Adhyaya 32
Pūjya-namaskārya-prakaraṇa (On Those Worthy of Honor and Salutation)
Upa-parva: Dharma-śikṣā: Pūjya-namaskārya-nirdeśa (Teaching on the Worthy of Honor and Salutation)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain, in detail, who should be honored and saluted by human beings, expressing continued thirst for dharmic clarification. Bhīṣma responds by citing an ancient exemplum: a dialogue in which Keśava (Vāsudeva) observes Nārada offering reverence and inquires whom Nārada especially honors. Nārada replies by listing divine and cosmic recipients of veneration (e.g., Varuṇa, Vāyu, Āditya, Parjanya, Agni/Jātavedas, Śthāṇu/Śiva, Skanda, Lakṣmī, Viṣṇu, Brahmā, Vācaspati, the Moon, Waters, Earth, Sarasvatī) and then extends reverence to human exemplars who continuously honor these principles. He emphasizes Veda-knowers, ascetics, disciplined and self-controlled donors, forest-dwellers practicing austerity without hoarding, householders devoted to servants’ welfare and hospitality, teachers engaged in sacrifice and instruction, and persons marked by contentment, forgiveness, humility, non-violence, truthfulness, and tranquility. The teaching culminates in pragmatic assurances: honoring dvijas and the virtuous yields well-being in this world and the next, and those devoted to truth, self-study, proper ritual maintenance, and right conduct toward parents and gurus ‘cross difficulties.’ Bhīṣma closes by exhorting Yudhiṣṭhira to honor ancestors, deities, dvijas, and guests to attain a desired course (gati).
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को मतंग ऋषि की अद्भुत तपस्या का प्रसंग सुनाते हैं—एकपाद खड़े रहकर सहस्र-वर्ष ब्रह्मचर्य और संकल्प, केवल ‘ब्राह्मण्य’ की प्राप्ति हेतु। → हजार वर्ष पूर्ण होने में कुछ ही शेष रहते इन्द्र (वृत्रहा शक्र) स्वयं आते हैं। मतंग अपनी साधना का लक्ष्य स्पष्ट करते हैं—‘ब्राह्मणत्व’ कैसे प्राप्त हो? इन्द्र समझाते हैं कि ब्राह्मणों के तृप्त होने से देव-पितर तृप्त होते हैं, और ब्राह्मणत्व दुर्लभ तथा प्राप्त होने पर भी दुरनुपालन है। मतंग का आग्रह और इन्द्र की मर्यादा-स्थापना के बीच तनाव बढ़ता है। → मतंग की तपस्या-शक्ति चरम पर पहुँचती है; वे गिरने लगते हैं तो इन्द्र समस्त भूतों के हित में तत्पर होकर दौड़कर उन्हें थाम लेते हैं—यहीं इन्द्र का निर्णायक वचन प्रकट होता है कि इस जन्म में ‘ब्राह्मणत्व’ का विधान मतंग के लिए ‘विरुद्ध’ दीखता है, पर वे वरदान देकर उनकी साधना को निष्फल नहीं होने देते। → मतंग विनयपूर्वक कहते हैं—यदि मैं कृपापात्र हूँ तो वर दीजिए। इन्द्र वर देते हैं: त्रिलोके अतुल कीर्ति, स्त्रियों में पूजनीयता, ‘छन्दोदेव’ नाम से प्रसिद्धि, और उत्तम लोक/स्थान की प्राप्ति। वर देकर इन्द्र अन्तर्धान होते हैं; मतंग प्राण त्यागकर उत्तम पद को प्राप्त होते हैं।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। अप ऋाल आज एकोनत्रिशो& ध्याय: मतड़की तपस्या और इन्द्रका उसे वरदान देना भीष्म उवाच एवमुक्तो मतड़स्तु संशितात्मा यतव्रत: । सहस्रमेकपादेन ततो ध्याने व्यतिष्ठत
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ິສີ ມະຕັງກະ—ຜູ້ມີໃຈຝຶກຝົນແນ່ນອນ ແລະ ຮັກສາວັດຕະປະຕິບັດຢ່າງສຳລວມ—ຈຶ່ງຢືນເຂົ້າສູ່ສະມາທິ ດ້ວຍການຍືນຢູ່ເທິງຂາຂ້າງດຽວ ຕະຫຼອດໜຶ່ງພັນປີ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍົກຍ້ອງອຸດົມຄະຕິແຫ່ງການຄວບຄຸມຕົນໃຫ້ໝັ້ນຄົງ: ເມື່ອຖືກທົດສອບ ຫຼື ໄດ້ຮັບຄຳຊີ້ນຳຈາກອຳນາດສູງ ຜູ້ປະພຶດດີຍ່ອມຕອບດ້ວຍການເພີ່ມວິໄນພາຍໃນ ແລະ ຕະປະສະຍາອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການໂຕ້ຖຽງ.
Verse 2
त॑ सहस्रावरे काले शक्रो द्रष्टमुपागमत् । तदेव च पुनर्वाक्यमुवाच बलवृत्रहा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄລຍະໜຶ່ງພັນປີເກືອບຈະຄົບຖ້ວນ ຊັກຣະ (ອິນດຣະ) ຜູ້ປະຫານ ວຣິຕຣະ ແລະ ຈອມເທວະ ໄດ້ມາເບິ່ງເຂົາອີກຄັ້ງ. ແລະອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ພຣະອົງໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳເກົ່າດຽວກັນທີ່ເຄີຍກ່າວໄວ້ກ່ອນ—ຍົກເລື່ອງນັ້ນຂຶ້ນກົດດັນອີກໃນຍາມທ້າຍຂອງໄລຍະອັນຍາວນານ.
Verse 3
मतडज् उवाच इदं वर्षसहसंर वै ब्रह्मचारी समाहित: । अतिष्ठमेकपादेन ब्राह्म॒ण्यं नाप्तुयां कथम्
ມະຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະເຈົ້າແຫ່ງເທວະ! ຂ້າໄດ້ຮັກສາພຣະຫມະຈັນຍາ ດ້ວຍໃຈຕັ້ງໝັ້ນ ແລະຢືນຂາຂ້າງດຽວ ບໍາເພັນຕະປະຕະຫຼອດພັນປີ. ແລ້ວເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຂ້າຈະບໍ່ໄດ້ຮັບສະຖານະພຣາຫມະນ?»
Verse 4
शक्र उवाच चण्डालयोनौ जातेन नावाप्यं वै कथंचन । अन्यं काम॑ वृणीष्व त्वं मा वृथा तेडस्त्वयं श्रम:
ສັກກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຕັງກະ! ຜູ້ທີ່ເກີດຈາກຍົນີຈັນດາລາ ບໍ່ອາດໄດ້ຮັບສະຖານະພຣາຫມະນໄດ້ໂດຍວິທີໃດໆ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເລືອກຂໍພອນອື່ນຕາມປາຖະໜາ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຄວາມພາກເພຍຂອງເຈົ້າເສຍໄປໂດຍເປົ່າ»
Verse 5
एवमुक्तो मतड़स्तु भृूशं॑ शोकपरायण: । अध्यतिष्ठद् गयां गत्वा सों5गुछ्ठेन शतं समा:,उनके ऐसा कहनेपर मतंग अत्यन्त शोकमग्न हो गयामें जाकर अंगूठेके बलपर सौ वर्षोतक खड़ा रहा
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍານັ້ນ ມະຕັງກະ ເສົ້າໂສກຢ່າງໜັກ. ລາວໄດ້ໄປຍັງ ກະຍາ ແລະບໍາເພັນຕະປະຕໍ່ໄປ ໂດຍຢືນທົນຢູ່ເທິງນິ້ວໂປ້ງຕີນ ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ.
Verse 6
सुदुर्वहं बहन् योगं कृशो धमनिसंततः । त्वगस्थिभूतो धर्मात्मा स पपातेति नः श्रुतम्
ເຮົາໄດ້ຍິນວ່າ ໃນຂະນະທີ່ລາວບໍາເພັນໂຍຄະອັນຫນັກໜ່ວງຍາກທົນ ຮ່າງກາຍກໍຜອມແຫ້ງ ເສັ້ນເລືອດໂປ່ງອອກ. ຜູ້ມີທຳນັ້ນເຫຼືອແຕ່ຜິວຫຸ້ມກະດູກ ແລະໃນສະພາບນັ້ນ ບໍ່ອາດຄອງຕົນໄດ້ ຈຶ່ງລົ້ມລົງ—ເຮົາໄດ້ຍິນມາດັ່ງນີ້.
Verse 7
त॑ पतन्तमभिद्रुत्य परिजग्राह वासव: । वराणामीश्वरो दाता सर्वभूतहिते रत:
ເມື່ອລາວກໍາລັງຈະລົ້ມ ວາສະວະ (ສັກກະ/ອິນທຣະ) ກໍຮີບຮ້ອນວິ່ງເຂົ້າໄປ ແລະຮັບພະຍຸງໄວ້. ເປັນຈອມເຈົ້າແຫ່ງພອນ ແລະເປັນຜູ້ປະທານພອນ ຜູ້ມີໃຈມຸ່ງຫາປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ.
Verse 8
उसे गिरते देख सम्पूर्ण भूतोंके हितमें तत्पर रहनेवाले वर देनेमें समर्थ इन्द्रने दौड़कर पकड़ लिया ।।
ເມື່ອເຫັນມາຕັງກາກຳລັງຕົກ ອິນທຣາ ຜູ້ສາມາດປະທານພອນ ແລະມຸ່ງໝັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດຂອງສັດທັງປວງ ກໍ່ຮີບແລ່ນໄປຈັບໄວ້. ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມາຕັງກາ, ໃນຊີວິດນີ້ ການໄດ້ຮັບຄວາມເປັນພຣາຫມັນ ສຳລັບເຈົ້າ ເບິ່ງຄືຖືກກັ້ນຂວາງ. ຄວາມເປັນພຣາຫມັນນັ້ນຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງ ແລະຖືກລ້ອມດ້ວຍໂຈນທາງ—ເຊັ່ນ ກາມ ແລະ ໂກຣດ—ຜູ້ຂັດຂວາງເສັ້ນທາງ»។
Verse 9
पूजयन् सुखमाप्रोति दुःखमाप्रोत्यपूजयन् । ब्राह्मण: सर्वभूतानां योगक्षेमसमर्पिता
ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດນັບຖືພຣາຫມັນ ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ; ຜູ້ໃດບໍ່ນັບຖື ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຮັບຄວາມທຸກ. ເພາະພຣາຫມັນແມ່ນຜູ້ອຸທິດຕົນເພື່ອຈັດຫາ ‘ໂຍກ’ ແລະ ‘ເກສມ’—ຄວາມຜາສຸກແລະຄວາມຄຸ້ມຄອງ—ໃຫ້ແກ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ»។
Verse 10
ब्राह्मणेभ्योडनुतृप्यन्ते पितरो देवतास्तथा । ब्राह्मण: सर्वभूतानां मतंग पर उच्यते
ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພຣາຫມັນຖືກບຳລຸງໃຫ້ພໍໃຈຢ່າງຖືກຄວນ ພິຕຣະ (ບັນພະບຸລຸດ) ແລະເທວະດາກໍພໍໃຈດ້ວຍ. ໂອ ມາຕັງກາ, ພຣາຫມັນຖືກປະກາດວ່າເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາສັດທັງປວງ»។
Verse 11
ब्राह्मण: कुरुते तद्धि यथा यद् यच्च वाउछति । वद्दीस्तु संविशन् योनीर्जायमान: पुन: पुन:
ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນຍ່ອມກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນຕາມນັ້ນແທ້—ບໍ່ວ່າຈະເປັນສິ່ງໃດ ແລະຢ່າງໃດກໍຕາມທີ່ລາວປາດຖະໜາ. ແຕ່ຜູ້ທີ່ຖືກຜົນຂອງກຳກັດມັດ ຈະເຂົ້າສູ່ຄັນມານດາຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ເກີດໃໝ່ຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ່າ»។
Verse 12
तदुत्सृज्येह दुष्प्रापं ब्राह्म॒ण्यमकृतात्मभि:
ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງວາງເລື່ອງນັ້ນໄວ້ທີ່ນີ້: ສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຝຶກຝົນ ແລະບໍ່ໄດ້ຂັດເກົາຕົນເອງ ຄວາມເປັນພຣາຫມັນອັນແທ້ຈິງນັ້ນ ຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 13
मतंग उवाच कि मां तुदसि दुःखार्त मृतं मारयसे च माम्
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງທໍລະມານຂ້ອຍ? ຂ້ອຍຖືກທຸກຂ໌ທົນທານຈົນ—ເກືອບດັ່ງຄົນຕາຍ—ແຕ່ເຈົ້າຍັງຈະຫາກຂ້າຂ້ອຍອີກບໍ?»
Verse 14
ब्राह्मणं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर्वर्ण: शतक्रतो
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນດຣາ) ຖ້າພຣາຫມັນທີ່ແທ້ຈິງຫາໄດ້ຍາກໃນບັນດາວັນນະທັງສາມ ກໍຄວນເຂົ້າໃຈວ່າ ຄວາມເປັນພຣາຫມັນບໍ່ແມ່ນພຽງຊື່ຕາມການເກີດ ແຕ່ເປັນການບັນລຸອັນຫາຍາກ ອີງໃສ່ຄຸນຄ່າພາຍໃນແລະຄວາມປະພຶດ»។
Verse 15
यः पापेभ्य: पापतमस्तेषामधम एव सः
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ບາບຫນັກທີ່ສຸດໃນບັນດາຄົນບາບ ຜູ້ນັ້ນໃນພວກເຂົາ ແມ່ນຜູ້ຕໍ່າສຸດ.»
Verse 16
दुष्प्रापं खलु विप्रत्वं प्राप्त दुरनुपालनम्
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ ຄວາມເປັນວິປຣະ/ພຣາຫມັນ ຫາບັນລຸໄດ້ຍາກ; ແລະເມື່ອບັນລຸແລ້ວ ກໍຍາກທີ່ຈະຮັກສາ ແລະດຳລົງໃຫ້ສົມຄວນ.»
Verse 17
एकारामो हाहं शक्र निर्दधन्द्ो निष्परिग्रह:
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັກຣະ (ອິນດຣາ) ຂ້ອຍດຳລົງຢູ່ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ມີຄວາມສຸກງ່າຍໆພຽງຢ່າງດຽວ; ໂອ ອະນິຈຈັງ! ແມ່ນແຕ່ຂ້ອຍບໍ່ມີຊັບສິນ ແລະພົ້ນຈາກການຍຶດຕິດທັງປວງ ກໍຍັງຖືກເຜົາໄໝ້ (ໂດຍທຸກຂ໌)»។
Verse 18
दैवं तु कथमेतद् वै यदहं मातृदोषतः
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ຈະໂທດໃຫ້ແກ່ພຣະພິບົດ/ວາສະນາໄດ້ແນວໃດ—ສະພາບຂອງຂ້ອຍນີ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງແມ່?»
Verse 19
नूनं दैव॑ न शक््यं हि पौरुषेणातिवर्तितुम्
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ແລ້ວ ວາສະນາ/ພຣະພິບົດ ບໍ່ອາດຖືກກ້າວຂ້າມໄດ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດ»
Verse 20
एवंगते तु धर्मज्ञ दातुमरहसि मे वरम्
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເລື່ອງມາຮອດຂັ້ນນີ້ແລ້ວ ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັນທຳມະ ທ່ານຄວນປະທານພອນໃຫ້ຂ້ອຍສັກປະການ»
Verse 21
वैशम्पायन उवाच वृणीष्वेति तदा प्राह ततस्तं बलवृत्रहा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຜູ້ກ້າຫານ ຜູ້ປາບວຣິຕຣະ ໄດ້ກ່າວກັບເຂົາວ່າ: «ຈົ່ງເລືອກພອນ (ທີ່ຈະຂໍ)»
Verse 22
चोदितस्तु महेन्द्रेण मतड्: प्राब्रवीदिदम् । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तब बल और वृत्रासुरको मारनेवाले इन्द्रने मतड़से कहा--“तुम मुझसे वर माँगो।” महेन्द्रसे प्रेरित होकर मतड़ने इस प्रकार कहा -- २१ $ || यथा कामविहारी स्यां कामरूपी विहड्भरम:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກມະເຫນທຣະ (ອິນທຣະ) ຊັກຊວນ ມາຕະດະ ຈຶ່ງເວົ້າຄຳເຫຼົ່ານີ້. ອິນທຣະ—ຜູ້ມີພະລັງ ແລະຜູ້ປາບວຣິຕຣະ—ໄດ້ເຊີນໃຫ້ມາຕະດະຂໍພອນ; ແລ້ວມາຕະດະກ່າວດັ່ງນີ້.
Verse 23
ब्रद्मक्षत्राविरोधेन पूजां च प्राप्रुयामहम् । यथा ममाक्षया कीर्तिर्भिवेच्चापि पुरंदर
ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບກຽດສັກສີ ແລະການນັບຖືບູຊາຕາມຄວນ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ພວກພຣາຫມັນ ແລະພວກກະສັດ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຂັດແຍ່ງກັນ; ແລະໂອ ປຸຣັນດະຣະ ຂໍໃຫ້ຊື່ສຽງຂອງຂ້າພະເຈົ້າເປັນອະມະຕະ ບໍ່ສູນສິ້ນດ້ວຍເຖີດ.
Verse 24
कर्तुमहसि तद् देव शिरसा त्वां प्रसादये । देव पुरंदर! आप ऐसी कृपा करें जिससे मैं इच्छानुसार विचरनेवाला तथा अपनी इच्छाके अनुसार रूप धारण करनेवाला आकाशचारी देवता होऊँ। ब्राह्मण और क्षत्रियोंके विरोधसे रहित हो मैं सर्वत्र पूजा एवं सत्कार प्राप्त करूँ तथा मेरी अक्षय कीर्तिका विस्तार हो। मैं आपके चरणोंमें मस्तक रखकर आपकी प्रसन्नता चाहता हूँ। आप मेरी इस प्रार्थाकको सफल बनाइये ।। शक्र उवाच छन््दोदेव इति ख्यातः स्त्रीणां पूज्यो भविष्यसि
ໂອ ພຣະເທວະ ທ່ານສາມາດກະທຳໃຫ້ເປັນໄປໄດ້; ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອ້ອນວອນດ້ວຍການນ້ອມສິຣະກົດກົງຕໍ່ທ່ານ. ໂອ ປຸຣັນດະຣະ ຂໍໃຫ້ທ່ານໂຜດເມດຕາ ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເປັນເທວະຜູ້ເດີນທາງໃນອາກາດ ທີ່ຈະໄປມາຕາມໃຈ ແລະປ່ຽນຮູບໄດ້ຕາມປາຖະໜາ. ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຕໍ່ຕ້ານລະຫວ່າງພຣາຫມັນ ແລະກະສັດຕຣິຍະ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບການບູຊາ ແລະການຕ້ອນຮັບທົ່ວໄປ ແລະໃຫ້ກຽດຊື່ອັນບໍ່ສູນສິ້ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າແຜ່ຂະຫຍາຍ. ຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມສິຣະຢູ່ທີ່ພຣະບາດຂອງທ່ານ ແລະຂໍຄວາມໂປດປານ; ຂໍໃຫ້ຄຳອ້ອນວອນນີ້ສຳເລັດເຖີດ. ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຈະໂດ່ງດັງດ້ວຍນາມ ‘ຈັນໂທເທວະ’ ແລະຈະເປັນຜູ້ທີ່ສະຕຣີທັງຫຼາຍນັບຖືບູຊາ»។
Verse 25
एवं तस्मै वरं दत्त्वा वासवो<न्तरधीयत
ເມື່ອວາສະວະ (ອິນທຣະ) ໄດ້ປະທານພອນໃຫ້ແກ່ເຂົາແລ້ວ ກໍອັນຕະທານຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ—ເປັນນິມິດວ່າ ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຈາກເທວະຖືກປະທານແລ້ວກໍຖອນກັບ ປະໄວ້ໃຫ້ຜູ້ຮັບພອນຮັກສາທຳມະດ້ວຍການປະພຶດຂອງຕົນເອງ.
Verse 26
एवमेतत् परं स्थान ब्राह्म॒ण्यं नाम भारत । तच्च दुष्प्रापमिह वै महेन्द्रवचनं यथा
ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແທ້ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພາຣະຕະ; ສະຖານະທີ່ເອີ້ນວ່າ ພຣາຫມັນຍະ (brāhmaṇya) ແມ່ນສະຖານະອັນສູງສຸດ. ແລະໃນຊີວິດນີ້ເອງ ມັນເປັນຂອງທີ່ໄດ້ຍາກຢ່າງແທ້ຈິງສຳລັບຜູ້ຢູ່ໃນວັນນະອື່ນໆ—ດັ່ງທີ່ມະເຫນທຣະ (ອິນທຣະ) ໄດ້ກ່າວໄວ້»។
Verse 28
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें इन्द्र और मतज्ञका संवादविषयक अट्ठाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອະນຸສາສະນະ ໃນພາກດານະທຳ ບົດທີ່ຊາວແປດ (28) ອັນວ່າດ້ວຍບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ອິນທຣະ ແລະຜູ້ຮູ້ປັນຍາ (ມະຕິຍະ) ກໍສຳເລັດລົງ. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ຕອນສອນທີ່ເນັ້ນຈັນຍາບັນແຫ່ງການໃຫ້ ແລະປັນຍາພິຈາລະນາທີ່ນຳພາການໃຫ້ຢ່າງຊອບທຳ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 29
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि इन्द्रमतड्रसंवादे एकोनत्रिंशो5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກວ່າດ້ວຍ ທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ (ດານະທຳມະ)—ການສົນທະນາລະຫວ່າງ ພຣະອິນທຣະ ແລະ ມາຕະດຣະສະ ໄດ້ສິ້ນສຸດ ແລະຈົບບົດທີ 29. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຜັນຜ່ານ: ຄຳສອນເລື່ອງການບໍລິຈາກ ແລະຄວາມປະພຶດຊອບ ຖືກວາງກອບໂດຍການໂຕ້ຕອບອັນເປັນຄຳຊີ້ນຳຂອງພຣະອິນທຣະ ເນັ້ນວ່າ «ດານະ» (ຄວາມໃຈກວ້າງ) ຄວນເຂົ້າໃຈເປັນໜ້າທີ່ທາງຈິດທຳທີ່ມີວິໄນພາຍໃນທຳມະ.
Verse 113
पर्याये तात कम्मिंश्रिद् ब्राह्मण्यमिह विन्दति । ब्राह्मण जो-जो जिस प्रकार करना चाहता है
ພຣະສັກຣະ (ອິນທຣະ) ກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ຕາມການໝຸນວຽນຂອງເວລາ ສັດມີຊີວິດໃນໂລກນີ້ຈະໄດ້ຮັບພາວະເປັນພຣາຫມະນະໃນບາງຄັ້ງບາງຄາວ. ດ້ວຍການທ່ອງທ່ຽວຜ່ານຄັນຄອດ ແລະຮູບແບບການເກີດຫຼາຍຢ່າງ, ອັດຕາທີ່ອາໄສກາຍຈຶ່ງເກີດແລ້ວເກີດອີກ ຊ້ຳໆ. ດັ່ງນັ້ນ ຫຼັງຈາກການເກີດຊ້ຳໆ ໃນບາງເວລາ ມັນຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພາວະເປັນພຣາຫມະນະ.”
Verse 126
अन््यं वरं वृणीष्व त्वं दुर्लभो5यं हि ते वर: । अत: जिनका मन अपने वशमें नहीं है
ພຣະສັກຣະ (ອິນທຣະ) ກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງເລືອກພອນອື່ນ. ພອນທີ່ເຈົ້າຂໍນີ້ ແທ້ຈິງແລ້ວຍາກທີ່ເຈົ້າຈະໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງລະຄວາມດື້ດຶງທີ່ຈະໄດ້ພາວະເປັນພຣາຫມະນະ—ຊຶ່ງບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້ເລີຍສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ອາດຄວບຄຸມໃຈຕົນ—ແລ້ວຂໍພອນອື່ນເຖີດ. ພອນນີ້ສຳລັບເຈົ້າ ຍັງເປັນຂອງຫາຍາກ.”
Verse 136
त्वां तु शोचामि यो लब्ध्वा ब्राह्माण्यं न बुभूषसे । मतंगने कहा--देवराज! मैं तो यों ही दुःखसे आतुर हो रहा हूँ
ມະຕັງຄະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າໂສກເສົ້າເພື່ອທ່ານ—ເພາະທ່ານໄດ້ຮັບພາວະ ແລະກຽດສັກສີແຫ່ງການເປັນພຣາຫມະນະ ແຕ່ກໍບໍ່ປາດຖະໜາຈະຮັກສາມັນ. ເພື່ອທ່ານນັ້ນແຫຼະ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຄຳນຶງໂສກ: ທ່ານມີໂດຍກຳເນີດສິ່ງທີ່ຄວນຖືກຮັບໄວ້ດ້ວຍການປະພຶດ, ແຕ່ທ່ານກັບບໍ່ຍອມເຮັດໃຫ້ມັນເປັນຂອງຕົນ.”
Verse 143
सुदुर्लभं सदावाप्य नानुतिष्ठन्ति मानवा: । शतक्रतो! यदि क्षत्रिय आदि तीन वर्णोके लिये ब्राह्मणत्व दुर्लभ है तो उस परम दुर्लभ ब्राह्मणत्वको पाकर भी मनुष्य ब्राह्मणोचित शम-दमका अनुष्ठान नहीं करते हैं। यह कितने दुःखकी बात है!
ມະຕັງຄະ ກ່າວວ່າ: “ແມ່ນແຕ່ເມື່ອໄດ້ສິ່ງທີ່ຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງແລ້ວ ມະນຸດກໍມັກບໍ່ປະພຶດໃຫ້ສົມກັບມັນ. ໂອ ຊະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ) ເອີຍ! ຖ້າພາວະເປັນພຣາຫມະນະຫາຍາກສຳລັບສາມວັນນະອື່ນ ເລີ່ມຈາກກະສັດຕຣິຍະ, ແລ້ວຈະເປັນເລື່ອງເຈັບປວດປານໃດ ທີ່ມະນຸດໄດ້ຮັບສະຖານະອັນຫາຍາກຢ່າງສຸດນັ້ນແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ປະຕິບັດວິໄນອັນຄວນຂອງພຣາຫມະນະ—ຄວາມສະຫງົບ (ຊະມະ) ແລະການຂົ່ມໃຈ (ດະມະ).”
Verse 153
ब्राह्म॒ण्यं यो न जानीते धनं लब्ध्वेव दुर्लभम् । वह पापियोंसे भी बढ़कर अत्यन्त पापी और उनमें भी अधम ही है, जो दुर्लभ धनकी भाँति ब्राह्मणत्वको पाकर भी उसके महत्त्वको नहीं समझता है
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດບໍ່ຮູ້ຄຸນຄ່າແທ້ຂອງຄວາມເປັນພຣາຫມັນ ແມ່ນແມ່ນໄດ້ມາແລ້ວດັ່ງໄດ້ຊັບສົມບັດຫາຍາກ—ຜູ້ນັ້ນຊົ່ວກວ່າຄົນບາບທັງຫຼາຍ: ບາບໜັກຢ່າງຍິ່ງ ແລະຕໍ່າສຸດໃນພວກເຂົາ. ເພາະການມີສິດທິທາງວິນຍານທີ່ໄດ້ມາຢ່າງຫຍຸ້ງຍາກ ແຕ່ບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງມັນ ແມ່ນການຕົກຕ່ຳທາງທຳມະຢ່າງໜັກ.»
Verse 166
दुरावापमवाप्यैतन्नानुतिष्ठन्ति मानवा: । पहले तो ब्राह्मणत्वका प्राप्त होना ही कठिन है। यदि वह प्राप्त हो जाय तो उसका पालन करना और भी कठिन हो जाता है; किंतु बहुत-से मनुष्य इस दुर्लभ वस्तुको पाकर भी तदनुकूल आचरण नहीं करते हैं
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ໄດ້ມາແລ້ວຊຶ່ງສະພາບອັນຫາຍາກນີ້ ມະນຸດກໍຍັງບໍ່ດຳລົງຊີວິດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບມັນ. ການເປັນພຣາຫມັນນັ້ນຍາກຢູ່ແລ້ວ; ແລະເມື່ອໄດ້ມາແລ້ວ ການຮັກສາຈັນຍາ ແລະຄວາມປະພຶດທີ່ຄວນແກ່ມັນ ຍິ່ງຍາກກວ່າ. ແຕ່ຫຼາຍຄົນ ເຖິງໄດ້ຮັບສະຖານະອັນຫາຍາກນີ້ ກໍຍັງບໍ່ປະພຶດຕາມວິໄນ ແລະທຳມະທີ່ຄວນຕາມມາ.»
Verse 173
अहिंसादममास्थाय कथं नाहामि विप्रताम् । शक्र! मैं एकान्तमें आनन्दपूर्वक रहता हूँ तथा द्वद्धों और परिग्रहोंसे दूर हूँ। अहिंसा और दमका पालन किया करता हूँ। ऐसी दशामें मैं ब्राह्मणत्व पाने योग्य क्यों नहीं हूँ?
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າອາໄສອະຫິງສາ ແລະການຂົ່ມໃຈຕົນ ແລ້ວ ເປັນຫຍັງຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະບໍ່ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເປັນພຣາຫມັນ? ໂອ ສັກຣະ! ຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ໂດດດ່ຽວດ້ວຍຄວາມປິຕິພາຍໃນ ຫ່າງໄກຈາກຄູ່ຕົກຕ່າງ ແລະຈາກຄວາມຍຶດຖືຄອບຄອງ. ຂ້າພະເຈົ້າປະພຶດອະຫິງສາ ແລະວິໄນ. ໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຖືວ່າຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສົມຄວນຈະໄດ້ຮັບຄວາມເປັນພຣາຫມັນ?»
Verse 186
एतामवस्थां सम्प्राप्तो धर्मज्ञ: सन् पुरंदर । पुरंदर! मैं धर्मज्ञ होकर भी केवल माताके दोषसे इस अवस्थामें आ पहुँचा हूँ। यह मेरा कैसा दुर्भाग्य है?
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປຸຣັນດະຣະ (ອິນທຣະ)! ແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຮູ້ທຳມະ ແຕ່ກໍຕົກມາຢູ່ໃນສະພາບນີ້ ເພາະຄວາມຜິດຂອງແມ່ຂ້າພະເຈົ້າແຕ່ຢ່າງດຽວ. ນີ້ແມ່ນຄວາມອັບໂຊກແນວໃດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ?»
Verse 193
यदर्थ यत्नवानेव न लभे विप्रतां विभो । प्रभो! निश्चय ही पुरुषार्थके द्वारा दैवका उल्लंघन नहीं किया जा सकता; क्योंकि मैं जिसके लिये ऐसा प्रयत्नशील हूँ उस ब्राह्मणत्वको नहीं उपलब्ध कर पाता हूँ
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ມີອຳນາດ! ແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າພາກພຽນຢ່າງສຸດກຳລັງເພື່ອເປົ້າໝາຍນັ້ນ ແຕ່ກໍຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມເປັນພຣາຫມັນ. ໂອ ນາຍເອົາ! ແນ່ນອນວ່າ ຊະຕາກຳບໍ່ອາດຖືກກ້າວຂ້າມໄດ້ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດຢ່າງດຽວ; ເພາະວ່າ ແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າພາກພຽນຢ່າງແຮງກ້າ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນພຣາຫມັນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າມຸ່ງໝັ້ນ.»
Verse 203
यदि ते5हमनुग्राह्म: किंचिद् वा सुकृतं मम । धर्मज्ञ देवराज! यदि ऐसी अवस्थामें मैं आपका कृपापात्र हूँ अथवा यदि मेरा कुछ भी पुण्य शेष हो तो आप मुझे वर प्रदान कीजिये
ມາຕັງກະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າສົມຄວນໄດ້ຮັບພຣະເມດຕາຂອງພຣະອົງ, ຫຼືຖ້າບຸນກຸສົນໃດໆຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍັງເຫຼືອຢູ່, ໂອ ຜູ້ຮູ້ທຳ ແລະ ພຣະຣາຊາແຫ່ງເທວະ, ຂໍພຣະອົງປະທານພອນໜຶ່ງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ».
Verse 243
कीर्तिश्व ते&तुला वत्स त्रिषु लोकेषु यास्यति । इन्द्रने कहा--वत्स! तुम स्त्रियोंके पूजनीय होओगे। “छन्दोदेव” के नामसे तुम्हारी ख्याति होगी और तीनों लोकोंमें तुम्हारी अनुपम कीर्तिका विस्तार होगा
ສັກກະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ກຽດຕິຍົດອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງເຈົ້າ ຈະແຜ່ກວ້າງໄປທົ່ວສາມໂລກ».
Verse 256
प्राणांस्त्यक्त्वा मतज्रीडपि सम्प्राप्त: स्थानमुत्तमम् । इस प्रकार उसे वर देकर इन्द्र वहीं अन्तर्धान हो गये। मतंग भी अपने प्राणोंका परित्याग करके उत्तम स्थान (ब्रह्मलोक)-को प्राप्त हुआ
ສັກກະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລະທິ້ງລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດແລ້ວ, ມາຕັງກະກໍໄດ້ບັນລຸສະຖານອັນສູງສຸດ»។ ດັ່ງນັ້ນ ຫຼັງຈາກປະທານພອນແລ້ວ ອິນທຣາກໍຫາຍໄປຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ; ແລະມາຕັງກະ ເມື່ອລະຊີວິດມະນຸດຂອງຕົນ ກໍໄດ້ເຖິງສະຖານສູງສຸດ—ພຣະຫມະໂລກ.
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to specify, with detail, who among beings are pūjya (worthy of honor) and namaskārya (worthy of salutation) for human society.
Reverence should be directed not only toward divine/cosmic supports but also toward human embodiments of dharma—Veda-centered learning, disciplined austerity, truthful and non-harming conduct, generosity, hospitality, and service to parents and teachers—because these sustain both personal formation and social order.
Yes: it repeatedly states that those who honor the virtuous, remain devoted to truth, self-study, proper ritual maintenance, and right conduct toward parents/gurus ‘cross difficulties’ (durgāṇi atitaranti) and obtain well-being in this world and the next.