Opening the text

Rishi: Traditionally Atharvanic/Angirasa attribution for late Book 19 hymns (Rātri-stotra complex)
Devata: Rātri (Night), with Mitra as comparative paradigm of order
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (late Atharvan style; mixed/irregular in Book 19)
AV 19.49 ഒരു രാത്രിസ്തോത്രമാണ്; ഇവിടെ രാത്രി ദേവിയെ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും ഗൃഹത്തിലും അധിപതിയായി സിംഹാസനാരൂഢയാക്കി, അവൾ ശുഭശക്തികളോടെ “തന്റെ സ്ഥാനം” ഏറ്റെടുക്കുന്നതായി വരയ്ക്കുന്നു; മിത്രനെപ്പോലെ ക്രമബദ്ധമായ സംരക്ഷണം അവൾ നൽകുന്നു. ഗൃഹത്തിന് സുരക്ഷിതവും ഭാഗ്യകരവുമായ രാത്രി എന്ന പൗഷ്ടിക ക്ഷേമം, അപത്രോപായിക (അപായനിവാരണ) ശക്തിയുമായി ചേർത്ത്, ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകളും നിഷ്കാസന സൂത്രങ്ങളും വഴി രാത്രിയിലെ ഭീഷണികളെ—പ്രത്യേകിച്ച് അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന കള്ളനെ—അശക്തമാക്കി അകറ്റുന്നു.
Mantra 1
रात्रिः। इ॒षि॒रा योषा॑ युव॒तिर्दमू॑ना॒ रात्री॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भग॑स्य । अ॒श्व॒क्ष॒भा सु॒हवा॒ संभृ॑तश्री॒रा प॑प्रौ॒ द्यावा॑पृथि॒वी म॑हि॒त्वा
രാത്രി—ആവേശമുള്ള കന്യക, യുവ ഗൃഹവാസിനി—ദേവൻ സവിതാവിന്റെയും ഭഗന്റെയും രാത്രിയേ! അശ്വനേത്രയുള്ളവൾ, എളുപ്പത്തിൽ ആഹ്വാനിക്കാവുന്നവൾ, സമാഹൃത തേജസ്സും ശ്രീയും ധരിച്ചവൾ, തന്റെ മഹിമയാൽ ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ നിറച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 2
अति॒ विश्वा॑न्यरुहद् गम्भी॒रो वर्षि॑ष्ठमरुहन्त॒ श्रवि॑ष्ठाः । उ॒श॒ती रात्र्यनु॒ सा भ॒द्राभि ति॑ष्ठते मि॒त्र इ॑व स्व॒धाभिः॑
സകലത്തെയും അതിക്രമിച്ച് ആ ഗഹനൻ (ഗംഭീരൻ) ഉയർന്നു കയറി; ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ശിഖരം ഏറ്റവും പ്രശസ്തർ आरोഹിച്ചു. ഉപകാരിണിയായ രാത്രി—അതിനു ശേഷം—ശുഭശക്തികളോടെ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു; മിത്രനെപ്പോലെ, തന്റെ സ്വധാ (അന്തര്നിഹിത ശക്തി)കളോടെ.
Mantra 3
वर्ये॒ वन्दे॒ सुभ॑गे॒ सुजा॑त॒ आज॑ग॒न् रात्रि॑ सु॒मना॑ इ॒ह स्या॑म्। अ॒स्मांस्त्रा॑यस्व॒ नर्या॑णि जा॒ता अथो॒ यानि॒ गव्या॑नि पु॒ष्ठ्या
വരണീയേ, വന്ദനീയേ, സൗഭാഗ്യവതീ, സുജാതേ—ഹേ രാത്രി, നീ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ ഞങ്ങൾ സുമനസ്സോടെ ഇരിക്കട്ടെ. മനുഷ്യജന്യമായി ഉദിച്ച ഹാനികളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കേണമേ; കൂടാതെ ഗോ-സമ്പത്തിനെയും പോഷക വർദ്ധനയെയും സ്പർശിക്കുന്ന ഏതൊരു ദോഷത്തിൽ നിന്നുമും.
Mantra 4
सिं॒हस्य॒ रात्र्यु॑श॒ती पीं॒षस्य॑ व्या॒घ्रस्य॑ द्वी॒पिनो॒ वर्च॒ आ द॑दे । अश्व॑स्य ब्र॒ध्नं पुरु॑षस्य मा॒युं पु॒रु रू॒पाणि॑ कृणुषे विभा॒ती
ഉപകാരിണിയായ രാത്രി സിംഹത്തിന്റെ തേജസ്സും, പാന്തറിന്റെയും, കടുവയുടെയും, പുള്ളിപ്പുലിയുടെയും (ചിതറിപ്പുള്ളിയുള്ള മൃഗത്തിന്റെ) വൈഭവവും തന്റെ ഉള്ളിൽ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. കുതിരയുടെ താമ്രവർണ്ണ പ്രകാശവും, മനുഷ്യന്റെ ഘോഷമയമായ ബലവും അവൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഹേ പ്രകാശിക്കുന്നവളേ, നീ അനേകരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
Mantra 5
शि॒वां रात्रि॑मनु॒सूर्यं॑ च हि॒मस्य॑ मा॒ता सु॒हवा॑ नो अस्तु । अ॒स्य स्तोम॑स्य सुभगे॒ नि बो॑ध॒ येन॑ त्वा॒ वन्दे॒ विश्वा॑सु दि॒क्षु
ശിവയായ രാത്രിയേ—സൂര്യനെ അനുഗമിച്ച് വരുന്നവളേ, ഹിമത്തിന്റെ (തണുപ്പിന്റെ) മാതാവേ—ഞങ്ങൾക്ക് സുഹവാ, എളുപ്പത്തിൽ ആഹ്വാനിക്കാവുന്നവളാകട്ടെ. ഹേ സുഭഗേ, നമ്മുടെ ഈ സ്തോത്രത്തെ പൂർണ്ണമായി ശ്രദ്ധിക്കണമേ; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വന്ദിക്കുന്നു.
Mantra 6
स्तोम॑स्य नो विभावरि॒ रात्रि॒ राजे॑व जोषसे । आसा॑म॒ सर्व॑वीरा॒ भवा॑म॒ सर्व॑वेदसो व्यु॒च्छन्ती॒रनू॒षसः॑
ഹേ വിഭാവരി, പ്രകാശസമ്പന്നയായ രാത്രിയേ, രാജാവ് നമസ്കാരത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ നീ നമ്മുടെ സ്തോത്രത്തിൽ പ്രസന്നമാകുന്നു. ഉഷസ്സുകൾക്കു ശേഷം പൊട്ടിവരുന്ന ഈ ആവർത്തിക്കുന്ന രാത്രികളിൽ, ഞങ്ങൾ സർവ്വവീര—എല്ലാ വീര്യവും ഉള്ളവർ—സർവ്വവേദസ—എല്ലാ ജ്ഞാനവും ഉള്ളവർ—ആകട്ടെ.
Mantra 7
शम्या॑ ह॒ नाम॑ दधि॒षे मम॒ दिप्स॑न्ति॒ ये धना॑ । रात्री॒हि तान॑सुत॒पा यस्ते॒नो न वि॒द्यते॒ यत् पुन॒र्न वि॒द्यते॑
ഓ രാത്രിയേ! ‘ശമ്യാ’ (ശാന്തിമയി) എന്ന നാമം നീ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ ധനം പിടിച്ചെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആരായാലും—ഓ സ്വതപാ (സ്വയം-തപ്ത) രാത്രിയേ, ഇവിടെ വരിക. അവരിലെ ആ കള്ളൻ കണ്ടെത്തപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ; അതെ, അവൻ വീണ്ടും ഒരിക്കലും കണ്ടെത്തപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ.
Mantra 8
भ॒द्रासि॑ रात्रि चम॒सो न वि॒ष्टो विष्वं॒ गोरू॑पं युव॒तिर्बि॑भर्षि । चक्षु॑ष्मती मे उश॒ती वपूंषि॒ प्रति॒ त्वं दि॒व्या न क्षाम॑मुक्थाः
ഓ രാത്രിയേ! നീ ഭദ്രാ (മംഗളമയി) ആകുന്നു; പാത്രംപോലെ ഉറപ്പായി സ്ഥാപിതയായിരിക്കുന്നു. യുവതിപോലെ നീ സർവ്വ ഗോറൂപ (ഗോ-രൂപ) വസ്തുക്കളെയും ധരിക്കുന്നു. ചക്ഷുഷ്മതീ, എനിക്കു ഉശതീ (കൃപാലു) ആയി, നീ നിന്റെ മനോഹര രൂപങ്ങളെ പ്രത്യുത്തരമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു—ദിവ്യ ഉക്തികൾ ഭൂമിയിൽ പതിയുന്നതുപോലെ.
Mantra 9
यो अ॒द्य स्ते॒न आय॑त्यघा॒युर्मर्त्यो॑ रि॒पुः । रात्री॒ तस्य॑ प्र॒तीत्य॒ प्र ग्री॒वाः प्र शिरो॑ हनत्
ഇന്നു രാത്രി കള്ളനായി, ദുഷ്ജീവിതനായ മർത്ത്യശത്രുവായി ആരെങ്കിലും സമീപിച്ചാൽ—ഹേ രാത്രിയേ—അവനെ നേരിട്ട്, അവന്റെ കഴുത്ത് തകർത്തു വീഴ്ത്തുക; അവന്റെ തലയും തകർത്തു വീഴ്ത്തുക.
Mantra 10
प्र पादौ॒ न यथाय॑ति॒ प्र हस्तौ॒ न यथाशि॑षत्। यो म॑लि॒म्लुरु॒पाय॑ति॒ स संपि॑ष्टो॒ अपा॑यति । अपा॑यति॒ स्वपा॑यति॒ शुष्के॑ स्था॒णावपा॑यति
അവന്റെ കാലുകൾ അവൻ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നപോലെ പോകുന്നില്ല; അവന്റെ കൈകൾ പിടിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നപോലെ എത്തുന്നില്ല. ഒളിഞ്ഞു അലഞ്ഞുനടക്കുന്ന കള്ളൻ സമീപിച്ചാൽ—അവൻ ചതഞ്ഞ് തകർന്നു പിന്മാറുന്നു; പിന്മാറുന്നു, പൂർണ്ണമായി അകന്നു പോകുന്നു; ഉണങ്ങിയ മരത്തടി (സ്ഥാണു)യിലേക്കു പോയി അവിടെ ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
To make the night safe and auspicious for a household or community—calming fear, establishing protective order, and actively turning away nocturnal threats like thieves.
Mitra represents orderly, law-like stability. By saying Night stands ‘like Mitra,’ the hymn frames darkness as governed protection, not chaos, so the home remains secure and regulated.
No items are required by the hymn. The closing verse mentions a ‘dry stump’ as a symbolic place to send the threat away, but the primary instrument is recitation and the repeated banishing formula.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.