Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

प्रावृट्-शरत्-वर्णनम् — Description of the Monsoon and Autumn; Sarasvatī in the Pāṇḍavas’ Exile

स सम्पश्यन्‌ गिरिनदीर्वैदूर्यमणिसंनिभै: सलिलैहिमसंकाशै्हँसकारण्डवायुतै:

sa sampaśyan girinadīr vaidūryamaṇisaṁnibhaiḥ salilaiḥ himasaṁkāśaiḥ haṁsakāraṇḍavāyutaiḥ

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະອົງເດີນທາງຕໍ່ໄປ ພຣະອົງໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳທີ່ເກີດຈາກພູ ນ້ຳຂອງມັນສົ່ງປະກາຍດັ່ງແກ້ວໄວດູຣະຍະ (vaidūrya) ໃສແຈ້ງ ແລະເຢັນດັ່ງຫິມະ ມີຫົງ ແລະ ເປັດກາຣັນດະວະ (kāraṇḍava) ບິນລອຍຢູ່ເຕັມ.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्पश्यन्seeing, observing
सम्पश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + पश्य्
FormMasculine, Nominative, Singular, शतृ (present active participle)
गिरिनदीःmountain-rivers
गिरिनदीः:
Karma
TypeNoun
Rootगिरिनदी
FormFeminine, Accusative, Plural
वैदूर्यमणिसंनिभैःwith (waters) resembling vaidūrya-gems (cat's-eye)
वैदूर्यमणिसंनिभैः:
Karana
TypeAdjective
Rootवैदूर्य-मणि-संनिभ
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
सलिलैःwith waters
सलिलैः:
Karana
TypeNoun
Rootसलिल
FormNeuter, Instrumental, Plural
हिमसंकाशैःsnow-like, resembling snow
हिमसंकाशैः:
Karana
TypeAdjective
Rootहिम-संकाश
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
हंसकारण्डवायुतैःaccompanied by swans and ruddy sheldrakes
हंसकारण्डवायुतैः:
Karana
TypeAdjective
Rootहंस-कारण्डव-आयुत
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
mountain rivers (girinadī)
V
vaidūrya gem (cat’s-eye)
S
swans (haṁsa)
K
kāraṇḍava ducks

Educational Q&A

The verse highlights the purifying, orderly beauty of nature—suggesting that even in exile and difficulty, one can cultivate clarity, restraint, and steadiness by aligning the mind with what is pure and serene.

The narrator describes the traveler’s (contextually, the exiled heroes’/a principal figure’s) passage through the forest, where he observes mountain rivers with gem-like, snow-clear waters, crowded with swans and waterfowl.