च्छया लुप्तहृदयो निष्पपात नुपासनात्

‘ഹാ! ഞാൻ ഹതനായി, ഞാൻ ദുരിതത്തിലായി, ഞാൻ ദുർഭാഗ്യവാൻ, മക്കളേ!’ എന്ന് ശോകത്തിൽ ഉരുളി, വിലപിച്ചു, അഴിച്ച മുടിയോടെ അവൻ മൂർച്ചിച്ചു ഹൃദയം മങ്ങിയവനായി ആസനത്തിൽ നിന്ന് വീണു.

Verse 10

विशुक्रश्च विषङ्गश्च कुटिलाक्षश्च संसदि / भण्डमाश्वासयामासुर्दैवस्य कुटिलक्रमैः

സഭയിൽ വിശുക്രനും വിഷംഗനും കുഠിലാക്ഷനും ദൈവത്തിന്റെ വളഞ്ഞ ഗതികളെ ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭണ്ഡനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 11

विशुक्र उवाच देवकि प्राकृत इव प्राप्तः शोकस्य वश्यताम् / लपसि त्वे प्रति सुतान्प्राप्तमृत्यून्महाहवे

വിശുക്രൻ പറഞ്ഞു—‘ദേവകീ! നീ സാധാരണയെന്നപോലെ ശോകത്തിന്റെ വശത്തിലായി. മഹായുദ്ധത്തിൽ മരണം പ്രാപിച്ച നിന്റെ പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് നീ വിലപിക്കുന്നു.’

Verse 12

धर्मवान्विहितः पन्था वीराणामेष शाश्वतः / अशोच्यमाहवे मृत्युं प्राप्नुवन्ति यदर्हितम्

വീരന്മാർക്ക് ധർമ്മനിഷ്ഠവും ശാശ്വതവുമായ മാർഗ്ഗമാണിത്. യുദ്ധത്തിൽ മരണം സംഭവിക്കുന്നത് ദുഃഖകരമല്ല, അത് അവർക്ക് അർഹമായത് തന്നെയാണ്.

Verse 13

एतदेव विनाशाय शल्यवद्बाधते मनः / यत्स्त्री समागत्य हठान्नि हन्ति सुभटान्रणे

വിനാശത്തിനായി ഈയൊരു കാര്യം മാത്രം മനസ്സിനെ മുള്ളുപോലെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; ഒരു സ്ത്രീ വന്ന് യുദ്ധത്തിൽ മഹത്തായ പോരാളികളെ ബലമായി വധിച്ചു എന്നത്.

Verse 14

इत्युक्ते तेन दैत्येन पुत्रशोको व्यमुच्यत / भण्डेन चण्डकालाग्निसदृशः क्रोध आदधे

ആ ദൈത്യൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭണ്ഡാസുരൻ പുത്രദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കുകയും കാലാഗ്നിക്ക് സമാനമായ ഉഗ്രകോപം ധരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 15

स कोशात्क्षिप्रमुद्धृत्य खड्गमुग्रं यमोपमम् / विस्फारिताक्षियुगलो भृशं जज्वाल तेजसा

അവൻ ഉറയിൽ നിന്ന് യമനെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ വാൾ വേഗത്തിൽ ഊരിയെടുത്ത്, വിടർന്ന കണ്ണുകളോടെ തേജസ്സினால் ജ്വലിച്ചു.

Verse 16

इदानीमेव तां दुष्टां खड्गेनानेन खण्डशः / शकलीकृत्य समरे श्रमं प्राप्स्यामि बन्धुभिः

ഇപ്പോൾത്തന്നെ ആ ദുഷ്ടയെ ഈ വാളുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ കഷണം കഷണമായി വെട്ടിനുറുക്കി ഞാൻ എന്റെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആശ്വാസം കണ്ടെത്തും.

Verse 17

इति रोषस्खलद्वर्णः श्वसन्निव भुजङ्गमः / खड्गं विधुन्वन्नुत्थाय प्रचचाला तिमत्तवत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ക്രോധത്തിൽ വർണ്ണം മാറി, ഫുശ്ശെന്നു ശ്വസിക്കുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ, ഖഡ്ഗം കുലുക്കി എഴുന്നേറ്റ് മദോന്മത്തനായി മുന്നോട്ട് നടന്നു।

Verse 18

तं निरुध्य च संभ्रान्ताः सर्वे दानवपुङ्गवाः / वाचमूचुरतिक्रोधाज्ज्वलन्तो ललितां प्रति

അവനെ തടഞ്ഞ് ആശങ്കപ്പെട്ട എല്ലാ ദാനവശ്രേഷ്ഠരും, അതിക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, ലലിതയോടു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 19

न तदर्थे त्वया कार्यः स्वामिन्संभ्रम ईदृशः / अस्माभिः स्वबलैर्युक्तै रणोत्साहो विधीयते

സ്വാമീ! ഇതിന് വേണ്ടി നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ആശങ്കപ്പെടേണ്ടതില്ല; ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ ബലത്തോടെ യുക്തരായി യുദ്ധോത്സാഹം ഉണർത്തും।

Verse 20

भवदाज्ञालवं प्राप्य समस्तभुवनं हठात् / विमर्द्दयितुमीशाः स्मः किमु तां मुग्धभामिनीम्

ഭവാന്റെ ആജ്ഞയുടെ ഒരു ലവം ലഭിച്ചാൽ ഞങ്ങൾ സമസ്ത ഭുവനവും ഹഠാത് ചവിട്ടിമർദിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവർ; പിന്നെ ആ മുഗ്ധഭാമിനിയെന്തു പറയണം?

Verse 21

किं चूषयामः सप्ताब्धीन्क्षोदयामो ऽथ वा गिरीन् / अधरोत्तरमेवैतत्त्रैलोक्यं करवाम वा

ഞങ്ങൾ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളെ ചൂഷണം ചെയ്‌തുകളയണമോ, അല്ലെങ്കിൽ പർവ്വതങ്ങളെ പൊടിച്ചുകളയണമോ? അതോ ഈ ത്രൈലോക്യത്തെ തന്നെ മേലും കീഴും മറിച്ചുകളയണമോ?

Verse 22

छिनदाम सुरान्सर्वान्भिनदाम तदालयान् / पिन्षाम हरित्पालानाज्ञां देहि महामते

ഞങ്ങൾ സർവ്വ ദേവന്മാരെയും ഛേദിച്ചു, അവരുടെ ആലയങ്ങളും ഭേദിച്ചു തകർക്കും; ഹരിത്പാലന്മാരെ ചതച്ചുകളയും. ഹേ മഹാമതേ, ആജ്ഞ നൽകുക.

Verse 23

इत्युदीरित माकर्ण्य महाहङ्कारगर्वितम् / उवाच वचनं क्रुद्धः प्रतिघारुणलोचनः

ഇങ്ങനെ മഹാ അഹങ്കാരഗർവ്വം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പ്രതിഘാതത്തിനായി കഠിനദൃഷ്ടിയോടെ ക്രോധിച്ച് അവൻ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 24

विशुक्र भवता गत्वा मायान्तार्हितवर्ष्मणा / जयविघ्नं महायन्त्रं कर्त्तव्यं कटके द्विषाम्

ഹേ വിശുക്രാ! മായയാൽ ദേഹം അദൃശ്യമാക്കി ശത്രുക്കളുടെ കടകത്തിലേക്ക് ചെന്നു ‘ജയവിഘ്ന’ എന്ന മഹായന്ത്രം നിർമ്മിക്കണം.

Verse 25

इति तस्य वचः श्रुत्वा विशुक्रो रोषरूषितः / मायातिरोहितवपुर्जगाम ललिताबलम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിശുക്രൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; മായയാൽ ദേഹം അദൃശ്യമാക്കി ലലിതയുടെ സൈന്യത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 26

तस्मिन्प्रयातुमुद्युक्ते सुर्यो ऽस्तं समुपागतः / पर्यस्तकिरणस्तोमपाटलीकृतदिङ्मुखः

അവൻ പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു; കിരണസമൂഹം ചിതറുകയും ദിക്കുകളുടെ മുഖം പാടലി വർണ്ണത്തിൽ രഞ്ജിതമാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 27

अनुरागवती संध्या प्रयान्तं भानुमालिनम् / अनुवव्राज पातालकुञ्जे रन्तुमिवोत्सुका

അനുരാഗമയിയായ സന്ധ്യ, യാത്രതിരിക്കുന്ന സൂര്യദേവനെ പിന്തുടർന്ന് പോയി; പാതാളകുഞ്ജത്തിൽ ക്രീഡിക്കുവാൻ ഉത്സുകയായതുപോലെ.

Verse 28

वेगात्प्रपततो भानोर्देहसंगात्समुत्थिताः / चरमाब्धेरिव पयःकणास्तारा विरेजिरे

വേഗത്തിൽ അസ്തമിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ ദേഹസ്പർശത്തിൽ നിന്നുയർന്ന കണങ്ങൾ, അവസാന സമുദ്രതീരത്തിലെ ജലബിന്ദുക്കളെപ്പോലെ—നക്ഷത്രങ്ങളായി തിളങ്ങി.

Verse 29

अथाससाद बहुलं तमः कज्जलमेचकम् / सार्थं कर्त्तुमिवोद्युक्तं सवर्णस्यासिदुर्धिया

അപ്പോൾ കാജൽപോലെ കറുത്തും ഘനവുമായ തമസ് പരന്നു; ആ ദുർമതി, തനിക്കു സമവർണ്ണരായവരെ കൂട്ടമായി ചേര்க்கാൻ ഉത്സുകനായതുപോലെ തോന്നി.

Verse 30

मायारथं समारूढो गूढशर्वरसंवृतः / अदृश्यवपुरापेदे ललिताकटकं खलः

മായാരഥം കയറി, രാത്രിയുടെ മറവിൽ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന ആ ഖലൻ, അദൃശ്യദേഹത്തോടെ ലലിതാകടകത്തിലെത്തി.

Verse 31

तत्र गत्वा ज्वलज्ज्वालं वह्निप्राकारमण्डलम् / शतयोजनविस्तारामालोकयत् दुर्मतिः

അവിടെ ചെന്ന ആ ദുർമതി, ജ്വലിക്കുന്ന ജ്വാലകളാൽ ദഹിക്കുന്ന അഗ്നി-പ്രാകാരമണ്ഡലം കണ്ടു; അത് ശതയോജന വ്യാപ്തിയായിരുന്നു.

Verse 32

परितो विभ्रमञ्शालमवकाशमवाप्नुवन् / दक्षिणं द्वारमासाद्य निदध्यौ क्षणमुद्धतः

അവൻ ചുറ്റും ആ വിഭ്രമശാലയുടെ വിശാലാവകാശം പ്രാപിച്ച്, തെക്കൻ ദ്വാരത്തിലെത്തി, ഉന്നതചിത്തനായി ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ചു।

Verse 33

तत्रापश्यन्महासत्त्वास्सावधाना धृतायुधाः / आरूढयानाः सनद्धवर्माणो द्वारदेशतः

അവിടെ അവൻ ദ്വാരപ്രദേശത്ത് മഹാസത്ത്വന്മാരായ വീരന്മാരെ കണ്ടു—സാവധാനരായി, ആയുധധാരികളായി, വാഹനാരൂഢരായി, കവചധാരികളായി।

Verse 34

स्तंभिनीप्रमुखाः शक्तीर्विशत्यक्षौहिणीयुताः / सर्वदा द्वाररक्षार्थं निर्दिष्टा दण्डनाथया

സ്തംഭിനി മുതലായ ശക്തികൾ, ഇരുപത് അക്ഷൗഹിണി സേനകളോടുകൂടി, എപ്പോഴും ദ്വാരരക്ഷയ്ക്കായി ദണ്ഡനാഥയാൽ നിയുക്തരായിരുന്നു।

Verse 35

विलोक्य विस्मयाविष्टो विचार्य च चिरं तदा / शालस्य बहिरेवासौ स्थित्वा यन्त्रं समातनोत्

ഇത് കണ്ടു അവൻ വിസ്മയാവിഷ്ടനായി ദീർഘമായി ആലോചിച്ചു; പിന്നെ ശാലയുടെ പുറത്തുതന്നെ നിന്നുകൊണ്ട് ഒരു യന്ത്രം ഒരുക്കി।

Verse 36

गव्यूतिमात्रकायामे तत्समानप्रविस्तरे / शिलापट्टे सुमहति प्रालिखद्यन्त्रमुत्तमम्

ഗവ്യൂതി അളവുള്ള നീളവും അതേ വിസ്താരവും ഉള്ള മഹാശിലാപട്ടത്തിൽ അവൻ ഉത്തമമായ യന്ത്രം രേഖപ്പെടുത്തി।

Verse 37

अष्टदिक्ष्वष्टशूलेन संहाराक्षरमौलिना / अष्टभिर्दैवतैश्चैव युक्तं यन्त्रं समालिखत्

അവൻ അഷ്ടദിക്കുകളിലും സംഹാരാക്ഷരമൗലിയായ അഷ്ടശൂലവും അഷ്ടദേവതകളും ചേർന്ന യന്ത്രം വിധിപൂർവ്വം രേഖപ്പെടുത്തി.

Verse 38

अलसा कृपणा दीना नितन्द्राच प्रमीलिका / क्लीबा च निरहङ्कारा चेत्यष्टौ देवताः स्मृताः

അലസാ, കൃപണാ, ദീനാ, നിതന്ദ്രാ, പ്രമീലികാ, ക്ലീബാ, നിരഹങ്കാരാ—ഇങ്ങനെ അഷ്ടദേവതകൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 39

देवताष्टकमेतश्च शूलाष्टकपुटोपरि / नियोज्य लिखितं यन्त्रं मायावी सममन्त्रयत्

ആ മായാവി ശൂലാഷ്ടകത്തിന്റെ ആവരണത്തിന്മേൽ ഈ ദേവതാഷ്ടകത്തെ നിയോഗിച്ച്, എഴുതപ്പെട്ട യന്ത്രത്തിന്മേൽ സമമായി മന്ത്രജപം നടത്തി.

Verse 40

पूजां विधाय मन्त्रस्य बलिभिश्छागलादिभिः / तद्यन्त्रं चारिकटके प्राक्षिपत्समरे ऽसुरः

മന്ത്രപൂജ നടത്തി, ആട് മുതലായ ബലികൾ അർപ്പിച്ച്, ആ അസുരൻ യുദ്ധത്തിൽ ആ യന്ത്രം ചാരികടകത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 41

पाकारस्य बहिर्भागे वर्तिना तेन दुर्धिया / क्षिप्तमुल्लङ्घ्य च रणे पपात कटकान्तरे

ആ ദുർബുദ്ധി പാകാരത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് അത് എറിഞ്ഞു; അത് യുദ്ധത്തിൽ ചാടിക്കടന്ന് സൈന്യവ്യൂഹത്തിന്റെ നടുവിൽ വീണു.

Verse 42

तद्यन्त्रस्य विकारेण कटकस्थास्तुशक्तयः / विमुक्तशस्त्रसंन्यासमास्थिता दीनमानसाः

ആ യന്ത്രത്തിന്റെ വികാരത്താൽ കോട്ടയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന എല്ലാ ശക്തികളും ആയുധങ്ങൾ വിട്ട്, ആയുധത്യാഗ-സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച് ദീനമനസ്സോടെ നിന്നു।

Verse 43

किं हतैरसुरैः कार्यं शस्त्राशस्त्रिक्रमैरलम् / जयसिद्धफलं किं वा प्राणिहिंसा च पापदा

കൊല്ലപ്പെട്ട അസുരന്മാരാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ആയുധ–അനായുധ മാർഗങ്ങൾ മതി. ജയസിദ്ധിയുടെ ഫലം എന്ത്, ജീവഹിംസ പാപം നൽകുമ്പോൾ?

Verse 44

अमराणां कृते को ऽयं किमस्माकं भविष्यति / वृथा कलकलं कृत्वा न फलं युद्धकर्मणा

അമരന്മാർക്കായി ഇതെന്തിന്, ആര്ക്കായി? ഞങ്ങൾക്ക് എന്താകും? വ്യർഥമായ കോലാഹലം ചെയ്ത് യുദ്ധകർമ്മത്തിൽ ഫലം ഇല്ല।

Verse 45

का स्वामिनी महाराज्ञी का वासौ दण्डनायिका / का वा सा मन्त्रिणी श्यामा भृत्यत्वं नो ऽथ कीदृशम्

ആ സ്വാമിനി മഹാരാണി ആരാണ്? ആ ദണ്ഡനായിക ആരാണ്? ആ ശ്യാമ മന്ത്രിണി ആരാണ്? പിന്നെ ഞങ്ങളുടെ ഭൃത്യത്വം എങ്ങനെയാണ്?

Verse 46

इह सर्वाभिरस्माभिर्भृत्यभूताभिरेकिका / वनिता स्वामिनीकृत्ये किं फलं मोक्ष्यते परम्

ഇവിടെ ഭൃത്യരായിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളിലൊരുത്തിയെ സ്വാമിനിയാക്കി; അവളുടെ സേവനത്തിൽ ഏതു പരമഫലം—മോക്ഷം—ലഭിക്കും?

Verse 47

परेषां मर्मभिदुरैरायुधैर्न प्रयोजनम् / युद्धं शाम्यतु चास्माकं देहशस्त्रक्षतिप्रदम्

മറ്റുള്ളവരുടെ മർമ്മഭേദക ആയുധങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമില്ല. ഞങ്ങളുടെ ദേഹത്തിന് ശസ്ത്രക്ഷതി നൽകുന്ന ഈ യുദ്ധം ശമിക്കട്ടെ.

Verse 48

युद्धे च मरणं भावि वृथा स्युर्जीवितानि नः / युद्धे मृत्युर्भवेदेव इति तत्र प्रमैव का

യുദ്ധത്തിൽ മരണം അനിവാര്യമാണ്; അതിനാൽ നമ്മുടെ ജീവൻ വ്യർത്ഥമാകും. യുദ്ധത്തിൽ മരണമേ സംഭവിക്കൂ—അവിടെ പ്രമാണം എന്ത്?

Verse 49

उत्साहेन फलं नास्ति निद्रैवैका सुखावहा / आलस्यसदृशं नास्ति चित्तविश्रान्तिदायकम्

ഉത്സാഹത്തിൽ ഫലം ഇല്ല; നിദ്ര മാത്രമേ സുഖം നൽകൂ. ആലസ്യത്തെപ്പോലെ മനസ്സിന് വിശ്രാന്തി നൽകുന്നത് മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 50

एतादृशीश्च नो ज्ञात्वा सा राज्ञी किं करिष्यति / तस्या राज्ञीत्वमपि नः समवायेन कल्पितम्

ഞങ്ങളുടെ ഈ അവസ്ഥ അറിയാതെ ആ രാജ്ഞി എന്ത് ചെയ്യും? അവളുടെ രാജ്ഞിത്വവും നമ്മുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനത്താൽ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിച്ചത്.

Verse 51

एवं चोपेक्षितास्माभिः सा विनष्टबला भवेत् / नष्ट सत्त्वा च सा राज्ञी कान्नः शिक्षां करिष्यति

ഇങ്ങനെ നമ്മുടെ അവഗണന മൂലം അവൾ ബലഹീനയാകും. സത്ത്വം നഷ്ടപ്പെട്ട ആ രാജ്ഞി നമ്മെ എന്ത് ഉപദേശിക്കും?

Verse 52

एवमेव रणारंभं विमुच्य विधुतायुधाः / शक्तयो निद्रया द्वारे घूर्णमाना इवाभवन्

ഇങ്ങനെ യുദ്ധാരംഭം വിട്ട്, ആയുധങ്ങൾ തള്ളിയ ആ ശക്തിസേനകൾ നിദ്രയാൽ വാതില്ക്കൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നവരെപ്പോലെ ആയി.

Verse 53

सर्वत्र मान्द्यं कार्येषु महदालस्यमागतम् / शिथिलं चाभवत्सर्वं शक्तीनां कटकं महत्

എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തികളിൽ മന്ദത പടർന്നു, മഹാ ആലസ്യം വന്നു; ശക്തികളുടെ ആ മഹാസൈന്യം മുഴുവനും ശിഥിലമായി.

Verse 54

जयविघ्नं महायन्त्रमिति कृत्वा स दानवः

ആ ദാനവൻ അതിനെ ‘ജയത്തിന് വിഘ്നം വരുത്തുന്ന മഹായന്ത്രം’ എന്നു കരുതി.

Verse 55

निर्विद्य तत्प्रभावेण कटकं प्रमिमन्थिषुः / द्वितीययुद्धदिवसस्यार्धरात्रे गते सति

അതിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ നിരാശരായി, രണ്ടാം യുദ്ധദിവസത്തിന്റെ അർദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ സൈന്യത്തെ തകർത്തുമാറ്റാൻ തുടങ്ങി.

Verse 56

निस्मृत्य नगराद्भूयस्त्रिंशदक्षौहिणीवृतः / आजगाम पुनर्दैत्यो विशुक्रः कटकं द्विषाम्

വീണ്ടും നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, മുപ്പത് അക്ഷൗഹിണികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദൈത്യൻ വിശുക്രൻ ശത്രുക്കളുടെ സൈന്യത്തിലേക്ക് വീണ്ടും എത്തി.

Verse 57

अश्रूयन्त ततस्तस्य रणनिःसाणनिस्वनाः / तथापि ता निरुद्योगाः शक्तयः कटके ऽभवन्

അപ്പോൾ അവന്റെ യുദ്ധനഗാരങ്ങളുടെയും ശംഖനാദത്തിന്റെയും മുഴക്കം കേട്ടു; എങ്കിലും ആ ശക്തികൾ നിർവ്യവസായമായി പാളയത്തിലേ തന്നെ നിന്നു।

Verse 58

तदा महानुभावत्वाद्विकारैर्विघ्नयन्त्रजैः / अस्पृष्टे मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तामवा पतुः

അപ്പോൾ മഹത്തായ പ്രഭാവം മൂലം വിഘ്നയന്ത്രജന്യ വികാരങ്ങൾ മന്ത്രിണിയെയും ദണ്ഡനാഥനെയും സ്പർശിച്ചില്ല; എങ്കിലും അവർ ചിന്തയിൽ വീണു।

Verse 59

अहो बत महत्कष्टमिदमापतितं भयम् / कस्य वाथ विकारेण सैनिका निर्गतोद्यमाः

അയ്യോ! എത്ര വലിയ ദുരിതവും ഭയവും വന്നുവീണു; ആരുടെ വികാരത്താൽ സൈനികരുടെ ഉത്സാഹം അണഞ്ഞുപോയി?

Verse 60

निरस्तायुधसंरंभा निद्रातन्द्राविघूर्णिताः / न मानयन्ति वाक्यानि रार्चयन्ति महेश्वरीम् / औदासीन्यं वितन्वन्ति शक्तयो निस्पृहा इमाः

ആയുധധാരണത്തിന്റെ ആവേശം ഉപേക്ഷിച്ച് നിദ്രാ-തന്ദ്രയിൽ കുലുങ്ങുന്നു; വാക്കുകൾ മാനിക്കുന്നില്ല, മഹേശ്വരിയെ മാത്രം ആരാധിക്കുന്നു; ഉദാസീനത പരത്തുന്നു—ഈ ശക്തികൾ നിസ്പൃഹയായി മാറി।

Verse 61

इति ते मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तापरायणे / चक्रस्यन्दनमारूढे महाराज्ञीं समूचतुः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയ മന്ത്രിണിയും ദണ്ഡനാഥനും, ചക്രരഥത്തിൽ ആരൂഢയായ മഹാരാണിയോട് പറഞ്ഞു।

Verse 62

मन्त्रिण्युवाच देवि सक्य विकारो ऽयं शक्तयो विगतोद्यमाः / न शृण्वन्ति महाराज्ञि तवाज्ञां विश्वपालिताम्

മന്ത്രിണി പറഞ്ഞു—ദേവി, ഈ വികാരം ശമിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്; ശക്തികൾ എല്ലാം ഉദ്യമരഹിതങ്ങളായി. മഹാരാജ്ഞീ, ലോകപാലിനിയായ നിന്റെ ആജ്ഞ അവർ കേൾക്കുന്നില്ല.

Verse 63

अन्योन्यं च विरक्तास्ताः पराच्यः सर्वकर्मसु / निद्रातन्द्रामुकुलिता दुर्वाक्यानि वितन्वते

അവർ പരസ്പരം വിരക്തരായി, എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും വിമുഖരാണ്. നിദ്രയും തന്ദ്രയും മൂടി, ദുഷ്‌വാക്കുകൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 64

का दण्डिनी मन्त्रिणी का महाराज्ञीति का पुनः / युद्धं च कीदृशमिति क्षेपं भूरि वितन्वते

‘ദണ്ഡിനി ആരാണ്, മന്ത്രിണി ആരാണ്, ഈ മഹാരാജ്ഞീ പിന്നെ ആരാണ്?’ ‘യുദ്ധം എങ്ങനെയാകും?’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ ധാരാളം പരിഹാസം പരത്തുന്നു.

Verse 65

अस्मिन्नेवान्तरे शत्रुरागच्छति महाबलः / उद्दण्डभेरीनिस्वानैर्विभिन्दन्निव रोदसी

ഇതിനിടയിൽ മഹാബലനായ ശത്രു എത്തിച്ചേരുന്നു; ഉന്മത്ത ഭേരികളുടെ നാദത്തോടെ രണ്ടുലോകങ്ങളെയും പിളർക്കുന്നതുപോലെ മുന്നേറുന്നു.

Verse 66

अत्र यत्प्राप्तरूपं तन्महाराज्ञि प्रपद्यताम् / इत्युक्त्वा सह दण्डिन्या मन्त्रिणी प्रणतिं व्यधात्

‘മഹാരാജ്ഞീ, ഇവിടെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയെ അനുസരിച്ച് ആശ്രയം സ്വീകരിക്കണം.’ എന്നു പറഞ്ഞ് മന്ത്രിണി ദണ്ഡിനിയോടൊപ്പം പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 67

ततः सा ललिता देवी कामेश्वरमुखं प्रति / दत्तदृष्टडिः समहसदतिरक्तरदावलिः

അപ്പോൾ ലലിതാദേവി കാമേശ്വരന്റെ മുഖത്തേക്ക് ദൃഷ്ടി നല്കി; മന്ദഹാസത്തോടെ അവളുടെ അത്യന്തം ചുവന്ന ദന്തപങ്ക്തി ദീപ്തമായി।

Verse 68

तस्याः स्मितप्रभापुञ्जे कुञ्जराकृतिमान्मुखे / कटक्रोडगलद्दानः कश्चिदेव व्यजृंभत

അവളുടെ സ്മിതപ്രഭയുടെ പുഞ്ചത്തിൽ, ഗജാകൃതിയുള്ള മുഖത്തിൽ, കപോലത്തിൽ നിന്ന് മദം ചോരുന്ന ഒരു ദേവൻ (ഗണേശൻ) ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 69

जपापटलपाटल्यो बालचन्द्रवपुर्धरः / बीजपूरगदामिक्षुचापं शूलं सुदर्शनम्

ജപാപുഷ്പദളത്തെപ്പോലെ അരുണവർണ്ണൻ, ബാലചന്ദ്രസമമായ വപുസ്സുള്ളവൻ; ബീജപൂരം, ഗദ, ഇക്ഷുചാപം, ശൂലം, സുദർശനം എന്നിവ ധരിച്ചു।

Verse 70

अब्जपाशोत्पलव्रीहिमञ्जरीवरदां कुशान् / रत्नकुंभं च दशभिः स्वकैर्हस्तैः समुद्वहन्

തന്റെ പത്ത് കൈകളാൽ പദ്മപാശം, ഉത്പലം, വ്രീഹിമഞ്ജരി, വരദമുദ്ര, കുശങ്ങൾ, രത്നകുംഭം എന്നിവയും വഹിച്ചു।

Verse 71

तुन्दिलश्चन्द्रचूडालो मन्द्रबृंहितनिस्वनः / सिद्धिलक्ष्मीसमाश्लिष्टः प्रणनाम महेश्वरीम्

തുണ്ടിലനായി, ചന്ദ്രചൂഡധാരിയായി, മന്ദഗർജ്ജനസമമായ നിസ്വനത്തോടെ; സിദ്ധി-ലക്ഷ്മികൾ ആലിംഗനം ചെയ്തിരിക്കെ മഹേശ്വരിയെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 72

तया कृताशीः स महान्गणनाथो गजाननः / जयविघ्नमहायन्त्रंभेत्तुं वेगाद्विनिर्ययौ

അവളുടെ ആശീർവാദം ലഭിച്ച ആ മഹാഗണനാഥൻ ഗജാനനൻ, ‘ജയവിഘ്ന’ മഹായന്ത്രം ഭേദിക്കുവാൻ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 73

अन्तरेवहि शालस्य भ्रमद्दन्तावलाननः / निभृतं कुत्रचिल्लग्नं जयविघ्नं व्यलोकयत्

ശാലയുടെ അകത്തുതന്നെ, ചുറ്റുന്ന ദന്തങ്ങളുള്ള ആനമുഖൻ എവിടെയോ നിശ്ശബ്ദമായി കുടുങ്ങിയിരുന്ന ‘ജയവിഘ്ന’ത്തെ കണ്ടു.

Verse 74

स देवो घोरनिर्घातैर्दुःसहैर्दन्तपातनैः / क्षणाच्चूर्मीकरोति स्म जयविघ्नमहाशिलाम्

ആ ദേവൻ ഭീകരമായ പ്രഹാരങ്ങളാലും സഹിക്കാനാകാത്ത ദന്താഘാതങ്ങളാലും ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ‘ജയവിഘ്ന’ മഹാശിലയെ പൊടിച്ചുതകർത്തു.

Verse 75

तत्र स्थिताभिर्दुष्टाभिर्देवताभिः सहैव सः / परागशेषतां नीत्वा तद्यन्त्रं प्रक्षिपद्दिवि

അവിടെ നിന്നിരുന്ന ദുഷ്ട ദേവതകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെ, അവൻ ആ യന്ത്രത്തെ പൊടിയാക്കി ആകാശത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 76

ततः किलकिलारावं कृत्वाऽलस्यविवर्जिताः / उद्यताः समरं कर्तुं शक्तयः शस्त्रपाणयः

അതിനുശേഷം അലസതയറ്റ ആ ശക്തികൾ, കൈകളിൽ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു കിളകിളാരവം മുഴക്കി യുദ്ധത്തിനായി എഴുന്നേറ്റു.

Verse 77

स देतिवदनः कण्ठकलिताकुण्ठनिस्वनः / जययन्त्रं हि तत्सृष्टं तथा रात्रौ व्यनाशयत्

അവൻ ദൈത്യമുഖൻ; കണ്ഠത്തിൽ മങ്ങാത്ത ഗർജ്ജനം ധരിച്ചവൻ; സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ആ ജയയന്ത്രത്തെ അതേ രാത്രിയിൽ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 78

इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः स क्षोभमाययौ / ससर्जय बहूनात्मरूपान्दन्तावलाननान्

ഈ വൃത്താന്തം കേട്ടപ്പോൾ ഭണ്ഡൻ ക്ഷോഭത്തിലായി; ദന്തനിരയുള്ള മുഖങ്ങളോടുകൂടിയ തന്റെ അനേകം ആത്മരൂപങ്ങളെ അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 79

ते कटक्रोडविगलन्मदसौरभचञ्चलैः / चञ्चरीककुलैरग्रे गीयमानमहोदयाः

അവർ മഹോദയമുള്ളവർ; അരക്കെട്ടിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന മദത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തിൽ ചഞ്ചലമായ വണ്ടുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ മുന്നിൽ പാടിക്കൊണ്ട് നീങ്ങി.

Verse 80

स्फुरद्दाडिमकिञ्जल्कविक्षेपकररोचिषः / सदा रत्नाकरानेकहेलया पातुमुद्यताः

അവരുടെ കൈകളിലെ പ്രകാശം തിളങ്ങുന്ന മാതളനാരങ്ങയുടെ കിഞ്ചല്കം ചിതറുന്നതുപോലെ; അവർ എപ്പോഴും പല ലീലകളാൽ രത്നാകരങ്ങളെ കുടിക്കുവാൻ ഉദ്യതരായിരുന്നു.

Verse 81

आमोदप्रमुखा ऋद्धिमुख्यशक्तिनिषेविताः / आमोदश्च प्रमोदश्च मुमुखो दुर्मुखस्तथा

അവർ ആമോദപ്രമുഖർ; ഋദ്ധിയും പ്രധാന ശക്തികളും സേവിക്കുന്നവർ; ആമോദൻ, പ്രമോദൻ, മുമുഖൻ, ദുര്മുഖൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 82

अरिघ्नो विघ्नकर्त्ता च षडेते विघ्ननायकाः / ते सप्तकोटिसंख्यानां हेरंबाणामधीश्वराः

അരിഘ്നനും വിഘ്നകർത്താവും—ഇവരാണ് ആറ് വിഘ്നനായകർ. അവർ ഏഴുകോടി സംഖ്യയുള്ള ഹേരംബന്മാരുടെ അധീശ്വരന്മാർ.

Verse 83

ते पुरश्चलितास्तस्य महागणपते रणे / अग्निप्राकारवलयाद्विनिर्गत्य गजाननाः

ആ ഗജാനനന്മാർ മഹാഗണപതിയുടെ യുദ്ധത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അഗ്നി-പ്രാകാരവലയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 84

क्रोधहुङ्कारतुमुलाः प्रत्य पद्यन्त दानवान् / पुनः प्रचण्डफूत्कारबधिरीकृतविष्टपाः

ക്രോധഹുങ്കാരത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് അവർ ദാനവന്മാരെ നേരിട്ട് പാഞ്ഞുകയറി; പിന്നെയും അവരുടെ പ്രചണ്ഡ ഫൂത്കാരം ലോകങ്ങളെ ബധിരമാക്കി.

Verse 85

पपात दैत्यसैन्येषु गणचक्रचमूगणः / अच्छिदन्निशितैर्बाणैर्गणनाथः स दानवान्

ഗണചക്രസേന ദൈത്യസൈന്യങ്ങളിൽ പതിച്ചു; ഗണനാഥൻ മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ ആ ദാനവന്മാരെ ഛേദിച്ചു വീഴ്ത്തി.

Verse 86

गणनाथेन तस्याभूद्विशुक्रस्य महौजसः / युद्धमुद्धतहुङ्कारभिन्नकार्मुकनिःस्वनम्

അപ്പോൾ മഹൗജസ്സനായ വിശുക്രന് ഗണനാഥനോടു യുദ്ധം ഉണ്ടായി; ഉദ്ധത ഹുങ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ട് വില്ലുകളുടെ നാദം പോലും പിളർന്നുപോയതുപോലെ ആയി.

Verse 87

भ्रुकुटी कुटिले चक्रे दष्टोष्ठमतिपाटलम् / विशुक्रो युधि बिभ्राणः समयुध्यत तेन सः

ഭ്രൂകുടി വളച്ചുകെട്ടി, അധരം ദന്തംകൊണ്ട് കടിച്ച് അത്യന്തം ചുവന്ന വിശുക്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ആയുധം ധരിച്ചു അവനോടു സമ്യകമായി പോരാടി.

Verse 88

शस्त्राघट्टननिस्वानैर् हुंकारैश्च सुरद्विषाम् / दैत्यसप्तिखुरक्रीडत्कुद्दालीकूटनिस्वनैः

ശസ്ത്രങ്ങൾ കൂട്ടിയിടിക്കുന്ന നിനാദങ്ങളും, സുരദ്വേഷികളുടെ ഹുങ്കാരങ്ങളും, ദൈത്യരുടെ കുതിരക്കുളമ്പുകളുടെ ക്രീഡാധ്വനിയും, കുദ്ദാളിയുടെ പ്രഹാരനാദവും കൊണ്ട് (ദിക്കുകൾ മുഴങ്ങി).

Verse 89

फेत्कारैश्च गचेन्द्राणां भयेनाक्रन्दनैरपि / हेषया च हयश्रेण्या रथचक्रस्वनैरपि

ഗജേന്ദ്രങ്ങളുടെ ഫേത്കാരവും, ഭയത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആക്രന്ദനവും, കുതിരക്കൂട്ടത്തിന്റെ ഹേഷയും, രഥചക്രങ്ങളുടെ സ്വനവും കൊണ്ടും (യുദ്ധഭൂമി മുഴങ്ങി).

Verse 90

धनुषां गुणनिस्स्वानैश्चक्रचीत्करणैरपि

ധനുസ്സുകളുടെ ഞാണിന്റെ നിസ്സ്വാനവും, ചക്രങ്ങളുടെ ചീറ്റ്‌ക്കാരധ്വനിയും കൊണ്ടും (യുദ്ധഭൂമി മുഴങ്ങി).

Verse 91

शरसात्कारघोषैश्च वीरभाषाकदंबकैः / अट्टहासैर्महेन्द्राणां सिंहनादैश्चभूरिशः

ശരങ്ങളുടെ പ്രഹാരഘോഷവും, വീരരുടെ ഗർജ്ജനഭരിത വാക്കുകളുടെ കൂട്ടവും, മഹേന്ദ്രന്മാരുടെ അട്ടഹാസവും, സിംഹനാദവും കൊണ്ട് അത്യന്തം (കോളാഹലം പടർന്നു).

Verse 92

क्षुभ्यद्दिगन्तरं तत्र ववृधे युद्धमुद्धतम् / त्रिंशदक्षौहिणी सेना विशुक्रस्य दुरात्मनः

അവിടെ ദിഗന്തങ്ങൾ വിറച്ചു; ഉന്മത്തമായ യുദ്ധം കൂടുതൽ വളർന്നു. ദുരാത്മാവായ വിശുക്രന്റെ മുപ്പത് അക്ഷൗഹിണി സേന പാഞ്ഞെത്തി.

Verse 93

प्रत्येकं योधया मासुर्गणनाथा महारथाः / दन्तैर्मर्म विभिन्दन्तो विष्टंयतश्च शुण्डया

ഗണനാഥരായ മഹാരഥന്മാർ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധം ചെയ്തു; ദന്തങ്ങളാൽ മർമ്മം ഭേദിച്ച്, ശുണ്ഡകൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ പിടിച്ചുകെട്ടി വലിച്ചു.

Verse 94

क्रोधयन्तः कर्णतालैः पुष्कलावर्त्तकोपमैः / नासाश्वासैश्च परुषैर्विक्षिपन्तः पताकिनीम्

അവർ കർണതാളങ്ങളാൽ മഹാഘൂർണനപോലെ കോപം ഉണർത്തി; കഠിനമായ നാസാശ്വാസങ്ങളാൽ പതാകധാരിണിയായ സേനയെ ചിതറിച്ചു.

Verse 95

उरोभिर्मर्दयन्तश्च शैलवप्रसमप्रभैः / पिंषन्तश्च पदाघातैः पीनैर्घ्नन्तस्तथोदरैः

അവർ പർവ്വതഭിത്തിപോലെ ശക്തമായ ഉരസ്സുകളാൽ മർദ്ദിച്ചു; ഭാരമുള്ള പാദാഘാതങ്ങളാൽ ചതച്ചു; പീനോദരങ്ങളാലും ഇടിച്ചു വീഴ്ത്തി.

Verse 96

विभिन्दन्तश्च शूलेन कृत्तन्तश्चक्रपातनैः / शङ्खस्वनेन महता त्रासयन्तो वरूथिनीम्

അവർ ശൂലത്തോടെ കുത്തി ഭേദിച്ചു, ചക്രപ്രഹാരങ്ങളാൽ വെട്ടിവീഴ്ത്തി; മഹാശംഖധ്വനിയാൽ ശത്രുസേനയെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തി.

Verse 97

गणनाथमुखोद्भूता गजवक्राः सहस्रशः / धूलीशेषं समस्तं तत्सैन्यं चक्रुर्महोद्यताः

ഗണനാഥന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ഗജമുഖ ഗണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവർ മഹോത്സാഹത്തോടെ ആ ധൂളി-അവശിഷ്ടമൊക്കെയും സൈന്യമായി ഒരുക്കി.

Verse 98

अथ क्रोधसमाविष्टो निजसैन्यपुरोगमः / प्रेषयामास देवस्य गजासुर मसौ पुनः

അപ്പോൾ ക്രോധാവേശത്തിൽ, സ്വന്തം സൈന്യത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ നിന്നിരുന്ന ആ ഗജാസുരൻ വീണ്ടും ദേവന്റെ നേരെ അയക്കപ്പെട്ടു.

Verse 99

प्रचण्डसिंहनादेन गजदैत्येन दुर्धिया / सप्ताक्षौहिणियुक्तेन युयुधे स गणेश्वरः

പ്രചണ്ഡ സിംഹനാദം മുഴക്കുന്ന ദുർബുദ്ധിയുള്ള ഗജദൈത്യൻ, ഏഴ് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തോടെ കൂടിയവൻ; അവനോടു ഗണേശ്വരൻ ഭീകരയുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 100

हीयमानं समालोक्य गजासुरभुजाबलम् / वर्धमानं च तद्वीर्यं विशुक्रः प्रपलायितः

ഗജാസുരന്റെ ഭുജബലം ക്ഷയിക്കുന്നതു കണ്ടും, (ഗണേശ്വരന്റെ) വീര്യം വർധിക്കുന്നതു കണ്ടും, വിശുക്രൻ ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി.

Verse 101

स एक एव वीरेद्रः प्रचलन्नाखुवाहनः / सप्ताक्षौहिणिकायुक्तं गजासुरममर्दयत्

അവൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം വീരേന്ദ്രൻ, മൂഷകവാഹനൻ; മുന്നോട്ട് നീങ്ങി ഏഴ് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തോടെ കൂടിയ ഗജാസുരനെ ചവിട്ടി മർദിച്ചു.

Verse 102

गजासुरे च निहते विशुक्रे प्रपलायिते / ललितान्तिकमापेदे महागमपतिर्मृधात्

ഗജാസുരൻ നിഹതനാകുകയും വിശുക്രൻ പലയുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, മഹാഗണപതി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് ലലിതയുടെ സമീപം എത്തി।

Verse 103

कालरात्रिश्च दैत्यानां सा रात्रिर्विरतिं गता / ललिता चाति मुदिता बभूवास्य पराक्रमैः

ദൈത്യർക്കു ആ രാത്രി കാലരാത്രിപോലെ ആയിരുന്നു; ആ രാത്രി അവസാനിച്ചു. അവന്റെ പരാക്രമം കണ്ടു ലലിത അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു।

Verse 104

विततार महाराज्ञीप्रीयमाणा गणेशितुः / सर्वदैवतपूजायाः पूर्वपूज्यत्वमुत्तमम्

ഗണേശനിൽ പ്രീതിയായ മഹാരാണി (ലലിത) സർവദേവപൂജകളിലും അവനു ശ്രേഷ്ഠമായ ‘പൂർവ്വപൂജ്യ’ പദവി നൽകി।