Adhyaya 147
Pratyakṣa–Āgama–Ācāra: Doubt, Proof, and the Practice of Dharma (प्रत्यक्ष–आगम–आचारविचारः)
Upa-parva: Pramāṇa–Ācāra–Dharma Vicāra (Epistemic Inquiry on Dharma)
Vaiśaṃpāyana reports that after Kṛṣṇa’s preceding remarks, Yudhiṣṭhira again questions Bhīṣma about dharma-determination: whether perception (pratyakṣa) or transmitted authority (āgama) is causal/decisive in arriving at a conclusion. Bhīṣma asserts that doubt is easy but decisive certainty is difficult because the domain contains vast seen-and-heard materials that generate competing views. He critiques those who absolutize perception and declare non-existence or uncertainty as final, characterizing such conclusions as immature when detached from disciplined inquiry. He suggests that if one insists on a single “cause,” it is attainable only through sustained, methodical effort over long time, implying the limits of quick reasoning. Yudhiṣṭhira then frames the triad—Veda/śruti, perception, and ācāra—as pramāṇas and asks how dharma can be one if proofs are three. Bhīṣma answers that dharma is one, expressed in three modes, and instructs Yudhiṣṭhira to follow the stated threefold path without corrosive over-argumentation. He distills a practical ethical core—ahiṃsā, satya, akrodha, and dāna—as sanātana-dharma, and advises reverence toward learned brāhmaṇas as guides, while warning against those who manufacture disputes by treating non-proof as proof.
Chapter Arc: पार्वती जिज्ञासा करती हैं—हे शंकर! जो नियमपूर्वक वानप्रस्थ-व्रत धारण कर पवित्र देशों में रहते हैं, उनके पुण्य-विधान और फल क्या हैं? → महादेव वानप्रस्थ-धर्म की कठोरता और सूक्ष्म मर्यादाएँ खोलते हैं—एकाग्रता, शौच, त्रेताग्नि-शरण, यज्ञपात्रों की सादगी, सर्वभूत-दया, और ‘स्वशरीरोपजीविषु’—अपने ही शरीर को तपाकर जीवन-यापन। साथ ही, विविध व्रत-मार्गों के भिन्न-भिन्न लोक-फल (इन्द्रलोक, वरुणलोक आदि) का संकेत देकर साधक के सामने विकल्पों का भार रख देते हैं। → धर्म का शिखर-निष्कर्ष उभरता है—‘सर्वभूतानुकम्पी’ और ‘सर्वभूतार्जवव्रत’ वही है जो वास्तव में धर्म से युक्त है; और जो सब कुछ त्यागकर दीक्षा ले ‘वीराध्वान’ (वीरों का पथ/कठोर तप-मार्ग) पकड़ता है, उसके लिए सनातन लोक सुनिश्चित हैं। → शिव व्रतों के फल को क्रमबद्ध करते हैं—दीक्षा, शुचिता, संयम, नियत आहार/अनशन, वेदी-शयन आदि से दिव्य भोग, विमान-गमन, इन्द्रलोक में निरामय आनंद; और कुछ विशेष दीक्षाओं में देह-त्याग से विशिष्ट लोक (स्वर्ग, वरुणलोक) की प्राप्ति। संदेश स्पष्ट होता है: फल-भेद कर्म-भेद से है, पर धर्म का मूल करुणा और सरलता है। → पार्वती के प्रश्न का विस्तार स्वाभाविक बनता है—इन विविध लोक-फलों में ‘श्रेष्ठ’ कौन-सा है, और क्या फल-आकांक्षा स्वयं व्रत की शुद्धि को घटाती है?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १०६३ “लोक मिलाकर कुल २२१३ “लोक हैं) न#फ्जमआा न (0) आफजअत+- > यहाँ आचार्य नीलकण्ठके मतमें श्मशान शब्दसे काशीका महाश्मशान ही गृहीत होता है। इसीलिये वहाँ शवके दर्शनसे शिवके दर्शनका फल माना जाता है। - कुछ लोग दूध पीनेके समय बछड़ोंके मुँहमें लगे हुए फेनको ही वह अमृत मानते हैं
ນາງອຸມາ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະເຈົ້າ! ບັນດາມະຫາຕະມະ ຜູ້ຢູ່ປ່າ (ວານະປຣັສຖະ) ຜູ້ມີໃຈໝັ້ນຄົງ ແລະຮັກສາວຣະຕະດ້ວຍວິໄນ ອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນອັນຮື່ນຮົມ—ຕາມຝັ່ງແມ່ນ້ຳອັນງາມ, ໃນຫວ່າງຫຸບເຂົາ ແລະໃກ້ນ້ຳຕົກ, ໃນພົງພຸ່ມຕາມຝັ່ງລຳທານທີ່ໄຫຼ, ເທິງພູ ແລະໃນປ່າ—ເລືອກສະຖານທີ່ບໍລິສຸດ ອຸດົມດ້ວຍໝາກໄມ້ ແລະຮາກໄມ້ ເພື່ອປະຕິບັດທັມ».
Verse 2
देशेषु च पवित्रेषु फलवत्सु समाहिता: । मूलवत्सु च मेध्येषु वसन्ति नियतव्रता:
ພຣະມະຫາເທວະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດານັກບຳເນັດຜູ້ມີວິໄນ ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະ ແລະຮວບຮວມໃຈໃຫ້ເປັນຈຸດດຽວ ອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນອັນສັກສິດ—ບ່ອນທີ່ອຸດົມດ້ວຍໝາກໄມ້ ແລະຮາກໄມ້, ແລະເປັນສະຖານທີ່ບໍລິສຸດທີ່ຊຳລະຈິດ. ວິຖີຊີວິດຂອງເຂົາເຈົ້າເປັນໄປດ້ວຍການສຳລວມ ແລະການເລືອກສິ່ງແວດລ້ອມຢ່າງຈົ່ງໃຈ ເພື່ອໜຸນໃຈໃຫ້ແຈ້ງໃສ ແລະການປະຕິບັດທັມ».
Verse 3
तेषामपि विधिं पुण्यं श्रोतुमिच्छामि शड्कर । वानप्रस्थेषु देवेश स्वशरीरोपजीविषु
ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຈະຟັງວິທີອັນເປັນກຸສົນຂອງພວກວານະປຣັສຖະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ, ໂອ ຊັງກະຣະ. ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະ! ບັນດາມະຫາຕະມະ ວານະປຣັສຖະ ດຳລົງຊີວິດໂດຍອົດທົນຄວາມລຳບາກແກ່ຮ່າງກາຍຂອງຕົນ; ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຢາກຟັງໜ້າທີ່ ຫຼືຂໍ້ວິໄນອັນບໍລິສຸດທີ່ເຂົາເຈົ້າຄວນປະຕິບັດ.
Verse 4
श्रीमहेश्वर उवाच वानप्रस्थेषु यो धर्मस्तं मे शूणु समाहिता । श्रुत्वा चैकमना देवि धर्मबुद्धिपरा भव
ພຣະສີມະເຫສວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ, ຈົ່ງຟັງຈາກເຮົາດ້ວຍໃຈທີ່ສະຫງົບ ແລະຮວບຮວມ ເຖິງທັມທີ່ກຳນົດໄວ້ສຳລັບຄົນຄອບຄົວ ແລະວານະປຣັສຖະ. ເມື່ອຟັງແລ້ວ ຈົ່ງເຮັດໃຈໃຫ້ເປັນອັນດຽວ ແລະວາງປັນຍາຂອງເຈົ້າໃຫ້ໝັ້ນຄົງໃນທັມ».
Verse 5
संसिद्धिर्नियमै: सद्धिर्वनवासमुपागतै: । वानप्रस्थैरिदं कर्म कर्तव्यं शूणु यादूशम्,नियमोंका पालन करके सिद्ध हुए वनवासी साधु वानप्रस्थोंको यह कर्म करना चाहिये। कैसा कर्म? यह बताता हूँ, सुनो
ພຣະສີມະເຫສວະ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມສຳເລັດບັງເກີດຈາກນິຍະມະ ແລະວິໄນ ຂອງຜູ້ດີຜູ້ມີຄຸນ ຜູ້ເຂົ້າສູ່ການຢູ່ປ່າ. ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາວານະປຣັສຖະຄວນປະຕິບັດໜ້າທີ່ນີ້. ຈົ່ງຟັງເຖິງວ່າໜ້າທີ່ນັ້ນເປັນແນວໃດ».
Verse 6
(भूत्वा पूर्व गृहस्थस्तु पुत्रानृण्यमवाप्य च । कलत्रकार्य संतृप्प कारणात् संत्यजेद् गृहम् ।।
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ບຸກຄົນຄວນຢູ່ເປັນຄົນຄອບຄົວກ່ອນ ແລະຊຳລະໜີ້ຕໍ່ບັນພະບຸລຸດໂດຍການມີບຸດ ພ້ອມທັງສຳເລັດພາລະກິດທີ່ເກີດຈາກພັນລະຍາ ແລະຊີວິດເຮືອນ. ແລ້ວເພື່ອບັນລຸທຳ ຈຶ່ງຄວນລະທິ້ງເຮືອນ. ເຮັດໃຈໃຫ້ໝັ້ນຄົງດ້ວຍຄວາມອົດທົນ ແລະດຳເນີນດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈອັນແນ່ວແນ່ ຈຶ່ງອອກໄປຢູ່ປ່າ—ບໍ່ມີຊັບສິນ ແລະຢູ່ລຳພັງ ຫຼືພາພັນລະຍາໄປດ້ວຍ—ເຂົ້າສູ່ວິໄນຂອງວານະປຣັສຖະ ເປັນການຜັນຈາກໜ້າທີ່ໂລກີໄປສູ່ການປະຕິບັດທາງຈິດວິນຍານຢ່າງມີຈັນຍາບັນ.
Verse 7
उन्हें दिनमें तीन बार स्नान, पितरों और देवताओंका पूजन, अग्निहोत्र तथा विधिवत् यज्ञ करने चाहिये ।।
ມະເຫສະວະຣະສອນເຖິງຊີວິດແລະວິໄນຂອງຜູ້ຢູ່ປ່າ (ວານະປຣັສຖະ): ຄວນດຳລົງຊີວິດດ້ວຍເຂົ້ານີວາຣາ ແລະຜົນໄມ້ກັບຮາກຫົວ. ແລະເພື່ອບຳລຸງຮ່າງກາຍ—ໃຫ້ມີຄວາມຊຸ່ມຊື່ນພໍດີ ແລະເພື່ອການໃຊ້ສອຍທີ່ຈຳເປັນ—ອາດໃຊ້ນ້ຳມັນເຊັ່ນ ນ້ຳມັນອິງກຸດ ແລະນ້ຳມັນລະຫຸ່ງ (castor). ຈຸດໝາຍຄືການດຳລົງຊີວິດຢ່າງສຳລວມ ແລະຢູ່ໃນກົດລະບຽບ ເພື່ອໜຸນສົ່ງພາລະທຳ ໂດຍບໍ່ຫຼົງໄຫຼໃນຄວາມເພີດເພີນ.
Verse 8
योगचर्याकृतैः: सिद्धै: कामक्रोधविवर्जिति: । वीरशय्यामुपासद्धिर्वीरस्थानोपसेविभि:
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ຄວນປະພຶດວິໄນແຫ່ງໂຍຄະ ແລະດ້ວຍການຝຶກຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຈຶ່ງບັນລຸຄວາມສຳເລັດໃນນັ້ນ. ຕ້ອງລະຄວາມໃຄ່ປາຖະໜາ ແລະຄວາມໂກດ. ຕັ້ງຢູ່ໃນທ່າວີຣາສະນະ ແລະຮັບເອົາ ‘ຕຽງຂອງວີຣະ’ ອັນອົດທົນ ຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນກ້າຫານ—ປ່າໃຫຍ່ໜາແໜ້ນ—ເພື່ອປູກຝັງຄວາມໝັ້ນຄົງ ຄວາມສຳລວມ ແລະອຳນາດພາຍໃນ.”
Verse 9
युक्तैयोंगवहै: सद्धिग्रीष्मे पजचतपैस्तथा । मण्डूकयोगनियतैर्यथान्यायं निषेविभि:
ມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: “ດ້ວຍວິໄນທີ່ຖືກຕ້ອງອັນນຳພາໄປສູ່ໂຍຄະ ຄວນມຸ່ງໝັ້ນຝຶກດ້ວຍໃຈທີ່ຈົດຈໍ່. ໃນຄວາມຮ້ອນແຫ່ງລະດູຮ້ອນ ຜູ້ຢູ່ປ່າຜູ້ດີເລີດຄວນປະພຶດຕະປະ ‘ໄຟຫ້າ’. ອີກທັງຄວນອົດທົນປະຕິບັດ ‘ມັນດູກະ-ໂຍຄະ’ (ທ່າກົບ) ຕາມກົດລະບຽບ ດັ່ງທີ່ສອນໃນປະເພນີຫະຖະໂຍຄະ; ແລະການໃຊ້ສອຍ ຫຼືການບໍລິໂພກສິ່ງໃດໆ ຄວນເຮັດແຕ່ພຽງຕາມຄວາມຍຸດຕິທຳ ແລະຄວາມເໝາະສົມ.”
Verse 10
वीरासनरतैर्नित्यं स्थण्डिले शयनं तथा । शीततोयाग्नियोगश्न चर्तव्यो धर्मबुद्धिभि:
ມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: “ຄວນຮັກສາທ່າວີຣາສະນະເປັນນິດ ແລະນອນຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ. ຜູ້ທີ່ມີປັນຍາຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ຄວນປະພຶດວິໄນ ‘ນ້ຳເຢັນແລະໄຟ’ ດ້ວຍ—ນັ້ນແມ່ນຕະປະຕາມລະດູ: ຄືນລະດູໜາວ ນັ່ງຫຼືຢືນໃນນ້ຳເຢັນ; ລະດູຝົນ ນອນກາງແຈ້ງ; ແລະລະດູຮ້ອນ ອົດທົນ ‘ໄຟຫ້າ’.”
Verse 11
अब्भक्षेवायुभक्षैश्न शैवलोत्तरभोजनै: । अश्मकुट्टैस्तथा दान्तै: सम्प्रक्षालैस्तथापरै:
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ບາງຄົນດຳລົງຊີວິດດ້ວຍນ້ຳຢ່າງດຽວ; ບາງຄົນດັ່ງກິນແຕ່ລົມ; ອື່ນໆອາໄສສາຫຼ່າຍ ແລະອາຫານອັນບາງເບົາຄ້າຍກັນ. ບາງຄົນອົດທົນຕະປະສະຍາດັ່ງຄຽວຫີນ; ອື່ນໆດຳລົງດ້ວຍການຂົມອາລົມ ແລະຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍການລ້າງຊຳລະຊ້ຳໆ ແລະວິໄນອື່ນໆ».
Verse 12
वे वायु अथवा जल पीकर रहें। सेवारका भोजन करें। पत्थरसे अन्न या फलको कूँचकर खायाँ अथवा दाँतोंसे चबाकर ही भक्षण करें। सम्प्रक्षालके नियमसे रहें अर्थात् दूसरे दिनके लिये आहार संग्रह करके न रखें ।।
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ເຂົາເຈົ້າດຳລົງດ້ວຍການດື່ມລົມ ຫຼືນ້ຳ, ຫຼືຮັບປະທານແຕ່ສິ່ງທີ່ໄດ້ມາຈາກການຮັບໃຊ້. ໃຫ້ກິນເຂົ້າ ຫຼືໝາກໄມ້ ຫຼັງຈາກບົດດ້ວຍຫີນ, ຫຼືບໍ່ຢງນັ້ນກໍໃຫ້ກິນໂດຍຄຽວດ້ວຍແຂ້ວເທົ່ານັ້ນ. ໃຫ້ດຳລົງຕາມກົດ ‘ສຳປຣັກສາລະກະ’—ຄືບໍ່ເກັບອາຫານໄວ້ສຳລັບມື້ຕໍ່ໄປ. ນຸ່ງຜ້າຂາດແລະເປືອກໄມ້, ຫົ່ມກາຍດ້ວຍໜັງກວາງ, ແລ້ວຈຶ່ງເດີນທາງ—ເຊັ່ນ ການໄປຈາລິກທີ່ສັກສິດ—ແຕ່ໃນເວລາອັນຄວນ, ເພື່ອທຳມະ, ແລະຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ».
Verse 13
वननित्यैर्वनचरैर्वनस्थैर्वनगोचरै: । वन॑ गुरुमिवासाद्य वस्तव्यं वनजीविभि:
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍປ່າ ຄວນໃຫ້ປ່າເປັນເຮືອນອັນຖາວອນ—ເຄື່ອນໄຫວໃນປ່າ, ພັກອາໄສໃນປ່າ, ແລະເດີນຕາມເສັ້ນທາງຂອງປ່າ. ເຂົ້າຫາປ່າດັ່ງເຂົ້າຫາຄູບາອາຈານ, ໃຫ້ອາໄສພຶ່ງພາມັນ ແລະດຳລົງຊີວິດຢູ່ນັ້ນ».
Verse 14
तेषां होमक्रिया धर्म: पठचयज्ञनिषेवणम् | भागं च पजञ्चयज्ञस्य वेदोक्तस्यथानुपालनम्
ສຳລັບຜູ້ຢູ່ປ່າ ໜ້າທີ່ອັນຊອບທຳແມ່ນການປະກອບພິທີບູຊາໄຟ (ໂຮມ) ແລະການປະຕິບັດຍັດຍະປະຈຳວັນຕາມທີ່ກຳນົດໄວ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ເຂົາເຈົ້າຄວນຮັກສາຍັດຍະຫ້າປະການຕາມພຣະເວດ (pañca-yajña) ຢ່າງບໍ່ຂາດ ໂດຍແບ່ງສ່ວນແລະຈັດລຳດັບໃຫ້ຖືກຕ້ອງ—ເພື່ອຄ້ຳຈຸນລະບຽບອັນສັກສິດດ້ວຍພິທີວິໄນແລະການສຶກສາ.
Verse 15
अष्टमीयज्ञपरता चातुर्मास्यनिषेवणम् । पौर्णमासादयो यज्ञा नित्ययज्ञस्तथैव च
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: «ສຳລັບວານະປຣັສຖະ (vānaprastha) ຜູ້ຢູ່ປ່າ, ວິໄນອັນຄວນແມ່ນນີ້: ໃຫ້ໝັ້ນໃນຍັດຍະອັສຕະມີ (Aṣṭamī) —ພິທີ Aṣṭakā ທີ່ປະກອບໃນວັນຈັນທຣະຄະຕິທີ 8; ໃຫ້ຮັກສາວຣະຕະຈາຕຸຣມາສຍະ (Cāturmāsya) ຕາມລະດູ; ແລະໃຫ້ປະກອບພິທີເລີ່ມຈາກ Paurṇamāsa ຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ ພ້ອມທັງຍັດຍະປະຈຳວັນອັນຈຳເປັນ. ດ້ວຍວິທີນີ້, ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະ ແລະການນະມັດສະການທີ່ຖືກລະບຽບ ຈະເປັນຮາກຖານຈິດທຳຂອງຊີວິດວານະປຣັສຖະ».
Verse 16
विमुक्ता दारसंयोगैरविमुक्ता: सर्वसंकरै: । विमुक्ता: सर्वपापैश्न चरन्ति मुनयो वने,वानप्रस्थ मुनि स्त्री-समागम, सब प्रकारके संकर तथा सम्पूर्ण पापोंसे दूर रहकर वनमें विचरते रहते हैं
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ບຳເນັດທັງຫຼາຍ ພົ້ນຈາກການຄົວເຮືອນແລະການສົມສັມພັນສາມີພັນລະຍາ ບໍ່ຕິດພັນກັບຄວາມປົນເປື້ອນ ຫຼືຄວາມສັບສົນທາງສິນທຳໃດໆ ແລະພົ້ນຈາກບາບທັງປວງ ຈຶ່ງພາກັນທ່ອງໄປໃນປ່າ. ດັ່ງນັ້ນ ວິໄນຂອງຜູ້ຢູ່ປ່າ (vānaprastha) ແມ່ນການສຳລວມ, ຄວາມບໍລິສຸດໃນການປະພຶດ, ແລະການຖອນຕົວຈາກພັນທະເຮືອນ».
Verse 17
खुग्भाण्डपरमा नित्यं त्रेताग्निशरणा: सदा | सन्त: सत्पथनित्या ये ते यान्ति परमां गतिम्
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຖືວ່າເຄື່ອງບູຊາອັນສັກສິດຂອງຕົນເປັນສິ່ງສູງສຸດ, ຜູ້ໃດພຶ່ງພາໄຟພິທີວິເທດທັງສາມຢູ່ເສມອ, ຜູ້ໃດຂະຫຍັນບຳລຸງຮັກສາໄຟນັ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ແລະຍືນຢັນເດີນຕາມທາງຂອງຄົນດີ—ຄົນດີຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນໃນທຳຂອງຕົນນັ້ນ ຈະໄດ້ບັນລຸສະພາບສູງສຸດ».
Verse 18
ब्रह्मलोक॑ महापुण्यं सोमलोकं च शाश्वतम् । गच्छन्ति मुनयः सिद्धा: सत्यधर्मव्यपाश्रया:,वे मुनि सत्यधर्मका आश्रय लेनेवाले और सिद्ध होते हैं, अतः महान् पुण्यमय ब्रह्मलोक तथा सनातन सोमलोकमें जाते हैं
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ບັນດາມຸນີ—ຜູ້ສຳເລັດພົນ (siddha) ຜູ້ອາໄສຄວາມຈິງ (satya) ແລະທຳ (dharma)—ຈະໄປຮອດໂລກພຣະພຣະຫມາ (Brahmaloka) ອັນເປັນບຸນຍິ່ງ, ແລະໂລກພຣະໂສມ (Somaloka) ອັນຖາວອນ.»
Verse 19
एष धर्मो मया देवि वानप्रस्थाश्रित: शुभ: । विस्तरेणाथ सम्पन्नो यथास्थूलमुदाह्वत:
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ, ທຳອັນເປັນມົງຄຸນນີ້ ອັນເປັນຂອງຂັ້ນຜູ້ຢູ່ປ່າ (vānaprastha) ຂ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ຢ່າງຄົບຖ້ວນຕາມລາຍລະອຽດ. ບັດນີ້ ຂ້າໄດ້ປະກາດມັນໃນຮູບແບບກວ້າງໆ ໂດຍສັງລວມ.»
Verse 20
देवि! यह मैंने तुम्हारे निकट विस्तारयुक्त एवं मंगलमय वानप्रस्थधर्मका स्थूलभावसे वर्णन किया है ।। उमोवाच भगवन् सर्वभूतेश सर्वभूतनमस्कृत । यो धर्मो मुनिसंघस्य सिद्धिवादेषु तं वद
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ເທວີເອີຍ, ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ເຈົ້າຟັງ ຢ່າງລະອຽດ ແລະເປັນມົງຄຸນ ເຖິງວິໄນຂອງຜູ້ຢູ່ປ່າ (vānaprastha) ໂດຍຍົກເປັນແນວກວ້າງໆ.» ອຸມາກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ, ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ, ຜູ້ທີ່ສັດທັງປວງນົບນ້ອມ—ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າ ເຖິງທຳຂອງສະພາມຸນີ ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳສອນວ່າດ້ວຍການບັນລຸຜົນທາງວິນຍານ.»
Verse 21
उमादेवी बोलीं--भगवन्! सर्वभूतेश्वर! समस्त प्राणियोंद्वारा वन्दित महेश्वर! ज्ञानगोष्ठियोंमें मुनि-समुदायका जो धर्म निश्चित किया गया है, उसे बताइये ।।
ນາງ ອຸມາເທວີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ປະເສີດ! ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ! ໂອ ມະເຫສະວະຣະ ຜູ້ທີ່ສັດທັງຫມົດນົບນ້ອມ—ຂໍພຣະອົງຊີ້ແຈງກົດແຫ່ງທຳ ທີ່ສະພາມຸນີໄດ້ກຳນົດໃນການສົນທະນາວ່າດ້ວຍປັນຍາວິນຍານ. ໃນຫມູ່ຜູ້ທີ່ຖືກກ່າວວ່າສຳເລັດສົມບູນໃນຄຳສອນເລື່ອງການບັນລຸ ແລະໃນຫມູ່ດາບສີຢູ່ປ່າ ບາງຄົນທ່ອງທ່ຽວຕາມໃຈຄົນດຽວ ບາງຄົນຢູ່ຮ່ວມກັບເມຍ. ທຳຂອງຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນເຂົ້າໃຈຢ່າງໃດ?»
Verse 22
श्रीमहेश्वर उवाच स्वैरिणस्तपसा देवि सर्वे दारविहारिण: । तेषां मौण्ड्यं कषायश्न वासे रात्रिश्न कारणम्
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ, ດາບສີຜູ້ຢູ່ປ່າເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ລ້ວນປະກອບຕະປະສະຍາ. ໃນຫມູ່ເຂົາ ບາງຄົນທ່ອງທ່ຽວຕາມໃຈ (ບໍ່ຮັກສາເມຍ) ແລະບາງຄົນຢູ່ຮ່ວມກັບເມຍຂອງຕົນ. ຜູ້ທີ່ທ່ອງທ່ຽວຕາມໃຈ ມີເຄື່ອງໝາຍແມ່ນໂກນຜົມ ແລະນຸ່ງຜ້າສີກາສາຍ. ສ່ວນຜູ້ຢູ່ກັບເມຍ ຍາມຄ່ຳຄືນຈະພັກຢູ່ໃນອາສຣົມຂອງຕົນ»
Verse 23
त्रिकालमभिषेक श्न होत्र॑ त्वृषिकृतं महत् । समाधिसत्पथस्थानं यथोद्दिष्टनिषेवणम्
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ສຳລັບມຸນີ ທັງສອງປະເພດ ນີ້ແມ່ນໜ້າທີ່ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະສືບທອດມາແຕ່ໂບຮານ: ໃຫ້ອາບນ້ຳດ້ວຍນ້ຳໃນສາມຍາມຂອງວັນ, ຮັກສາໄຟບູຊາ ແລະຖວາຍອາຫຸຕິ, ຝຶກສະມາທິ, ຕັ້ງຢູ່ໃນທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ, ແລະປະຕິບັດວິໄນທີ່ຄຳພີກຳນົດ»
Verse 24
ये च ते पूर्वकथिता धर्मास्ते वनवासिनाम् | यदि सेवन्ति धर्मास्तानाप्रुवन्ति तप:फलम्
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຫນ້າທີ່ແຫ່ງທຳຂອງຜູ້ຢູ່ປ່າ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແກ່ເຈົ້ານັ້ນ—ຖ້າເຂົາປະຕິບັດ ແລະຮັກສາທຳເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ ເຂົາຈະໄດ້ຮັບຜົນອັນເຕັມສ່ວນຂອງຕະປະສະຍາ»
Verse 25
ये च दम्पतिधर्माण: स्वदारनियतेन्द्रिया: । चरन्ति विधिवद् दृष्टं तदनुकालाभिगामिन:
ມະຫາເທວະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຮັກສາທຳແຫ່ງຊີວິດຄູ່, ຄວບຄຸມອິນຊີຂອງຕົນຕໍ່ເມຍອັນຊອບທຳຂອງຕົນ, ປະຕິບັດຈັນຍາຕາມພຣະເວດຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ແລະເຂົ້າຫາເມຍພຽງແຕ່ໃນລະດູການອັນສົມຄວນ—ຄົນຄອບຄົວຜູ້ມີທຳເຊັ່ນນັ້ນ ຈະໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງການປະຕິບັດຕາມທຳທີ່ພວກຣິສີສອນ. ຜູ້ມີສາຍຕາເຫັນທຳ ບໍ່ຄວນຫຼົງເສບສຸກພຽງເພາະຕັນຫາ»
Verse 26
तेषामृषिकृतो धर्मो धर्मिणामुपपद्यते । न कामकारात् कामोडन्य: संसेव्यो धर्मदर्शिभि:
ສໍາລັບຜູ້ທີ່ດໍາລົງຊີວິດຕາມທໍາ ຂໍ້ປະພຶດທີ່ບັນດາລະສີວາງໄວ້ ຍ່ອມເໝາະສົມແທ້ ແລະໃຫ້ຜົນ. ຜູ້ເຫັນທໍາຢ່າງແຈ້ງ ບໍ່ຄວນໄລ່ຫາຄວາມເພີດເພີນດ້ວຍຄວາມຢາກຫຼືຄວາມຫວັງລ້ວນໆ; ການປະພຶດຕາມຕັນຫາບໍ່ຄວນຖືເປັນວິຖີຊີວິດ.
Verse 27
सर्वभूतेषु यः सम्यग् ददात्यभयदक्षिणाम् । हिंसादोषविमुक्तात्मा स वै धर्मेण युज्यते,जो हिंसादोषसे मुक्त होकर सम्पूर्ण प्राणियोंको अभयदान कर देता है, उसीको धर्मका फल प्राप्त होता है
ມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດກໍຕາມ ທີ່ໃຫ້ ‘ທານແຫ່ງຄວາມບໍ່ຢ້ານ’ ແກ່ສັດທັງປວງຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະມີໃຈພົ້ນຈາກຄວາມຜິດແຫ່ງການເບຍບຽນ—ຜູ້ນັ້ນແທ້ຈິງຈຶ່ງຜູກພັນກັບທໍາ ແລະໄດ້ຮັບຜົນຂອງມັນ.”
Verse 28
सर्वभूतानुकम्पी यः सर्वभूतार्जवव्रत: । सर्वभूतात्मभूतश्न स वै धर्मेण युज्यते
ມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດທີ່ເມດຕາກະລຸນາຕໍ່ສັດທັງປວງ, ຖືພຣະວິນັຍແຫ່ງຄວາມຕົງຕໍ່ໃນການປະພຶດຕໍ່ສັດທັງຫມົດ, ແລະເຫັນສັດທັງປວງດ້ວຍຈິດວ່າເປັນຕົນເອງ—ຜູ້ນັ້ນແທ້ຈິງຈຶ່ງຮ່ວມກັບທໍາ ແລະມີຜົນຂອງມັນ.”
Verse 29
सर्ववेदेषु वा स्नान सर्वभूतेषु चार्जवम् । उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते
ມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: “ຈະເຮັດພິທີອາບນ້ໍາຊໍາລະທີ່ວີດາທັງປວງກໍານົດໄວ້ ຫຼືຈະປະພຶດຄວາມຕົງຕໍ່ຕໍ່ສັດມີຊີວິດທັງຫມົດ—ສອງຢ່າງນີ້ອາດຖືວ່າເທົ່າກັນ; ແຕ່ຄວາມຕົງຕໍ່ (ຄວາມຊື່ສັດສຸດຈິດ) ສູງກວ່າ.”
Verse 30
चारों वेदोंमें निष्णात होना और सब जीवोंके प्रति सरलताका बर्ताव करना--ये दोनों एक समान समझे जाते हैं अथवा सरलताका ही महत्त्व अधिक माना जाता है ।।
ມະຫາເທວະສອນວ່າ: ຄວາມຕົງຕໍ່ເອີ້ນວ່າ “ທໍາ” ແລະຄວາມຄົດຄ້ຽວເອີ້ນວ່າ “ອະທໍາ”. ຜູ້ທີ່ຜູກພັນກັບຄວາມຈິງໃຈ ແລະຄວາມງ່າຍຊື່ໃນການປະພຶດ ຍ່ອມສອດຄ່ອງກັບທໍາໃນໂລກນີ້ ແລະຄວນແກ່ການຮັບຜົນຂອງມັນ. ນ້ໍາໜັກທາງຈັນຍາຂອງຄວາມຕົງຕໍ່ພາຍໃນນີ້ ຖືວ່າເທົ່າກັນ—ຫຼືສູງກວ່າ—ການຊໍານານແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວໃນວີດາທັງສີ່.
Verse 31
आर्जवे तु रतो नित्यं वसत्यमरसंनिधौ । तस्मादार्जवयुक्त: स्याद् य इच्छेद् धर्ममात्मन:
ຜູ້ໃດທີ່ອຸທິດໃຈຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີໃນຄວາມຕົງຕໍ່ (ārjava) ຜູ້ນັ້ນດັ່ງຢູ່ໃນພຣະພັກຂອງເທວະດາ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ໃດປາດຖະນາຈະໄດ້ຮັບຜົນແທ້ຂອງທຳມະຂອງຕົນ ຄວນຝຶກຝົນການປະພຶດທີ່ງ່າຍດາຍ ຊື່ສັດ ແລະບໍ່ມີອຸບາຍກົນ.
Verse 32
क्षान्तो दान्तो जितक्रोधो धर्मभूतो विहिंसक: । धर्मे रतमना नित्यं नरो धर्मेण युज्यते,क्षमाशील, जितेन्द्रिय, क्रोधविजयी, धर्मनिष्ठ, अहिंसक और सदा धर्मपरायण मनुष्य ही धर्मके फलका भागी होता है
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ຜູ້ຊາຍທີ່ອົດທົນ, ຄວບຄຸມຕົນເອງ, ຊະນະຄວາມໂກດ, ມີທຳມະເປັນສັນດານ ແລະບໍ່ເບື່ອນບາດ—ຜູ້ທີ່ໃຫ້ໃຈຢູ່ກັບທຳມະເປັນນິດ—ຜູ້ນັ້ນແທ້ຈິງແມ່ນຜູ້ຖືກຜູກພັນກັບທຳມະ ແລະເປັນຜູ້ມີສິດໃນຜົນຂອງມັນ.
Verse 33
व्यपेततन्द्रिर्धर्मात्मा शकत्या सत्पथमाश्रित: । चारित्रपरमो बुद्धो ब्रह्मभूयाय कल्पते
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດທີ່ປະຖິ້ມຄວາມເກີດຄ້ານ, ມີໃຈຢູ່ກັບທຳມະ, ຍຶດເອົາເສັ້ນທາງອັນສູງສົ່ງຕາມກຳລັງຂອງຕົນ, ແລະເປັນຜູ້ເລີດໃນຈັນຍາບັນແລະປັນຍາ—ຜູ້ນັ້ນສົມຄວນຈະເຖິງພາວະແຫ່ງພຣະພຣະຫມັນ (Brahman).
Verse 34
उमोवाच (एषां यायावराणां तु धर्ममिच्छामि मानद । कृपया परया<<विष्टस्तन्मे ब्रूहि महेश्वर ।।
ນາງອຸມາເວົ້າວ່າ: «ໂອ ມະເຫສະວະຣະ ຜູ້ປະທານກຽດແກ່ທຸກຜູ້! ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຈະຟັງທຳມະຂອງຍາຍາວະຣະ (ນັກບວດພະເດີນທາງ). ຂໍພຣະອົງເມດຕາກ່າວໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້»។ ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ງາມ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍໃຈຕັ້ງໝັ້ນ. ນີ້ແມ່ນທຳມະຂອງຍາຍາວະຣະ: ດ້ວຍວຣະຕະແລະການອົດອາຫານ ກາຍຂອງເຂົາເຈົ້າຖືກຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ, ແລະເຂົາເຈົ້າອຸທິດໃຈໃນການອາບນ້ຳຕາມຕີຣຖະ (ທ່ານ້ຳສັກສິດ). ມີຄວາມໝັ້ນຄົງແລະຄວາມອົດທົນ, ຍຶດຖືວຣະຕະແຫ່ງຄວາມຈິງ, ເຂົາເຈົ້າຜອມລົງດ້ວຍການອົດອາຫານຄື່ງເດືອນແລະເຕັມເດືອນ, ພ້ອມທັງຈ້ອງມອງທຳມະເປັນນິດ. ອົດທົນຝົນ, ໜາວ, ແລະຮ້ອນ ເຂົາເຈົ້າປະຕິບັດຕະປະອັນຮຸນແຮງ; ແລະເມື່ອເວລາມາຮອດ (ຕາມກົດແຫ່ງການເວລາ) ເຂົາເຈົ້າຈາກໄປສູ່ສະຫວັນຂອງສັກຣະ (Śakra).»
Verse 35
राजानो राजतपूुत्राश्न निर्धना ये महाधना: । कर्मणा केन भगवनू् प्राप्रुवन्ति महाफलम्,भगवन्! जो राजा या राजकुमार हैं अथवा जो निर्धन या महाधनी हैं, वे किस कर्मके प्रभावसे महान् फलके भागी होते हैं?
ນາງອຸມາທູນຖາມວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ! ກະສັດແລະເຈົ້າຊາຍ—ທັງຜູ້ທຸກຍາກແລະຜູ້ມັ່ງຄັ່ງຢ່າງຫຼາຍ—ດ້ວຍກຳກັບການກະທຳປະເພດໃດ ຈຶ່ງໄດ້ເປັນຜູ້ມີສິດໃນຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່? ການກະທຳໃດທີ່ມີອຳນາດໃຫ້ຜົນກວ້າງໃຫຍ່ເຊັ່ນນັ້ນ?»
Verse 36
नित्यं स्थानमुपागम्य दिव्यचन्दनभूषिता: । केन वा कर्मणा देव भवन्ति वनगोचरा:,देव! वनवासी मुनि किस कर्मसे दिव्य स्थानको पाकर दिव्य चन्दनसे विभूषित होते हैं?
«ໂອ ພຣະເຈົ້າ! ດ້ວຍກຳປະເພດໃດ ບັນດາມຸນີຜູ້ຢູ່ປ່າ—ຜູ້ເດີນໄປມາໃນປ່າ—ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າເຖິງທີ່ຢູ່ອັນເທວະດາເປັນນິດ ແລະຖືກປະດັບດ້ວຍໄມ້ຈັນທະນາສະຫວັນ?»
Verse 37
एतन्मे संशयं देव तपश्चर्या55श्रितं शुभम् । शंस सर्वमशेषेण त्र्यक्ष त्रिपुरनाशन
«ໂອ ພຣະເຈົ້າ, ຄວາມສົງໄສໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຂ້າພະເຈົ້າ ກ່ຽວກັບຜົນອັນມົງຄຸນທີ່ອາໄສຕະປະສະຍາ (ການບຳເນັດ)। ໂອ ຜູ້ມີສາມຕາ, ຜູ້ທຳລາຍຕຣິປຸຣະ—ຂໍຈົ່ງບອກທຸກຢ່າງໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ບໍ່ໃຫ້ຂາດເຫຼືອ»
Verse 38
श्रीमहेश्वर उवाच उपवासतव्रतैर्दान्ता हाहिंस्रा: सत्यवादिन: । संसिद्धा: प्रेत्य गन्धर्वै: सह मोदन्त्यनामया:
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍວຣະຕະອົບວາສະ (ການອົດອາຫານ), ຄວບຄຸມຕົນ, ບໍ່ເບື່ອນບາດ, ແລະເວົ້າຄວາມຈິງ—ເມື່ອບັນລຸຄວາມສຳເລັດທາງຈິດວິນຍານແລ້ວ—ຫຼັງຄວາມຕາຍ ຈະຊື່ນບານໂດຍປາສະຈາກໂລກໄພແລະຄວາມໂສກ ຢູ່ຮ່ວມກັບພວກຄັນທະວະ»
Verse 39
मण्डूकयोगशयनो यथान्यायं यथाविधि । दीक्षां चरति धर्मात्मा स नागै: सह मोदते
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີທຳມະຈິດ ຜູ້ນອນຕາມກົດແລະວິທີທີ່ກຳນົດ ໃນທ່າທີ່ຮະຖະໂຍຄະເອີ້ນວ່າ ‘ມັນດູກະ-ໂຍຄະ’ ແລະຮັບດີກສາ (dīkṣā) ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈະໄປຮອດໂລກນາກ ແລະຊື່ນບານຢູ່ທີ່ນັ້ນກັບພວກນາກ»
Verse 40
शष्पं मृगमुखोच्छिष्टं यो मृगैः सह भक्षति । दीक्षितो वै मुदा युक्त: स गच्छत्यमरावतीम्
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຢູ່ໃນພິທີດີກສາ (ການຖືພຣະວຣະຕະອັນສັກສິດ) ແລະກິນດ້ວຍໃຈຊື່ນບານ ຮ່ວມກັບຝູງກວາງ ນາມຫຍ້າອ່ອນທີ່ເຫຼືອຈາກປາກກວາງ ຜູ້ນັ້ນຈະໄປຮອດອະມະຣາວະຕີ (ນະຄອນສະຫວັນ)»
Verse 41
जो मृगचर्या-व्रतकी दीक्षा ले मृगोंके मुखसे उच्छिष्ट हुई घासको प्रसन्नतापूर्वक उन्हींके साथ रहकर भक्षण करता है, वह मृत्युके पश्चात् अमरावतीपुरीमें जाता है ।।
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຮັບພິທີເຂົ້າວຣະຕະດຳລົງຊີວິດດັ່ງກວາງ ແລະຢູ່ຮ່ວມກັບພວກມັນດ້ວຍໃຈສະຫງົບ ກິນຫຍ້າທີ່ເຫຼືອຈາກປາກກວາງ ຫຼັງຕາຍຈະໄປສູ່ອະມະຣາວະຕີ—ນະຄອນສະຫວັນ. ອີກທັງ ນັກຕະປະຜູ້ຮັກສາວຣະຕະ ຜູ້ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍສາຫຼ່າຍ ຫຼືໃບໄມ້ແຫ້ງຫຼົ່ນ ແລະອົດທົນຄວາມໜາວທຸກມື້ ຈະບັນລຸຄະຕິອັນສູງສຸດ.
Verse 42
वायुभक्षो<म्बुभक्षो वा फलमूलाशनोडपि वा । यक्षेष्वैश्वर्यमाधाय मोदते5प्सरसां गणै:,जो वायु, जल, फल अथवा मूल खाकर रहता है, वह यक्षोंपर अपना प्रभुत्व स्थापित करके अप्सराओंके साथ आनन्द भोगता है
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: ບໍ່ວ່າຈະດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການກິນລົມ ຫຼືກິນນ້ຳ ຫຼືແມ່ນກິນໝາກໄມ້ແລະຮາກໄມ້ກໍຕາມ ນັກຕະປະຜູ້ນັ້ນ—ເມື່ອສ້າງອຳນາດເປັນເຈົ້າເຫນືອພວກຢັກສະ—ຈະຊື່ນບານຢູ່ກັບຫມູ່ອັບສະຣາທັງຫຼາຍ.
Verse 43
अग्नियोगवह्ो ग्रीष्मे विधिदृष्टेन कर्मणा । चीर्त्वा द्वादशवर्षाणि राजा भवति पार्थिव:
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດໃນລະດູຮ້ອນ ປະຕິບັດວິໄນ “ຫ້າໄຟ” ຕາມພິທີທີ່ຄຳພີກຳນົດ ແລະຮັກສາວຣະຕະນັ້ນຄົບສິບສອງປີ ຈະເກີດໃໝ່ເປັນກະສັດປົກຄອງແຜ່ນດິນ—ໄດ້ອຳນາດໂລກີຍເປັນຜົນແຫ່ງການຂັດເກົາຕົນຕາມວິໄນ.
Verse 44
आहारनियमं कुत्वा मुनिर्द्धादिशवार्षिकम् मरुं संसाध्य यत्नेन राजा भवति पार्थिव:
ພຣະສີຣີມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: ນັກບວດຜູ້ໃດຄວບຄຸມອາຫານຢ່າງເຂັ້ມງວດຄົບສິບສອງປີ ແລະຕໍ່ມາດ້ວຍຄວາມພາກພຽນບໍ່ຢຸດ ສຳເລັດຕະປະ “ມະຣຸ” —ຄືການບຳເນັດທີ່ລະທິ້ງແມ່ນແຕ່ນ້ຳ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ອຳນາດ ແລະເປັນກະສັດເທິງແຜ່ນດິນ.
Verse 45
स्थण्डिले शुद्धमाकाशं परिगृह्म समनन््ततः: । प्रविश्य च मुदा युक्तो दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: “ໃນພື້ນດິນທີ່ຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ຈົ່ງກຳນົດພື້ນທີ່ໂລ່ງແຈ້ງອັນສັກສິດໃຫ້ລ້ອມຮອບ ແລ້ວເຂົ້າໄປດ້ວຍໃຈຊື່ນບານແຕ່ມີວິໄນ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຄວນຮັບວຣະຕະດິກຊາອັນຍາວນານສິບສອງປີ.”
Verse 46
स्थण्डिलस्य फलान्याहुर्यानानि शयनानि च
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ເຂົາກ່າວກັນວ່າ ການຖືພຣະວິນັຍນອນຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ (sthaṇḍila) ຍ່ອມມີຜົນຂອງມັນເອງ—ເຊັ່ນ ພາຫະນະ ແລະ ຕຽງນອນ»។
Verse 47
आत्मानमुपजीवन् यो नियतो नियताशन:
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດດຳລົງຊີວິດໂດຍອາໄສຕົນເອງ—ມີວິໄນ ແລະ ຄວບຄຸມອາຫານ—ຜູ້ນັ້ນແມ່ນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນການສຳລວມ ແລະ ການພຶ່ງຕົນເອງ»។
Verse 48
आत्मानमुपजीवन दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्
«ດຳລົງຊີວິດໂດຍພຶ່ງຕົນເອງແຕ່ຜູ້ດຽວ, ຄວນຮັບພິທີດີກສາ (dīkṣā) ເປັນວຣະຕະຍາວ 12 ປີ»។
Verse 49
आत्मानमुपजीवन दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्
ພຣະມະເຫສະວະຣະປະກາດວ່າ: ຜູ້ໃດດຳລົງຊີວິດໂດຍພຶ່ງແຕ່ອາຕະມັນ, ດຳຮົງຊີວິດດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນ, ພົ້ນຈາກຄູ່ຕົວຕ້ານ (ສຸກ-ທຸກ) ແລະ ບໍ່ມີການຍຶດຖືຊັບສິນ, ຮັບວຣະຕະ-ດີກສາ 12 ປີ. ເມື່ອສິ້ນສຸດ, ໃຊ້ຫີນແຕກທະລຸຕີນຂອງຕົນ ແລະ ສະຫຼະກາຍດ້ວຍໃຈຕົນ, ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ເຖິງໂລກລັບ (Guhyaka-loka) ແລະ ເສວຍສຸກອັນປິຕິຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 50
अश्मना चरणोौ भित्त्वा गुह्॒ुकेषु स मोदते । साधयित्वा55त्मना>5>5त्मान निर्दधन्द्धो निष्परिग्रह:
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໃຊ້ຫີນແຕກທະລຸຕີນຂອງຕົນ ແລະ ປ່ອຍວາງກາຍ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຊື່ນບານຢູ່ທ່າມກາງພວກກູຫຍະກະ. ຜູ້ໃດພຶ່ງຕົນເອງໃນການດຳຮົງຊີວິດ, ພົ້ນຈາກຄູ່ຕົວຕ້ານ ແລະ ບໍ່ມີຊັບສິນ, ຖືວິໄນເປັນວຣະຕະ 12 ປີ; ແລະເມື່ອສິ້ນສຸດ, ໃຊ້ຫີນຈິ້ມແຕກຕີນຂອງຕົນ ແລະ ສະຫຼະກາຍ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ເຖິງໂລກກູຫຍະກະ ແລະ ເສວຍສຸກຢູ່ທີ່ນັ້ນ»។
Verse 51
चीर्व्वा द्वादशवर्षाणि दीक्षामेतां मनोगताम् । स्वर्गलोकमवाप्रोति देवैश्व सह मोदते,जो बारह वर्षोतक इस मनोगत दीक्षाका पालन करता है, वह स्वर्गलोकमें जाता और देवताओंके साथ आनन्द भोगता है
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະຕັດວ່າ: «ຜູ້ໃດຮັກສາດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ ພິທີດິກສາ/ວຣະຕະທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນໃຈນີ້ ຕະຫຼອດສິບສອງປີ ຈະໄດ້ເຖິງໂລກສະຫວັນ ແລະຊື່ນຊົມຢູ່ທີ່ນັ້ນຮ່ວມກັບເທວະດາ»។
Verse 52
आत्मानमुपजीवन् यो दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् । ह॒त्वाग्नौ देहमुत्सूज्य वह्विलोके महीयते
ມະເຫສະວະຣະຕັດວ່າ: «ຜູ້ໃດດຳລົງຊີວິດໂດຍອາໄສຕົນເອງ ຮັບຖືດິກສາວຣະຕະສິບສອງປີ ແລ້ວນຳຮ່າງກາຍຂອງຕົນຖວາຍເຂົ້າໄປໃນໄຟ ປ່ອຍວາງມັນເສຍ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງ ແລະມີກຽດໃນໂລກຂອງອັກນິ (ເທວະດາໄຟ)»។
Verse 53
यस्तु देवि यथान्यायं दीक्षितो नियतो द्विज: । आत्मन्यात्मानमाधाय निर्ममों धर्मलालस:
ມະເຫສະວະຣະຕັດວ່າ: «ແຕ່ໂອ ເທວີ, ດວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຜູ້ໄດ້ຮັບການປະກອບດິກສາຕາມຫຼັກຖືກຕ້ອງ ມີວິໄນ ແລະສຳລວມຕົນ, ວາງຈິດໄວ້ໃນອາຕະມັນ, ແລະປອດຈາກຄວາມຍຶດຖືຄອບຄອງ—ຜູ້ນັ້ນແຫຼະມຸ່ງໝັ້ນໃນທັມມະ»។
Verse 54
चीर्व्वा द्वादशवर्षाणि दीक्षामेतां मनोगताम् | अरणीसपितं स्कन्धे बद्ध्वा गच्छत्यनावृत:
«ເມື່ອຮັກສາດິກສາວຣະຕະທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນໃຈນີ້ຄົບສິບສອງປີແລ້ວ ລາວກໍອອກເດີນທາງໄປໂດຍບໍ່ຫັນກັບ ແບກໄມ້ກໍ່ໄຟ ແລະໄມ້ອະຣະນິ (araṇi) ທີ່ມັດຮວມກັນໄວ້ເທິງບ່າ»។
Verse 55
वीराध्वानगतो नित्यं वीरासनरतस्तथा । वीरस्थायी च सततं स वीरगतिमाप्नुयात्
ພຣະສີມະເຫສະວະຣະຕັດວ່າ: «ຜູ້ໃດເດີນຢູ່ເທິງເສັ້ນທາງແຫ່ງຄວາມກ້າຫານຢູ່ເປັນນິດ, ຜູ້ທີ່ຍຶດຖືວີຣາສະນະ (vīrāsana) ແລະວິໄນແຫ່ງວີຣະ, ແລະຢືນຢັນໃນປະຕິຍານອັນກ້າຫານຢູ່ເສມອ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮອດຄະຕິຂອງວີຣະ»។
Verse 56
देवि! जो ब्राह्मण नियमपूर्वक रहकर यथोचित रीतिसे वनवास-व्रतकी दीक्षा ले अपने मनको परमात्मचिन्तनमें लगाकर ममताशून्य और धर्मका अभिलाषी होकर बारह वर्षोतक इस मनोगत दीक्षाका पालन करके अरणी-सहित अग्निको वृक्षकी डालीमें बाँधकर अर्थात् अग्निका परित्याग करके अनावृत भावसे यात्रा करता है, सदा वीर मार्गसे चलता है, वीरासनपर बैठता है और वीरकी भाँति खड़ा होता है, वह वीरगतिको प्राप्त होता है ।। स शक्रलोकगो नित्यं सर्वकामपुरस्कृत: । दिव्यपुष्पसमाकीर्णो दिव्यचन्दनभूषित:,वह इन्द्रलोकमें जाकर सदा सम्पूर्ण कामनाओंसे सम्पन्न होता है। उसके ऊपर दिव्य पुष्पोंकी वर्षा होती है तथा वह दिव्य चन्दनसे विभूषित होता है
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະນາງ! ພຣາຫມັນຜູ້ໜຶ່ງທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວິໄນເຂັ້ມງວດ ແລະຮັບພິທີປະຕິຍານຢູ່ປ່າຕາມຄວາມສົມຄວນ; ຜູ້ທີ່ຕັ້ງໃຈໃນການພິຈາລະນາພຣະອາດຕະມະສູງສຸດ; ຜູ້ປາສຈາກຄວາມຍຶດຕິດ ແລະປາຖະໜາໃນທຳມະ; ຜູ້ຮັກສາດິກສາອັນຢູ່ໃນໃຈນີ້ຕະຫຼອດສິບສອງປີ; ແລ້ວຈຶ່ງມັດໄຟພ້ອມກັບໄມ້ຖູໄຟ (ອະຣະນີ) ໄວ້ທີ່ກິ່ງໄມ້—ໝາຍເຖິງການລະທິ້ງໄຟເຮືອນ—ແລະເດີນທາງຢ່າງເປີດເຜີຍບໍ່ປິດບັງ; ຜູ້ທີ່ເດີນຕາມ “ເສັ້ນທາງວີຣະ” ຢູ່ເສມອ, ນັ່ງໃນທ່າວີຣາສະນະ ແລະຢືນດັ່ງວີຣະ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບ “ຄະຕິຂອງວີຣະ”. ເມື່ອໄປເຖິງໂລກຂອງສັກຣະ (ອິນທຣະ) ແລ້ວ ລາວຈະມີຄວາມສົມບູນແຫ່ງຄວາມປາຖະໜາທັງປວງຢູ່ເສມອ; ຖືກໂປຍດ້ວຍດອກໄມ້ທິບ ແລະປະດັບດ້ວຍຈັນທະນາທິບ».
Verse 57
सुखं वसति धर्मात्मा दिवि देवगणै: सह । वीरलोकगतो नित्यं वीरयोगसह: सदा,वह धर्मात्मा देवलोकमें देवताओंके साथ सुख-पूर्वक निवास करता है और निरन्तर वीरलोकमें रहकर वीरोंके साथ संयुक्त होता है
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີຈິດໃຈເປັນທຳມະ ຢູ່ຢ່າງສຸກສະບາຍໃນສະຫວັນ ພ້ອມກັບຫມູ່ເທວະ. ເມື່ອໄດ້ບັນລຸໂລກຂອງວີຣະແລ້ວ ລາວພັກຢູ່ທີ່ນັ້ນຕະຫຼອດໄປ ແລະຮ່ວມສາມັກຄີກັບບັນດາວີຣະຢູ່ເສມອ»។
Verse 58
सच्त्वस्थ: सर्वमुत्सृज्य दीक्षितो नियत: शुचि: । वीराध्वानं प्रपद्येद् यस्तस्य लोका: सनातना:
ພຣະມະຫາເທວະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຕັ້ງຢູ່ໃນສັດຕະວະ, ລະທິ້ງທຸກສິ່ງ, ຮັບດິກສາດ້ວຍວິໄນ, ຄວບຄຸມຕົນເອງແລະບໍລິສຸດ, ແລະເລືອກອາໄສ “ເສັ້ນທາງວີຣະ” — ສຳລັບຜູ້ນັ້ນ ໂລກອັນນິລັນດອນຈະເປັນຂອງລາວ»។
Verse 59
कामगेन विमानेन स वै चरति छन््दत: । शक्रलोकगत: श्रीमान् मोदते च निरामय:
ພຣະມະເຫສະວະຣະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄປເຖິງໂລກຂອງສັກຣະ (ອິນທຣະ) ລາວຈະສະຫງ່າງາມ ແລະປາສຈາກໂຣຄາ, ຊື່ນບານຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ຂຶ້ນຂັບວິມານທີ່ເຄື່ອນໄຫວຕາມຄວາມປາຖະໜາ ລາວທ່ອງທ່ຽວຢ່າງເສຣີຕາມໃຈ»។
Verse 141
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें एक सौ इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ່ 141 ໃນພາກ ດານະ-ທຳມະ ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປັຣວະ ແຫ່ງ ສຣີມະຫາພາຣະຕະ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງເທົ່ານີ້.
Verse 142
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि उमामहेश्व॒रसंवादे द्विचत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ (Anuśāsana Parva) ໃນພາກວ່າດ້ວຍ ທຳແຫ່ງການໃຫ້ (dāna-dharma) ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ອຸມາ ແລະ ມະເຫສະວະຣະ (Umā–Maheśvara) ບົດທີ 142 ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. (ຂໍ້ຄຳລົງທ້າຍໃນສະບັບພິມ ກໍຍ້ຳອີກຄັ້ງວ່າ ບົດສົນທະນາ ອຸມາ–ມະເຫສະວະຣະ ພາຍໃຕ້ພາກ dāna-dharma ນີ້ ໄດ້ຈົບແລ້ວ.)
Verse 456
देहं चानशने त्यक्त्वा स स्वर्गे सुखमेधते । जो वानप्रस्थ अपने चारों ओर विशुद्ध आकाशको ग्रहण करता हुआ खुले मैदानमें वेदीपर सोता और बारह वर्षोके लिये प्रसन्नतापूर्वक व्रतकी दीक्षा ले उपवास करके अपना शरीर त्याग देता है
ມະເຫສະວະຣະ ປະກາດວ່າ: ຜູ້ໃດທີ່ລະທິ້ງກາຍດ້ວຍການອົດອາຫານ—ໄດ້ຮັບວິໄນອັນເຂັ້ມງວດຂອງຜູ້ຢູ່ປ່າ (ວານະປຣັສຖະ) ແລະດຳລົງຊີວິດຢ່າງບໍລິສຸດໃຕ້ຟ້າໂລ່ງ—ຜູ້ນັ້ນຈະເຖິງສະຫວັນ ແລະເສວຍສຸກຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ນ້ຳໜັກທາງຈິດທຳຢູ່ທີ່ການສະຫຼະຢ່າງມີວິໄນ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງໃນການຮັກສາວຣະຕະ ເປັນທາງແຫ່ງທຳໄປສູ່ໂລກສູງ.
Verse 463
गृहाणि च महाहणि चन्द्रशुभ्राणि भामिनि । भामिनि! वेदीपर शयन करनेसे प्राप्त होनेवाले फल इस प्रकार बताये गये हैं--सवारी, शय्या और चन्द्रमाके समान उज्ज्वल बहुमूल्य गृह
ສຣີ ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ໃຈຮ້ອນ, ຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງເຫຼົ່ານີ້—ເຮືອນພັກອັນງາມສະຫງ່າ ຂາວຜ່ອງດັ່ງແສງຈັນ ແລະທານອັນໃຫຍ່. ຜົນທີ່ໄດ້ຈາກການນອນເທິງເວທີບູຊາ ຖືກປະກາດໄວ້ດັ່ງນີ້: ພາຫະນະໃຫ້ຂີ່, ຕຽງໃຫ້ນອນ, ແລະເຮືອນອັນມີຄ່າສູງ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງຈັນ.”
Verse 473
देहं वानशने त्यक्त्वा स स्वर्ग समुपाश्ुते । जो केवल अपने ही सहारे जीवन-यापन करता हुआ नियमपूर्वक रहता है और नियमित भोजन करता है अथवा अनशन व्रतका आश्रय ले शरीरको त्याग देता है, वह स्वर्गका सुख भोगता है
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການພຶ່ງຕົນເອງຢ່າງມີວິໄນ, ຮັກສາຂໍ້ຈຳກັດຕາມບັນຍັດ ແລະກິນອາຫານຢ່າງມີລະບຽບ; ຫຼືຜູ້ໃດທີ່—ໄດ້ອາໄສວຣະຕະອົດອາຫານ—ລະທິ້ງກາຍດ້ວຍຕະປະສະ, ຜູ້ນັ້ນຈະເຖິງສະຫວັນ ແລະເສວຍສຸກຢູ່ທີ່ນັ້ນ.”
Verse 483
त्यक्त्वा महार्णवे देहं वारुणं लोकमश्रुते । जो अपने ही सहारे जीवन-यापन करता हुआ बारह वर्षोकी दीक्षा ले महासागरमें अपने शरीरका त्याग कर देता है, वह वरुणलोकमें सुख भोगता है
ມະເຫສະວະຣະ ກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການພຶ່ງຕົນເອງ ແລະຮັກສາວິໄນເປັນວຣະຕະຕະຫຼອດ 12 ປີ, ແລ້ວລະທິ້ງກາຍໃນມະຫາສະໝຸດ, ຜູ້ນັ້ນຈະເຖິງໂລກຂອງວະຣຸນະ (Varuṇa-loka) ແລະເສວຍສຸກຢູ່ທີ່ນັ້ນ.”
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira asks how to decide dharma when perception and scripture both claim authority, and how dharma can be unitary if its proofs are multiple (Veda/śruti, perception, and conduct).
Follow the threefold evidentiary path in disciplined practice, consult reputable exemplars, avoid performative disputation, and anchor conduct in the stable virtues of non-injury, truth, non-anger, and giving.
Yes: Bhīṣma warns that doubt proliferates easily and that treating non-proof as proof produces disputes; he discourages excessive speculative inquiry that destabilizes dharma and emphasizes adherence to recognized pramāṇas and ethical fundamentals.