Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode

इति रोषस्खलद्वर्णः श्वसन्निव भुजङ्गमः / खड्गं विधुन्वन्नुत्थाय प्रचचाला तिमत्तवत्

iti roṣaskhaladvarṇaḥ śvasanniva bhujaṅgamaḥ / khaḍgaṃ vidhunvannutthāya pracacālā timattavat

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ക്രോധത്തിൽ വർണ്ണം മാറി, ഫുശ്ശെന്നു ശ്വസിക്കുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ, ഖഡ്ഗം കുലുക്കി എഴുന്നേറ്റ് മദോന്മത്തനായി മുന്നോട്ട് നടന്നു।

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
roṣa-skhalat-varṇaḥwhose color was faltering/changing from anger
roṣa-skhalat-varṇaḥ:
Visheshana (विशेषण) of bhujaṅgamaḥ
TypeAdjective
Rootroṣa (प्रातिपदिक) + skhalat (कृदन्त, √skhal) + varṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); समासः: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः—‘रोषेण/रोषात् स्कलन् (वर्णः) यस्य’
śvasanbreathing/hissing
śvasan:
Karta (कर्ता) as participial predicate of bhujaṅgamaḥ
TypeVerb
Root√śvas (श्वस् धातु)
FormPresent active participle (वर्तमान कृदन्त/शतृ), Masculine, Nominative, Singular; ‘breathing, hissing’
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), upamā-vācaka (उपमा-सूचक)
bhujaṅgamaḥthe serpent
bhujaṅgamaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbhujaṅgama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
khaḍgamsword
khaḍgam:
Karma (कर्म/Object) of vidhunvan
TypeNoun
Rootkhaḍga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
vidhunvanbrandishing
vidhunvan:
Karta (कर्ता) as participial predicate of bhujaṅgamaḥ
TypeVerb
Rootvi-√dhū (धू धातु)
FormPresent active participle (वर्तमान कृदन्त/शतृ), Masculine, Nominative, Singular; ‘shaking, brandishing’
utthāyahaving risen
utthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) to pracacālā
TypeVerb
Rootud-√sthā (स्था धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having risen’
pracacālāmoved about/advanced
pracacālā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√cal (चल् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada; intensive sense ‘moved about/went forth’
timattavatlike one intoxicated
timattavat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottimattavat (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverbial -वत् usage (वत्-प्रत्ययेन उपमा)