Atharva Veda 4.39.2: Kanda 4, Anuvaka 4, Sukta 39, Mantra 2

Sukta 39

Sanskrit (Devanagari)

पृ॒थि॒वी धे॒नुस्तस्या॑ अ॒ग्निर्व॒त्सः । सा मे॒ऽग्निना॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑

Recitation with translationAtharva Veda 4.39.2

IAST Transliteration

pṛthivī́ dhénus tásyā agnír vatsáḥ | sā́ me ’gnínā vatséna íṣam ū́rjaṃ kā́maṃ duhām | ā́yuḥ prathamáṃ prajā́ṃ póṣaṃ rayíṃ svā́hā ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Earth is the milch-cow; of her Agni is the calf. With Agni for her calf let her milk out for me refreshment, vigor, and desire fulfilled—life first, then offspring, thriving, and wealth—svāhā!

Translation

പൃഥിവി പാലുതരുന്ന ധേനുവാണ്; അവളുടെ വത്സം അഗ്നിയാണ്. അഗ്നിയെ വത്സമാക്കി അവൾ എനിക്കായി ഇഷ (പോഷകാഹാരം), ഊർജം, കാമം (ഇഷ്ടസിദ്ധി) എന്നിവ ദോഹിക്കട്ടെ—ആദ്യം ആയുസ്സ്, പിന്നെ പ്രജ (സന്താനം), പോഷം (വളർച്ച)യും റയി (സമ്പത്ത്)യും—സ്വാഹാ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पृथिवी: Earth
• पृथिवी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक) < पृथु

• धेनुः: cow (milch-cow)
• धेनुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• तस्याः: of her/its
• तस्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni; fire
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वत्सः: calf
• वत्सः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)

• सा: she (that one)
• सा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मे: to me / for me
• मे: सम्प्रदान (दत्त्यर्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निना: with/through Agni (fire)
• अग्निना: करण
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वत्सेन: with/through the calf
• वत्सेन: करण
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)

• इषम्: nourishment; food
• इषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इष्/इषा (प्रातिपदिक; ‘इष्’ = बल/आहार-समृद्धि)

• ऊर्जम्: vigor; strength
• ऊर्जम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)

• कामम्: desire; wish
• कामम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• दुहाम्: may she milk/yield
• दुहाम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दुह् (दोग्धि) धातु

• आयुः: life; longevity
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• प्रथमम्: first; foremost
• प्रथमम्: विशेषण
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• प्रजाम्: offspring; progeny
• प्रजाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• पोषम्: prosperity; thriving
• पोषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक)

• रयिम्: wealth; riches
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• स्वाहा: svāhā (ritual exclamation)
• स्वाहा: (मन्त्र-निपात; कारकातीत)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वाहा (निपात/मन्त्र-शब्द)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified in input)

Devata: Pṛthivī–Agni complex (Earth as giver; Agni as activator/mediator)

Chandas: Anuṣṭubh-like with expanded pāda (Atharvanic prose-leaning anuṣṭubh; exact scan varies)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: shringara