Adhyaya 12
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
Upa-parva: Anuśāsana (Didactic Dialogues) — Itihāsa of Bhaṅgāśvana and Śakra (Indra)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to resolve a doubt: in the physical union of woman and man, whose “touch/affective impact” is greater. Bhīṣma responds by citing an ancient narrative about King Bhaṅgāśvana, a highly dharmic ruler who, being without heirs, performs a sacrifice for sons. Śakra (Indra), portrayed as antagonized by the king’s ritual stance, seeks an opportunity to disrupt him; during a hunting excursion the king becomes disoriented, reaches a beautiful lake, and upon bathing is transformed into a woman. Returning in this altered state, the king confronts social and political complications, installs his sons to rule, and retreats to the forest. In an āśrama context, the transformed king bears another hundred sons. Later, Śakra—disguised as a brāhmaṇa—provokes division between the two sets of sons, leading to conflict and grief. When Śakra reveals himself, he grants a boon: which sons should live, those born when the ruler was male or those born when transformed. The transformed ruler chooses the latter, asserting that a woman’s affection is greater than a man’s; Śakra, pleased, restores life broadly and offers a further choice of gender-state. The ruler elects to remain female, citing greater pleasure and satisfaction in that condition. Bhīṣma closes by deriving the general proposition: in this frame, a woman’s prīti is described as greater.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि कृतघ्नता की गति और प्रायश्चित्त के विषय में एक प्राचीन इतिहास सुनो—जहाँ स्वयं इन्द्र का वैर और एक राजर्षि का विचित्र रूपान्तरण धर्म-चर्चा को तीखा बना देता है। → अत्यन्त धर्मात्मा, पर अपुत्र, राजर्षि भंगास्वन पुत्रार्थ यज्ञ करते हैं और कालक्रम से उनके दो सौ पुत्रों का विनाश हो जाता है। शोक में डूबी अवस्था में इन्द्र प्रकट होकर कठोर वचन कहता है—पुराने अपमान/दुःख का स्मरण कराकर वैर को जाग्रत करता है और राजा के सामने असाधारण विकल्प रखता है: पुरुषत्व या स्त्रीत्व में से एक चुनो। → इन्द्र के वर-प्रस्ताव के बाद भंगास्वन का स्त्रीरूप में परिणत होना और उसी रूप में नगर में लौटना—जहाँ पुत्र, स्त्रियाँ, सेवक और प्रजा विस्मय से भर उठते हैं—कथा का शिखर है; पहचान, कर्तव्य और सामाजिक दृष्टि एक साथ टकराते हैं। → स्त्रीभूत भंगास्वन अपने जीवन के नाम-गोत्र, दार, मन्त्रियों और राज्य-व्यवस्था के बीच स्वयं को स्थापित करने का प्रयत्न करते हैं; अंततः इन्द्र के चरणों में शरण लेकर क्षमा-याचना करते हैं और वैर-प्रसंग का शमन/प्रायश्चित्त की दिशा स्पष्ट होती है। → इन्द्र की प्रसन्नता और भंगास्वन के लिए अंतिम व्यवस्था (स्थायी रूप, पुत्रों/राज्य का भविष्य) किस प्रकार निश्चित होती है—यह आगे की कथा-धारा में पूर्ण रूप से खुलती है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल २३ श्लोक हैं) ऑपन--#रू< बक। है २ >> द्ादशोड् ध्याय: कृतघ्नकी गति और प्रायश्षित्तका वर्णन तथा स्त्री-पुरुषके संयोगमें स्त्रीको ही अधिक सुख होनेके सम्बन्धमें भंगास्वनका उपाख्यान (युधिष्ठिर उदाच प्रायक्षित्तं कृतघ्नानां प्रतिब्रूहि पितामह । बगिलिक [ गुरूंश्वैव येडवमन्यन्ति मोहिता: ।। पूछा--पितामह! जो मोहवश माता-पिता तथा गुरुजनोंका अपमान करते हैं उन कृतघ्नोंके लिये कया प्रायश्चित्त है? यह बताइये ।। ये चाप्यन्ये परे तात कृतघ्ना निरपत्रपा: । तेषां गति महाबाहो श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।। तात! महाबाहो! दूसरे भी जो निर्लज्ज एवं कृतघ्न हैं उनकी गति कैसी होती है? यह सब मैं यथार्थरूपसे सुनना चाहता हूँ ।। भीष्म उवाच कृतघ्नानां गतिस्तात नरके शाश्वती: समा: । मातापितृगुरूणां च ये न तिष्ठन्ति शासने ।। कृमिकीटपिपीलेषु जायन्ते स्थावरेषु च । दुर्लभो हि पुनस्तेषां मानुष्ये पुनरुद्भव: ।। भीष्मजीने कहा--तात! कृतघ्नोंकी एक ही गति है
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ເຈົ້າ, ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກການຊົດໃຊ້ບາບ (ປຣາຍະຊິດ) ສໍາລັບຜູ້ອະກະຕັນຍູ—ຜູ້ທີ່ຖືກມົວມົນຄອບງໍາ ແລະຫຍັງຫຍາບຕໍ່ພໍ່ແມ່ ແລະຄູອາຈານ. ຍັງມີຄົນອື່ນອີກ, ທ່ານພໍ່ເຈົ້າ—ຜູ້ບໍ່ຮູ້ອາຍ ແລະອະກະຕັນຍູ. ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຟັງຢ່າງແທ້ຈິງວ່າ ຊະຕາກໍາຂອງເຂົາເຈົ້າເປັນແນວໃດ»។
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । भंगास्वनेन शक्रस्य यथा वैरमभूत् पुरा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນເລື່ອງນີ້ດ້ວຍ ຜູ້ຄົນຍົກຕົວຢ່າງປະຫວັດບູຮານ—ວ່າໃນການກ່ອນ ຄວາມອາຄາດໄດ້ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງ ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ແລະ ພັງກາອາສວະນະ»។
Verse 3
पुरा भंगास्वनो नाम राजर्षिरतिधार्मिक: । अपुत्र: पुरुषव्याघ्र पुत्रार्थ यज्ञमाहरत्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ ມີຣາຊະຣິຊິຜູ້ໜຶ່ງຊື່ ພັງກາອາສວະນະ ຜູ້ຖືທຳຢ່າງຍິ່ງ. ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ, ເພາະບໍ່ມີບຸດ ລາວຈຶ່ງຈັດພິທີບູຊາເພື່ອຂໍບຸດ»។
Verse 4
अग्निष्ठृतं स राजर्षिरिन्द्रद्धिष्ट महाबल: । प्रायक्षित्तेषु मर्त्यानां पुत्रकामेषु चेष्यते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຣາຊະຣິຊິຜູ້ມີພະລັງນັ້ນ ໄດ້ຈັດພິທີບູຊາຊື່ ອັກນິສຖຶຣະຕະ. ເນື່ອງຈາກໃນພິທີນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຍົກອິນທຣາໃຫ້ເປັນປະທານສູງສຸດ, ອິນທຣາຈຶ່ງມີໃຈຊັງຕໍ່ພິທີນັ້ນ. ແຕ່ໃນຫມູ່ມະນຸດ ພິທີນີ້ຖືກນັບວ່າເປັນສິ່ງພຶງປາຖະນາ—ເຮັດເພື່ອຊົດໃຊ້ບາບ ແລະເຮັດໂດຍຜູ້ປາຖະນາບຸດ.»
Verse 5
इन्द्रो ज्ञात्वा तु तं यज्ञ महाभाग: सुरेश्वर: । अन्तरं तस्य राजर्षेरन्विच्छन्नियतात्मन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອອິນທຣາ—ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ແລະເປັນເຈົ້າແຫ່ງເທວະດາ—ຮູ້ຂ່າວເລື່ອງພິທີນັ້ນ, ພຣະອົງກໍເລີ່ມສືບຫາຊ່ອງໂຫວ່, ຂໍ້ບົກພ່ອງ ໃນການປະພຶດຂອງຣາຊະຣິຊິຜູ້ຄວບຄຸມໃຈໄດ້ນັ້ນ.»
Verse 6
न चैवास्यान्तरं राजन् स ददर्श महात्मन: । कस्यचित्त्वय कालस्य मृगयां गतवान् नृप:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ແມ່ນແຕ່ກວດກາຢ່າງລະອຽດກໍບໍ່ພົບຈຸດບົກພ່ອງ ຫຼື ຊ່ອງໂຫວ່ໃດໆ ໃນພະຣາຊາຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປຊົ່ວໜຶ່ງ ພະຣາຊາກໍເຂົ້າປ່າໄປລ່າສັດ».
Verse 7
इदमन्तरमित्येव शक्रो नृपममोहयत् । एकाशथ्चैन च राजर्षि भ्रान्त इन्द्रेण मोहित:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຄິດວ່າ ‘ນີ້ແຫຼະແມ່ນຊ່ອງວ່າງ—ໂອກາດອັນແທ້ຈິງເພື່ອແກ້ແຄ້ນ’ ສັກຣະ (ອິນທຣາ) ກໍໃຫ້ພະຣາຊາຕົກຢູ່ໃນມົວໝອງ. ຖືກມາຍາຂອງອິນທຣາທຳໃຫ້ຫຼົງທາງ, ຣາຊະຣິສີນັ້ນ—ເຫຼືອພຽງມ້າຕົວດຽວ—ກໍພາກັນພະເນຈອນໄປມາ ບໍ່ຮູ້ທິດທາງ, ຖືກຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍທຳລາຍ ແລະເມື່ອຍລ້າດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ».
Verse 8
न दिशो<विन्दत नृप: क्षुत्पिपासार्दितस्तदा । इतश्रैतश्न वै राजन् श्रमतृष्णान्वितो नूप
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາຖືກຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍບີບຄັ້ນ ຈົນບໍ່ອາດຈະຮູ້ຈັກທິດທາງໄດ້. ໂອ ພະຣາຊາ! ພະອົງພະເນຈອນໄປມາ ຖືກຄວາມເມື່ອຍລ້າແລະຄວາມກະຫາຍເຜົາໄໝ້ຄອບງຳ, ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນຄວາມສັບສົນແລະຄວາມທຸກທໍລະມານ».
Verse 9
सरो<पश्यत् सुरुचिरं पूर्ण परमवारिणा । सो<5वगाहा सरस्तात पाययामास वाजिनम्,तात! घूमते-घूमते उन्होंने उत्तम जलसे भरा हुआ एक सुन्दर सरोवर देखा। उन्होंने घोड़ेको उस सरोवरमें स्नान कराकर पानी पिलाया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພະອົງເຫັນສະຫຼອງນ້ຳອັນງາມຫຼາຍ ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳອັນດີເລີດ. ເມື່ອລົງໄປໃນສະຫຼອງນ້ຳນັ້ນ ໂອ ລູກເອີຍ, ພະອົງອາບນ້ຳໃຫ້ມ້າ ແລ້ວໃຫ້ມັນດື່ມນ້ຳ».
Verse 10
अथ पीतोदकं सोश्व॑ वृक्षे बद्ध्वा नृपोत्तम: । अवगाहा ततः स्नातत्तत्र स्त्रीत्वमवाप्तवान्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອມ້າດື່ມນ້ຳຈົນອິ່ມແລ້ວ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດກໍຜູກມັນໄວ້ກັບຕົ້ນໄມ້. ແລ້ວພະອົງຈຶ່ງລົງໄປໃນນ້ຳເພື່ອອາບ; ແລະທັນທີທີ່ອາບຢູ່ນັ້ນ ພະອົງກໍກາຍປ່ຽນ ໄດ້ຮັບສະພາບເປັນຍິງ».
Verse 11
इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें लक्ष्मी और रुक्मिणीका संवादविषयक ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ,आत्मानं स्त्रीकृतं दृष्टवा व्रीडितो नृपसत्तम: । चिन्तानुगतसर्वात्मा व्याकुलेन्द्रियचेतन:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ (Anuśāsana Parva) ໃນ ດານະທັມມະປະຣະວະ ບົດທີ 11 ວ່າດ້ວຍການສົນທະນາລະຫວ່າງ ລັກສະມີ ແລະ ຣຸກມິນີ ກໍສຳເລັດລົງ. ເມື່ອກະສັດຜູ້ປະເສີດເຫັນຕົນເອງກາຍເປັນຍິງ ກໍອາຍອັບອາຍຢ່າງຫນັກ. ຈິດໃຈທັງມວນຈົມຢູ່ໃນຄວາມກັງວົນ ແລະ ອິນທຣີຍະກັບຈິດສຳນຶກກໍວຸ້ນວາຍບໍ່ສະຫງົບ.
Verse 12
अपनेको स्त्रीरूपमें देखकर राजाको बड़ी लज्जा हुई। उनके सारे अन्तःकरणमें भारी चिन्ता व्याप्त हो गयी। उनकी इन्द्रियाँ और चेतना व्याकुल हो उठीं ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດເຫັນຕົນເອງໃນຮູບຍິງ ກໍອາຍອັບອາຍຢ່າງຫນັກ. ຄວາມກັງວົນອັນໜັກໜ່ວງແຜ່ຊຶມໄປທົ່ວຈິດໃຈ; ອິນທຣີຍະແລະຄວາມຮູ້ສຶກກໍວຸ້ນວາຍ. ລາວຄິດວ່າ: «ບັດນີ້ຂ້ອຍຈະຂຶ້ນມ້າແນວໃດ? ຈະເຂົ້າເມືອງແນວໃດ? ໂດຍພິທີບູຊາ ອັກນິສະຕຸດ (Agniṣṭut) ທີ່ຂ້ອຍໄດ້ປະກອບຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຂ້ອຍໄດ້ລູກຊາຍຜູ້ກ້າແຂງຫນຶ່ງຮ້ອຍ ອັນເກີດຈາກກາຍຂອງຂ້ອຍເອງ—ຂ້ອຍຈະເວົ້າຫຍັງກັບເຂົາເຈົ້າ? ຂ້ອຍຈະປາກົດຕົວທ່າມກາງພັນລະຍາຂອງຂ້ອຍ ແລະທ່າມກາງຊາວເມືອງກັບຊາວບ້ານນອກໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 13
जात॑ महाबलानां मे तान् प्रवक्ष्यामि कि त्वहम् दारेषु चात्मकीयेषु पौरजानपदेषु च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດລູກຊາຍຜູ້ມີພະລັງຫນັກແໜ້ນ; ບັດນີ້ຂ້ອຍຈະເວົ້າເຖິງເຂົາເຈົ້າແນວໃດ? ແລ້ວຂ້ອຍຈະກັບເຂົ້າໄປທ່າມກາງຍິງໃນເຮືອນຂອງຕົນ ແລະທ່າມກາງຊາວເມືອງກັບຊາວບ້ານນອກໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 14
मृदुत्वं च तनुत्वं च विक्लवत्वं तथैव च । स्त्रीगुणा ऋषिश्ि: प्रोक्ता धर्मतत्त्वार्थदर्शिभि:,“धर्मके तत्त्वको देखने और जाननेवाले ऋषियोंने मृदुता, कृशता और व्याकुलता--ये सत्रीके गुण बताये हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຄວາມບອບບາງ (ຮ່າງກາຍອ່ອນນຸ່ມ), ແລະຄວາມຫວາດຫວັ່ນຫຼືວຸ້ນວາຍ—ນີ້ແມ່ນຄຸນລັກສະນະຂອງຍິງ ຕາມທີ່ບັນດາລະສີຜູ້ເຫັນແຈ້ງໃນຫຼັກທັມມະໄດ້ກ່າວໄວ້»។
Verse 15
व्यायामे कर्कशत्वं च वीर्य च पुरुषे गुणा: । पौरुषं विप्रणष्टं वै स्त्रीत्वं केनापि मे5भवत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຄວາມແຂງກ້າທີ່ເກີດຈາກການຝຶກຝົນແລະຄວາມພາກພຽນ, ແລະພະລັງກັບຄວາມກ້າຫານ—ນີ້ແມ່ນຄຸນຂອງຊາຍ. ແຕ່ບັດນີ້ ຄວາມເປັນຊາຍຂອງຂ້ອຍໄດ້ສູນໄປແທ້ໆ ແລະດ້ວຍເຫດອັນລຶກລັບບາງຢ່າງ ຄວາມເປັນຍິງກໍປາກົດຂຶ້ນໃນຂ້ອຍ»។
Verse 16
स्त्रीभावात् पुनरश्चं तं कथमारोदुमुत्सहे । महता त्वथ यत्नेन आरुद्माश्वं नराधिप:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກສະພາບແຫ່ງຄວາມເປັນຍິງນັ້ນ ຂ້າຈະກ້າຂຶ້ນຂີ່ມ້າຕົວນັ້ນອີກໄດ້ແນວໃດ? ແຕ່ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຢ່າງໃຫຍ່ ທ້າຍທີ່ສຸດ ພະຣາຊາກໍຂຶ້ນຂີ່ມ້າ».
Verse 17
पुत्रा दाराश्न भृत्याश्न पौरजानपदाश्न ते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດຂອງເຈົ້າ, ພັນລະຍາຂອງເຈົ້າ, ຂ້າຮັບໃຊ້ຂອງເຈົ້າ, ແລະປະຊາຊົນທັງໃນເມືອງແລະຊົນນະບົດ—ທັງໝົດນີ້ເປັນພາລະຮັບຜິດຊອບຂອງເຈົ້າ».
Verse 18
अथोवाच स राजर्षि: स्त्रीभूतो वदतां वर:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພະຣາຊະຣິສີນັ້ນ—ຜູ້ຖືກແປງເປັນຍິງ ແລະເປັນຜູ້ເວົ້າທີ່ຍອດຢ່າງ—ໄດ້ກ່າວ. ທີ່ນັ້ນ ພະຣາຊະຣິສີ ພັງກາສະວະນະ (Bhaṅgāsvana) ຜູ້ສວມຮູບຍິງ ປະກາດວ່າ: «ຂ້າອອກໄປລ່າສັດ ໂດຍມີກອງທັບຂອງຂ້າຫ້ອມລ້ອມ; ແຕ່ດ້ວຍແຮງດົນໃຈຂອງຊະຕາ ຈິດໃຈຂ້າກໍຫຼົງລືມ ແລະພະລັດເຂົ້າໄປໃນປ່າອັນນ່າຢ້ານກົວ».
Verse 19
मृगयामस्मि निर्यातो बलै: परिवृतो दृढम् । उदशभ्रान्त: प्राविशं घोरामटवीं दैवचोदित:
«ຂ້າອອກໄປລ່າສັດ ໂດຍມີກອງທັບຂອງຂ້າຫ້ອມລ້ອມຢ່າງໝັ້ນຄົງ; ແຕ່ດ້ວຍການດົນໃຈຂອງຊະຕາ ຈິດໃຈຂ້າກໍຫຼົງທາງ ແລະເຂົ້າໄປໃນປ່າອັນນ່າຢ້ານກົວ».
Verse 20
अटबव्यां च सुघोरायां तृष्णातों नष्टचेतन: । सर: सुरुचिरप्रख्यमपश्यं पक्षिभिवृतम्,उस घोर वनमें प्याससे पीड़ित एवं अचेत-सा होकर मैंने एक सरोवर देखा, जो पक्षियोंसे घिर हुआ और मनोहर शोभासे सम्पन्न था
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນປ່າອັນນ່າຢ້ານກົວຢ່າງຫຼາຍນັ້ນ ຂ້າຖືກຄວາມຫິວນ້ຳທຳລາຍ ແລະເກືອບຈະໝົດສະຕິ. ຂ້າເຫັນສະໜອງນ້ຳໜຶ່ງ ມີຊື່ສຽງດ້ວຍຄວາມງາມອັນລະມຸນ ແລະມີນົກຫ້ອມລ້ອມ».
Verse 21
उस सरोवरमें उतरकर स्नान करते ही दैवने मुझे स्त्री बना दिया। अपनी स्त्रियों और मन्त्रियोंके नाम-गोत्र बताकर उन स्त्रीरूपधारी श्रेष्ठ नरेशने अपने पुत्रोंसे कहा--'पुत्रो! तुमलोग आपसमें प्रेमपूर्वक्क रहकर राज्यका उपभोग करो। अब मैं वनको चला जाऊँगा'
ເມື່ອຂ້ອຍລົງໄປໃນສະລອງນ້ຳນັ້ນ ແລະອາບນ້ຳພຽງຊົ່ວພິບຕາ ຊະຕາກຳກໍໄດ້ປ່ຽນຂ້ອຍໃຫ້ເປັນແມ່ຍິງ. ແລ້ວກະສັດຜູ້ປະເສີດນັ້ນ—ຜູ້ມີຮູບແມ່ຍິງໃນບັດນີ້—ໄດ້ແຈ້ງຊື່ແລະສາຍຕະກູນຂອງມະເຫສີ ແລະມະນະຕີທັງຫຼາຍ ແລ້ວກ່າວກັບລູກຊາຍວ່າ: «ລູກເອີຍ ຈົ່ງຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຄວາມຮັກແພງ ແລະເສວຍສຸກຄອງອານາຈັກ. ສ່ວນພໍ່ ຈະໄປປ່າໃນບັດນີ້».
Verse 22
आह पुत्रांस्ततः सो5थ स्त्रीभूत: पार्थिवोत्तम: । सम्प्रीत्या भुज्यतां राज्यं वनं यास्यामि पुत्रका:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວກະສັດຜູ້ສູງສຸດ—ຜູ້ຖືກປ່ຽນເປັນແມ່ຍິງ—ໄດ້ກ່າວກັບລູກຊາຍວ່າ: «ລູກທີ່ຮັກ, ຈົ່ງຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຄວາມຮັກແພງ ແລະເສວຍສຸກຄອງອານາຈັກ. ສ່ວນພໍ່ ຈະໄປປ່າ»។ ຖ້ອຍຄຳນີ້ເປັນການສະແດງການສະຫຼະຢ່າງຈົ່ງໃຈ: ຜູ້ປົກຄອງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນແກ່ຄວາມສະຫງົບສຸກແລະການສືບຕໍ່ອຳນາດຢ່າງເປັນລະບຽບ ເຫນືອກວ່າສິດສ່ວນຕົວ ເພື່ອຫຼີກຄວາມຂັດແຍ້ງ ແລະທຳນຸບຳລຸງທຳມະ.
Verse 23
एवमुक््त्वा पुत्रशतं वनमेव जगाम ह | गत्वा चैवाश्रमं सा तु तापसं प्रत्यपद्यत,अपने सौ पुत्रोंसे ऐसा कहकर राजा वनको चले गये। वह स्त्री किसी आश्रममें जाकर एक तापसके आश्रयमें रहने लगी
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແກ່ລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນແລ້ວ ກະສັດກໍໄດ້ໄປສູ່ປ່າ. ສ່ວນແມ່ຍິງນັ້ນ ໄດ້ໄປຫາອາສຣົມ ແລະເຂົ້າພຶ່ງພາອາໄສຢູ່ກັບນັກຕະປະສີຜູ້ໜຶ່ງ.
Verse 24
तापसेनास्य पुत्राणामाश्रमेष्वभवच्छतम् । अथ सा<55दाय तानू् सर्वान् पूर्वपुत्रानभाषत
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນອາສຣົມຂອງນັກຕະປະສີນັ້ນ ນາງໄດ້ມີລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນ. ແລ້ວນາງໄດ້ນຳລູກທັງໝົດນັ້ນ ໄປຫາລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນທີ່ເກີດກ່ອນ ແລະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ! ເມື່ອແມ່ຢູ່ໃນຮູບຜູ້ຊາຍ ພວກເຈົ້າແມ່ນລູກຮ້ອຍຄົນຂອງແມ່; ແລະບັດນີ້ແມ່ມາໃນຮູບແມ່ຍິງ ພວກນີ້ກໍແມ່ນລູກຮ້ອຍຄົນຂອງແມ່. ພວກເຈົ້າທັງໝົດຈົ່ງຮ່ວມກັນ ແລະເສວຍສຸກຄອງອານາຈັກນີ້ດ້ວຍໃຈເປັນພີ່ນ້ອງ».
Verse 25
पुरुषत्वे सुता यूय॑ स्त्रीत्वे चेमे शतं सुता: । एकत्र भूज्यतां राज्यं भ्रातृभावेन पुत्रका:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂ້ອຍເປັນຜູ້ຊາຍ ພວກເຈົ້າແມ່ນລູກຂອງຂ້ອຍ; ແລະເມື່ອຂ້ອຍມາເປັນແມ່ຍິງ ພວກນີ້ກໍແມ່ນລູກຮ້ອຍຄົນຂອງຂ້ອຍ. ດັ່ງນັ້ນ ລູກເອີຍ, ຈົ່ງເສວຍສຸກຄອງອານາຈັກຮ່ວມກັນ ຢູ່ບ່ອນດຽວ ດ້ວຍໃຈເປັນພີ່ນ້ອງ».
Verse 26
सहिता भ्रातरस्ते5थ राज्यं बुभुजिरे तदा । तान् दृष्टवा भ्रातृभावेन भुज्जानान् राज्यमुत्तमम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວພວກອ້າຍນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມໃຈກັນ ໄດ້ເລີ່ມຊົມໃຊ້ ແລະບໍລິຫານອານາຈັກຮ່ວມກັນ. ເມື່ອອິນທຣະ ຈອມເທວະດາ ເຫັນພວກເຂົາຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຈິດໃຈອ້າຍນ້ອງ ແລະຊົມໃຊ້ດິນແດນອັນປະເສີດນັ້ນຮ່ວມກັນ ກໍເກີດໂກດແຄ້ນ ແລະຄິດວ່າ: ‘ເຮົາໄດ້ເຮັດແຕ່ຄຸນໃຫ້ແກ່ຣາຊະຣິສີນີ້ ບໍ່ໄດ້ເຮັດຮ້າຍເຂົາເລີຍ’»
Verse 27
चिन्तयामास देदवेन्द्रो मन्युनाथ परिप्लुत: । उपकारोअस्य राजर्षे: कृतो नापकृतं मया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍໂທສະທີ່ຖ້ວມທົ່ວ ແລະຖືກຄວາມໂກດນຳພາ ທ່ານເທວະເອນທຣະ (ອິນທຣະ) ໄດ້ຄິດວ່າ: ‘ເຮົາໄດ້ເຮັດແຕ່ຄຸນໃຫ້ແກ່ຣາຊະຣິສີນີ້; ບໍ່ໄດ້ເຮັດຮ້າຍເຂົາເລີຍ’»។ ຄວາມຄິດນີ້ເປັນການອ້າງຄວາມຊອບທຳໃຫ້ຕົນເອງ—ອິນທຣະຈັດວາງການກະທຳຂອງຕົນເປັນ “ການຊ່ວຍ” ບໍ່ແມ່ນ “ການເຮັດຮ້າຍ” ແມ່ນແຕ່ຄວາມຂຸ່ນເຄືອງກໍກຳລັງເພີ່ມຂຶ້ນເມື່ອເຫັນຜູ້ອື່ນຮຸ່ງເຮືອງຮ່ວມກັນ.
Verse 28
ततो ब्राह्मणरूपेण देवराज: शतक्रतुः । भेदयामास तान् गत्वा नगरं वै नृपात्मजान्,तब देवराज इन्द्रने ब्राह्मणका रूप धारण करके उस नगरमें जाकर उन राजकुमारोंमें फूट डाल दी
ແລ້ວຕໍ່ມາ ຊະຕະກຣະຕຸ ຈອມເທວະດາ (ອິນທຣະ) ໄດ້ປ່ຽນຮູບເປັນພຣາຫມະນ ເຂົ້າໄປໃນນະຄອນ ແລະຫວ່ານເມັດແຫ່ງຄວາມແຕກແຍກໃນຫມູ່ເຈົ້າຊາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນກອບເລື່ອງນີ້ ພີດສະມະຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ອຳນາດເທວະດາກໍອາດໃຊ້ການປອມຕົວ ແລະກົນອຸບາຍ ເພື່ອທຳລາຍຄວາມສາມັກຄີ—ເປັນຄຳເຕືອນວ່າ ເມື່ອຄວາມບາດໝາງຖືກຫວ່ານລົງແລ້ວ ມັນອາດຖອດຖອຍວົງສາກະສັດ ແລະສັ່ນຄອນທຳມະໃນສັງຄົມ.
Verse 29
भ्रातृणां नास्ति सौक्षात्रं येष्वेकस्य पितु: सुताः । राज्यहेतोर्विवदिता: कश्यपस्य सुरासुरा:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ອ້າຍນ້ອງທີ່ເປັນລູກຂອງພໍ່ຄົນດຽວກັນ ຄວາມຮັກແທ້ແຫ່ງອ້າຍນ້ອງກໍມັກບໍ່ປາກົດ. ເທວະດາ ແລະ ອະສຸຣະ ລ້ວນເປັນລູກຂອງກັດສະຍະປະ ແຕ່ເພາະເຫດແຫ່ງອຳນາດອະທິປະໄຕ ພວກເຂົາກໍຍັງຂັດແຍ້ງກັນບໍ່ຂາດ»។
Verse 30
यूयं भड्भास्वनापत्यास्तापसस्येतरे सुता: । कश्यपस्य सुराश्चैव असुराश्च सुतास्तथा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພວກເຈົ້າເປັນລູກຂອງພະດພາສະວະ ແຕ່ອ້າຍນ້ອງອື່ນໆເປັນລູກຂອງຕາປະສະ (ນັກບຳເພັນຕະປະ). ເມື່ອກຳເນີດແຕກຕ່າງກັນເຊັ່ນນີ້ ຄວາມຮັກກັນຈະຢູ່ໝັ້ນຄົງໄດ້ແນວໃດ? ແມ່ນແຕ່ເທວະດາ ແລະ ອະສຸຣະ ລ້ວນເປັນລູກຂອງກັດສະຍະປະ ແຕ່ຄວາມຮັກແລະຄວາມກົງກຽວກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງພວກເຂົາ»។
Verse 31
युष्माकं पैतृकं राज्यं भुज्यते तापसात्मजै: । इन्द्रेण भेदितास्ते तु युद्धेउन्योन्यमपातयन्
«ອານາຈັກມໍລະດົກຂອງພວກເຈົ້າ ບັດນີ້ຖືກລູກຊາຍຂອງນັກຕະປະມາຄອບຄອງແລະເສບສຸກ» ເມື່ອອິນທຣາຍຸຍົງໃຫ້ແຕກຄວາມສາມັກຄີ ພວກເຂົາກໍລຸກຂຶ້ນຮົບກັນເອງ ແລະໃນສົງຄາມກໍລົ້ມລົງຂ້າກັນໄປມາ។
Verse 32
तच्छुत्वा तापसी चापि संतप्ता प्ररुरोद ह । ब्राह्मणच्छटझनाभ्येत्य तामिन्द्रो5थान्वपृच्छत
ເມື່ອນາງນັກຕະປະໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນ ນາງກໍເສົ້າໂສກຢ່າງໜັກ ແລະຮ້ອງໄຫ້ອອກມາ. ໃນເວລານັ້ນ ອິນທຣາໄດ້ເຂົ້າໄປຫານາງ ໃນຮູບພຣາຫມັນ ແລະຖາມນາງ—
Verse 33
केन दुःखेन संतप्ता रोदिषि त्वं वरानने । ब्राह्मणं तं ततो दृष्टवा सा स्त्री करुणमब्रवीत्,'सुमुखि! तुम किस दुःखसे संतप्त होकर रो रही हो?” उस ब्राह्मणको देखकर वह स्त्री करुणस्वरमें बोली--
«ໂອ ນາງຜູ້ໜ້າງາມ! ເຈົ້າຖືກທຸກຂ໌ອັນໃດບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງຮ້ອງໄຫ້ຢູ່?» ເມື່ອເຫັນພຣາຫມັນນັ້ນ ນາງກໍເວົ້າດ້ວຍສຽງອ່ອນໂຍນອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເມດຕາ—
Verse 34
पुत्राणां द्वे शते ब्रह्मन् कालेन विनिपातिते । अहूं राजाभवं विप्र तत्र पूर्व शतं मम
«ໂອ ພຣາຫມັນ! ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າສອງຮ້ອຍຄົນ ຖືກການເວລາ (ກາລະ) ພາໃຫ້ພິນາດ. ໂອ ທ່ານພຣະສົງຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ກ່ອນນີ້ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍເປັນກະສັດ; ໃນຍຸກນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າມີລູກຊາຍເກີດມາຮ້ອຍຄົນ.»
Verse 35
समुत्पन्नं स्वरूपाणां पुत्राणां ब्राह्मणोत्तम | कदाचिन्मृगयां यात उद्भ्रान्तो गहने वने
«ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດ! ລູກຊາຍເຫຼົ່ານັ້ນເກີດມາມີຮູບຮ່າງຄ້າຍຂ້າພະເຈົ້າ. ຄັ້ງໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າອອກໄປລ່າສັດ ແລະໃນປ່າທຶບລຶກ ຂ້າພະເຈົ້າກໍຫຼົງທາງ ມືດມົນ ເດີນຫຼິ້ນຫາທາງໄປມາ.»
Verse 36
अवगादश्न सरसि स्त्रीभूतो ब्राह्मणोत्तम । पुत्रान् राज्ये प्रतिष्ठाप्प वनमस्मि ततो गत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ! ຂ້າໄດ້ດຳລົງລົງໃນສະລະນ້ຳໜຶ່ງ ແລະອາບນ້ຳຢູ່ນັ້ນ ຈຶ່ງກາຍຈາກຊາຍເປັນຍິງ. ຫຼັງຈາກຕັ້ງລູກຊາຍຂອງຂ້າໃຫ້ຄອງລາຊະອານາຈັກແລ້ວ ຂ້າຈຶ່ງອອກໄປສູ່ປ່າ».
Verse 37
स्त्रियाश्न मे पुत्रशतं तापसेन महात्मना । आश्रमे जनितं ब्रह्मन् नीतं तन्नगरं मया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂ້າໄດ້ຮັບຮູບເປັນຍິງ ນັກບຳເນັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດລູກຊາຍໜຶ່ງຮ້ອຍກັບຂ້າ ໃນອາສຣົມນີ້. ໂອ ພຣາຫມັນ, ຕໍ່ມາຂ້າໄດ້ນຳລູກເຫຼົ່ານັ້ນເຂົ້າເມືອງ ແລະໃຫ້ພວກເຂົາຖືກສະຖາປະນາໃນອຳນາດກະສັດ.»
Verse 38
तेषां च वैरमुत्पन्नं कालयोगेन वै द्विज । एतत् शोचाम्यहं ब्रह्मन् दैवेन समभिप्लुता
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ, ໂດຍການປະຈົບກັນຂອງເວລາແລະເຫດປັດໃຈ ຄວາມອາຄາດແຄ້ນໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນພວກເຂົາ. ນີ້ແຫຼະທີ່ຂ້າໂສກເສົ້າ, ໂອ ພຣາຫມັນ—ຖືກຊະຕາກຳກວາດພາ ແລະຖືກພຣະພິລິດຄອບງຳ.»
Verse 39
इन्द्रस्तां दु:खितां दृष्टवा अब्रवीत् परुषं वच: । पुरा सुदुःसहं भद्रे मम दुःखं त्वया कृतम्,इन्द्रने उसे दु:खी देख कठोर वाणीमें कहा--भद्रे! जब पहले तुम राजा थीं, तब तुमने भी मुझे दुःसह दुःख दिया था
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ອິນທຣະເຫັນນາງທຸກໃຈ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຮຸນແຮງວ່າ: ‘ໂອ ນາງຜູ້ສົມຄວນແກ່ການນັບຖື, ໃນອະດີດເຈົ້າເຄີຍເຮັດໃຫ້ຂ້າທົນທຸກຢ່າງຫນັກໜ່ວງ; ຄວາມເຈັບປວດນັ້ນເກີດຈາກເຈົ້າ’».
Verse 40
इन्द्रद्ध्रिन यजता मामनाहूय घिष्ठितम् । इन्द्रोडहमस्मि दुर्बुद्धे वैरं ते पातितं मया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «‘ເຈົ້າໄດ້ປະກອບພິທີຍັດຍະທີ່ກ່ຽວກັບອິນທຣະ ແຕ່ກໍສຳເລັດມັນໂດຍບໍ່ໄດ້ເຊີນຂ້າ. ໂອ ຍິງຜູ້ມີປັນຍາຜິດ, ຂ້ານີ້ແຫຼະແມ່ນອິນທຣະ; ຂ້າເປັນຜູ້ນຳການຕອບແທນລົງໃສ່ເຈົ້າ ເພື່ອຊຳລະຄວາມອາຄາດທີ່ເຈົ້າມີຕໍ່ຂ້າ’».
Verse 41
इन्द्रं दृष्टवा तु राजर्षि: पादयो: शिरसा गत: । प्रसीद त्रिदशश्रेष्ठ पुत्रकामेन स क्रतुः
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະອິນທຣາ ຣາຊະຣິສີນັ້ນໄດ້ເຂົ້າໄປ ແລະກົ້ມກາບດ້ວຍສີສະຢູ່ທີ່ພຣະບາດ. ເນື່ອງດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ບຸດ ຜູ້ປະກອບຍັດ (ກຣະຕຸ) ຈຶ່ງອ້ອນວອນວ່າ: «ຂໍພຣະອົງເມດຕາ ໂອ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນຫມູ່ເທວະ!»
Verse 42
प्रणिपातेन तस्येन्द्र: परितुष्टो वरं ददौ
ເມື່ອພຣະອິນທຣາພໍໃຈດ້ວຍການກົ້ມກາບນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງປະທານພອນ. ແລ້ວພຣະອົງກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ບຸດຄົນໃດຂອງເຈົ້າຄວນກັບຄືນມາມີຊີວິດ—ຜູ້ທີ່ເກີດຈາກເຈົ້າເມື່ອເຈົ້າຢູ່ໃນສະພາບເປັນຍິງ ຫຼືຜູ້ທີ່ເກີດຈາກເຈົ້າເມື່ອເຈົ້າຢູ່ໃນສະພາບເປັນຊາຍ?»
Verse 43
पुत्रास्ते कतमे राजन् जीवन्त्वेतत् प्रचक्ष्व मे । स्त्रीभूतस्य हि ये जाता: पुरुषस्याथ येडभवन्
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ: ບຸດຄົນໃດຂອງເຈົ້າຄວນຖືກຊຸກຊີວິດຄືນ? ຜູ້ທີ່ເກີດຈາກເຈົ້າເມື່ອເຈົ້າກາຍເປັນຍິງ ຫຼືຜູ້ທີ່ເກີດຈາກເຈົ້າເມື່ອເຈົ້າຢູ່ໃນສະພາບເປັນຊາຍ?»
Verse 44
तापसी तु ततः शक्रमुवाच प्रयताउ्जलि: । स्त्रीभूतस्य हि ये पुत्रास्ते मे जीवन्तु वासव
ແລ້ວນາງຕະປະສີ (ນາງນັກບຳເນັດ) ໄດ້ປະນົມມື ແລະກ່າວຕໍ່ພຣະສັກຣະ (ພຣະອິນທຣາ) ວ່າ: «ໂອ ວາສະວະ, ຂໍໃຫ້ບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ເກີດເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າກາຍເປັນຍິງ ໄດ້ມີຊີວິດຢູ່»
Verse 45
इन्द्रस्तु विस्मितो दृष्ट्वा स्त्रियं पप्रच्छ तां पुनः । पुरुषोत्पादिता ये ते कथं द्वेष्या: सुतास्तव
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ພຣະອິນທຣາເຫັນແລ້ວປະຫລາດໃຈ ຈຶ່ງຖາມນາງອີກຄັ້ງວ່າ: «ບຸດທີ່ເຈົ້າໃຫ້ກຳເນີດໃນຮູບຊາຍ ເປັນເຫດໃດຈຶ່ງກາຍເປັນຜູ້ທີ່ເຈົ້າຊັງ?»
Verse 46
स्त्रीभूतस्य हि ये जाता: स्नेहस्तेभ्योडथधिक: कथम् | कारण श्रोतुमिच्छामि तन्मे वक्तुमिहाहसि
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເປັນຫຍັງຄວາມຮັກຂອງເຈົ້າຈຶ່ງຫຼາຍກວ່າຕໍ່ຜູ້ທີ່ເກີດມາໃນຍາມທີ່ເຈົ້າໄດ້ເປັນຍິງ? ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຟັງເຫດຜົນ. ເຈົ້າຄວນບອກຂ້າພະເຈົ້າໃນທີ່ນີ້».
Verse 47
रूयुवाच स्त्रियास्त्वभ्यधिक: स्नेहो न तथा पुरुषस्य वै | तस्मात् ते शक्र जीवन्तु ये जाता: स्त्रीकृतस्य वै
ນາງກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັກຣະ (ອິນທຣາ), ຄວາມຮັກຂອງແມ່ຍິງຕໍ່ລູກນັ້ນແທ້ຈິງຍິ່ງກວ່າ; ຂອງຜູ້ຊາຍບໍ່ເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ສັກຣະ, ຂໍໃຫ້ຜູ້ທີ່ເກີດຈາກຂ້າພະເຈົ້າໃນຍາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຍິງ ໄດ້ຄືນຊີວິດ».
Verse 48
भीष्म उवाच एवमुक्तस्ततस्त्विन्द्र: प्रीतो वाक्यमुवाच ह । सर्व एवेह जीवन्तु पुत्रास्ते सत्यवादिनि
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອນາງເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ອິນທຣາຜູ້ປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ກໍຕອບວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເວົ້າຄວາມຈິງ, ຂໍໃຫ້ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າທັງໝົດໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ມີຊີວິດ».
Verse 49
वरं च वृणु राजेन्द्र यं त्वमिच्छसि सुव्रत । पुरुषत्वमथ स्त्रीत्वं मत्तो यदभिकाडुक्षते
«ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ຜູ້ຖືວັດດີງາມ, ຈົ່ງເລືອກພອນອີກປະການໜຶ່ງຕາມທີ່ເຈົ້າປາດຖະນາ. ເຈົ້າປາດຖະນາຈະກັບເປັນຊາຍ ຫຼືຈະຢູ່ເປັນຍິງ? ຈົ່ງຂໍຈາກຂ້າພະເຈົ້າຕາມທີ່ໃຈເຈົ້າປາດຖະນາ».
Verse 50
रूयुवाच स्त्रीत्वमेव वृणे शक्र पुंस्त्वं नेच्छामि वासव । एवमुक्तस्तु देवेन्द्रस्तां स्त्रियं प्रत्युवाच ह
ນາງກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັກຣະ, ຂ້າພະເຈົ້າເລືອກເປັນຍິງແຕ່ຢ່າງດຽວ; ໂອ ວາສະວະ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາດຖະນາຈະເປັນຊາຍອີກ.» ເມື່ອນາງເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຈອມເທວະດາກໍຕອບນາງ ແລະຖາມຕໍ່ໄປ.
Verse 51
पुरुषत्वं कथं त्यक्त्वा स्त्रीत्वं चोदयसे विभो | एवमुक्त: प्रत्युवाच स्त्रीभूतो राजसत्तम:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີລິດອຳນາດ, ເຈົ້າລະທິ້ງຄວາມເປັນຊາຍແລ້ວ ເຫດໃດຈຶ່ງຍັງຍືນຍັນໃຫ້ເປັນຍິງ?» ເມື່ອຖືກຖາມດັ່ງນັ້ນ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ຜູ້ກາຍເປັນຍິງແລ້ວ—ກໍຕອບກັບ.
Verse 52
स्त्रिया: पुरुषसंयोगे प्रीतिरभ्यधिका सदा । एतस्मात् कारणाच्छक्र स्त्रीत्वमेव वृणोम्पहम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນການຮ່ວມສຳພັນກັບຊາຍ ຄວາມປິຕິຂອງຍິງຍ່ອມຫຼາຍກວ່າເສມອ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂອ ສັກຣະ—ຈອມເທວະ—ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເລືອກຄວາມເປັນຍິງເທົ່ານັ້ນ».
Verse 53
रमिताभ्यधिकं स्त्रीत्वे सत्यं वै देवसत्तम । स्त्रीभावेन हि तुष्यामि गम्यतां त्रिदशाधिप
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວະຜູ້ປະເສີດ, ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງແທ້: ໃນພາວະຂອງຄວາມເປັນຍິງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະສົບຄວາມສຸກແຫ່ງຣະຕິຫຼາຍກວ່າ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈຢູ່ໃນຄວາມເປັນຍິງ. ໂອ ຈອມເທວະແຫ່ງສາມສິບ, ຂໍໃຫ້ເຈົ້າເດີນທາງກັບ».
Verse 54
एवमस्त्विति चोक््त्वा तामापृच्छ त्रिदिवं गत: । एवं स्त्रिया महाराज अधिका प्रीतिरुच्यते
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ພຣະອິນທຣາກ່າວວ່າ «ໃຫ້ເປັນດັ່ງນັ້ນ» ແລ້ວລາຈາກນາງຕະປະສີນັ້ນ ແລະເດີນທາງໄປສູ່ ຕຣິດິວະ (ສະຫວັນ). ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຈຶ່ງມີຄຳກ່າວວ່າ ໃນເລື່ອງຄວາມສຸກແຫ່ງກາມຄຸນ ຍິງຍ່ອມໄດ້ຮັບຫຼາຍກວ່າຊາຍ.
Verse 163
पुनरायात् पुरं तात स्त्रीकृतो नृपसत्तम: । “अब स्त्रीभाव आ जानेसे उस अश्वपर कैसे चढ़ सकूँगी?” तात! किसी-किसी तरह महान् प्रयत्न करके वे स्त्रीरूपधारी नरेश घोड़ेपर चढ़कर अपने नगरमें आये
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໂອ ລູກເອີຍ, ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ຜູ້ຖືກແປງເປັນຍິງ—ໄດ້ກັບຄືນສູ່ນະຄອນຂອງຕົນ. ລາວຄິດວ່າ «ບັດນີ້ຄວາມເປັນຍິງໄດ້ມາຢູ່ເທິງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ ຈະຂຶ້ນມ້ານັ້ນໄດ້ແນວໃດ?» ແຕ່ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຢ່າງໜັກ ແລະດ້ວຍວິທີໃດກໍຕາມທີ່ພໍຈະເຮັດໄດ້ ລາວກໍຂຶ້ນມ້າໃນຮູບຍິງ ແລະກັບຮອດລາຊະທານີ.
Verse 173
किंच्विदं त्विति विज्ञाय विस्मयं परमं गता: । राजाके पुत्र, स्त्रियाँ, सेवक तथा नगर और जनपदके लोग, “यह क्या हुआ?'--ऐसी जिज्ञासा करते हुए बड़े आश्वर्यमें पड़ गये
ເມື່ອຮູ້ຊັດວ່າ «ນີ້ແທ້ໆແມ່ນຫຍັງ?» ພວກເຂົາກໍຖືກຄວາມຕື່ນຕະລຶງຢ່າງສູງສຸດຄອບງໍາ. ພະຣາຊາ ພະຣາຊະບຸດ ສະຕຣີ ຂ້າລາຊການ ແລະປະຊາຊົນທັງໃນເມືອງແລະຊົນນະບົດ ລ້ວນຖາມວ່າ «ເກີດຫຍັງຂຶ້ນ?» ແລ້ວຕົກຢູ່ໃນຄວາມອັດສະຈັນອັນໃຫຍ່.
Verse 231
तत्रावगाढ: स्त्रीभूतो दैवेनाहं कृत: पुरा । नामगोत्राणि चाभाष्य दाराणां मन्त्रिणां तथा
«ທີ່ນັ້ນແຫຼະ ຂ້າພະເຈົ້າຖືກດຶງຈົນຈົມເຂົ້າໄປໃນສະພາບນັ້ນ; ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຊະຕາ ຂ້າພະເຈົ້າຖືກເຮັດໃຫ້ຮັບຮູບເປັນສະຕຣີມາແຕ່ດົນ. ແລະຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເວົ້າອອກຊື່ແລະສະກຸນ—ຂອງພັນລະຍາທັງຫຼາຍ ແລະຂອງທີ່ປຶກສາດ້ວຍ»។
Verse 413
इष्टस्त्रिदशशार्टूल तत्र मे क्षन्तुमरहसि । इन्द्रको देखकर वे स्त्रीरूपधारी राजर्षि उनके चरणोंमें सिर रखकर बोले--'सुरश्रेष्ठ आप प्रसन्न हों। मैंने पुत्रकी इच्छासे वह यज्ञ किया था। देवेश्वर! उसके लिये आप मुझे क्षमा करें!
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ອິນທຣະ—ເສືອໃຫຍ່ໃນຫມູ່ເທວະ—ຂໍພຣະອົງໂປດເມດຕາ ແລະອະໄພໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໃນເລື່ອງນີ້. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະກອບພິທີຍັດນັ້ນເພາະຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ບຸດ; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຈອມເທວະ ຂໍພຣະອົງອະໄພໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ»។
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira asks whose experience is ‘greater’ in strī–puruṣa union—framed as the comparative predominance of touch/affective impact (sparśa) and the resulting prīti.
Through Bhaṅgāśvana’s stated preference after transformation, the exemplum concludes that a woman’s affection (sneha/prīti) is described as greater in this narrative logic, and that experiential testimony is used to settle the question.
No explicit phalaśruti formula appears here; the chapter functions as a precedent-setting exemplum whose ‘result’ is the resolved doubt and the ethical-psychological generalization stated at the close.