Sukta 2
Rishi: Traditionally connected with Vrātya material (ancillary attributions vary)
Devata: Dik (Direction), especially Prācī (East), as ordering power
Chandas: Prose/anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic narrative style)
AV 15.2 വ്രാത്യ-ചക്രകഥനം തുടരുന്നു; വ്രാത്യന്റെ ഉയർച്ചയും ദിക്കുകളിലൂടെ അവന് ആചാരപരമായി അംഗീകൃതമായ സഞ്ചാരവും അനുഷ്ഠാനപരമായി മാപ്പ് ചെയ്യുന്നു, ക്രമബദ്ധമായ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ മാതൃകയായി പ്രാചീ (കിഴക്ക്) ദിക്കിനെ മുൻനിരയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു. ഈ സൂക്തം ദിശാ-ഓറിയന്റേഷൻ ലിറ്റർജിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു: വിഷയത്തെ അധികാരമുള്ള ദിക്കുകളോട് ഒത്തുചേര്ത്തുകൊണ്ട്, അതിരുനിലയിലെ ചലനത്തെ സമൂഹത്തിന് വായിക്കാവുന്ന, മംഗളകരമായ പുരോഗതിയായി മാറ്റുന്നു. അവസാനം കീർത്തിയും യശസ്സും ഊന്നിപ്പറയുന്നത്, ദിശാനിയമനം ഒരു പൗഷ്ടിക നേട്ടമായി—പൊതു അംഗീകാരം, മുൻഗണന, അറിയുന്നവനും/അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനും ലഭിക്കുന്ന ദീർഘകാല പ്രശസ്തി—എന്ന നിലയിൽ ചട്ടപ്പെടുത്തുന്നു.
Mantras
Mantra 1
स उद॑तिष्ठ॒त् स प्राचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
അവൻ എഴുന്നേറ്റു; കിഴക്കുദിശയെ അനുഗമിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Mantra 2
तं बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चा॑दि॒त्याश्च॒ विश्वे॑ च दे॒वा अ॑नु॒व्य॒ऽ चलन्
അവന്റെ പിന്നാലെ ബൃഹത്യും രഥന്തരവും നീങ്ങി; അവന്റെ പിന്നാലെ ആദിത്യരും സർവ്വദേവന്മാരും പുറപ്പെട്ടു മുന്നോട്ടുപോയി.
Mantra 3
बृ॒ह॒ते च॒ वै स र॑थंत॒राय॑ चादि॒त्येभ्य॑श्च॒ विश्वे॑भ्यश्च दे॒वेभ्य॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
ബൃഹത്യിൽ നിന്നും രഥന്തരത്തിൽ നിന്നും, ആദിത്യരിൽ നിന്നും സർവ്വദേവന്മാരിൽ നിന്നും—നിശ്ചയമായും—അവൻ പൂർണ്ണമായി വേർപെടുത്തപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനിയായ വ്രാത്യനെ അപവാദം പറയുന്നവൻ (നിന്ദിക്കുന്നവൻ).
Mantra 4
बृ॒ह॒तश्च॒ वै स र॑थंत॒रस्य॑ चादि॒त्यानां॑ च॒ विश्वे॑षां च दे॒वानां॑ प्रियं धाम॑ भवति॒ तस्य॒ प्राच्यां॑ दि॒शि
ബൃഹത്യുടെയും രഥന്തരത്തിന്റെയും, ആദിത്യരുടെയും സർവ്വദേവന്മാരുടെയും പ്രിയധാമം—നിശ്ചയമായും—അവൻ ആകുന്നു; അവന്റെ സ്ഥാനം കിഴക്കുദിക്കിലാണ്.
Mantra 5
श्र॒द्धा पुं॑श्च॒ली मि॒त्रो मा॑ग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
ശ്രദ്ധ—സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ത്രീ; മിത്ര; മാഗധൻ (പ്രഖ്യാപകൻ/ദൂതൻ); വിജ്ഞാനം (വിവേകജ്ഞാനം); വസ്ത്രം; പകൽ; ഉഷ്ണീഷം (പാഗടി/തലക്കെട്ട്); രാത്രി; മുടികൾ; രണ്ട് ഹരിത (താമ്രവർണ്ണ) ശക്തികൾ, രണ്ട് പ്രേരകർ—കൽമലീ, മണി (തായത്ത്/അമുലെറ്റ്).
Mantra 6
भू॒तं च॑ भवि॒ष्यच्च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
ഭൂതവും ഭാവിയും—ഇരണ്ടും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നവ; മനസ്—(അത്) വിപഥത്തിലേക്ക് പോകരുത്.
Mantra 7
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
മാതരിശ്വനും പവമാനനും—വിപഥത്തിലൂടെ വഹിക്കുന്ന രണ്ടും; വായുവാണ് സാരഥി, വായുവാണ് കയറുകെട്ട് (രേശ്മ), വായുവാണ് പ്രേരക അങ്കുശം/ചാട്ട (പ്രതോദ).
Mantra 8
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
കീർത്തിയും യശസ്സും—അവന്റെ മുമ്പിൽ പുരസ്സരങ്ങളായി നടക്കുന്നു; കീർത്തി അവന്റെ അടുക്കൽ പോകുന്നു, യശസ് അവന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന്.
Mantra 9
स उद॑तिष्ठ॒त् स दक्षि॑णां॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
അവൻ എഴുന്നേറ്റു; ദക്ഷിണ ദിക്കിനെ അനുഗമിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Mantra 10
तं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदे॒व्यं च॑ य॒ज्ञश्च॒ यज॑मानश्च प॒शव॑श्चानु॒व्यऽचलन्
അവനെ പിന്തുടർന്ന്—യജ്ഞയോഗ്യനും യജ്ഞത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനും ആയി—വാമദേവ്യം (വാമദേവന്റെ ശുഭശക്തി) നീങ്ങി; അതെ, യജ്ഞവും, യജമാനനും, പശുക്കളും (പശുക്കൾ/പശുക്കൂട്ടം) അവനെ അനുഗമിച്ചു.
Mantra 11
य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिया॑य च॒ वै स वा॑मदे॒व्याय॑ च य॒ज्ञाय॑ च॒ यज॑मानाय च प॒शुभ्य॒श्चा वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
നിശ്ചയമായി, യജ്ഞയോഗ്യത (യജ്ഞായജ്ഞിയ)യിൽ നിന്നും, വാമദേവ്യ (വാമദേവന്റെ മംഗലശക്തി)യിൽ നിന്നും, യജ്ഞത്തിൽ നിന്നും, യജമാനനിൽ നിന്നും, പശുക്കളിൽ നിന്നും—അവൻ വേർപെടുത്തപ്പെടുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞിട്ടും ജ്ഞാനിയായ വ്രാത്യനെ അപവാദപ്പെടുത്തി നിന്ദിക്കുന്നവൻ.
Mantra 12
य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिय॑स्य च॒ वै स वा॑मदे॒व्यस्य॑ च य॒ज्ञस्य॑ च॒ यज॑मानस्य च पशू॒नां च॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्य॒ दक्षि॑णायां दि॒शि
നിശ്ചയമായി, അവൻ യജ്ഞയോഗ്യത (യജ്ഞായജ്ഞിയ)യുടെ, വാമദേവ്യ (വാമദേവന്റെ മംഗലശക്തി)യുടെ, യജ്ഞത്തിന്റെ, യജമാനന്റെ, പശുക്കളുടെ പ്രിയ ധാമമായി മാറുന്നു; അവന്റെ സ്ഥാനം ദക്ഷിണ ദിക്കിലാണ്.
Mantra 13
उ॒षाः पुं॑श्च॒ली मन्त्रो॑ माग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
ഉഷാ അവന്റെ പുംശ്ചലീ സ്ത്രീ; മന്ത്രം അവന്റെ മാഗധ ഘോഷകൻ; വിജ്ഞാനം അവന്റെ വസ്ത്രം; അഹർ (പകൽ) അവന്റെ ഉഷ്ണീഷം (പാഗടി); രാത്രി അവന്റെ കേശം; ഹരിതൗ (രണ്ട് തവിട്ടുനിറമുള്ള അശ്വങ്ങൾ) അവന്റെ രണ്ട് പ്രവർത്തൗ (സാരഥികൾ); കല്മലീ അവന്റെ മണി-താബീസ്.
Mantra 14
अ॒मा॒वा॒स्याऽ च पौर्णमा॒सी च॑ परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
അമാവാസ്യയും പൗർണ്ണമിയും—ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ രണ്ടും—മനസ്സിനെ വിപഥമായ ഭ്രമപാതത്തിൽ നിന്ന് കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ.
Mantra 15
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वा॒तः सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
മാതരിശ്വനും പവമാനനും—പാതയില്ലാത്ത വഴികളിലൂടെയും കൊണ്ടുപോകുന്ന ആ രണ്ടുപേരും; വായുവാണ് സാരഥി; രശ്മ (ലഗാം)യും പ്രതോദ (ചാട്ടി/അങ്കുശം)യും അവന്റേതാണ്.
Mantra 16
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑॥१६ स उद॑तिष्ठ॒त् स प्र॒तीचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽचलत्
കീർത്തിയും യശസ്സും അവന്റെ പുരസ്സരങ്ങളായി അവന്റെ മുമ്പിൽ മുമ്പിൽ പോകുന്നു; കീർത്തി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു, യശസ് അവന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന്. അവൻ എഴുന്നേറ്റു; പടിഞ്ഞാറ് ദിശയെ അനുഗമിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Mantra 17
तं वै॑रू॒पं च॑ वैरा॒जं चाप॑श्च॒ वरु॑णश्च॒ राजा॑नु॒व्यऽचलन्
അവന്റെ പിന്നാലെ വൈരൂപനും വൈരാജനും നീങ്ങി; ജലങ്ങളും വരുണനും രാജാവും അനുഗമിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Mantra 18
वै॒रू॒पाय॑ च॒ वै स वै॑रा॒जाय॑ चा॒द्भ्यश्च॒ वरु॑णाय च॒ राज्ञ॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॒ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
ഇങ്ങനെ അറിവുള്ള വ്രാത്യനെ അപവാദം പറയുന്നവൻ വൈരൂപനോടും വൈരാജനോടും, ജലങ്ങളോടും വരുണനോടും രാജാവിനോടും വിരോധത്തിലായി—നിശ്ചയമായി—ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു (വേർപെടുന്നു).
Mantra 19
वै॒रू॒पस्य॑ च॒ वै स वै॑रा॒जस्य॑ चा॒पां च॒ वरु॑णस्य च॒ राज्ञः॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्य॑ प्र॒तीच्यां॑ दि॒शी
വൈരൂപനും വൈരാജനും, അപാം (ജലങ്ങളുടെ) കൂടാതെ വരുണനും രാജാവും—ഇവർക്കെല്ലാം അവൻ പ്രിയമായ വാസസ്ഥാനമാകുന്നു; അവന്റെ സ്ഥാനം പടിഞ്ഞാറുദിക്കിലാണ്.
Mantra 20
इ॒रा पुं॑श्च॒ली हसो॑ माग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
ഇരാ, പുംശ്ചലീ (കാമാസക്തയായ സ്ത്രീ), ഹാസ്യം, മാഗധൻ; വിജ്ഞാനം (വിവേകജ്ഞാനം); വസ്ത്രം—അഹഃ (പകൽ); ഉഷ്ണീഷം—രാത്രി; കേശങ്ങൾ; ഹരിതൗ (രണ്ട് മഞ്ഞ/താമ്രവർണ്ണമുള്ളവർ); പ്രവർത്തൗ (രണ്ട് പ്രേരകർ): കല്മലി-മണിയാണ് രത്നം.
Mantra 21
अह॑श्च॒ रात्री॑ च परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
അഹഃ (പകൽ)യും രാത്രി യും—രണ്ട് പരിഷ്കന്ദൗ (ചുറ്റിപ്പറ്റി ആക്രമിക്കുന്നവർ); മനസ്സ് (വിവേകം വിട്ട്) വിപഥത്തിലേക്ക് വഴുതുന്നു.
Mantra 22
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
മാതരിശ്വായും പവമാനനും—വിപഥവാഹൗ (തെറ്റുവഴിയിലൂടെ കൊണ്ടുപോകുന്ന രണ്ടുപേർ); വാതം (കാറ്റ്) സാരഥി; രേഷ്മാ (കടിഞ്ഞാണും) പ്രതോദം (ചാട്ട/അങ്കുശം) ആകുന്നു.
Mantra 23
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं॑ की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
കീർത്തിയും യശസ്സും—അവന്റെ രണ്ട് പുരസ്സരന്മാർ; കീർത്തി അവന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു, യശസ്സും അവന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന്.
Mantra 24
स उद॑तिष्ठ॒त् स उदी॑चीं॒ दिश॒मनु॒ व्यऽ चलत्
അവൻ എഴുന്നേറ്റു; ഉത്തരദിശയെ അനുഗമിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Mantra 25
तं श्यै॒तं च॑ नौध॒सं च॑ सप्त॒र्षय॑श्च॒ सोम॑श्च॒ राजा॑नु॒व्यऽचलन्
അവനെ പിന്തുടർന്ന് ശ്യൈതനും, നൗധസനും നടന്നു; സപ്തഋഷിമാരും പിന്തുടർന്നു, സോമനും; രാജാവും അവന്റെ പിന്നാലെ അനുഗമിച്ചു നീങ്ങി.
Mantra 26
श्यै॒ताय॑ च॒ वै स नौ॑ध॒साय॑ च सप्त॒र्षिभ्य॑श्च॒ सोमा॑य च॒ राज्ञ॒ आ वृ॑श्चते॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ व्रात्य॑मुप॒वद॑ति
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞിട്ടും ജ്ഞാനിയായ വ്രാത്യനെ അപവാദം പറയുന്നവൻ നിശ്ചയമായി ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു—ശ്യൈതനുവേണ്ടിയും, നൗധസനുവേണ്ടിയും, സപ്തഋഷിമാർക്കുവേണ്ടിയും, സോമനുവേണ്ടിയും, രാജാവിനുവേണ്ടിയും (സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നു).
Mantra 27
श्यै॒तस्य॑ च॒ वै स नौ॑ध॒सस्य॑ च सप्तर्षी॒णां च॒ सोम॑स्य च॒ राज्ञः॑ प्रि॒यं धाम॑ भवति॒ तस्योदी॑च्यां दि॒शि
നിശ്ചയമായും അവൻ ശ്യൈതന്റെയും നൗധസന്റെയും, സപ്തർഷികളുടെയും, സോമന്റെയും രാജാവിന്റെയും പ്രിയമായ വാസസ്ഥാനമാകുന്നു; അവന്റെ സ്ഥാനം ഉത്തരദിക്കിലാണ്.
Mantra 28
वि॒द्युत् पुं॑श्च॒ली स्त॑नयि॒त्नुर्मा॑ग॒धो वि॒ज्ञानं॒ वासोऽह॑रु॒ष्णीषं॒ रात्री॒ केशा॒ हरि॑तौ प्रव॒र्तौ क॑ल्म॒लिर्म॒णिः
വിദ്യുത്; പുംശ്ചലീ; സ്തനയിത്നു (ഇടിമുഴക്കം); മാഗധ; വിജ്ഞാനം; വാസം (വസ്ത്രം); അഹഃ (പകൽ); ഉഷ്ണീഷം (പാഗടി/തലക്കെട്ട്); രാത്രി; കേശം; ഹരിതൗ (രണ്ട് ഹരിതവർണ്ണമുള്ളവർ); പ്രവർത്തൗ (രണ്ട് പ്രേരകർ); കല്മലീ; മണിഃ (താലി/അമുലെറ്റ്).
Mantra 29
श्रु॒तं च॒ विश्रु॑तं च परिष्क॒न्दौ मनो॑ विप॒थम्
ശ്രുതം (കേട്ടത്)യും വിശ്രുതം (ദൂരത്തോളം കേട്ടത്)യും; പരിഷ്കന്ദൗ (ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന രണ്ടും); മനസ്—(മാർഗത്തിൽ നിന്ന്) വിപഥത്തിലേക്ക് പോകരുത്.
Mantra 30
मा॒त॒रिश्वा॑ च॒ पव॑मानश्च विपथवा॒हौ वातः॒ सार॑थी रे॒ष्मा प्र॑तो॒दः
മാതരിശ്വനും പവമാനനും—പാതയിലൂടെ കൊണ്ടുപോകുന്ന ആ രണ്ടും; വാതം തന്നെയാണ് സാരഥി, വാതം തന്നെയാണ് കയറുക (രശ്മി), വാതം തന്നെയാണ് പ്രതോദം (ചാട്ട/കുത്തുകോൽ).
Mantra 31
की॒र्तिश्च॒ यश॑श्च पुरःस॒रावैनं की॒र्तिर्ग॑च्छ॒त्या यशो॑ गच्छति॒ य ए॒वं वेद॑
കീർത്തിയും യശസ്സും—മുന്നിൽ പോകുന്ന ആ രണ്ടും—അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനിലേക്കു കീർത്തി വരുന്നു, യശസ്സ് വരുന്നു.
Frequently Asked Questions
It ritually authorizes a figure’s movement by aligning him with the Directions—especially the East—so that transition and mobility become auspicious, ordered, and socially recognized.
In Vedic ritual space the East is the quarter of beginnings and rightful emergence; moving “following the East” symbolizes correct orientation, legitimacy, and the start of sanctioned progress.
It states that correct knowledge and performance bring visible social results: fame (kīrti) and glory (yaśas) ‘go before’ the person—meaning they gain precedence, good reputation, and public acknowledgement.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.