Adhyaya 154
Bhīṣma’s Yogic Departure, Royal Cremation, and Gaṅgā’s Lament (भीष्मस्य योगयुक्त्या देहत्यागः, पितृमेधः, गङ्गाविलापः)
Upa-parva: Bhīṣma-svargārohaṇa (Bhīṣma’s ascent and funerary rites episode)
Vaiśaṃpāyana reports that after addressing the Kurus, Bhīṣma Śāṃtanava becomes silent and enters progressive dhāraṇā, restraining the prāṇas. Observers witness a marked transformation: as he releases the embedded shafts from his body, each wound becomes viśalya (free of pain/affliction), signaling yogic control over bodily conditions. His self, fully restrained across the sense-bases, exits by cleaving through the crown of the head and rises to the heavens like a great meteor, disappearing into the sky. The Pāṇḍavas, Vidura, and Yuyutsu organize the cremation: they gather woods and fragrances, prepare the pyre, adorn Bhīṣma with cloth and garlands, and perform royal honors (umbrella, fans, attendants). Priests conduct pitṛmedha with fire-offerings while Sāmagas chant Sāmans; fragrant woods (including sandal and other aromatics) are used. After cremation, the assembly proceeds to the Bhāgīrathī for udaka offerings. Gaṅgā emerges grieving, recounting Bhīṣma’s virtues, filial steadfastness, and unmatched martial prowess, expressing astonishment at his fall by Śikhaṇḍin’s instrumentality. Kṛṣṇa consoles her with a doctrinal reading: Bhīṣma attained the highest siddhi by choice, is essentially a Vasu under a curse-born human condition, and his end aligns with kṣatra-dharma; thus grief should subside. Pacified by Kṛṣṇa and Vyāsa, Gaṅgā returns to her waters, and the kings, honored and permitted, depart.
Chapter Arc: नारद के वचन से दृश्य देवगिरि पर खुलता है—वर्षाकाल-सा घनघोर अन्धकार, मेघों की निर्मल वर्षा, दिशाएँ बुझी-बुझी; और उसी रहस्यमय वातावरण में ऋषियों की दृष्टि किसी अलौकिक प्रसंग की ओर खिंचती है। → ऋषि-समूह देवगिरि पर जो देखते हैं, वह साधारण नहीं—वे ‘कारण’ पूछते हैं: प्रभो, यह मानव-देह में जन्म, यह अवतार-लीला, और इसके पीछे का रहस्य क्या है? अपनी अल्पबुद्धि, परतन्त्रता और मृत्यु-मार्ग की व्याकुलता स्वीकार कर वे ज्ञानपूर्वक शरणागति करते हैं और कृष्ण से बुद्धि-पुष्टि की याचना करते हैं। → महापुरुष-प्रस्ताव में भगवान् श्रीकृष्ण की महिमा का उत्कर्ष—मानव-रूप में प्रकट होकर भी सर्वज्ञ, दिवि-भुवि में सर्वविदित; और उसी आलोक में भीष्म का युधिष्ठिर को राज्य-धर्म के लिए दृढ़ आदेश: दान, नीति और शासन का भार अब तुम्हें धर्मपूर्वक उठाना है। → कृष्ण-स्तुति और शरणागति के बाद प्रसंग ‘पुराण-रहस्य’ की ओर स्थिर होता है—शंकर द्वारा हिमालय-शिखर पर मुनियों को कहे गए प्राचीन उपदेश का संकेत देकर कथा-धारा को धर्म-ज्ञान की परम्परा में बाँधा जाता है; उधर युधिष्ठिर, विश्रान्त भीष्म से पुनः प्रश्न कर शासन-धर्म को सुनने हेतु प्रस्तुत होते हैं। → वृषभध्वज शंकर द्वारा हिमवत्पृष्ठ पर मुनियों को कहे गए ‘पुराण’ का रहस्य अब विस्तार से कहा जाएगा—उस उपदेश में महापुरुष-तत्त्व और दान-धर्म का कौन-सा निर्णायक सूत्र छिपा है?
Shlokas
Verse 1
अफ--रू+ >> अष्टचत्वारिशंर्दाधिकशततमो< ध्याय: भगवान् श्रीकृष्णकी महिमाका वर्णन और भीष्मजीका युधिष्ठिरको राज्य करनेके लिये आदेश देना नारद उवाच अथ व्योम्नि महान् शब्द: सविद्युत्स्तनयित्नुमान् मेघैश्व गगनं नील॑ संरुद्धमभवद् घनै:
ນາຣະດະກ່າວວ່າ: ແລ້ວໃນທ້ອງຟ້າ ມີສຽງໃຫຍ່ດັງຂຶ້ນ ພ້ອມທັງຟ້າແລບ ແລະສຽງຟ້າຮ້ອງອັນກົງກັງຂອງເມກ. ດ້ວຍກອງເມກໜາແໜ້ນປົກຄຸມ ທ້ອງຟ້າທັງມວນກໍກາຍເປັນສີນ້ຳເງິນຄ່ຳ ແລະຖືກບັງມືດມົນ.
Verse 2
प्रावषीव च पर्जन्यो ववृषे निर्मल पय: । तमश्वैवाभवद् घोरं दिशश्व॒ न चकाशिरे,वर्षाकालकी भाँति मेघसमूह निर्मल जलकी वर्षा करने लगा। सब ओर घोर अन्धकार छा गया। दिशाएँ नहीं सूझती थीं
ນາຣະດະເວົ້າວ່າ: «ເຫມືອນລະດູຝົນ ເມກຝົນໄດ້ຫຼົ່ນນ້ຳໃສລົງມາ. ແຕ່ຄວາມມືດອັນນ່າຢ້ານກໍແຜ່ຄຸມໄປທົ່ວ ແລະທິດທາງທັງຫຼາຍກໍບໍ່ສ່ອງສະຫວ່າງ—ຈົນບໍ່ອາດຈະຈຳແນກທິດໄດ້».
Verse 3
ततो देवगिरौ तस्मिन् रम्ये पुण्ये सनातने । न शर्व भूतसंघं वा ददृशुर्मुन॒यस्तदा
ຕໍ່ມາ ໃນເທວະຄິຣິອັນງາມ ອັນບໍລິສຸດ ແລະອັນດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດການນັ້ນ ເມື່ອບັນດາລະສີຫັນສາຍຕາມອງໄປຮອບໆ ພວກເຂົາບໍ່ເຫັນທັງພຣະສະຣະວະ (ພຣະສິວະ) ແລະບໍ່ເຫັນທັງຫມູ່ບໍລິວານຂອງພຣະອົງເລີຍ.
Verse 4
व्यभ्रं च गगनं सद्यः क्षणेन समपद्यत । तीर्थयात्रां ततो विप्रा जग्मुश्नान्ये यथागतम्
ນາຣະດະເວົ້າວ່າ: «ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ຟ້າກໍແຈ້ງໃສ—ບໍ່ມີເມກເຫຼືອຢູ່ເລີຍ. ແລ້ວບັນດາພຣາຫມັນກໍອອກເດີນທາງຈາກທີ່ນັ້ນໄປຈາລິກທີ່ຕີຣະຖະອັນສັກສິດ ແລະຄົນອື່ນໆກໍກັບຄືນໄປດັ່ງທີ່ເຂົາເຄີຍມາ».
Verse 5
तददभुतमचिन्त्यं च दृष्टवा ते विस्मिता5भवन् | शड्करस्योमया सार्ध संवादं त्वत्कथाश्रयम्
ນາຣະດະເວົ້າວ່າ: «ເມື່ອເຫັນເຫດການອັນອັດສະຈັນ ແລະຍາກຈະຄາດຄິດນັ້ນ ພວກເຂົາກໍຕື່ນຕະລຶງຢ່າງຫຼາຍ. ແລະເມື່ອໄດ້ຟັງບົດສົນທະນາຂອງພຣະສັງກະຣະພ້ອມກັບອຸມາ—ທີ່ເວົ້າອ້າງເຖິງທ່ານ—ພວກເຮົາກໍໄດ້ຂໍ້ສະຫຼຸບອັນໝັ້ນຄົງວ່າ ທ່ານແມ່ນບຸລຸດອັນນິລັນດອນ ຜູ້ເປັນພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ແລະເປັນສະພາວະດັ້ງເດີມ».
Verse 6
स भवान् पुरुषव्याप्र ब्रह्मभूत:ः सनातन: । यदर्थमनुशिष्टा: स्मो गिरिपृष्ठे महात्मना
ນາຣະດະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ, ທ່ານແມ່ນຜູ້ດຳລົງຢູ່ນິລັນດອນ ຜູ້ໄດ້ເປັນພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ພຣະອົງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ອົບຮົມພວກເຮົາເທິງສັນຫຼັງຂອງພູຫິມາລະຍະ».
Verse 7
द्वितीयं त्वद्भुतमिदं त्वत्तेज: कृतमद्य वै दृष्टवा च विस्मिता: कृष्ण सा च न: स्मृतिरागता
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຣິສນະ, ມື້ນີ້ເຫດອັນອັດສະຈັນຄັ້ງທີສອງໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ໂດຍອານຸພາບແຫ່ງລັດສະມີຕະເຈະຂອງທ່ານ. ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ພວກເຮົາຕື່ນຕະລຶງ ແລະມັນໄດ້ນຳໃຫ້ພວກເຮົາລະລຶກເຖິງເຫດການເກົ່າກ່ອນທີ່ກ່ຽວພັນກັບ ສັງກະຣະ (ພຣະສິວະ)».
Verse 8
एतत् ते देवदेवस्य माहात्म्यं कथितं प्रभो । कपर्दिनो गिरीशस्य महाबाहो जनार्दन,प्रभो! महाबाहु जनार्दन! यह मैंने आपके समक्ष जटाजूटधारी देवाधिदेव गिरीशके माहात्म्यका वर्णन किया है
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ, ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງແລ້ວ ເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງເທວະເທວະ—ກະປັຣດິນ, ຄິຣີຊະ (ພຣະສິວະ). ໂອ ຈະນາຣະດະນ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ນີ້ແມ່ນຄຳບອກເລົ່າອັນສັກສິດເຖິງພຣະມະຫິມາຂອງພຣະອົງ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນຳມາຖວາຍຕໍ່ໜ້າທ່ານ».
Verse 9
इत्युक्त: स तदा कृष्णस्तपोवननिवासिभि: । मानयामास तान् सवनिषीन् देवकिनन्दन:,तपोवन-निवासी मुनियोंके ऐसा कहनेपर देवकीनन्दन भगवान् श्रीकृष्णने उस समय उन सबका विशेष सत्कार किया
ເມື່ອບັນດາລິສີຜູ້ພຳນັກໃນປ່າແຫ່ງຕະປະ ໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ກຣິສນະ—ພຣະບຸດຂອງເທວະກີ—ໃນເວລານັ້ນ ໄດ້ໃຫ້ການນັບຖືຕ້ອນຮັບຢ່າງພິເສດແກ່ພວກເຂົາທັງໝົດ ໃນຂະນະທີ່ນັ່ງຊຸມນຸມກັນຢູ່.
Verse 10
अथर्षय: सम्प्रहृष्टा: पुनस्ते कृष्णमब्रुवन् । पुन: पुन: दर्शयास्मान् सदैव मधुसूदन,तदनन्तर वे महर्षि पुनः हर्षमें भरकर श्रीकृष्णसे बोले--“मधुसूदन! आप सदा ही हमें बारंबार दर्शन देते रहें
ຕໍ່ມາ ບັນດາລິສີເຫຼົ່ານັ້ນປິຕິຍິນດີ ແລະໄດ້ກ່າວກັບກຣິສນະອີກຄັ້ງວ່າ: «ໂອ ມະທຸສູດະນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານປາກົດໃຫ້ພວກເຮົາເຫັນຊ້ຳໆ; ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາໄດ້ຮັບດັຣຊະນ (ການເຫັນພຣະອົງແລະການປະທັບຢູ່) ຂອງທ່ານຢູ່ເສມອ».
Verse 11
नहि नः सा रति: स्वर्गे या च त्वद्दर्शने विभो । तदृतं च महाबाहो यदाह भगवान् भव:
ນາຣະດາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ, ຄວາມປິຕິແລະຄວາມເລື່ອມໃສທີ່ພວກເຮົາມີເມື່ອໄດ້ເຫັນທ່ານ ບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ໃນສະຫວັນ. ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ສິ່ງທີ່ພຣະບະວະ (ພຣະສິວະ) ເຄີຍປະກາດໄວ້ ບັດນີ້ພິສູດແລ້ວວ່າ ເປັນຄວາມຈິງຢ່າງສົມບູນ».
Verse 12
एतत् ते सर्वमाख्यातं रहस्यमरिकर्शन । त्वमेव हार्थतत्त्वज्ञ: पृष्टोडस्मान् पृच्छसे यदा
ນາຣະດາໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ, ບັດນີ້ຂ້າໄດ້ເປີດເຜີຍຄວາມລັບທັງໝົດນີ້ໃຫ້ແກ່ພຣະອົງແລ້ວ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະອົງເອງແມ່ນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໃນຄວາມໝາຍອັນແທ້ຂອງສິ່ງທັງປວງ. ແມ່ນແມ່ນວ່າພຣະອົງໄດ້ຖາມພວກເຮົາ, ແຕ່ເມື່ອພຣະອົງກັບມາຖາມພວກເຮົາເອງ, ພວກເຮົາຈຶ່ງໄດ້ບັນຍາຍຄວາມລັບທີ່ຖືກປົກປ້ອງນີ້ ເພື່ອໃຫ້ພຣະອົງພໍພຣະໄທ, ໂອ ຜູ້ສັງຫານສັດຕູ. ໃນສາມໂລກ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ພຣະອົງບໍ່ຮູ້».
Verse 13
तदस्माभिरिदं गुहां त्वत्प्रियार्थमुदाहतम् । न च ते<विदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते
«ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາຈຶ່ງໄດ້ເວົ້າຄວາມລັບນີ້ແກ່ພຣະອົງ ເພື່ອສິ່ງທີ່ພຣະອົງຮັກແພງ. ແລະ ໂອ ຜູ້ສັງຫານສັດຕູ, ໃນສາມໂລກ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເລີຍທີ່ພຣະອົງບໍ່ຮູ້».
Verse 14
जन्म चैव प्रसूतिश्व॒ यच्चान्यत् कारणं विभो । वयं तु बहुचापल्यादशक्ता गुह्मधारणे
ນາຣະດາໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເຈົ້າຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ທັງການປະສູດຂອງພຣະອົງໃນກາຍມະນຸດ ແລະເຫດປັດໃຈອັນລັບລຶກທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ—ພ້ອມທັງສິ່ງອື່ນໆ—ບໍ່ອາດປິດບັງຈາກພຣະອົງໄດ້. ແຕ່ພວກເຮົາ ເນື່ອງຈາກຄວາມຫວັ່ນໄຫວອັນແຮງກ້າຂອງນິໄສ, ຈຶ່ງພິສູດແລ້ວວ່າບໍ່ສາມາດຮັກສາເລື່ອງອັນເລິກຊຶ້ງນີ້ໄວ້ໃນໃຈໄດ້».
Verse 15
ततः स्थिते त्वयि विभो लघुत्वात् प्रलपामहे । न हि किंचित् तदाश्चर्य यज्ञ वेज्षि भवानिह
ນາຣະດາໄດ້ກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ເມື່ອພຣະອົງ, ໂອ ພຣະເຈົ້າຜູ້ແຜ່ຊາຍທົ່ວທຸກແຫ່ງ, ປະທັບຢູ່ທີ່ນີ້, ພວກເຮົາຈຶ່ງເວົ້າອອກໄປຢ່າງເສຣີເນື່ອງຈາກຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ. ແຕ່ກໍບໍ່ມີສິ່ງໃດນ່າອັດສະຈັນໃນນີ້, ໂອ ຍັດຍະ, ເພາະຢູ່ນີ້ພຣະອົງຮູ້ທຸກສິ່ງ».
Verse 16
साधयाम वयं कृष्ण बुद्धि पुष्टिमवाप्रुहि,“श्रीकृष्ण! अब आप हमें जानेकी आज्ञा दें, जिससे हम अपना कार्य साधन करें। आपको उत्तम बुद्धि और पुष्टि प्राप्त हो
ນາຣະດາໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຣິດສະນະ, ພວກເຮົາຈະໄປປະກອບກິດຂອງພວກເຮົາໃຫ້ສຳເລັດ. ໂອ ສຣີກຣິດສະນະ, ບັດນີ້ຂໍພຣະອົງປະທານອະນຸຍາດໃຫ້ພວກເຮົາຈາກໄປ ເພື່ອຈະໄດ້ປະຕິບັດພາລະກິດ. ຂໍໃຫ້ພຣະອົງໄດ້ຮັບປັນຍາອັນສູງສຸດ ແລະພະລັງອັນໝັ້ນຄົງ».
Verse 17
पुत्रस्ते सदृशस्तात विशिष्टो वा भविष्यति । महाप्रभावसंयुक्तो दीप्तिकीर्तिकर: प्रभु:
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ! ເຈົ້າຈະໄດ້ບຸດຜູ້ໜຶ່ງ ຜູ້ຈະເໝືອນເຈົ້າ—ຫຼືຍິ່ງກວ່າເຈົ້າ. ມີອານຸພາບແລະອິດທິພົນອັນໃຫຍ່, ສະຫວ່າງໄສໃນພະລັງສະຫງ່າ, ເປັນຜູ້ກໍ່ແລະແຜ່ຂະຫຍາຍກຽດຊື່, ແລະສາມາດກະທຳການໄດ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ».
Verse 18
भीष्म उवाच तत:ः प्रणम्य देवेशं यादवं पुरुषोत्तमम् | प्रदक्षिणमुपावृत्य प्रजग्मुस्ते महर्षय:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ບັນດາມະຫາຣິສີເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ກົ້ມກາບນົບນ້ອມຕໍ່ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະ—ກຣິດສະນະແຫ່ງວົງຢະດຸ, ພຣະບຸລຸດອຸດົມ—ແລ້ວເດີນວຽນຮອບພຣະອົງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະຈາກໄປ».
Verse 19
सो<यं नारायण: श्रीमान् दीप्त्या परमया युत: । व्रतं यथावत् तच्चीरत्त्वा द्वारकां पुनरागमत्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ນາຣາຍະນະຜູ້ສົງ່າງາມນີ້ ຜູ້ມີລັດສະຫມີອັນສູງສຸດ ໄດ້ປະພຶດວຣະຕະ (ພັນທະສັດ/ຄຳປະຕິຍານ) ຂອງພຣະອົງຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະສຳເລັດຄົບຖ້ວນ ແລ້ວກັບໄປດວາຣະກາອີກຄັ້ງ».
Verse 20
पूर्णे च दशमे मासि पुत्रो5स्य परमादभुत: । रुक्मिण्यां सम्मतो जज्ञे शूरो वंशधर: प्रभो
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເດືອນທີສິບຄົບຖ້ວນ ບຸດຜູ້ອັນນ່າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ເກີດຈາກຣຸກມິນີເພື່ອພຣະອົງ—ເປັນຜູ້ທີ່ທຸກຄົນຍອມຮັບແລະຕ້ອນຮັບ, ກ້າຫານດັ່ງວິລະຊົນ, ແລະຖືກກຳນົດໃຫ້ຄ້ຳຈຸນແລະສືບຕໍ່ວົງສານ, ໂອ ພຣະອົງ!»
Verse 21
स काम: सर्वभूतानां सर्वभावगतो नृप । असुराणां सुराणां च चरत्यन्तर्गतः सदा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຄາມະ (ຄວາມປາຖະໜາ) ນັ້ນ ທີ່ແຜ່ຊຶມໃນເຈດຈຳນົງ ແລະຮູບແບບໃນໃຈຂອງສັດທັງປວງ, ແລະທີ່ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນດວງໃຈຂອງທັງເທວະແລະອະສຸຣະຢູ່ເສມອ—ຄາມະນັ້ນແຫຼະ ຖືກປະກາດວ່າເປັນຜູ້ສືບສາຍຂອງພຣະພະຄະວານ ສຣີ ກຣິດສະນະ».
Verse 22
सो<यं पुरुषशार्दूलो मेघवर्णश्षतुर्भुज: । संश्रित:पाण्डवान् प्रेम्णा भवन्तश्वैनमाश्रिता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ບຸລຸດດຸດສິງໂຕນີ້—ດຳດັ່ງເມກຝົນ ແລະມີສີ່ພະຫັດ—ເນື່ອງດ້ວຍຄວາມຮັກ ໄດ້ເຂົ້າໄປພຶ່ງພາອາໄສຢູ່ກັບພານດະວະ; ແລະພວກເຈົ້າກໍໄດ້ເຂົ້າໄປພຶ່ງພາອາໄສໃນພຣະອົງເຊັ່ນກັນ. ສາຍສຳພັນລະຫວ່າງກຣິດສະນະ ແລະພານດະວະ ຈຶ່ງເປັນການອາໄສພຶ່ງພາກັນ ດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະຄວາມເຊື່ອຖືຕາມທຳ».
Verse 23
कीर्तिलिक्ष्मीर्धतिश्वैव स्वर्गमार्गस्तथैव च । यत्रैष संस्थितस्तत्र देवो विष्णुस्त्रिविक्रम:,ये त्रिविक्रम विष्णुदेव जहाँ विद्यमान हैं, वहीं कीर्ति, लक्ष्मी, धृति तथा स्वर्गका मार्ग है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ບ່ອນໃດທີ່ພຣະວິສນຸ ຜູ້ເປັນຕຣິວິກຣະມະ ສະຖິດຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ, ບ່ອນນັ້ນກໍມີກຽດສັກສີ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນໃຈ, ແລະເສັ້ນທາງໄປສະຫວັນດ້ວຍ».
Verse 24
सेन्द्रा देवास्त्रयस्त्रिंशदेष नात्र विचारणा । आदिदेवो महादेव: सर्वभूतप्रतिश्रय:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເທວະທັງສາມສິບສາມ ພ້ອມດ້ວຍພຣະອິນທຣາ ລ້ວນແມ່ນພຣະອົງນີ້ແທ້—ບໍ່ມີທີ່ໃຫ້ລັງເລ. ພຣະອົງແມ່ນເທວະດັ້ງເດີມ, ມະຫາເທວະ, ເປັນທີ່ພຶ່ງພາ ແລະທີ່ຮອງຮັບຂອງສັດທັງປວງ».
Verse 25
अनादिनिधनोडव्यक्तो महात्मा मधुसूदन: । अयं जातो महातेजा: सुराणामर्थसिद्धये,इनका न आदि है न अन्त। ये अव्यक्तस्वरूप, महातेजस्वी महात्मा मधुसूदन देवताओंका कार्य सिद्ध करनेके लिये यदुकुलमें उत्पन्न हुए हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ມະທຸສູດະນະ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ບໍ່ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະບໍ່ມີທ້າຍສຸດ; ເປັນສະພາບອະວິຍັກ (ບໍ່ປາກົດ). ແຕ່ພຣະອົງຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງຢ່າງຍິ່ງນີ້ ໄດ້ຮັບກຳເນີດເພື່ອໃຫ້ກິດຂອງເທວະສຳເລັດ ແລະຟື້ນຟູລະບຽບໂລກທີ່ຄ້ຳຈຸນດ້ວຍທຳ».
Verse 26
सुदुस्तरार्थतत्त्वस्य वक्ता कर्ता च माधव: । तव पार्थ जय: कृत्स्नस्तव कीर्तिस्तथातुला
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ມາທະວະແຕ່ຜູ້ດຽວ ເປັນທັງຜູ້ເຜີຍແຜ່ ແລະຜູ້ກະທຳໃຫ້ສຳເລັດ ສັດຈະທຳອັນເລິກລ້ຳ ທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ. ໂອ ພາຣຖະ! ຊັຍຊະນະທັງມວນ ແລະກຽດສັກສີອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງເຈົ້າ ໄດ້ມາເພາະການພຶ່ງພາພຣະອົງ. ຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດຈະໄດ້ຜົນສູງສຸດ ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ໃນການເຂົ້າພຶ່ງນາຣາຍະນະ—ຜູ້ປົກປ້ອງອັນຫາອາດຄາດຄິດ ແລະເປັນປາຍທາງສູງສຸດ».
Verse 27
तवेयं पृथिवी देवी कृत्स्ना नारायणाश्रयात् | अयं नाथस्तवाचिन्त्यो यस्य नारायणो गति:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ແຜ່ນດິນອັນເປັນເທວະນີ້ທັງໝົດເປັນຂອງເຈົ້າ ເນື່ອງຈາກເຈົ້າໄດ້ພຶ່ງພາ ແລະ ຂໍພັກພິງໃນນາຣາຍະນະ. ພຣະອົງນັ້ນເປັນອົງພຣະເຈົ້າອັນຫາຄິດຫາຄາດບໍ່ໄດ້ ແລະ ເປັນຜູ້ປົກປ້ອງຂອງເຈົ້າ—ສໍາລັບຜູ້ທີ່ພຶ່ງພາພຣະອົງ ນາຣາຍະນະແມ່ນເປົ້າໝາຍ ແລະ ທີ່ພັກພິງສຸດທ້າຍ»។
Verse 28
स भवांस्त्वमुपाध्वर्यू रणाग्नौ हुतवान् नृपान् । कृष्णख्रुवेण महता युगान्ताग्निसमेन वै
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າປານດັ່ງຜູ້ຊ່ວຍພຣະພິທີໃນຍັດ ໄດ້ນໍາບັນດາກະສັດໄປຖວາຍເປັນເຄື່ອງບູຊາໃນໄຟແຫ່ງສົງຄາມ. ໂດຍໃຊ້ທັບພີບູຊາອັນໃຫຍ່—ຄື ພຣະກຣິດສະນະ—ທີ່ລຸກໂຊດດັ່ງໄຟພິນາດໃນທ້າຍຍຸກ ເຈົ້າໄດ້ລາດພວກເຂົາລົງເປັນອາຫຸຕິ»។
Verse 29
दुर्योधनश्व शोच्चो5सौ सपुत्र भ्रातृबान्धव: । कृतवान् यो<बुद्धि: क्रोधाद्धरिगाण्डीविविग्रहम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດຸຣະໂຢທະນະບັດນີ້ກາຍເປັນເລື່ອງໃຫ້ໂສກເສົ້າ—ພ້ອມທັງລູກຊາຍ ພີ່ນ້ອງ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງລາວ—ເພາະຄົນໂງ່ນັ້ນ ຖືກຄວາມໂກດຄອບງໍາ ໄດ້ຕັ້ງໃຈຈະຮົບກັບພຣະກຣິດສະນະ ແລະ ອາຣະຈຸນະ ຜູ້ຖືຄັນທີວະ»។
Verse 30
दैतेया दानवेन्द्राश्ष महाकाया महाबला: । चक्राग्नौ क्षयमापन्ना दावाग्नौ शलभा इव
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດາຍຕະຍະ ແລະ ດານະວະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຫຼາຍຕົນ—ຮ່າງໃຫຍ່ ແຮງກ້າ—ໄດ້ພົບຄວາມພິນາດໃນໄຟອັນລຸກໂຊດຂອງຈັກຣະພຣະກຣິດສະນະ ດັ່ງແມງມອດຖືກໄຟປ່າເຜົາຜານ»។
Verse 31
प्रतियोद्धुं न शक््यो हि मानुषैरेष संयुगे । विहीनै: पुरुषव्याप्र सत्त्वशक्तिबलादिभि:,पुरुषसिंह! सत्त्व (धैर्य) शक्ति और बल आदिसे स्वभावतः हीन मनुष्य युद्धमें इन श्रीकृष्णका सामना नहीं कर सकते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມນີ້ ມະນຸດທົ່ວໄປບໍ່ອາດຕໍ່ສູ້ກັບພຣະອົງນີ້ໄດ້ແທ້—ໂດຍສະເພາະຜູ້ທີ່ໂດຍທໍາມະຊາດຂາດຄວາມໝັ້ນຄົງ (ຄວາມກ້າຫານ) ພະລັງ ແຮງ ແລະ ອື່ນໆ, ໂອ ພະຍາເສືອໃນບັນດາບຸລຸດ»។
Verse 32
जयो योगी युगान्ताभ: सव्यसाची रणाग्रग: । तेजसा हतवान् सर्व सुयोधनबलं नूप
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ອາຣະຈຸນໄດ້ຊະນະ—ພ້ອມດ້ວຍອຳນາດໂຍຄະ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງໄຟໃນວາລະສິ້ນຍຸກ. ທ່ານແມ່ນ “ສະວຽສາຈິນ” ຍິງລູກສອນດ້ວຍມືຊ້າຍໄດ້ດ້ວຍ ແລະຢືນນຳໜ້າສຸດໃນສະໜາມຮົບ. ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ດ້ວຍພຽງແຕ່ລັດສະໝີແລະວິລະກຳຂອງທ່ານ ທ່ານໄດ້ທຳລາຍກອງທັບທັງໝົດຂອງສຸຍໂຢທະນະ (ທຸຣະໂຢທະນະ) ແລ້ວ.»
Verse 33
यत् तु गोवृषभांकेन मुनिभ्य: समुदाह्नतम् पुराणं हिमवत्पृष्ठे तन्मे निगदत: शूणु,वृषभध्वज भगवान् शंकरने हिमालयके शिखरपर मुनियोंसे जो पुरातन रहस्य बताया था, वह मेरे मुँहसे सुनो
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຈາກປາກຂ້າ ເຖິງເລື່ອງບູຮານອັນສັກສິດນັ້ນ—ທີ່ພຣະສັງກະຣະຜູ້ມີທຸງເປັນຮູບງົວ ເຄີຍປະກາດແກ່ບັນດາມຸນີເທິງຍອດພູຫິມາລະຍະ. ຂ້າຈະເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງຕາມທີ່ໄດ້ຮັບຖ່າຍທອດ.»
Verse 34
यावत् तस्य भवेत् पुष्टिस्तेजो दीप्ति: पराक्रम: । प्रभाव: सन्नतिर्जन्म कृष्णे तन्त्रिगुणं विभो
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີລິດເດດ! ຄວາມແຂງແຮງແລະຄວາມສົມບູນ, ຕະເຈົາ, ຄວາມສ່ອງສະຫວ່າງ, ຄວາມກ້າຫານ, ອິດທິພົນ, ຄວາມຖ່ອມຕົນ, ແລະກຳເນີດອັນສູງສົ່ງ ທີ່ພົບໃນອາຣະຈຸນ—ຄຸນທັງນັ້ນມີຢູ່ໃນພຣະກຣິດສະນະເປັນສາມເທົ່າ.»
Verse 35
कः शक्नोत्यन्यथाकर्तु तद् यदि स्यात् तथा शृणु । यत्र कृष्णो हि भगवांस्तत्र पुष्टिरनुत्तमा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ໃຜຈະສາມາດພິສູດໃຫ້ຄຳຂ້າເປັນອື່ນໄປໄດ້? ຖ້າຈະມີ ກໍຈົ່ງຟັງ. ນີ້ແມ່ນອິດທິພົນຂອງພຣະກຣິດສະນະ—ບ່ອນໃດທີ່ພຣະອົງສະຖິດຢູ່ ບ່ອນນັ້ນມີຄວາມສົມບູນອັນສູງສຸດ.»
Verse 36
वयं त्विहाल्पमतय: परतन्त्रा: सुविक्लवा: । ज्ञानपूर्व प्रपन्ना: स्मो मृत्यो: पन्थानमव्ययम्,हम इस जगतमें मन्दबुद्धि, परतन्त्र और व्याकुलचित्त मनुष्य हैं। हमने जान-बूझकर मृत्युके अटल मार्गपर पैर रखा है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ພວກເຮົາເປັນຄົນປັນຍານ້ອຍ—ຕ້ອງພຶ່ງພາອຳນາດອື່ນ ແລະຈິດໃຈຫວັ່ນໄຫວ. ແຕ່ທັງໆທີ່ຮູ້ຢູ່ ພວກເຮົາກໍໄດ້ຍອມຈຳນົນຕົນເອງໃຫ້ແກ່ເສັ້ນທາງອັນແນ່ນອນ ແລະບໍ່ອາດຫວນກັບ ທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມຕາຍ.»
Verse 37
भवांक्षाप्यार्जवपर: पूर्व कृत्वा प्रतिश्रयम् । राजवृत्तं न लभते प्रतिज्ञापालने रत:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣະ, ເນື່ອງຈາກເຈົ້າຊື່ສັດຕົງຕໍ່ ແລະຍຶດຫມັ້ນໃນຄວາມຊອບທຳຢ່າງຍິ່ງ, ເຈົ້າເຄີຍໄດ້ໄປພຶ່ງພາພຣະວາສຸເທວ. ບັດນີ້ ເມື່ອເຈົ້າມຸ່ງຫມັ້ນຮັກສາສັດຈະວາຈາ, ເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ຮັບເອົາຈັນຍາ ແລະອຸບາຍທີ່ສົມຄວນແກ່ການເປັນກະສັດ».
Verse 38
अप्येवात्मवध॑ लोके राजंस्त्वं बहु मन्यसे । न हि प्रतिज्ञा या दत्ता तां प्रहातुमरिंदम
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດເອີຍ, ເຈົ້າຈະເຫັນວ່າການທຳລາຍຕົນເອງໃນໂລກນີ້ເປັນທາງເລືອກທີ່ຍິ່ງກວ່າແທ້ຫຼື? ສັດຈະທີ່ໃຫ້ໄວ້ແລ້ວ ບໍ່ຄວນລະທິ້ງ, ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ. ເຈົ້າໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ຈະຊະນະສັດຕູ ແລະປົກຄອງປະຊາຊົນດ້ວຍຄວາມຍຸດຕິທຳ; ຖ້າປ່ອຍໃຫ້ຄວາມໂສກເສົ້າຜັກດັນໄປສູ່ການຂ້າຕົນ ກໍເທົ່າກັບຕົກຈາກຄວາມຕັ້ງໃຈອັນຊອບທຳນັ້ນ».
Verse 39
कालेनायं जन: सर्वो निहतो रणमूर्धनि । वयं च कालेन हता: कालो हि परमेश्वर:,ये सब राजालोग युद्धके मुहानेपर कालके द्वारा मारे गये हैं, हम भी कालसे ही मारे गये हैं; क्योंकि काल ही परमेश्वर है
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍການເວລາ (ກາລະ) ເທົ່ານັ້ນ ຝູງຊົນທັງປວງນີ້ຈຶ່ງຖືກທຳລາຍລົງໃນແນວໜ້າສົງຄາມ. ພວກເຮົາກໍຖືກຂ້າໂດຍເວລາເຊັ່ນກັນ; ເພາະເວລານັ້ນແຫຼະແມ່ນພຣະເຈົ້າສູງສຸດ».
Verse 40
न हि कालेन कालज्ञ: स्पृष्ट: शोचितुमर्हसि । कालो लोहितरक्ताक्ष: कृष्णो दण्डी सनातन:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຮູ້ແທ້ຈັກຮູບພະລັງຂອງເວລາ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຄວນໂສກເສົ້າ ແມ້ຖືກເວລາຟາດຟັນ. ເພາະເວລານັ້ນແຫຼະ ແມ່ນກຣິດສະນະອັນນິລັນດອນ ຜູ້ຖືຄະທາ (ຄັນທັນ) ມີດວງຕາແດງດັ່ງເລືອດ».
Verse 41
तस्मात् कुन्तीसुत ज्ञातीन् नेह शोचितुमर्हसि । व्यपेतमन्युर्नित्यं त्वं भव कौरवनन्दन
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ເຈົ້າບໍ່ຄວນໂສກເສົ້າຢູ່ນີ້ເພື່ອຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະວົງວານຂອງເຈົ້າ. ຈົ່ງຢູ່ດ້ວຍໃຈບໍ່ໂກດ ແລະສະຫງົບສະເຫມີ, ໂອ ຜູ້ເພີ່ມພູນຄວາມຊື່ນບານໃຫ້ວົງກຸຣຸ».
Verse 42
माधवस्यास्य माहात्म्यं श्रुतं यत् कथितं मया । तदेव तावत् पर्याप्तं सज्जनस्य निदर्शनम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຂ້າໄດ້ເລົ່າຕາມທີ່ຂ້າເຄີຍໄດ້ຍິນມາ ເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງມາທະວະ (ພຣະກຣິດ/ກຣິສນະ)។ ເທົ່ານີ້ກໍພໍແລ້ວເປັນເຄື່ອງຊີ້ນໍາສໍາລັບຜູ້ດີ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ເຈົ້າບໍ່ຄວນໂສກເສົ້າຢູ່ນີ້ເພາະພີ່ນ້ອງ ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະສາຍສະກຸນ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເພີ່ມພູນຄວາມຊື່ນບານໃຫ້ວົງກຸຣຸ, ຈົ່ງຢູ່ໂດຍປາສຈາກໂທສະ ແລະສະຫງົບສຸກເປັນນິດ. ຄໍາທີ່ຂ້າເວົ້າເຖິງພຣະມະຫິມາຂອງມາທະວະ ພໍທີ່ຈະປຸກຄວາມເຂົ້າໃຈ; ສໍາລັບຄົນດີ ແມ່ນແຕ່ການຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ອຍໆ ກໍເປັນຄໍານໍາທາງໄດ້.»
Verse 43
व्यासस्य वचन श्रुत्वा नारदस्य च धीमत: । स्वयं चैव महाराज कृष्णस्याहतमस्य वै
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງວະຍາສະ ແລະນາຣະດະຜູ້ມີປັນຍາ, ແລະຍັງໄດ້ເຫັນດ້ວຍຕາຕົນເອງເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງກຣິສນະ, ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ຂ້າຈຶ່ງໄດ້ພັນລະນາອໍານາດອັນພິເສດຂອງພຣະອົງ ແລະຂອງມະຫາຣິສີທັງຫຼາຍ. ໂອ ພາຣະຕະ, ຂ້າຍັງໄດ້ກ່າວເຖິງບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ອຸມາ ທິດາແຫ່ງພະຣາຊາແຫ່ງພູເຂົາ ແລະມະເຫສະວະຣະ (ພຣະສິວະ) ອີກດ້ວຍ.»
Verse 44
प्रभावश्चर्षिपूगस्य कथित: सुमहान् मया । महेश्वरस्य संवादं शैलपुत्र्याश्न भारत
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ຂ້າໄດ້ພັນລະນາອໍານາດແລະອິດທິພົນທາງຈິດວິນຍານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງຫມູ່ຣິສີທັງຫຼາຍ. ແລະຂ້າຍັງໄດ້ເລົ່າບົດສົນທະນາຂອງມະເຫສະວະຣະ (ພຣະສິວະ) ກັບທິດາແຫ່ງພູເຂົາ (ອຸມາ) — ການສົນທະນາອັນສັກສິດ ທີ່ຖືກຍົກຂຶ້ນເປັນແບບຢ່າງແຫ່ງທໍາ ແລະຄວາມເລື່ອມໃສ.»
Verse 45
धारयिष्यति यश्चैनं महापुरुषसम्भवम् | शृणुयात् कथयेद् वा यः स श्रेयो लभते परम्,जो महापुरुष श्रीकृष्णके इस प्रभावको सुनेगा, कहेगा और याद रखेगा, उसको परम कल्याणकी प्राप्ति होगी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຮັກສາໄວ້ຊຶ່ງເລື່ອງນີ້ອັນເກີດຈາກມະຫາບຸລຸດ, ແລະຜູ້ໃດຟັງມັນ ຫຼືກ່າວເລົ່າມັນໃຫ້ຜູ້ອື່ນຟັງ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບຄວາມດີສູງສຸດ.»
Verse 46
भवितारश्न तस्याथ सर्वे कामा यथेप्सिता: । प्रेत्य स्वर्ग च लभते नरो नास्त्यत्र संशय:,उसके सारे अभीष्ट मनोरथ पूर्ण होंगे और वह मनुष्य मृत्युके पश्चात् स्वर्गलोक पाता है, इसमें संशय नहीं है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຄວາມປາດຖະໜາທີ່ເຂົາປາດຖະໜາຢ່າງຖືກທໍານອງທັງໝົດ ຈະສໍາເລັດແນ່ນອນ; ແລະເມື່ອຕາຍໄປ ຊາຍນັ້ນຈະໄດ້ຮັບສະຫວັນ—ໃນຂໍ້ນີ້ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ.»
Verse 47
न्याय्यं श्रेयोडभिकामेन प्रतिपत्तुं जनार्दन: । एष एवाक्षयो विप्रै: स्तुतो राजन् जनार्दन:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດປາດຖະໜາຄຸນຄ່າອັນສູງສຸດ ກໍຄວນແລະສົມຄວນທີ່ຈະໄປພຶ່ງພາ ຈະນາຣະດະນະ (Janārdana). ໂອ ພະຣາຊາ, ຈະນາຣະດະນະຜູ້ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍນີ້ແຫຼະ ທີ່ພວກພຣາຫມັນໄດ້ສັນລະເສີນ»។
Verse 48
महेश्वरमुखोत्सृष्टा ये च धर्मगुणा: स्मृता: । ते त्वया मनसा धार्या: कुरुराज दिवानिशम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ, ຄຸນຄ່າແຫ່ງທັມມະທີ່ໄດ້ກ່າວວ່າອອກມາຈາກພະໂອດຂອງ ມະເຫສະວະຣະ (ພຣະສິວະ) ນັ້ນ ເຈົ້າຄວນຈັບໄວ້ໃນໃຈຢ່າງໝັ້ນຄົງ—ຮັກສາໄວ້ໃນຫົວໃຈທັງກາງວັນແລະກາງຄືນ»។
Verse 49
एवं ते वर्तमानस्य सम्यग्दण्डधरस्य च | प्रजापालनदक्षस्य स्वर्गलोको भविष्यति
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າເຈົ້າປະພຶດຕົນດັ່ງນີ້—ຖືກຕ້ອງໃນການຖືດັນດາ (ການລົງໂທດ) ແລະການປົກຄອງຢ່າງຍຸດຕິທຳ, ແລະຊໍານານໃນການປົກປ້ອງປະຊາຊົນ—ແລ້ວໂລກສະຫວັນຈະເປັນຜົນທີ່ເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບ. ຄຸນຄ່າຂອງກະສັດບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກອໍານາດເອງ ແຕ່ເກີດຈາກວິໄນ, ການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍຢ່າງເທົ່າທຽມ, ແລະການດູແລປະຊາຊົນຢ່າງຊໍານານ»។
Verse 50
धर्मेणापि सदा राजन् प्रजा रक्षितुमरहसि । यस्तस्य विपुलो दण्ड: सम्यग्धर्म: स कीर्त्यते
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເຈົ້າຄວນປົກປ້ອງປະຊາຊົນຢູ່ເສມອ ດ້ວຍທັມມະ. ການໃຊ້ດັນດາຢ່າງແຂງແຮງແລະໄດ້ຜົນ ເພື່ອການປົກປ້ອງນີ້—ເມື່ອໃຊ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ—ນັ້ນແຫຼະເອີ້ນວ່າ ທັມມະທີ່ແທ້»។
Verse 51
य एष कथितो राजन् मया सज्जनसंनिधौ । शड्करस्योमया सार्ध संवादो धर्मसंहित:,नरेश्वर! भगवान् शंकरका पार्वतीजीके साथ जो धर्मविषयक संवाद हुआ था, उसे इन सत्पुरुषोंके निकट मैंने तुम्हें सुना दिया
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນທ່າມກາງບັນດາສັດບຸລຸດເຫຼົ່ານີ້ ຂ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງແລ້ວ ກ່ຽວກັບບົດສົນທະນາແຫ່ງທັມມະ ທີ່ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງ ພຣະສັງກະຣະ (Śaṅkara) ຜູ້ປະເສີດ ແລະ ອຸມາ (Umā)»។
Verse 52
श्र॒त्वा वा श्रोतुकामो वाप्यर्चयेद् वृषभभध्वजम् । विशुद्धेनेह भावेन य इच्छेद् भूतिमात्मन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ບໍ່ວ່າຜູ້ໃດໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳນີ້ແລ້ວ ຫຼືພຽງແຕ່ປາຖະໜາຈະຟັງ ຖ້າປາຖະໜາຄວາມຜາສຸກແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຕົນ ຈົ່ງບູຊາພຣະສີວະ—ຜູ້ມີທຸງເປັນຮູບງົວ—ດ້ວຍໃຈບໍລິສຸດແລະຈິດໃຈຈິງໃນໂລກນີ້»។
Verse 53
एष तस्यानवद्यस्य नारदस्य महात्मन: । संदेशो देवपूजार्थ तं तथा कुरु पाण्डव,पाण्डुनन्दन! उन अनिन्द्य महात्मा देवर्षि नारदजीका ही यह संदेश है कि महादेवजीकी पूजा करनी चाहिये। इसलिये तुम भी ऐसा ही करो
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນຂໍ້ຄວາມຂອງນາຣະດະ ມະຫາຕະມະ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ ທີ່ມອບໄວ້ເພື່ອການບູຊາເທວະ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ປານດະວະ—ໂອ ລູກຂອງປານດຸ—ຈົ່ງເຮັດຕາມນັ້ນເຖີດ»។
Verse 54
एतदत्यदभुतं वृत्तं पुण्ये हि भवति प्रभो । वासुदेवस्य कौन्तेय स्थाणोश्वैव स्वभावजम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ, ໂອ ລູກຂອງກຸນຕີ, ນີ້ແມ່ນເລື່ອງລາວອັນນ່າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ. ມັນເກີດຂຶ້ນໃນການກ່ອນ ໃນສະຖານທີ່ອັນສັກສິດ ແລະກ່ຽວກັບຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ອັນເປັນທຳມະຊາດຂອງ ວາສຸເທວະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ແລະ ສະຖານຸ (ມະຫາເທວະ)»។
Verse 55
दशवर्षसहसत्राणि बदर्यामेष शाश्वत: । तपश्चचार विपुलं सह गाण्डीवधन्चना,इन सनातन श्रीकृष्णने गाण्डीवधारी अर्जुनके साथ (नर-नारायणरूपमें रहकर) बदरिकाश्रममें दस हजार वर्षोतक बड़ी भारी तपस्या की थी
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນອາສົມອັນຖາວອນແຫ່ງ ບະດະຣີ (Badarī) ພຣະອົງຜູ້ຖາວອນນີ້ໄດ້ປະພຶດຕະປະສະຍາ (tapas) ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຕະຫຼອດສິບພັນປີ ພ້ອມກັບຜູ້ຖືຄັນທະນູ ການຑີວະ (Gāṇḍīva)»។
Verse 56
त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनञज्जयौ । विदितौ नारदादेतौ मम व्यासाच्च पार्थिव
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດແຫ່ງປະຖະພີ, ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ—ວາສຸເທວະ—ແລະ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຈຸນ) ທັງສອງນີ້ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ‘ຕຣິຍຸກ’ ເນື່ອງຈາກປາກົດໃນສາມຍຸກ. ນາຣະດະ ແລະ ວະຍາສະ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຮູ້ຈັກພຣະສະພາບຂອງທັງສອງນີ້»។
Verse 57
बाल एव महाबाहुश्चकार कदनं महत् । कंसस्य पुण्डरीकाक्षो ज्ञातित्राणार्थकारणात्,महाबाहु कमलनयन श्रीकृष्णने बचपनमें ही अपने बन्धु-बान्धवोंकी रक्षाके लिये कंसका बड़ा भारी संहार किया था
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ ພຣະກຣິດສະນະ—ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ແລະດວງຕາດັ່ງດອກບົວ—ກໍໄດ້ກໍ່ການທໍາລາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງແກ່ກັມສະ ເພື່ອປົກປ້ອງຍາດພີ່ນ້ອງຂອງພຣະອົງ. ດັ່ງນັ້ນ ກໍາລັງທີ່ໃຊ້ເພື່ອປົກປ້ອງຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຜິດ ແລະທໍານຸບໍາລຸງທໍາມະ ອາດເປັນຄວາມຈໍາເປັນຕາມທໍາມະ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຮຸນແຮງລ້ວນໆ.
Verse 58
कर्मणामस्य कौन्तेय नानन््तं संख्यातुमुत्सहे । शाश्व॒तस्य पुराणस्य पुरुषस्य युधिष्ठिर,कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर! इन सनातन पुराणपुरुष श्रीकृष्णके चरित्रोंकी कोई सीमा या संख्या नहीं बतायी जा सकती
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຢຸທິສຖິຣະ—ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ກ້ານັບຖ້ວນກິດການອັນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້ຂອງບຸລຸດບູຮານຜູ້ເປັນນິລັນດອນນັ້ນ. ວິລະກຳຂອງພຣະອົງບໍ່ມີຂອບເຂດໃຫ້ວັດ ຫຼືຈົດຈໍາໄດ້ຄົບຖ້ວນ.”
Verse 59
ध्रुवं श्रेयः परं तात भविष्यति तवोत्तमम् | यस्य ते पुरुषव्याप्र: सखा चायं जनार्दन:,तात! तुम्हारा तो अवश्य ही परम उत्तम कल्याण होगा; क्योंकि ये पुरुषसिंह जनार्दन तुम्हारे मित्र हैं
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ຄວາມຈະເລີນອັນສູງສຸດ ແລະແນ່ນອນຂອງເຈົ້າ ຈະບັງເກີດຂຶ້ນແນ່; ເພາະຈະນາຣະດະນະ—ສິງໃນຫມູ່ມະນຸດ—ນີ້ແມ່ນມິດຂອງເຈົ້າ.”
Verse 60
दुर्योधन तु शोचामि प्रेत्य लोके5पि दुर्मतिम् । यत्कृते पृथिवी सर्वा विनष्टा सहयद्विपा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າໂສກເສົ້າເພາະດຸຣະໂຢທະນະ—ແມ່ນແຕ່ເຂົາໄດ້ໄປສູ່ໂລກຫຼັງແລ້ວກໍຕາມ—ເນື່ອງຈາກຈິດໃຈອັນບິດເບືອນຂອງເຂົາ. ເພາະເຂົານັ້ນ ແຜ່ນດິນທັງປວງຖືກທໍາລາຍ ພ້ອມທັງຊ້າງສົງຄາມ (ແລະກໍາລັງທີ່ພຶງພາມັນ).”
Verse 61
दुर्योधनापराधेन कर्णस्य शकुनेस्तथा । दुःशासनचतुर्थानां कुरवो निधनं गता:,दुर्योधन, दुःशासन, कर्ण और शकुनि--इन्हीं चारोंके अपराधसे सारे कौरव मारे गये हैं
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເພາະຄວາມຜິດຂອງດຸຣະໂຢທະນະ—ແລະດັ່ງດຽວກັນຂອງກັນນະ, ຊະກຸນິ, ແລະດຸສະສານະ—ພວກກຸຣຸ (ກອຣະວະ) ຈຶ່ງພົບກັບຄວາມພິນາດ. ການລົ້ມສະລາຍຂອງວົງຕະກູນທັງຫມົດ ອາດຕາມຮອຍໄປຫາການເລືອກທີ່ມີຄວາມຜິດຂອງຄົນບໍ່ກີ່ຄົນ ຜູ້ຜັກດັນຊຸມຊົນໄປສູ່ອະທັມມະ ແລະສົງຄາມ.
Verse 62
वैशम्पायन उवाच एवं सम्भाषमाणे तु गाड़्ेये पुरुषर्षभे । तूष्णीं बभूव कौरव्यो मध्ये तेषां महात्मनाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອ ພີດສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ ຜູ້ເປັນບຸລຸດອັນປະເສີດ ໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ຢຸທິສຖິຣະ ກະສັດແຫ່ງວົງກຸຣຸ ຜູ້ນັ່ງຢູ່ກາງມະຫາບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເງີຍງງຽບໄປ»។
Verse 63
तच्छुत्वा विस्मयं जम्मुर्धृतराष्ट्रादयो नूपा: । सम्पूज्य मनसा कृष्णं सर्वे प्राजजलयो5भवन्
ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ແລະ ບັນດາກະສັດອື່ນໆ ກໍປະຫລາດໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ທຸກຄົນບູຊາພຣະກຣິດສະນະໃນໃຈ ແລະ ຢືນຂຶ້ນພ້ອມປະນົມມື ດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ.
Verse 64
ऋषयश्नचापि ते सर्वे नारदप्रमुखास्तदा । प्रतिगृह्माभ्यनन्दन्त तद्वाक््यं प्रतिपूज्य च,नारद आदि सम्पूर्ण महर्षि भी भीष्मजीके वचन सुनकर उनकी प्रशंसा करते हुए बहुत प्रसन्न हुए
ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາລະສີທັງປວງ—ມີນາຣະດະເປັນຫົວໜ້າ—ກໍຮັບຖ້ອຍຄຳຂອງພີດສະມະດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ພວກເຂົາບູຊາຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ແລະ ຊົມເຊີຍດ້ວຍຄວາມຍິນດີ.
Verse 65
इत्येतदखिलं सर्वे: पाण्डवो भ्रातृभि: सह । श्रुतवान् सुमहाश्चर्य पुण्यं भीष्मानुशासनम्
ດັ່ງນັ້ນ ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງທັງປວງ ໄດ້ຟັງອະນຸສາສະນະອັນບໍລິສຸດຂອງພີດສະມະຈົນຄົບຖ້ວນ—ອັນນ່າອັດສະຈັນ ແລະ ເປັນມົນຄຸນຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 66
युधिष्ठिरस्तु गाड़ेय॑ं विश्रान्तं भूरिदक्षिणम् । पुनरेव महाबुद्धि: पर्यपृच्छन््महीपति:
ຕໍ່ມາ ເມື່ອພີດສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ—ຜູ້ໃຫ້ທານອັນຫຼາຍຫຼວງ—ໄດ້ພັກຜ່ອນແລ້ວ, ກະສັດຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ ກໍຖາມທ່ານອີກຄັ້ງ.
Verse 148
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि महापुरुषप्रस्तावे अष्टचत्वारिंशदाधिकशततमो< ध्याय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ບົດທີ 148 ໃນ ອະນຸສາສະນະປະວະ ຂອງ “ສຣີມະຫາພາຣະຕະ” ໄດ້ສິ້ນສຸດ ພາຍໃນພາກຍ່ອຍວ່າດ້ວຍ ທານະທັມ (ທັມແຫ່ງການໃຫ້) ໃນບົດບາດການນໍາສະເໜີ ແລະ ສັນລະເສີນ ມະຫາບຸລຸດ—ພຣະສຣີ ກຣິດສະນະ».
Verse 156
दिवि वा भुवि वा देव सर्व हि विदितं तव । “भगवन्! इसीलिये आपके रहते हुए भी हम अपने ओछेपनके कारण प्रलाप करते हैं ->छोटे मुँह बड़ी बात कर रहे हैं। देव! पृथ्वीपर या स्वर्गमें कोई भी ऐसी आश्वर्यकी बात नहीं है
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເທວະ, ບໍ່ວ່າຢູ່ເທິງສະຫວັນ ຫຼື ຢູ່ເທິງພື້ນດິນ, ທຸກສິ່ງລ້ວນເປັນທີ່ຮູ້ແຈ້ງແກ່ພຣະອົງ. ບໍ່ມີສິ່ງອັນນ່າພິສົດ ຫຼື ນ່າພິລຶກໃດໆ—ທັງໃນໂລກມະນຸດ ແລະ ໃນໂລກເທວະ—ທີ່ຢູ່ນອກເໜືອຄວາມຮູ້ຂອງພຣະອົງ».
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to reconcile profound grief with dharmic meaning: Gaṅgā’s lament emphasizes loss and perceived injustice, while Kṛṣṇa reframes the event as voluntary yogic departure and cosmic identity (Vasu), redirecting emotion toward normative acceptance.
The chapter teaches that disciplined inner control (yoga) and correct ritual action can coexist: bodily conditions and death are portrayed as governable within dharma, and communal stability is maintained through rites and doctrinal interpretation.
While not a formal phalaśruti, the narrative implicitly valorizes understanding yogic restraint, righteous death, and funerary dharma as spiritually stabilizing knowledge that transforms grief into a structured, tradition-consistent response.