Adhyaya 25

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमो ऽध्यायः // २४// वसिष्ठ उवाच ततस्त द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः / प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായു പ്രസ്താവിച്ച മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ അർജുനോപാഖ്യാനത്തിൽ ഇരുപത്തിനാലാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ദർശനയോഗം മൂലം പ്രീതാത്മാവായ ജഗത്പതി (ശിവൻ) സർവ്വ മരുദ്ഗണങ്ങളോടുകൂടി അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 2

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् / वृषेन्द्रवाहनं शंभुं भूतकोटिसमन्वितम्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ—ദേവദേവേശൻ, ത്രിനേത്രൻ, ചന്ദ്രശേഖരൻ, വൃഷഭവാഹനൻ ശംഭു, ഭൂതകോടികളാൽ അനുഗമിതൻ।

Verse 3

ससंभ्रमं समुत्थाय हर्षेणाकुललोचनः / प्रणाममकरोद्भक्त्या शर्वाय भुवि भार्गवः

ഹർഷത്തിൽ വിറയുന്ന കണ്ണുകളോടെ ഭാർഗവൻ ആകുലമായി എഴുന്നേറ്റ്, ഭൂമിയിൽ ഭക്തിയോടെ ശർവനോട് പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 4

उत्थायोत्थाय देवेशं प्रणम्य शिरसासकृत् / कृताञ्जलिपुटो रामस्तुष्टाव च जगत्पतिम्

വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ദേവേശനെ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, കൃതാഞ്ജലിയോടെ രാമൻ ജഗത്പതിയെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 5

राम उवाच नमस्ते देवदेवेश नमस्ते परमेश्वर / नमस्ते जगतो नाथ नमस्ते त्रिपुरान्तक

രാമൻ പറഞ്ഞു: ദേവദേവേശാ, നമസ്കാരം; പരമേശ്വരാ, നമസ്കാരം. ജഗന്നാഥാ, നമസ്കാരം; ത്രിപുരാന്തകാ, നമസ്കാരം.

Verse 6

नमस्ते सकलाध्यक्ष नमस्ते भक्तवत्सल / नमस्ते सर्वभूतेश नमस्ते वृषभध्वज

സകലാധ്യക്ഷാ, നമസ്കാരം; ഭക്തവത്സലാ, നമസ്കാരം. സർവഭൂതേശാ, നമസ്കാരം; വൃഷഭധ്വജാ, നമസ്കാരം.

Verse 7

नमस्ते सकलाधीश नमस्ते करुणाकर / नमस्ते सकलावास नमस्ते नीललोहित

സകലാധീശ്വരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; കരുണാകരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സകലാവാസാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; നീലലോഹിത (നീലകണ്ഠ) പ്രഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 8

नमः सकलदेवारिगणनाशाय शूलिने / कपालिने नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकपालिने

സകല ദേവശത്രുഗണങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശൂലധാരനേ, നമഃ. കപാലധാരീ, സർവലോകങ്ങളുടെ ഏകപാലകനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 9

श्मशानवासिने नित्यं नमः कैलासवासिने / नमो ऽस्तु पाशिने तुभ्यं कालकूटविषाशिने

ശ്മശാനവാസിയായ നിത്യനേ, നമഃ; കൈലാസവാസിയായവനേ, നമഃ. പാശധാരീ, നിനക്കു നമസ്കാരം; കാലകൂടവിഷം ആസ്വദിച്ചവനേ, നമഃ.

Verse 10

विभवे ऽमरवन्द्याय प्रभवे ते स्वयंभुवे / नमो ऽखिलजगत्कर्मसाक्षिभूताय शंभवे

വിഭവസ്വരൂപനേ, അമരന്മാർ വന്ദിക്കുന്നവനേ, പ്രഭവനേ, സ്വയംഭൂവേ—നമഃ. ശംഭുവേ, അഖിലജഗത്തിന്റെ കര്‍മ്മങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 11

नमस्त्रिपथ गाफेनभासिगार्द्धन्दुमौलिने / महाभोगीन्द्रहाराय शिवाय परमात्मने

ത്രിപഥഗാ (ഗംഗ)യുടെ നുരയുടെ പ്രഭയിൽ ദീപ്തമായ അർദ്ധചന്ദ്രമൗലിനേ, നമസ്കാരം. മഹാഭോഗീന്ദ്രൻ (മഹാനാഗം) ഹാരമായി ധരിച്ച ശിവ പരമാത്മാവേ, നമഃ.

Verse 12

भस्मसंच्छन्नदेहाय नमोर्ऽकाग्नीन्दुचक्षुषे / कपर्दिने नमस्तुभ्यमन्धकासुरमर्द्दिने

ഭസ്മം മൂടിയ ദേഹമുള്ളവനേ, സൂര്യ-അഗ്നി-ചന്ദ്രനേത്രധാരിയേ, നമസ്കാരം. ജടാധരനേ, അന്ധകാസുരനെ മർദിച്ചവനേ, നമഃ.

Verse 13

त्रिपुरध्वंसिने दक्षयज्ञविध्वंसिने नमः / गिरिजाकुचकाश्मीरविरञ्जितमहोरसे

ത്രിപുരം ധ്വംസിച്ചവനേ, ദക്ഷയജ്ഞം വിധ്വംസിച്ചവനേ, നമഃ. ഗിരിജയുടെ കുചകുങ്കുമം കൊണ്ടു രഞ്ജിതമായ മഹാവക്ഷസ്സുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.

Verse 14

महादेवाय मह ते नमस्ते कृत्तिवाससे / योगिध्येयस्वरूपाय शिवायाचिन्त्यतेजसे

മഹാദേവനേ, നിനക്കു മഹാനമസ്കാരം; കൃത്തരിവസനേ (ചർമവസ്ത്രധാരിയേ), നമഃ. യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്ന സ്വരൂപമുള്ള, അചിന്ത്യ തേജസ്സുള്ള ശിവനേ, പ്രണാമം.

Verse 15

स्वभक्तहृदयांभोजकर्णिकामध्यवर्त्तिने / सकलागमसिद्धान्तसाररूपाय ते नमः

സ്വഭക്തരുടെ ഹൃദയാംബോജത്തിന്റെ കർണികാമദ്ധ്യേ വസിക്കുന്നവനേ, നമഃ. സകല ആഗമസിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ സാരരൂപനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 16

नमो निखिलयोगेन्द्रबोधनायामृतात्मने / शङ्करायाखिलव्याप्तमहिम्ने परमात्मने

സകല യോഗേന്ദ്രന്മാർക്കും ബോധം നൽകുന്നവനേ, അമൃതാത്മനേ, നമഃ. അഖിലവ്യാപ്ത മഹിമയുള്ള ശങ്കരനേ, പരമാത്മനേ, പ്രണാമം.

Verse 17

नमः शर्वाय शान्ताय ब्रह्मणे विश्वरुपिणे / आदिमध्यान्तहीनाय नित्यायाव्यक्तमूर्त्तये

ശാന്തസ്വരൂപനായ ശർവനേയും വിശ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മനേയും നമസ്കരിക്കുന്നു; ആദി‑മധ്യ‑അന്തമില്ലാത്ത നിത്യനായ അവ്യക്തമൂർത്തിയേ.

Verse 18

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः / नमो वेदान्तवेद्याय विश्वविज्ञानरूपिणे

വ്യക്ത‑അവ്യക്ത സ്വരൂപനായ, സ്ഥൂല‑സൂക്ഷ്മാത്മാവായവനേ നമസ്കാരം; വേദാന്തംകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്ന, വിശ്വവിജ്ഞാനരൂപനേ നമോ നമഃ।

Verse 19

नमः सुरासुरश्रेणिमौलिपुष्पार्चिताङ्घ्रये / श्रीकण्ठाय जगद्धात्रे लोककर्त्रे नमोनमः

സുര‑അസുരശ്രേണികളുടെ മൗലിപുഷ്പങ്ങളാൽ അർച്ചിതമായ പാദങ്ങളുള്ള ശ്രീകണ്ഠനേ, ജഗദ്ധാത്രേ ലോകകർത്താവേ—വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 20

रजोगुणात्मने तुभ्यं विश्वसृष्टिविधायिने / हिरण्यगर्भरूपाय हराय जगदादये

രജോഗുണാത്മനായ നിനക്കു നമസ്കാരം; വിശ്വസൃഷ്ടി വിധിക്കുന്നവനേ, ഹിരണ്യഗർഭരൂപനായ ഹരാ, ജഗദാദിയേ.

Verse 21

नमो विश्वात्मने लोकस्थितिव्या पारकारिणे / सत्त्वविज्ञानरुपाय पराय प्रत्यगात्मने

വിശ്വാത്മനായ, ലോകസ്ഥിതിയുടെ പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നവനേ നമസ്കാരം; സത്ത്വവിജ്ഞാനരൂപനായ പരമൻ, അന്തർമുഖ പ്രത്യഗാത്മാവേ പ്രണാമം।

Verse 22

तमोगुणविकाराय जगत्संहारकारिणे / क्ल्पान्ते रुद्ररूपाय परापर विदे नमः

തമോഗുണവികാരസ്വരൂപനായും, ജഗത്സംഹാരകനായും, കല്പാന്തത്തിൽ രുദ്രരൂപം ധരിക്കുന്ന പരാപരവിദ് പരമേശ്വരനു നമസ്കാരം.

Verse 23

अविकाराय नित्याय नमः सदसदात्मने / बुद्धिबुद्धिप्रबोधाय बुद्धीन्द्रियविकारिणे

അവികാരനും നിത്യനും സത്-അസത് ആത്മസ്വരൂപനും ആയ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം; ബുദ്ധിയെ ഉണർത്തുന്നവനും ബുദ്ധി-ഇന്ദ്രിയവികാരങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതാവുമായവനു വന്ദനം.

Verse 24

वस्वादित्यमरुद्भिश्च साध्यरुद्राश्विभेदतः / यन्मायाभिन्नमतयो देवास्तस्मै नमोनमः

വസു, ആദിത്യ, മരുത്, സാധ്യ, രുദ്ര, അശ്വിനി എന്നിങ്ങനെ ഭേദിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്മാർ—എല്ലാവരും ആരുടെ മായയാൽ വ്യത്യസ്തമതികളാകുന്നുവോ, ആ പ്രഭുവിന് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 25

अविकारमजं नित्यं सूक्ष्मरूपमनौपमम् / तव यत्तन्न जानन्ति योगिनो ऽपि सदामलाः

നിന്റെ ആ സ്വരൂപം അവികാരവും അജന്മവും നിത്യവും സൂക്ഷ്മവും അനുപമവും ആകുന്നു; അതിനെ സദാ നിർമലരായ യോഗികളും പോലും അറിയുന്നില്ല.

Verse 26

त्वामविज्ञाय दुर्ज्ञेयं सम्यग्ब्रह्मादयो ऽपि हि / संसरन्ति भवे नूनं न तत्कर्मात्मकाश्चिरम्

ഹേ ദുര്ജ്ഞേയ പ്രഭുവേ! നിന്നെ സമ്യകമായി അറിയാതെ ബ്രഹ്മാദികളും നിശ്ചയമായി ഭവസംസാരത്തിൽ ചുറ്റുന്നു; കർമസ്വരൂപരായതിനാൽ അവർ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 27

यावन्नोपैति चरणौ तवाज्ञानविघातिनः / तावद्भ्रमति संसारे पण्डितो ऽचेतनो ऽपि वा

അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്ന നിന്റെ പാദങ്ങളിലേക്കു എത്തുന്നതുവരെ, പണ്ഡിതനായാലും അചേതനായാലും അവൻ സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയും.

Verse 28

स एव दक्षः स कृती स मुनिः स च पण्डितः / भवतश्चरणांभोजे येन बुद्धिः स्थिरीकृता

നിന്റെ ചരണാംഭോജത്തിൽ ബുദ്ധി സ്ഥിരപ്പെടുത്തിയവനേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദക്ഷനും കൃതാർത്ഥനും മുനിയും പണ്ഡിതനും ആകുന്നു.

Verse 29

सुसूक्ष्मत्वेन गहनः सद्भावस्ते त्रयीमयः / विदुषामपि मूढेन स मया ज्ञायते कथम्

അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായതിനാൽ നിന്റെ ത്രയീമയ സദ്ഭാവം ഗഹനമാണ്; പണ്ഡിതർക്കും ദുർഗ്രാഹ്യം—എന്നാൽ മൂഢനായ ഞാൻ അതെങ്ങനെ അറിയും?

Verse 30

अशब्दगोजरत्वेन महिम्नस्तव सांप्रतम् / स्तोतुमप्यनलं सम्यक्त्वा महं जडधीर्यतः

നിന്റെ മഹിമ വാക്കുകളുടെ പരിധിക്കപ്പുറമാണ്; അതിനാൽ ജഡബുദ്ധിയുള്ള ഞാൻ അതിനെ യഥാർത്ഥമായി സ്തുതിക്കാനും അശക്തൻ.

Verse 31

तस्मादज्ञानतो वापि मया भक्त्यैव संस्तुतः / प्रीतश्च भव देवेश ननु त्वं भक्तवत्सलः

അതുകൊണ്ട് അജ്ഞാനത്താൽ പോലും ഞാൻ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ നിന്നെ സ്തുതിച്ചുള്ളൂ; ദേവേശാ, പ്രസന്നനാകണമേ—നീ ഭക്തവത്സലനല്ലോ.

Verse 32

वसिष्ठ उवाच इति स्तुतस्तदा तेन भक्त्या रामेण शङ्करः / मेघगंभीरया वाचा तमुवाच हसन्निव

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ രാമൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ശങ്കരൻ മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ, ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, അവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 33

भगवानुवाच रामाहं सुप्रसन्नो ऽस्मि शोर्ंयशालितया तव / तपसा मयि भक्त्या च स्तोत्रेण च विशेषतः

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാമാ, നിന്റെ ശൗര്യവും തപസ്സും എനിക്കുള്ള ഭക്തിയും, പ്രത്യേകിച്ച് ഈ സ്തോത്രവും കൊണ്ടു ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്।

Verse 34

वरं वरय तस्मात्त्वं यद्यदिच्छसि चेतसा / तुभ्यं तत्तदशेषेण दास्याम्यहमशेषतः

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇച്ഛിക്കുന്ന ഏതു വരവും വരിക്ക; അതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി നൽകും।

Verse 35

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तो देवदेवेन तं प्रणम्य भृगूद्वहः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजन्निदमुवाच ह

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ദേവദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ ഭൃഗുകുലശ്രേഷ്ഠൻ അവനെ നമസ്കരിച്ചു, കയ്യുകൂപ്പി, രാജാവേ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 36

यदि देव प्रसन्नस्त्वं वारर्हे ऽस्मि च यद्यहम् / भवतस्तदभीप्सामि हेतुमस्त्राण्यशेषतः

ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുകയും ഞാൻ വരത്തിന് അർഹനാകുകയും ചെയ്താൽ, നിങ്ങളുടെ പക്കൽ നിന്ന് കാരണം സഹിതം എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 37

अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च न मत्तो ऽभ्यधिको भवेत् / लोकेषु मांरणेजेता न भवेत्त्वत्प्रसादतः

അസ്ത്രം, ശസ്ത്രം, ശാസ്ത്രം ഇവയിൽ എന്നെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ ആരും ആകരുതേ; നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ലോകങ്ങളിൽ മരണജയിയും ആരും ആകരുതേ.

Verse 38

वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा ततः शंभुरस्त्रशस्त्राण्यशेषतः / ददौ रामाय सुप्रीतः समन्त्राणि क्रमान्नृप

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞിട്ട്, പിന്നെ ശംഭു അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ എല്ലാ അസ്ത്ര-ശസ്ത്രങ്ങളും ക്രമമായി രാമനു നൽകി, ഹേ നൃപാ.

Verse 39

सप्रयोगं ससंहारमस्त्रग्रामं चतुर्विधम् / प्रसादाभिमुखो रामं ग्राहयामास शङ्करः

പ്രയോഗവും സംഹാരവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നാലുവിധ അസ്ത്രസമൂഹം—പ്രസാദാഭിമുഖനായി—ശങ്കരൻ രാമനു ഗ്രഹിപ്പിച്ചു.

Verse 40

असंगवेगं शुभ्राश्वं सुध्वजं च रथोत्तमम् / इषुधी चाक्षयशरौ ददौ रामाय शङ्करः

ശങ്കരൻ രാമനു തടസ്സമില്ലാത്ത വേഗമുള്ള ശ്വേതാശ്വം, ഉത്തമധ്വജമുള്ള ശ്രേഷ്ഠരഥം, കൂടാതെ അക്ഷയശരങ്ങളുള്ള ഇഷുധിയും നൽകി.

Verse 41

अभेद्यमजरं दिव्यं दृढज्यं विजयं धनुः / सर्वशस्त्रसहं चित्रं कवचं च महाधनम्

അഭേദ്യവും അജരവും ദിവ്യവും ദൃഢജ്യയുള്ള ‘വിജയ’ ധനുസ്സും, എല്ലാ ശസ്ത്രങ്ങളും സഹിക്കുന്ന ചിത്രവൈഭവമുള്ള മഹാമൂല്യ കവചവും.

Verse 42

अजेयत्वं च युद्धेषु शौर्यं चाप्रतिमं भुवि / स्वेच्छया धारणे शाक्तिं प्राणानां च नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! അവൻ നിനക്കു യുദ്ധങ്ങളിൽ അജേയത്വവും, ഭൂമിയിൽ അപരിമിത ശൗര്യവും, സ്വേച്ഛയാൽ പ്രാണങ്ങളെ ധരിക്കാനുള്ള ശക്തിയും പ്രസാദിച്ചു।

Verse 43

ख्यातिं च बीजमेत्रेण तन्नाम्ना सर्वलौकिकीम् / तपः प्रभावं च महत्प्रददौ भार्गवाय सः

ആ നാമബീജമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർവ്വലോകങ്ങളിലും ഖ്യാതിയും, ഭാർഗവനു മഹത്തായ തപഃപ്രഭാവവും അവൻ നൽകി।

Verse 44

भक्ति चात्मनि रामाय दत्त्वा राजन्यथोचिताम् / सहितः सकलैर्भूतैश्चामरैश्चन्द्रशेखरः

ചന്ദ്രശേഖരൻ രാമനു തനിക്കുള്ള രാജോചിതമായ ഭക്തി നൽകി; സർവ്വഭൂതഗണങ്ങളോടും ചാമരധാരികളോടും കൂടെ അവൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 45

तेनैव वपुषा शंभुः क्षिप्रमन्तरधाद्धरः / कृतकृत्यस्ततो रामो लब्ध्वा सर्वमभीप्सितम्

അതേ ദിവ്യവപുസ്സോടെ ധരാധരനായ ശംഭു ക്ഷിപ്രം അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ രാമൻ സർവ്വ അഭീഷ്ടവും നേടി കൃതകൃത്യനായി।

Verse 46

अदृश्यतां गते शर्वे महोदरमुवाच ह / महोदर मदर्थे त्वमिदं सर्वमशेषतः

ശർവ്വൻ അദൃശ്യമാകുമ്പോൾ (രാമൻ) മഹോദരനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹോദരാ! എന്റെ കാര്യം നിമിത്തം ഇതെല്ലാം ശേഷമില്ലാതെ നിർവഹിക്ക.”

Verse 47

रथचापादिकं तावत्परिरक्षितुमर्हसि / यदा कृत्यं ममैतेन तदानीं त्वं मया स्मृतः / रथचापादिकं सर्वं प्रहिणु त्वं मदन्तिकम्

ഇപ്പോൾ രഥം, ധനുസ് മുതലായവ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം. ഇതുകൊണ്ട് എനിക്ക് കാര്യം വന്നാൽ ഞാൻ നിന്നെ സ്മരിക്കും. അപ്പോൾ രഥധനുസ്സാദി എല്ലാം എന്റെ അടുക്കൽ അയയ്ക്കുക.

Verse 48

वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्भृगुवर्यो महोदरे / कृतकृत्यो गुरुजनं द्रष्टुं गन्तुमियेष सः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— ‘തഥാസ്തു.’ അവൻ പോയശേഷം മഹോദരത്തിൽ ഭൃഗുകുലശ്രേഷ്ഠൻ കൃതകൃത്യനായി ഗുരുജനങ്ങളെ ദർശിക്കുവാൻ പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 49

गच्छन्नथ तदासौ तु हिमाद्रिवनगह्वरे / विवेश कन्दरं रामो भाविकर्मप्रचोदितः

അങ്ങനെ പോകുന്നതിനിടെ രാമൻ ഹിമാദ്രിയുടെ വനഗഹ്വരത്തിലെത്തി, ഭാവികർമത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 50

स तत्र ददृशे बालं धृतप्राणमनुद्रुतम् / व्याघ्रेण विप्रतनयं रुदन्तं भीतभीतवत्

അവിടെ അവൻ ഒരു ബാലനെ കണ്ടു—ശ്വാസം പിടിച്ചു, ഓടിപ്പോകാൻ കഴിയാതെ—വ്യാഘ്രഭയത്തിൽ അത്യന്തം വിറച്ച് കരയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണപുത്രനെ.

Verse 51

दृष्ट्वानुकंपहृदयस्तत्परित्राणकातरः / तिष्ठतिष्ठेति तं व्याघ्रं वदन्नुच्चैरथान्वयात्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം കരുണകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു; രക്ഷിക്കാനുള്ള ആകുലതയിൽ ‘നിർത്തു, നിർത്തു’ എന്നു ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വ്യാഘ്രത്തോട് ഓടിച്ചെന്നു.

Verse 52

तमनुद्रुत्य वेगेन चिरादिव भृगूद्वहः / आससाद वने घोरं शार्दूलमतिभीषणम्

അവനെ വേഗത്തിൽ പിന്തുടർന്ന് ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠൻ, ഏറെ നാളുകൾക്കുശേഷം എന്നപോലെ, വനത്തിലെ അതിഭീകരമായ വ്യാഘ്രത്തെ നേരിട്ടു।

Verse 53

व्याघ्रेणानुद्रुतः सो ऽपि पलायन्वनगह्वरे / निपपात द्विजसुतस्त्रस्तः प्राणभयातुरः

വ്യാഘ്രം പിന്തുടർന്നപ്പോൾ ആ ദ്വിജപുത്രനും വനഗഹ്വരത്തിലൂടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പ്രാണഭയത്തിൽ വിറച്ച് നിലംപതിച്ചു।

Verse 54

रामो ऽपि क्रोधरक्ताक्षो विप्रपुत्रपरीप्सया / तृणमूलं समादाय कुशास्त्रेणाभ्यमन्त्रयत्

വിപ്രപുത്രനെ രക്ഷിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ക്രോധത്തിൽ രക്തനേത്രനായ രാമൻ പുല്ലിന്റെ വേർ എടുത്ത് കുശാസ്ത്രമന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രിച്ചു।

Verse 55

तावत्तरक्षुर्बलवानाद्रवत्पतितं द्विजम् / दृष्ट्वा ननादसुभृशं रोदसी कम्पयन्निव

അപ്പോൾ തന്നെ ശക്തനായ കരടി വീണുകിടന്ന ദ്വിജനെ കണ്ടു ഓടിവന്നു; ഭൂമിയും ആകാശവും നടുങ്ങുമാറ് അത്യന്തം ഭീകരമായി ഗർജിച്ചു।

Verse 56

दग्ध्वा त्वस्त्राग्निना व्याघ्रं प्रहरन्तं नखाङ्कुरैः / अकृतव्रणमेवाशु मोक्षयामास तं द्विजम्

നഖങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വ്യാഘ്രത്തെ അസ്ത്രാഗ്നിയാൽ ദഹിപ്പിച്ച്, ആ ദ്വിജനെ ഒരു മുറിവുമില്ലാതെ ഉടൻ മോചിപ്പിച്ചു।

Verse 57

सो ऽपि ब्रह्माग्निनिर्दग्धदेहः पाप्मा नभस्तले / गान्धर्वं वपुरास्थाय राममाहेति सादरम्

അവനും ബ്രഹ്മാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായ ദേഹത്തോടെ ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ ഗന്ധർവ്വരൂപം ധരിച്ചു ആദരത്തോടെ രാമനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 58

विप्रशापेन भोपूर्वमहं प्राप्तस्तरक्षुताम् / गच्छामि मोचितः शापात्त्वयाहमधुना दिवम्

ഹേ ഭദ്രാ! മുമ്പ് ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം മൂലം ഞാൻ രാക്ഷസത്വം പ്രാപിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ നീ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചതിനാൽ ഞാൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 59

इत्युक्त्वा तु गते तस्मिन्रामो वेगेन विस्मितः / पतितं द्विजपुत्रं तं कृपया व्यवपद्यत

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ പോയശേഷം, രാമൻ വേഗത്തിൽ വിസ്മയത്തോടെ, വീണുകിടന്ന ആ ദ്വിജപുത്രന്റെ അടുക്കൽ കരുണയോടെ ചെന്നു।

Verse 60

माभैरेवं वदन्वाणीमारादेव द्विजात्मजम् / परमृशत्तदङ्गानि शनैरुज्जीवयन्नृप

‘ഭയപ്പെടേണ്ട’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാജാവായ രാമൻ അടുത്തുനിന്നുതന്നെ ആ ദ്വിജപുത്രന്റെ അവയവങ്ങളെ സ്പർശിച്ച് പതുക്കെ അവനെ ജീവിപ്പിച്ചു।

Verse 61

रामेणोत्थापितश्चैवं स तदोन्मील्य लोचने / विलोकयन्ददर्शाग्रे भृगुश्रेष्ठमवस्थितम्

രാമൻ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചതോടെ അവൻ കണ്ണുകൾ തുറന്നു; ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ മുന്നിൽ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠൻ നിലകൊള്ളുന്നത് കണ്ടു।

Verse 62

भस्मीकृतं च शार्दूलं दृष्टवा विस्मयमागतः / गतभीराह कस्त्वं भोः कथं वेह समागतः

ഭസ്മമായ കടുവയെ കണ്ടു അവൻ വിസ്മയിച്ചു. ഭയം വിട്ട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭദ്രാ, നീ ആരാണ്? എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി?”

Verse 63

केन वायं निहन्तुं मामुद्यतो भस्मसात्कृतः / तरक्षुर्भीषणाकारः साक्षान्मृत्युरिवापरः

എന്നെ കൊല്ലാൻ ഒരുങ്ങിയിരുന്ന ഈവൻ ആരാൽ ഭസ്മമായി? ഭീകരരൂപമുള്ള ഈ തരക്ഷു സാക്ഷാൽ മറ്റൊരു മരണത്തെപ്പോലെയാണ്.

Verse 64

भयसंमूढमनमो ममाद्यापि महामते / हते ऽपि तस्मिन्नखिला भान्ति वै तन्मया दिशः

ഹേ മഹാമതേ, എന്റെ മനസ് ഇന്നും ഭയത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടും എല്ലാ ദിക്കുകളും അവനാൽ നിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 65

त्वामेव मन्ये सकलं पिता माता सुत्दृद्गुरू / परमापदमापन्नं त्वं मां समुपजीवयन्

നിന്നെയേ ഞാൻ സർവ്വമെന്നു കരുതുന്നു—പിതാവും മാതാവും പുത്രനും ദൃഢഗുരുവും. പരമാപത്തിൽ വീണ എന്നെ നീ ജീവാധാരമായി നിലനിർത്തി.

Verse 66

आसीन्मुनिवरः कश्चिच्छान्तो नाम महातपाः / पुत्रस्तस्यास्मि तीर्थार्थी शालग्राममयासिषम्

‘ശാന്തൻ’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു മഹാതപസ്വി മുനിവരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ, തീർത്ഥയാത്രാഗ്രഹി; എന്റെ കൈയിൽ ശാലഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ വാൾ ഉണ്ട്.

Verse 67

तस्मात्संप्रस्थितश्शैलं दिदृक्षुर्गन्धमादनम् / नानामुनिगणैर्जुष्टं पुण्यं बदरिकाश्रमम्

അതുകൊണ്ട് ഗന്ധമാദനപർവ്വതം ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഞാൻ പുറപ്പെട്ടു; അനേകം മുനിഗണങ്ങൾ വസിച്ചു സേവിക്കുന്ന പുണ്യമായ ബദരികാശ്രമത്തിലേക്കു ചെന്നു।

Verse 68

गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले / प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्

ഹിമാചലത്തിലേക്കു പോകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഞാൻ പാത വിട്ട്, ദട്ടവും മനോഹരവുമായ പ്രദേശത്തിലേക്ക് കടന്നു; ചുറ്റുമുള്ള ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ടു മനസ്സ് വ്യാകുലമായി।

Verse 69

दिशंप्राचीं समुद्दिश्य क्रोशमात्रमयासिषम् / ततो दिष्टवशेनाहं प्राद्रवं भयपीडितः

കിഴക്കുദിശ ലക്ഷ്യമാക്കി ഞാൻ ഒരു ക്രോശമാത്രം നടന്നതേയുള്ളു; പിന്നെ വിധിവശാൽ ഭയപീഡിതനായി ഞാൻ ഓടിപ്പോയി।

Verse 70

पतितश्च त्वया भूयोभूमेरुत्थापितो ऽधुना / पित्रेव नितरां पुत्रः प्रेम्णात्यर्थं दयालुना / इत्येष मम वृत्तान्तः साकल्येनोदितस्तव

ഞാൻ വീണുപോയിരുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ എന്നെ വീണ്ടും നിലത്തു നിന്നുയർത്തി—അത്യന്തം ദയാലുവായ പിതാവ് സ്നേഹത്തോടെ പുത്രനെ ഉയർത്തുന്നതുപോലെ. ഇതാണ് എന്റെ വൃത്താന്തം; മുഴുവനായും നിന്നോട് പറഞ്ഞു।

Verse 71

वसिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा तेन स्ववृत्तान्तमशेषतः / कथयामास राजेन्द्र रामस्तस्मै यथाक्रमम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഇങ്ങനെ അവൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ രാമൻ തന്റെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അവനോട് ക്രമമായി പറഞ്ഞു.

Verse 72

ततस्तौ प्रीतिसंयुक्तौ कथयन्तौ परस्परम् / स्थित्वा नातिचिरं कालमथ गन्तुमियेष सः

അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും പ്രീതിയോടെ പരസ്പരം സംസാരിച്ച് അല്പസമയം നിന്നു; പിന്നെ അവൻ പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 73

अन्वीयमानस्तेनाथ रामस्तस्माद्गुहामुखात् / निष्क्रम्यावसथं पित्रोः संप्रतस्थे मुदान्वितः

അവൻ അനുഗമിക്കുമ്പോൾ രാമൻ ആ ഗുഹാമുഖത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു പിതാമാതാക്കളുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് ആനന്ദത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 74

अकृतव्रण एवासौ व्याघ्रेण भुवि पातितः / रामेण रक्षितश्चाभुद्यस्माद्ध्याघ्रं विनिघ्नता

അവൻ മുറിവൊന്നുമില്ലാതെ തന്നെ പുലിയാൽ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; എന്നാൽ രാമൻ പുലിയെ വധിച്ച് അവനെ കാത്തതിനാൽ അവൻ രക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 75

तस्मात्तदेव नामास्य बभूव प्रथितं भुवि / विप्रपुत्रस्य राजेन्द्र तदेतत्सो ऽकृतव्रणः

അതുകൊണ്ട്, രാജേന്ദ്രാ, ആ ബ്രാഹ്മണപുത്രന്റെ അതേ നാമം ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമായി; അവൻ ‘അകൃതവ്രണൻ’ എന്നറിയപ്പെട്ടു.

Verse 76

तदा प्रभृति रामस्य च्छायेवातपगा भुवि / बभूव मित्रमत्यर्थं सर्वावस्थासु पार्थिव

അന്നുമുതൽ, പാർഥിവാ, അവൻ ഭൂമിയിൽ രാമനു ചൂടിൽ നിഴലുപോലെ ആയിരുന്നു; എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും അവൻ അത്യന്തം സുഹൃത്തായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 77

स तेनानुगतो राजन्भृगोरासाद्य सन्निधिम् / दृष्ट्वा ख्यातिं च सो ऽभ्येत्य विनयेनाभ्यवादयत्

ഹേ രാജാവേ, അവൻ അവനെ അനുഗമിച്ച് ഭൃഗുമുനിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. ഖ്യാതിയെ കണ്ടു അടുത്തുവന്ന് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 78

स ताभ्यां प्रियमाणाभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / दिनानि कतिचित्तत्र न्यवसत्तत्प्रियेप्सया

അവർ ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അവനെ അഭിനന്ദിച്ചു. അവരുടെ പ്രീതി നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ അവിടെ കുറെ ദിവസം പാർത്തു.

Verse 79

ततस्तयोरनुमते च्यवनस्य महामुनेः / आश्रमं प्रतिचक्राम शिष्यसंघैः समावृतम्

പിന്നീട് അവരുടെ അനുമതിയോടെ അവൻ മഹാമുനി ച്യവനന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; അവിടെ അദ്ദേഹം ശിഷ്യസമൂഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 80

नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् / सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः

അന്തര്കരണങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കിയ ആ മുനിയെയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ സുകന്യയെയും ആ മഹാമനസ്സൻ വന്ദിച്ചു.

Verse 81

ताभ्यां च प्रीतियुक्ताभ्यां रामः समभिनन्दितः / और्वाश्रमं समापेदे द्रष्टुकामस्तपोनिधिम्

അവർ ഇരുവരുടെയും സ്നേഹപൂർണ്ണ അഭിനന്ദനത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട രാമൻ, തപസ്സിന്റെ നിധിയെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഔർവന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി.

Verse 82

तं चाभिवाद्य मेधावी तेन च प्रतिनन्दितः / उवास तत्र तत्प्रीत्या दिनानि कतिचिन्नृप

ആ മേധാവി അവനെ വന്ദിച്ചു; അവനും സ്നേഹത്തോടെ അവനെ അഭിനന്ദിച്ചു. ഹേ നൃപാ, അവന്റെ പ്രീതിക്കായി അവൻ അവിടെ കുറെ ദിവസങ്ങൾ പാർത്തു.

Verse 83

विसृष्टस्तेन शनकैरृचीकभवनं मुदा / प्रतस्थे भार्गवः श्रीमानकृतव्रणसंयुतः

അവൻ പതുക്കെ വിട നൽകി വിട്ടയച്ചപ്പോൾ, ശ്രീമാനായ ഭാർഗവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഋചീകന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; അവന്റെ മുറിവുകൾ സുഖപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 84

अवन्दत पितुः पित्रोर्नत्वा पादौ पृथक् पृथक् / तौ च तं नृप संहर्षाच्चाशिषा प्रत्यनन्दताम्

അവൻ പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും പാദങ്ങളിൽ വേർതിരിച്ച് നമസ്കരിച്ചു. ഹേ നൃപാ, അവർ ഇരുവരും ആനന്ദത്തോടെ ആശീർവദിച്ച് അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 85

पृष्टश्च ताभ्यामखिलं निजवृत्तमुदारधीः / कथयामास राजेन्द्र यथावृत्तमनुक्रमात्

അവർ ഇരുവരും ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഉദാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം സംഭവക്രമത്തിൽ യഥാതഥമായി പറഞ്ഞു.

Verse 86

स्थित्वा दिनानि कतिचित्तत्रापि तदनुज्ञया / जगामावसथं पित्रोर्मुदा परमया युतः

അവിടെയും കുറെ ദിവസം കഴിഞ്ഞ്, അവരുടെ അനുമതിയോടെ പരമാനന്ദത്തോടെ അവൻ മാതാപിതാക്കളുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 87

अभ्येत्य पितरौ राजन्नासी नावाश्रमोत्तमे / अवन्दत तयोः पादौ यथावद्भृगुनन्दन

ഹേ രാജാവേ, ഭൃഗുനന്ദനൻ മാതാപിതാക്കളുടെ അടുക്കൽ എത്തി ഉത്തമ നാവാശ്രമത്തിൽ ഇരുന്നു, യഥാവിധി അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തു.

Verse 88

पादप्रणामावनतं समुत्थाप्य च सादरम् / आश्लिष्य नेत्रसलिलैर्नन्दन्तौ पर्यषिञ्चताम्

പാദപ്രണാമത്തിൽ കുനിഞ്ഞിരുന്ന അവനെ അവർ സാദരമായി എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു, ആലിംഗനം ചെയ്തു, ആനന്ദത്തോടെ കണ്ണുനീരാൽ അവനെ നനച്ചു.

Verse 89

आशीर्भिरभिनन्द्याङ्के समारोप्य सुहुर्मुखम् / विक्षन्तौ तस्य चाङ्गानि परिस्पृश्यापतुर्मुदम्

ആശീർവാദങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ച്, സുമുഖനായ അവനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, അവന്റെ അവയവങ്ങൾ നോക്കി സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുവരും മഹാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 90

अपृच्छताञ्च तौ रामं कलेनैतावता त्वया / किं कृतं पुत्र को वायं कुत्र वा त्वमुपस्थितः

പിന്നീട് അവർ രാമനോട് ചോദിച്ചു— “മകനേ, ഇത്രകാലം നീ എന്തു ചെയ്തു? ഇവൻ ആരാണ്? നീ എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ എത്തിയതു?”

Verse 91

कथं सह सकाशे त्वमास्थितो वात्र वागतः / त्वयेतदखिलं वत्स कथ्यतां तथ्यमावयोः

“നീ അവന്റെ സമീപത്ത് എങ്ങനെ പാർത്തു, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നു? വത്സാ, ഇതെല്ലാം ഞങ്ങളോട് സത്യമായി പറയുക.”