Adhyaya 179
प्रावृट्-शरत्-वर्णनम् — Description of the Monsoon and Autumn; Sarasvatī in the Pāṇḍavas’ Exile
Upa-parva: Kāmyaka-vana & Sarasvatī-tīrtha Context (Seasonal Transition Episode)
Vaiśaṃpāyana describes the seasonal turn as the Pāṇḍavas remain in the forest: the heat-ending time gives way to prāvṛṭ, with dense, thunderous clouds covering sky and directions and continuous rain obscuring terrain markers. Rivers swell and roar; forests resound with the calls and movements of animals and birds affected by the rains. The narrative then shifts into śarat: skies become clear, stars visible, waters settle, and lotuses and lilies ornament rivers and ponds. Sarasvatī is presented as a pleasing, sanctified landscape—lush banks and abundant growth—bringing joy to the traveling heroes. A particularly auspicious autumn night at the junction of lunar phases is noted (Kārttikī), and the Pāṇḍavas associate with meritorious ascetics, gathering “excellent yoga” (yogam uttamam) as a marker of disciplined practice and instruction. At the rise of darkness, they depart with Dhaumya, charioteers, and attendants toward Kāmyaka forest, closing the chapter as a transitional movement between locales and narrative units.
Chapter Arc: Janamejaya’s curiosity is kindled: how could Bhima—whose life-force seems equal to “ten thousand nāgas”—ever be overpowered? → Bhima, swollen with the pride of strength (so bold he would even challenge Kubera), roams the auspicious Himalayan tracts—haunts of devas, ṛṣis, siddhas, and apsarās—yet turns that sacred wilderness into a hunting-ground, felling boars, buffaloes, and deer with fearless ferocity, his lion-roar shaking caves and scattering beasts. → In the deep forest, the earth itself seems to rise as an enormous ajagara appears—mountain-bodied, massive, strangely hued—and in a sudden, inexorable coil it seizes Bhima, arresting the very arm that had never known restraint. → Bhima’s rampage is halted; the chapter closes on the fact of his capture—strength checked by a greater, older power—setting the stage for the ensuing dialogue and the unraveling of the serpent’s true nature. → With Bhima bound in the ajagara’s grip, the question hangs: what force—fate, curse, or dharma—has taken the mighty Pandava prisoner, and how will he be freed?
Shlokas
Verse 1
हि आय ० (0) है 2 अष्टस प्तरत्याधेकशततमो< ध्याय: महाबली भीमसेनका हिंसक पशुओंको मारना और अजगरद्वारा पकड़ा जाना जनमेजय उवाच कथं नागायुतप्राणो भीमो भीमपराक्रम: भयमाहारयत तीव्र तस्मादजगरान्मुने,जनमेजयने पूछा--मुने! भयानक पराक्रमी भीमसेनमें ते दस हजार हाथियोंका बल थ। फिर उन्हें उस अजगरसे इतना तीव्र भय कैसे प्राप्त हुअ?
ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີ! ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ ພີມະ—ຜູ້ມີລິດອັນນ່າຢ້ານ ແລະມີກໍາລັງເທົ່າຊ້າງສິບພັນ—ຈຶ່ງເກີດຄວາມຢ້ານກົວຮຸນແຮງຕໍ່ງູອະຊະກະຣະ (python) ນັ້ນ?»
Verse 2
पौलस्त्यं धनदं युद्धे य आह्वयति दर्पित: नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम्
ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພີມເສນ—ຜູ້ທີ່ອາໄສຄວາມຫມັ້ນໃຈໃນກໍາລັງ ກ້າທ້າຮົບກັບ ທະນະດະ (ກຸເບຣ) ບຸດແຫ່ງ ປຸລັດສະຕະ, ແລະເຄີຍກໍ່ການຂ້າຟັນຢັກສະ ແລະ ຣາກສະສະ ຈໍານວນຫຼາຍຢູ່ຂ້າງສະລອງບົວ—ເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າລາວກົວ ແລະຕົກຢູ່ໃນຄວາມພິບັດໄດ້ແນວໃດ? ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຟັງເຫດການນີ້ໂດຍລະອຽດ ເພາະຄວາມສົນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃຫຍ່ຫຼາຍ»។
Verse 3
त॑ं शंससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम् एतदिच्छाम्यहं श्रीतुं परं कौतूहलं हि मे
ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າກ່າວວ່າ ພີມເສນ ຜູ້ປາບສັດຕູ ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງໍາ ແລະຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກ. ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຟັງເລື່ອງນີ້ໃຫ້ຄົບຖ້ວນ, ເພາະມັນກະຕຸ້ນຄວາມສົນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງຫຼາຍ—ວິລະບຸລຸດຜູ້ທີ່ໃນຄວາມຫມັ້ນໃຈໃນກໍາລັງ ກ້າທ້າກຸເບຣ ບຸດແຫ່ງປຸລັດສະຕະ, ແລະເຄີຍຂ້າຢັກສະ ແລະ ຣາກສະສະ ຫຼາຍຄົນຢູ່ຝັ່ງສະລອງປຸສະກະຣິນີຂອງກຸເບຣ—ຈະຖືກເວົ້າວ່າຢ້ານ ແລະຖືກທຸກຍາກໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 4
वैशम्पायन उवाच बन्नाश्चयें वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम् प्राप्तानामाश्रमाद् राजन् राजर्षे्वृषपर्वण:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນຍາມທີ່ພວກພານດະວະ—ນັກທະນູຜູ້ດຸເດືອດ—ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ, ມີຣາຊະຣິສີ ວຶສະປະຣະວັນ ມາຮອດພວກເຂົາ ໂດຍເດີນທາງມາຈາກອາສຣົມ»។
Verse 5
यदृच्छया धनुष्पाणिरबद्धखड्गो वृकोदर: ददर्श तद् वन रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍບັງເອີນ ວຶກໂກທະຣະ (ພີມະ) ຖືຄັນທະນູໄວ້ໃນມື ແລະດາບຍັງບໍ່ໄດ້ຄາດໃຫ້ແນ່ນອນ, ໄດ້ພົບປ່າອັນງາມນັ້ນ—ປ່າທີ່ເທວະ ແລະ ຄັນທະຣະວະ ມາເຂົ້າອາໄສ—ແລະໄດ້ເບິ່ງຄວາມງາມຂອງມັນ»។
Verse 6
स ददर्श शुभान् देशान् गिरेहिमवतस्तदा देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະອົງໄດ້ເຫັນດິນແດນອັນເປັນມົງຄຸນແຫ່ງພູຫິມາລະຍະ—ບ່ອນທີ່ດີວະຣິສີ ແລະ ສິດທະບຸລຸດ ມັກຈະຈອນໄປມາ ແລະຖືກປະດັບປະດາຢູ່ເສມອດ້ວຍຝູງອັບສະຣາ.
Verse 7
चकोरैरुपचक्रैश्व पक्षिभिर्जीवजीवकै: कोकिलेभ्भड्गराजैश्व तत्र तत्र निनादितान्,वहाँ भिन्न-भिन्न स्थानोंमें चकोर, उपचक्र, जीव-जीवक, कोकिल और भृंगराज आदि पक्षी कलरव करते थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນປ່ານັ້ນ ຕາມບ່ອນຕ່າງໆ ມີສຽງຮ້ອງຂອງນົກຫຼາຍຊະນິດກັງວານ—ຈະໂກຣາ, ອຸປະຈັກຣາ, ຊີວະ-ຊີວະກະ, ນົກກຸກກູ ແລະ ພຣຶງຄະຣາຊ—ເຮັດໃຫ້ທິວທັດເຕັມໄປດ້ວຍສຽງມົງຄຸນອັນມີຊີວິດຊີວາ.
Verse 8
नित्यपुष्पफलैव॑क्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलै: उपेतान् बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕົ້ນໄມ້ທີ່ນັ້ນອຸດົມດ້ວຍດອກໄມ້ແລະໝາກໄມ້ຢູ່ເສມ. ເພາະການສຳຜັດຂອງຫິມະ ມັນຈຶ່ງນຸ່ມນວນ ແລະໃຫ້ຮົ່ມເງົາໜາແໜ້ນອຸດົມ ຊື່ນບານທັງໃຈແລະສາຍຕາ ແມ່ນແຕ່ເຫັນກໍພໍ.
Verse 9
स सम्पश्यन् गिरिनदीर्वैदूर्यमणिसंनिभै: सलिलैहिमसंकाशै्हँसकारण्डवायुतै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະອົງເດີນທາງຕໍ່ໄປ ພຣະອົງໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳທີ່ເກີດຈາກພູ ນ້ຳຂອງມັນສົ່ງປະກາຍດັ່ງແກ້ວໄວດູຣະຍະ (vaidūrya) ໃສແຈ້ງ ແລະເຢັນດັ່ງຫິມະ ມີຫົງ ແລະ ເປັດກາຣັນດະວະ (kāraṇḍava) ບິນລອຍຢູ່ເຕັມ.
Verse 10
उन वृक्षोंसे सुशोभित प्रदेशों तथा वैदूर्यमणिके समान रंगवाले, हिमसदृश स्वच्छ, शीतल सलिल-समूहसे संयुक्त पर्वतीय नदियोंकी शोभा निहारते हुए वे सब ओर घूमते थे। नदियोंकी उस जलराशिमें हंस और कारण्डव आदि सहसौरों पक्षी किलोलें करते थे ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຈອນໄປທຸກທິດ ພິຈາລະນາຄວາມງາມຂອງແມ່ນ້ຳພູ ທີ່ຮ່ວມກັບມວນນ້ຳອັນໃສ ເຢັນ ແລະບໍລິສຸດດັ່ງຫິມະ ມີສີສັນສົ່ງປະກາຍດັ່ງແກ້ວໄວດູຣະຍະ (vaidūrya) ໄຫຼຜ່ານດິນແດນທີ່ງາມດ້ວຍຕົ້ນໄມ້. ໃນສາຍນ້ຳນັ້ນ ນົກນັບພັນນັບໝື່ນ—ຫົງ ແລະ ກາຣັນດະວະ (kāraṇḍava) ແລະອື່ນໆ—ຮ້ອງກັງວານ ແລະຫຼິ້ນນ້ຳຢ່າງຄຶກຄື້ນ. ແລະປ່າເດວະດາຣູ (deodāra) ອັນສູງສົງ ປົນກັບໄມ້ຫອມຮະຣິຈັນດະນະ (haricandana) ພ້ອມທັງໄມ້ຕຸງກະ (tuṅga) ແລະ ກາລີຍະກະ (kālīyaka) ດ້ວຍ ປານດັ່ງຕາຂ່າຍທີ່ວາງໄວ້ເພື່ອຈັບເມກ—ໜາແໜ້ນ ແລະສູງລ້ຳເຫຼືອເກີນ.
Verse 11
मृगयां परिधावन् स समेषु मरुधन्वसु विध्यन् मृगान् शरै: शुद्ध क्षचार स महाबल:,महाबली भीम सारे मरु प्रदेशमें शिकारके लिये दौड़ते और केवल बाणोंद्वारा हिंसक पशुओंको घायल करते हुए विचरा करते थे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີມຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ແລ່ນຕາມການລ່າ ພາລະເວນໄປຕາມພື້ນດິນຮາບພຽງໃນທະເລຊາຍ. ລາວຍິງສັດປ່າດ້ວຍລູກສອນ ແລະເຄື່ອນຜ່ານແຜ່ນດິນແຫ້ງແລ້ງດ້ວຍກຳລັງທີ່ຖືກຄວບຄຸມ—ເປັນພາບຂອງຄວາມຮຸນແຮງທີ່ມີວິໄນ ເພື່ອການຢູ່ລອດແລະການປົກປ້ອງ ບໍ່ແມ່ນຄວາມໂຫດຮ້າຍໄຮ້ເຫດຜົນ.
Verse 12
भीमसेनस्तु विख्यातो महान्तं दंष्टिणं बलात् निघ्नन् नागशतप्राणो वने तस्मिन् महाबल:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີມເສນ ຜູ້ໂດ່ງດັງດ້ວຍພະລັງອັນມະຫາສານ ໃນປ່ານັ້ນລາວສາມາດໃຊ້ແຕ່ແຮງກາຍລ້ວນໆ ຟາດລົງແມ່ນແຕ່ສັດໃຫຍ່ມີງາອັນນ່າຢ້ານ. ມີພະລັງດັ່ງຊ້າງຮ້ອຍໂຕ ຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນຄອບງຳຖິ່ນດົງດ້ວຍອຳນາດກາຍທີ່ຕ້ານທານບໍ່ໄດ້.
Verse 13
मृगाणां स वराहाणां महिषाणां महाभुज: विनिष्नंस्तत्र तत्रेव भीमो भीमपराक्रम:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີມຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່—ຜູ້ມີວິລະກຳນ່າຢ້ານສົດສະຫງ່າຕາມນາມ—ໄດ້ອອກລ່າ ແລະຢູ່ຕາມບ່ອນນັ້ນບ່ອນນີ້ ລາວຟາດລົງກວາງ, ໝູປ່າ, ແລະແມ່ນແຕ່ຄວາຍປ່າ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນພະລັງອັນນ່າຄວາມຢ້ານຂອງພີມ ແລະບັນຍາກາດອັນເຂັ້ມງວດຂອງຊີວິດໃນປ່າ—ທີ່ການລ່າເປັນທັງການສະແດງອຳນາດ ແລະເປັນວິທີຫາອາຫານໃນຍາມຖືກເນລະເທດ.
Verse 14
स मातज्गशतप्राणो मनुष्पशतवारण: सिंहशार्दूलविक्रान्तो वने तस्मिन् महाबल:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນປ່ານັ້ນ ຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ຢືນຢູ່ ມີພະລັງຊີວິດດັ່ງຊ້າງຕົວຜູ້ກຳລັງຄຶກຄືນຮ້ອຍໂຕ, ສາມາດຂັດຂວາງແຮງພຸ້ນຂອງຄົນຮ້ອຍຄົນໃນຄາວດຽວ, ແລະກ້າວໜ້າດ້ວຍວິລະກຳດັ່ງສິງແລະເສືອ. ຂໍ້ຄຳນີ້ເນັ້ນວ່າ ພະລັງອັນທ່ວມທົ່ນຂອງພີມເປັນພະລັງປົກປ້ອງ—ເມື່ອສອດຄ່ອງກັບທຳມະ ມັນກາຍເປັນໂລ່ປ້ອງກັນຜູ້ອ່ອນແອ ແລະເປັນການຂູ່ຂວັນຕໍ່ຄວາມອະທຳໃນປ່າແຫ່ງການເນລະເທດ.
Verse 15
वृक्षानुत्पाटपामास तरसा वै बभज्ज च पृथिव्याश्व प्रदेशान् वै नादयंस्तु वनानि च
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍແຮງອັນຮຸນແຮງ ພີມໄດ້ຖອນຕົ້ນໄມ້ຂຶ້ນຈາກຮາກ ແລະຟາດມັນໃຫ້ແຕກກະຈາຍ. ດ້ວຍສຽງຄຳຮ້ອງຂອງລາວ ລາວເຮັດໃຫ້ທົ່ງທາງໃນດິນປ່ານັ້ນ ແລະປ່າທັງໝົດກ້ອງກັງວານ—ສະແດງພະລັງດັ່ງຊ້າງເຈົ້າປ່າທີ່ຄຶກຄືນ ແລະວິລະກຳດັ່ງສິງຫຼືເສືອ, ຜູ້ສາມາດຂັດຂວາງແຮງພຸ້ນຂອງຄົນຫຼາຍໆໃນຄາວດຽວ.
Verse 16
पर्वताग्राणि वै मृदूनन् नादयानश्न विज्वर: प्रक्षिपन् पादपांश्चापि नादेनापूरयन् महीम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂດຍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະບໍ່ຢ້ານກົວ ພວກເຂົາໄດ້ຢ່ຳຢີ້ຍອດພູ ຖອນຕົ້ນໄມ້ແລ້ວໂຍນກະຈາຍໄປທົ່ວ ແລະດ້ວຍສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງ ເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນທັງປວງກ້ອງກັງວານ।
Verse 17
वेगेन न््यपतद् भीमो निर्भयश्व पुनः पुनः आस्फोटयन क्ष्वेडयंश्व॒ तलतालांश्व वादयन्,वे निर्भय होकर बार-बार वेगपूर्वक कूदते-फाँदते, ताल ठोंकते, सिंहनाद करते और तालियाँ बजाते थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບໍ່ຢ້ານກົວ ພີມະໄດ້ໂດດ ແລະກະໂດດພຸ້ນຂຶ້ນຊ້ຳໆ ດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງ—ຕົບມື ຕີຝາມືໃຫ້ກ້ອງ ຮ້ອງໂຮງສົງຄາມ ແລະເຮັດໃຫ້ສຽງຕົບມືດັງສະທ້ອນ।
Verse 18
चिरसम्बद्धदर्पस्तु भीमसेनो वने तदा गजेन्द्राश्न महासत्त्वा मृगेन्द्राश्ष महाबला:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ໃນປ່າ ພີມະເສນະ—ຜູ້ທີ່ເຄີຍກົດກັ້ນຄວາມທະນົງຕົນມາດົນ—ໄດ້ພົບພາມະຫາສັດຕະວະອັນແຂງກ້າ: ຊ້າງເອກຜູ້ເປັນຈ້າວແຫ່ງຝູງ ແລະສັດປ່າຜູ້ເປັນຈ້າວແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍ ມີພະລັງອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້।
Verse 19
क्वचित् प्रधावंस्तिष्ठ॑श्न॒ क्वचिच्चोपविशंस्तथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບາງຄັ້ງລາວແລ່ນ ບາງຄັ້ງຢືນ ແລະບາງຄັ້ງນັ່ງ; ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ເນື້ອສັດ ວີລະບຸລຸດຜູ້ມີຄວາມກ້າຫານແລະພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ເດີນລ້ອມລອບຢ່າງບໍ່ຢ້ານກົວໃນປ່າອັນນ່າສະພຶງກົວ ເຮັດໃຫ້ສັດມີຊີວິດທັງປວງຕົກໃຈຫວາດຫວັນ।
Verse 20
मृगप्रेप्सुर्महारौद्रे वने चरति निर्भय: स तत्र मनुजव्याप्रो वने वनचरोपम:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປາຖະໜາຈະລ່າກວາງ ລາວເດີນຜ່ານປ່າອັນນ່າສະພຶງກົວນັ້ນຢ່າງບໍ່ຢ້ານກົວ। ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍຈິດໃຈມຸ່ງໝັ້ນຕໍ່ເປົ້າໝາຍຂອງມະນຸດ ລາວກໍລ້ອມລອບໃນປ່າ ດຸດດັ່ງຜູ້ອາໄສໃນຖິ່ນພົງໄພແທ້ໆ।
Verse 21
पदभ्यामभिसमापेदे भीमसेनो महाबल: स प्रविष्टो महारण्ये नादान् नदति चाद्भुतान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີມເສນະ ຜູ້ມີກຳລັງມະຫາອັນແຂງກ້າ ໄດ້ກ້າວໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຕີນຢ່າງວ່ອງໄວ. ເມື່ອເຂົ້າໄປໃນປ່າໃຫຍ່ຢ່າງເລິກ ລາວກໍ່ຮ້ອງຄຳຮາມດັງກັງວານຢ່າງນ່າພິສົດ—ເປັນການປະກາດພະລັງ ເພື່ອຂູ່ຂວັນອັນຕະລາຍທີ່ອາດຊ່ອນຢູ່ ແລະເພື່ອຜັກດັນພາລະກິດຂອງຕົນໃຫ້ກ້າວຕໍ່ໄປ.
Verse 22
ततो भीमस्य शब्देन भीता: सर्पा गुहाशया:
ຕໍ່ມາ ເມື່ອຖືກຂູ່ຂວັນດ້ວຍສຽງຮ້ອງດັງຟ້າຮ້ອງຂອງພີມະ ບັນດາງູທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳກໍ່ຕົກໃຈ ແລະຫນີໄປດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫຼາຍ. ພີມເສນະເຄື່ອນໄປຂ້າງໜ້າຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລະຕາມຫຼັງພວກມັນ. ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເທວະດາຊັ້ນສູງ ແລະມີພະລັງມະຫາ, ລາວໄດ້ພົບງູໄພທອນມະຫາຍັກຕົວໜຶ່ງ—ນ່າຢ້ານຈົນຂົນລຸກ—ຂົວມຮອບຖ້ຳໃຫຍ່ດ້ວຍລ່າງກາຍຂອງມັນ ແລະອາໄສຢູ່ໃນຈຸດຂອງພູທີ່ເຂົ້າເຖິງຍາກ.
Verse 23
अतकिक्रान्तास्तु वेगेन जगामानुसूत: शनै: ततो5मरवरप्रख्यो भीमसेनो महाबल:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາງູທັງຫຼາຍ ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຂັບໄລ່ຈົນເກີນຂີດ ຈຶ່ງຫນີໄປຢ່າງວ່ອງໄວ; ແລະພີມເສນະກໍ່ຕາມຫຼັງພວກມັນ ດ້ວຍກ້າວຍ່າງຊ້າໆແຕ່ໝັ້ນຄົງ. ແລ້ວພີມເສນະຜູ້ມີກຳລັງມະຫາ—ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເທວະດາຊັ້ນສູງ—ໄດ້ໄປຂ້າງໜ້າ ແລະເຫັນງູໄພທອນມະຫາຍັກ ນ່າຢ້ານຈົນຂົນລຸກ, ອາໄສຢູ່ໃນຈຸດພູທີ່ເຂົ້າເຖິງຍາກ, ໂດຍລ່າງກາຍອັນໃຫຍ່ຂອງມັນຂົວມຮອບຖ້ຳກວ້າງໃຫຍ່ໜຶ່ງ.
Verse 24
स ददर्श महाकायं भुजज़्ं लोमहर्षणम् गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີມະໄດ້ເຫັນງູຕົວໃຫຍ່ມະຫາຍັກ ນ່າຢ້ານຈົນຂົນລຸກ. ຢູ່ໃນປ້ອມພູອັນຂຸລຂະ ມັນຂົວມຕົວເອງ ແລະໃຊ້ລ່າງກາຍປົກຄຸມຖ້ຳໜຶ່ງໄວ້.
Verse 25
पर्वताभोगवर्ष्माणमतिकायं महाबलम् चित्राड़मड़जैश्षित्रैर्हरिद्रासद्शच्छविम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ມັນມີລ່າງກາຍກວ້າງໃຫຍ່ດັ່ງແນວພູ—ໃຫຍ່ມະຫາຍັກ ແລະມີກຳລັງຫນັກໜ່ວງ. ອະໄວຍະວະຂອງມັນເບິ່ງແປກປະຫຼາດ ເພາະຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍລັກສະນະປະຫຼາດທົ່ວກາຍ; ຜິວພັນຂອງມັນເຫຼືອງດັ່ງຂີ້ໝິ້ນ. ມີເຂົາງາວສີສະຫວ່າງສີ່ອັນ ປາກຂອງມັນຄ້າຍຖ້ຳ; ດວງຕາແດງຈັດ ດັ່ງພົ່ນໄຟ. ມັນເລຍຂ້າງຂາກະໄຕທັງສອງຊ້ຳໆ. ງູອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ ຂູ່ຂວັນສັດທັງປວງດັ່ງກາລານຕະກະ ແລະພະຍົມ; ມັນຄ້າຍກຳລັງຕຳນິຜູ້ອື່ນ ດ້ວຍລົມຫາຍໃຈຟືດຟາດ ແລະສຽງຮາມດັ່ງສິງ.”
Verse 26
गुहाकारेण वक््त्रेण चतुर्दष्टेण राजता दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहानं सृक्किणी मुहुः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍປາກດັ່ງຖໍ້າ ງາມສະຫງ່າດ້ວຍເຂົາງາສີ່ອັນສ່ອງປະກາຍ ແລະດວງຕາລຸກໄຟແດງຈັດ ມັນລີ້ນມຸມປາກຂອງຕົນຊ້ຳໆ. ພະຍານາກອັນນ່າສະພຶງນັ້ນ—ມີອຳນາດໃຫ້ສັດທັງປວງຫວາດຫວັນ ດັ່ງກາລານຕະກະ ແລະ ຍະມະ—ຄືກຳລັງຕຳນິຜູ້ອື່ນດ້ວຍລົມຫາຍໃຈຮືດຮາ ແລະສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງໂຕ ສະທ້ອນຄວາມຢ້ານກົວເມື່ອກຳລັງດິບບໍ່ຖືກຄຸ້ມຄອງໂດຍທຳມະ.
Verse 27
त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम् निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຍານາກອັນນ່າສະພຶງນັ້ນຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງຫວາດຫວັນ—ດັ່ງກາລານຕະກະ ແລະ ຍະມະເອງ—ຄືກຳລັງຕຳນິ ແລະຂູ່ຂວັນຜູ້ອື່ນດ້ວຍສຽງລົມຫາຍໃຈດັ່ງຟ້າຮ້ອງ ແລະສຽງຮືດຮາອັນນ່າຢ້ານ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຢ້ານກົວອາດເກີດຈາກພຽງແຕ່ກຳລັງແລະຮູບພາບ ເພື່ອທົດສອບຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະປັນຍາພິຈາລະນາຂອງຜູ້ທີ່ປະເຊີນໜ້າມັນ.
Verse 28
स भीम॑ सहसाभ्येत्य पृदाकु: कुपितो भृशम् जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोरबलात्
ແລ້ວພຣິດາກູ ພະຍານາກຜູ້ຮັດຮອບ ຜູ້ໂກດແຄ້ນຢ່າງຮຸນແຮງ ກໍພຸ່ງເຂົ້າມາປະຈັນໜ້າພີມະດັ່ງການບຸກຈູ່ໂຈມກະທັນຫັນ. ນາກຜູ້ຮັດຮອບນັ້ນ—ດັ່ງການກຳຂອງຈະເຂ້—ພຸ່ງເຂົ້າຈັບພີມະດ້ວຍກຳລັງ ແລະບີບຮັດແຂນທັງສອງຂ້າງຂອງລາວແນ່ນຫນາ. ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມໂກດທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ແລະຄວາມຮຸນແຮງກະທັນຫັນ ອາດຜູກມັດໄດ້ແມ່ນແຕ່ຜູ້ແຂງແກ່ງທີ່ສຸດ ເປີດທາງໃຫ້ການຄິດໄຕ່ຕອງເຖິງການຢັບຢັ້ງ ຄວາມປະພຶດຖືກທຳ ແລະຂອບເຂດຂອງພຽງແຕ່ກຳລັງກາຍ.
Verse 29
तेन संस्पृष्टगात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य हि,उस समय भीमसेनके शरीरका उससे स्पर्श होते ही वे भीमसेन सहसा अचेत हो गये। ऐसा इसलिये हुआ कि उस सर्पको वैसा ही वरदान मिला था
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອຮ່າງກາຍຂອງພີມະເສນະຖືກມັນ (ພະຍານາກ) ສຳຜັດ ພີມະກໍຫມົດສະຕິລົງທັນທີ. ນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະພະຍານາກນັ້ນໄດ້ຮັບພອນ (ວະຣະດານ) ໃຫ້ການສຳຜັດຂອງມັນມີອຳນາດເຊັ່ນນັ້ນ.
Verse 30
दशनागसहस््राणि धारयन्ति हि यद् बलम् तद् बलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परै:,दस हजार गजराज जितना बल धारण करते हैं, उतना ही बल भीमसेनकी भुजाओंमें विद्यमान था। उनके बलकी और कहीं समता नहीं थी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກຳລັງທີ່ຊ້າງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ສິບພັນໂຕຈະຮັບໄວ້ໄດ້—ກຳລັງນັ້ນສະຖິດຢູ່ໃນແຂນຂອງພີມະເສນະ. ບໍ່ມີໃຜຈະເທົ່າທຽມພະລັງຂອງລາວໄດ້ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມສາມາດອັນພິເສດຂອງລາວໃນການປົກປ້ອງພີ່ນ້ອງ ແລະປະເຊີນໜ້າຄວາມທຸກຍາກເມື່ອທຳມະຖືກຄຸກຄາມ.
Verse 31
स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः विस्फुरन् शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम्,ऐसे तेजस्वी भीम भी उस अजगरके वशमें पड़ गये। वे धीरे-धीरे छटपटाते रहे, परंतु छूटनेकी अधिक चेष्टा करनेमें सफल न हो सके
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ພີມະຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ກໍຖືກງູໃຫຍ່ນັ້ນຄວບຄຸມໄວ້. ເຖິງຈະບິດຕົວ ແລະດິ້ນຮົນທີລະນ້ອຍ ກໍບໍ່ອາດທຳຄວາມພະຍາຍາມໃຫ້ເກີດຜົນ ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນໄດ້.
Verse 32
नागायुतसमप्राण: सिंहस्कन्धो महाभुज: गृहीतो व्यजहात् सत्त्वं वरदानविमोहितः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະລັງຊີວິດຂອງເຂົາເທົ່າກັບຊ້າງໜຶ່ງໝື່ນ; ບ່າດັ່ງບ່າສິງ ແລະແຂນໃຫຍ່ມະຫາ. ແຕ່ເມື່ອຖືກຈັບໄວ້ ເຂົາກໍສູນເສຍຄວາມກ້າຫານ ເພາະຈິດຖືກຫຼອກລວງໂດຍພອນທີ່ມອບໃຫ້ແກ່ງູນັ້ນ.
Verse 33
स हि प्रयत्नमकरोत् तीव्रमात्मविमोक्षणे न चैनमशकद् वीर: कथंचित् प्रतिबाधितुम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຂົາໄດ້ພະຍາຍາມຢ່າງຮຸນແຮງເພື່ອປົດປ່ອຍຮ່າງກາຍຂອງຕົນ, ແຕ່ວີລະບຸລຸດ ພີມະເສນະ ກໍບໍ່ອາດຂັດຂວາງ ຫຼືປະຫານງູນັ້ນໄດ້ໂດຍວິທີໃດໆ.
Verse 177
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत आजगरपर्वमें पाण्डवोंका पुन: द्वैतवनमें प्रवेशविषयक एक सौ सतहतत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ພາກອາຊະກະຣະ ບົດທີ 177 ອັນພັນລະນາເຖິງການກັບເຂົ້າປ່າດວຍຕະຂອງພານດະວະ ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 178
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि आजगरपर्वणि अजगरग्रहणे अष्टसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत वनपर्वके अन्तर्गत आजगरपर्वमें भीमयेनका अजगरद्वारा ग्रहणसम्बन्धी एक सौ अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ພາກອາຊະກະຣະ—ເລື່ອງການຖືກງູອາຊະກະຣະຈັບກຸມ—ບົດທີ 178 ກໍສິ້ນສຸດລົງ; ນີ້ແມ່ນການປິດທ້າຍເລື່ອງທີ່ພີມະຖືກງູໃຫຍ່ອາຊະກະຣະຈັບໄວ້.
Verse 183
भीमसेनस्य नादेन व्यमुठ्जन्त गुहा भयात् वनमें घूमते हुए भीमसेनका बलाभिमान दीर्घकालसे बहुत बढ़ा हुआ था। उस समय उनकी सिंह-गर्जनासे महान् बलशाली गजराज और मृगराज भी भयसे अपना स्थान छोड़कर भाग गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍສຽງຮ້ອງຄຳຮາມອັນດັ່ງຟ້າຮ້ອງຂອງ ພີມເສນະ ຖ້ຳທັງຫຼາຍຖືກປະຖິ້ມໄປດ້ວຍຄວາມຢ້ານ. ນານມາແລ້ວ ພີມໄດ້ພາຕົນເອງພະເລີນມານະໃນພະລັງຂອງຕົນ ໃນຂະນະທີ່ເດີນທາງໃນປ່າ; ແລະໃນຂະນະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຊ້າງໃຫຍ່ຜູ້ມີກຳລັງ ແລະລາຊາແຫ່ງສັດປ່າ—ສິງ—ກໍຫນີອອກຈາກທີ່ຂອງຕົນ ດ້ວຍຄວາມສະທ້ານຕໍ່ສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງຂອງລາວ.
Verse 213
त्रासयन् सर्वभूतानि महासत्त्वपराक्रम: वे कहीं दौड़ते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມກ້າຫານແລະພະລັງວິລະຊົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ລາວເດີນທ່ອງໄປໃນປ່າອັນນ່າຢ້ານນັ້ນຢ່າງບໍ່ຫວາດຫວັນ ມຸ່ງຫາເຫຍື່ອ—ບາງຄັ້ງກໍແລ່ນ ບາງຄັ້ງກໍຢືນ ແລະບາງຄັ້ງກໍນັ່ງ. ພີມ ຜູ້ເປັນນະຣະເສດ ແລະມີກຳລັງມະຫາບານ ເດີນດ້ວຍຕີນເປົ່າດັ່ງນັກລ່າປ່າ; ຄວາມກ້າແລະພະລັງຂອງລາວຍິ່ງໃຫຍ່. ເມື່ອເຂົ້າສູ່ປ່າທຶບຫນາ ລາວເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງຫວາດກົວ ແລະຮ້ອງຄຳຮາມອັນອັດສະຈັນດັ່ງຟ້າຮ້ອງ.
Frequently Asked Questions
No explicit dilemma is staged as debate; the ethical pressure is ambient: sustaining disciplined conduct and purposeful movement during exile amid environmental uncertainty (flooded terrain, obscured landmarks) and social vulnerability.
The chapter models how external cycles (seasons, rivers, night-sky clarity) can be read as supports for inner regulation—endurance in disruption (monsoon) and reflective clarity in stability (autumn), reinforced through association with tapasvins and yogic discipline.
A formal phalaśruti is not stated; the meta-signal is the explicit valuation of ‘yogam uttamam’ gathered with ascetics and the designation of Sarasvatī as ‘puṇya-tīrtha,’ framing the episode as ethically and ritually significant within the exile narrative.