Adhyaya 167
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
Upa-parva: Vasiṣṭha–Kalmāṣapāda Episode (Śakti lineage and river-name etiologies)
A Gandharva narrator describes Vasiṣṭha discovering his hermitage bereft of his sons and leaving in intense grief. He sees a river swollen by monsoon torrents carrying trees and bank-growth; overwhelmed, he resolves to drown, binds himself with nooses, and sinks into the great river. The river severs the bonds and releases him; the sage then names that river Vipāśā (“without bonds/nooses”). Still unsettled, he wanders among mountains, rivers, and lakes, and again throws himself into a Himalayan river filled with fierce aquatic creatures; that river, reacting to his heat-like ascetic potency, splits into many channels and becomes known as Śatadrū (“hundred streams”). Recognizing that death is not attainable by his own effort, he returns toward the hermitage and hears, from behind, the sound of Vedic recitation complete with the six auxiliaries. He asks who follows; his daughter-in-law Adṛśyantī identifies herself as Śakti’s wife and states that Śakti’s unborn son has been studying the Vedas in the womb for twelve years. Vasiṣṭha rejoices that lineage continues and turns back from death. Returning with her, he then sees King Kalmāṣapāda seated in a solitary forest; the king, described as overtaken by a rākṣasa impulse, rises in anger as if to attack. Adṛśyantī, frightened, appeals to Vasiṣṭha for protection, stating that none but him can restrain the approaching threat.
Chapter Arc: पाञ्चालराज द्रुपद शोक से व्याकुल हैं—उन्हें ऐसा पुत्र चाहिए जो द्रोण के अपमान का प्रतिशोध ले सके; जन्मे हुए पुत्रों और बन्धु-सम्बन्धों से भी उन्हें तृप्ति नहीं। → द्रुपद उपयाज/याज से यज्ञ कराने का आग्रह करते हैं, गौओं के अर्बुद दान का वचन देते हैं, और मन की एक ही ज्वाला प्रकट करते हैं—‘द्रोणं प्रतिचिकीर्षया’। यज्ञ की तैयारी के साथ प्रतिशोध का संकल्प भी आकार लेता है। → हवन के अन्त में याज के आह्वान पर अग्नि से देव-सम तेजस्वी कुमार प्रकट होता है—धृष्टद्युम्न; और उसी यज्ञाग्नि से द्रौपदी का भी दिव्य आविर्भाव संकेतित होता है—पाञ्चाल वंश-वृद्धि और भावी महायुद्ध की धुरी। → धृष्टद्युम्न को द्रोण अस्त्र-शिक्षा हेतु अपने निवेशन में ले आते हैं—यह जानते हुए भी कि दैव अमोघ है; वे अपनी कीर्ति और क्षात्र-धर्म के अनुरूप उसे शिक्षित करते हैं, जिससे नियति का जाल और कसता है। → जतुगृह (लाक्षागृह) की घटना का समाचार सुनकर ब्राह्मण पुरोहितों सहित द्रुपद से कहते हैं, और धृतराष्ट्र-पक्ष अमात्यों सहित परस्पर मंत्रणा करता है—आगे राजनीति और गठबंधनों की नई चालें खुलने को हैं।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ श्लोक मिलाकर कुल ३२ श्लोक हैं) ऑपन- मा बछ। ्-:डिअ षट्षष्ट्यधिेकशततमोड< ध्याय: ट्रपदके यज्ञसे धृष्टद्युम्न और द्रौपदीकी उत्पत्ति ब्राह्मण उवाच अमर्षी द्रुपदो राजा कर्मसिद्धान् द्विजर्षभान् | अन्विच्छन् परिचक्राम ब्राह्मणावसथान् बहून्
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: ພຣະຣາຊາ ດຣຸປະດະ ຜູ້ລຸກໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ໄດ້ອອກຕະເວນຊອກຫາພຣາຫມັນຜູ້ສຳເລັດພິທີກຳ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ “ເກີດສອງຄັ້ງ”—ໂດຍພາຕົນໄປຫາອາສຣົມພຣາຫມັນຫຼາຍແຫ່ງ.
Verse 2
पुत्रजन्म परीप्सन् वै शोकोपहतचेतन: । नास्ति श्रेष्ठमपत्यं मे इति नित्यमचिन्तयत्
ພຣະອົງປາຖະໜາໃຫ້ມີລູກຊາຍເກີດຂຶ້ນ ແລະຈິດໃຈຖືກຄວາມໂສກເຂົ້າຄອບງຳ. ພຣະອົງຄິດຢູ່ເລື້ອຍໆ ທັງກາງວັນກາງຄືນວ່າ: “ເຮົາບໍ່ມີລູກຫຼານອັນປະເສີດເລີຍ.”
Verse 3
जातानू् पुत्रान् स निर्वेदाद् धिग् बन्धूनिति चाब्रवीत् । निः:श्वासपरमश्नासीद् द्रोणं प्रतिचिकीर्षया
ບັນດາລູກຊາຍ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ເກີດມາແລ້ວ ພຣະອົງກໍກ່າວດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍວ່າ: “ຊິບຫາຍເຖີດ ຍາດພີ່ນ້ອງ!” ແລະດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະແກ້ແຄ້ນຕໍ່ ດໂຣນະ ພຣະອົງຈຶ່ງຖອນຫາຍໃຈຍາວໆ ຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 4
प्रभाव विनयं शिक्षां द्रोणस्प चरितानि च । क्षात्रेण च बलेनास्य चिन्तयन् नाध्यगच्छत
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອພຣະຣາຊາ ດຣຸປະດະ ຄິດພິຈາລະນາເຖິງອຳນາດ ຄວາມຖ່ອມຕົນ ຄວາມຮູ້ຮ່ຳຮຽນ ແລະຈັນຍາຂອງ ດໂຣນະ ແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ພຣະອົງພະຍາຍາມຈະແກ້ແຄ້ນ ກໍບໍ່ອາດພົບວິທີໃດໆ ດ້ວຍອຳນາດກະສັດ ຫຼືກຳລັງນັກຮົບ ເພື່ອຊະນະ ດໂຣນາຈາຣະຍະ. ພຣະອົງເດີນທາງຕາມຝັ່ງຢະມຸນາສີຄ້ຳ ແລະ ຄົງຄາ ຈົນໄປຮອດຖິ່ນຖານອັນສັກສິດຂອງພຣາຫມັນ. ທີ່ນັ້ນ ກະສັດຜູ້ມີບຸນວາສະນາບໍ່ເຫັນພຣາຫມັນແມ່ນແຕ່ຄົນດຽວ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັກສາພຣະຫມະຈັນຍະຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະບໍ່ໄດ້ຮັບການສອນໃນ ເວດ ແລະ ວິຊາປະກອບຂອງເວດ.”
Verse 5
प्रतिकर्तु नृपश्रेष्ठी यतमानो5डपि भारत । अभित: सो5थ कल्माषीं गड्कूले परिभ्रमन्
ໂອ ພາຣະຕະ ແມ່ນແຕ່ກະສັດຜູ້ປະເສີດນັ້ນພະຍາຍາມຈະຕອບໂຕ້ກໍຕາມ ກໍບໍ່ອາດພົບວິທີໃດເພື່ອຊະນະຄູ່ຕໍ່ສູ້ດ້ວຍກໍາລັງກະສັດລ້ວນໆ. ຕໍ່ມາ ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ ກັລມາສະປາດະ ໄດ້ພາຕົນເອງລ່ອງໄປມາຕາມຝັ່ງແມ່ນ້ໍາຄົງຄາ ຈົນໄປຮອດຖິ່ນຖານອັນສັກສິດຂອງພຣາຫມັນ. ທີ່ນັ້ນ ລາວເຫັນວ່າ ພຣາຫມັນທຸກຄົນໄດ້ຮັກສາພຣະຫມະຈັນຍະຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະໄດ້ຮຽນຮູ້ວິທະຍາວິເທດ ພ້ອມດ້ວຍສາຂາປະກອບຂອງມັນ.
Verse 6
ब्राह्मणावसथं पुण्यमाससाद महीपति: । तत्र नास्नातक: वक्षिन्न चासीदव्रती द्विज:
ກະສັດໄດ້ເຂົ້າເຖິງຖິ່ນພັກອັນສັກສິດຂອງພຣາຫມັນ. ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ ທີ່ນັ້ນລາວບໍ່ເຫັນພຣາຫມັນຜູ້ໃດທີ່ບໍ່ແມ່ນ “ສະນາຕະກະ” (ຜູ້ສໍາເລັດການຮຽນວິທີວິເທດ) ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະກໍບໍ່ເຫັນຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຈະ) ຜູ້ໃດທີ່ດໍາລົງຊີວິດໂດຍບໍ່ມີວຣະຕະ ແລະວິໄນ.
Verse 7
तथैव च महाभाग: सो<पश्यत् संशितव्रतौ । याजोपयाजोौ ब्रद्मर्षी शाम्यन्ती परमेष्ठिनौ
ໃນທໍານອງດຽວກັນ ບຸກຄົນຜູ້ມີກຽດສັກສີນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະລິສີພຣາຫມະສອງອົງ ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດ—ຍາຊະ ແລະ ອຸປະຍາຊະ—ທັງສອງສະງົບຢ່າງສົມບູນ ແລະມີອານຸພາບປຽບເທົ່າພຣະປະຣະເມດຖີ ພຣະພຣະຫມາ.
Verse 8
संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ । तारणेयौ युक्तरूपीौ ब्राह्मणावृषिसत्तमौ
ທັງສອງອົງໝັ້ນຄົງໃນການຮຽນ ແລະການສວດທ່ອງ ສັມຫິຕາແຫ່ງວິເທດຢູ່ເສມອ. ຕາມສາຍຕະກູນ ພວກທ່ານຢູ່ໃນໂຄດຣະກາສະຍະປະ. ຮູ້ຈັກກັນວ່າ “ຕາຣາເນຍະ” ພວກທ່ານສົມບູນໃນການປະພຶດ ແລະວິໄນ ເປັນພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາລິສີ.
Verse 9
स तावामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रित: । बुद्ध्वा बल॑ तयोस्तत्र कनीयांसमुपह्दरे
ເມື່ອຮູ້ເຫັນກໍາລັງ ແລະຄວາມສາມາດຂອງທັງສອງແລ້ວ ກະສັດຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານ ໄດ້ເຊີນພວກທ່ານດ້ວຍຂອງກໍານັນ ແລະຄວາມສຸກສະດວກທຸກປະການ. ຕໍ່ມາ ໃນທີ່ລັບສະງົບ ລາວເຂົ້າໄປຫາຜູ້ນ້ອຍກວ່າໃນສອງອົງ ເພື່ອຊັກຈູງໃຫ້ເຂົ້າຂ້າງຕົນ ໂດຍການສັນຍາມອບສິ່ງເພີດເພີນ ແລະການປະຄອງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 10
प्रपेदे छन््दयन् कामैरुपयाजं धृतव्रतम् । पादशुश्रूषणे युक्त: प्रियवाक् सर्वकामद:
ເມື່ອພະຣາຊາດຣຸປະດະ ເຫັນແຈ້ງອຳນາດຕະປະສະຍາ ແລະສິດທິຂອງລະດັບພຣະລິສີທັງສອງ ກໍບໍ່ມີຄວາມເກີດຄວາມເກັງຄານ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ອຸປະຍາຊະ ພຣະພຣາຫມັນຜູ້ຖືວຣະຕະແນ່ນອນ ເພື່ອຊັກຈູງໃຈດ້ວຍຂອງກຳນັນທີ່ພໍໃຈ. ພະອົງເວົ້າຖ້ອຍຄຳອ່ອນຫວານ ສັນຍາຈະປະທານທຸກສິ່ງທີ່ປາຖະໜາ ແລະຮັບໃຊ້ຢູ່ທີ່ພຣະບາດຂອງລິສີ ດ້ວຍການບູຊາຕາມຄວາມຄວນ ເພື່ອຂໍພິທີກຳເນີດບຸດຜູ້ຈະສາມາດສັງຫານ ດໂຣນະ ໄດ້.
Verse 11
अर्चयित्वा यथान्यायमुपयाजमुवाच स: । येन मे कर्मणा ब्रह्मन् पुत्र: स्याद् द्रोणमृत्यवे
ເມື່ອພະອົງໄດ້ບູຊາ ອຸປະຍາຊະ ຕາມຂົນທຳນຽມອັນຖືກຕ້ອງແລ້ວ ກໍກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະພຣາຫມັນ, ດ້ວຍກຳມະພິທີໃດ ຫຼືພິທີກຳໃດ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະໄດ້ບຸດຜູ້ຈະເປັນຄວາມຕາຍຂອງ ດໂຣນະ?”
Verse 12
उपयाज कृते तस्मिन् गवां दातास्मि ते<र्बुदम् । यद् वा तेडन्यद् द्विजश्रेष्ठ मनस: सुप्रियं भवेत् । सर्व तत् ते प्रदाताहं न हि मेउत्रास्ति संशय:
“ໂອ ອຸປະຍາຊະ, ເມື່ອພິທີນັ້ນສຳເລັດ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະທານງົວໜຶ່ງອັຣບຸດ (ສິບກໍດິ) ໃຫ້ແກ່ທ່ານ. ຫຼື ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນພວກທະວິຊະ, ຖ້າມີສິ່ງອື່ນໃດທີ່ໃຈທ່ານພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະທານທັງໝົດນັ້ນໃຫ້—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ.”
Verse 13
इत्युक्तो नाहमित्येवं तमृषि: प्रत्यभाषत । आराधयिष्यन् ट्रुपद: स तं पर्यचरत् पुन:
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະລິສີກໍຕອບກັບຢ່າງຊັດເຈນວ່າ: “ບໍ່ແມ່ນຂ້າ—ຂ້າຈະບໍ່ເຮັດ.” ແຕ່ດຣຸປະດະ ຜູ້ຕັ້ງໃຈຈະໃຫ້ລິສີພໍໃຈ ກໍກັບໄປຮັບໃຊ້ ແລະດູແລທ່ານອີກຄັ້ງ.
Verse 14
ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं स द्विजोत्तम: । उपयाजोडब्रवीत् काले राजन् मधुरया गिरा
ຄົບໜຶ່ງປີແລ້ວ ອຸປະຍາຊະ ຜູ້ເປັນພຣະພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ ໄດ້ກ່າວກັບພະຣາຊາດຣຸປະດະ ໃນຍາມອັນຄວນ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນຫວານວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ມີເລື່ອງໜຶ່ງກ່ຽວກັບອ້າຍໃຫຍ່ຂອງຂ້າ ຍາຊະ; ຄັ້ງໜຶ່ງເມື່ອທ່ານເດີນທາງໃນປ່າທຶບ ທ່ານໄດ້ເກັບໝາກໄມ້ທີ່ຕົກຢູ່ເທິງດິນ ຊຶ່ງບໍ່ຮູ້ວ່າບໍລິສຸດຫຼືບໍ່…”
Verse 15
ज्येष्ठो भ्राता ममागृह्नाद् विचरन् गहने वने । अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम्
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: «ອ້າຍໃຫຍ່ຂອງຂ້ອຍ ໃນຂະນະທີ່ເດີນທາງຢູ່ໃນປ່າທຶບ ໄດ້ເກັບໝາກໄມ້ຫນຶ່ງທີ່ຕົກຢູ່ເທິງດິນ—ເທິງດິນທີ່ບໍ່ຮູ້ວ່າບໍລິສຸດຕາມພິທີຫຼືບໍ່. ການກະທຳນີ້ເຖິງຈະເບິ່ງເປັນເລື່ອງນ້ອຍ ແຕ່ກໍ່ຍົກຄຳຖາມແຫ່ງທຳມະຂຶ້ນວ່າ: ຈະຄວນຮັບແລະບໍລິໂພກສິ່ງໃດ ເມື່ອຄວາມບໍລິສຸດຕາມພິທີ ແລະສະຖານະອັນຖືກຕ້ອງຂອງມັນຍັງບໍ່ແນ່ນອນ».
Verse 16
तदपश्यमहं भ्रातुरसाम्प्रतमनुव्रजन् । विमर्श संकरादाने नायं कुर्यात् कदाचन
ຂ້ອຍເດີນຕາມຫຼັງອ້າຍ ຈຶ່ງໄດ້ເຫັນການກະທຳທີ່ບໍ່ຄວນນັ້ນດ້ວຍຕາຕົນ. ແລ້ວຂ້ອຍກໍ່ຄິດພິຈາລະນາວ່າ: «ເຂົາບໍ່ຄວນເຮັດເລີຍ—ຮັບເອົາຂອງທີ່ເປື້ອນມົນ ໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາໃຫ້ຖືກຕ້ອງ».
Verse 17
दृष्टवा फलस्य नापश्यद् दोषान् पापानुबन्धकान् | विविनक्ति न शौचं य: सोअन्यत्रापि कथं भवेत्
ເມື່ອເຫັນຜົນປະໂຫຍດອັນລໍ້ລວງ ກໍບໍ່ເຫັນໂທດທີ່ຕາມມາດ້ວຍບາບ. ຜູ້ໃດບໍ່ຮູ້ຈັກແຍກຄວາມບໍລິສຸດອອກຈາກຄວາມເປື້ອນມົນໃນຍາມຮັບເອົາສິ່ງໃດ ຈະໃຫ້ຄາດຫວັງໃຫ້ເຂົາປະພຶດຖືກໃນເລື່ອງອື່ນໆໄດ້ແນວໃດ? ບໍ່ອາດກ່າວໄດ້.
Verse 18
संहिताध्ययनं कुर्वन् वसन् गुरुकुले च यः । भैक्ष्यमुत्सृष्टमन्येषां भुड्क्ते सम च यदा तदा
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຢູ່ໃນຄອບຄົວອາຈານ ແລະຮຽນສຳຫິຕາ ກໍຍັງມີຄົນບາງພວກທີ່ເວລາໃດເວລາໜຶ່ງ ກິນອາຫານບິນທະບາດທີ່ຄົນອື່ນປະຖິ້ມ. ແລະໂດຍບໍ່ມີຄວາມຂະຍະຂະຍອງ ພວກເຂົາຍັງສັນລະເສີນ “ຄຸນຄ່າ” ຂອງອາຫານນັ້ນຊ້ຳໆ. ເມື່ອຂ້ອຍພິຈາລະນາອ້າຍຂອງຂ້ອຍດ້ວຍສາຍຕາແຫ່ງເຫດຜົນ ລາວປານດັ່ງຜູ້ທີ່ໄລ່ຫາຜົນຕອບແທນ—ໂລບໃນ “ຜົນ” ຫຼາຍກວ່າຍຶດວິໄນ».
Verse 19
कीर्तयन् गुणमन्नानामघृणी च पुनः पुनः । त॑ वै फलार्थिन मन्ये भ्रातरं तर्कचक्षुषा
ເມື່ອລາວສັນລະເສີນຄຸນຄ່າຂອງອາຫານຊ້ຳໆ ແລະບໍ່ມີຄວາມຂະຍະຂະຍອງ ຂ້ອຍຈຶ່ງເບິ່ງອ້າຍນັ້ນດ້ວຍສາຍຕາແຫ່ງເຫດຜົນ ແລະຕັດສິນວ່າ ລາວແມ່ນຜູ້ທີ່ສະແຫວງຫາລາງວັນ—ຖືກຂັບດັນໂດຍຄວາມຢາກໄດ້ຜົນປະໂຫຍດ ຫຼາຍກວ່າໂດຍຄວາມສຳລວມແລະຫຼັກທຳ.
Verse 20
त॑ं वै गच्छस्व नृपते स त्वां संयाजयिष्यति । जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन्
ພຣາຫມັນນັ້ນກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະຣາຊາໄປຫາທ່ານນັ້ນເຖີດ; ທ່ານຈະຈັດພິທີຍັດຂອງພຣະອົງໃຫ້ສົມບູນຕາມທຳນຽມ»। ພຣະຣາຊາດຣຸປະດາ ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຳແນະນຳນີ້ ແມ່ນແຕ່ໃນໃຈຮູ້ສຶກຂັດໃຈ ແລະຕຳນິການປະພຶດຂອງປຸໂຣຫິດ ກໍຍັງຊັ່ງນ້ຳໜັກເປົ້າໝາຍຂອງຕົນ ແລ້ວໄປຍັງອາສຣົມຂອງປຸໂຣຫິດ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ຖວາຍຄວາມເຄົາລົບແກ່ລະສີຜູ້ນ່າບູຊາ ຍາຊາ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວດັ່ງນີ້។
Verse 21
उपयाजवच: श्र॒ुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात् । अभिसम्पूज्य पूजाहमथ याजमुवाच ह
ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຳຂອງ ອຸປະຍາຊາ ພຣະຣາຊາກໍໄປຍັງອາສຣົມຂອງ ຍາຊາ. ຫຼັງຈາກຖວາຍການນະມັດສະການ ແລະບູຊາພຣະລະສີຜູ້ຄວນແກ່ການເຄົາລົບຢ່າງສົມຄວນແລ້ວ ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວກັບ ຍາຊາ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕຶງຕັນລະຫວ່າງຈັນຍາບັນແລະການປະຕິບັດ: ແມ່ນແຕ່ເຮົາຈະບໍ່ເຫັນດີກັບການປະພຶດຂອງຜູ້ອື່ນໃນໃຈ ກໍຍັງອາດເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບເພື່ອເປົ້າໝາຍອັນຊອບທຳ ແລະຮັກສາຄວາມສຸພາບພ້ອມທັງທຳມະໃນຄຳເວົ້າແລະການກະທຳ.
Verse 22
अयुतानि ददान्यष्टौ गवां याजय मां विभो । द्रोणवैराभिसंतप्तं प्रह्लादयितुमहसि
ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖວາຍງົວແປດໝື່ນເປັນທານ. ຂໍທ່ານຈົ່ງເປັນປຸໂຣຫິດຈັດພິທີຍັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າຖືກທຸກທໍລະມານໂດຍຄວາມອາຄາດກັບ ດໂຣນ; ຂໍທ່ານຈົ່ງປະທານການບັນເທົາ ແລະຄືນຄວາມສະຫງົບໃຈໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 23
स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्रह्मास्त्रे चाप्यनुत्तम: तस्माद् द्रोण: पराजैष्ट मां वै स सखिविग्रहे
ເພາະວ່າ ດໂຣນ ແມ່ນຜູ້ເລີດລ້ຳໃນບັນດາຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນ ແລະບໍ່ມີໃຜເທົ່າທັນໃນການໃຊ້ ພຣະຫມາສະຕຣາ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນການຂັດແຍ່ງເລື່ອງມິດຕະພາບ—ວ່າຈະນັບເປັນມິດຫຼືບໍ່—ທ່ານໄດ້ເອົາຊະນະຂ້າພະເຈົ້າແທ້ໆ.
Verse 24
क्षत्रियो नास्ति तस्यास्यां पृथिव्यां कश्निदग्रणी: । कौरवाचार्यमुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमत:
ດໂຣນ ບຸດແຫ່ງ ພາຣະດວາຊາ ຜູ້ມີປັນຍາລ້ຳເລີດ ບັດນີ້ເປັນອາຈານໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າຊາຍວົງກະອຸຣະວະ. ໃນແຜ່ນດິນນີ້ ບໍ່ມີກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຜູ້ໃດຈະເກັ່ງກາຈົນເກີນທ່ານໃນວິຊາອາວຸດໄດ້.
Verse 25
द्रोणस्य शरजालानि प्राणिदेहहराणि च । षडरत्नि धनुश्नास्य दृश्यते परमं महत्
ພຣະພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ຝົນລູກສອນຂອງ ໂດຣນາ ເປັນອາວຸດມະນຸດສັດທີ່ພາກຊີວິດ ຊຶ່ງຊັກເອົາທັງກາຍແລະຊີວິດຂອງສັດມີຊີວິດ. ແລະຄັນທະນູຂອງລາວ—ຍາວຫົກສອກ—ປາກົດໃຫຍ່ຫຼາຍຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ແມ່ນແຕ່ຢູ່ໃນຄວາມເປັນພຣາຫມັນ ນັກທະນູຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໂດຣນາ ກໍສາມາດຂັດຂວາງ ແລະກົດຂີ່ພະລັງສົງຄາມຂອງກະສັດນັກຮົບ ດ້ວຍພຣາຫມະເຕຊະຂອງຕົນ»។
Verse 26
स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमसंशयम् | प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामना:
ເພາະວ່າ ໃນຄວາມເປັນພຣາຫມັນພາຍນອກ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ—ໂດຣນາ ຜູ້ສືບສາຍພັນພາຣັດວາຊະ ຜູ້ມີໃຈສູງ—ຍ່ອມຂັດຂວາງ ແລະກົດຂີ່ພະລັງອັນພຸ່ງພານຂອງອຳນາດກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ. ຄຳກະວີນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕຶງຕັນທາງທຳ: ຮູບນອກແລະບົດບາດທາງສັງຄົມອາດບໍ່ກົງກັບພະລັງພາຍໃນ ແລະອຳນາດທາງຈິດວິນຍານ/ປັນຍາອາດຫ້າມກັ້ນຄວາມຮຸນແຮງທາງອາວຸດໄດ້.
Verse 27
क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थित: । तस्य हा[स्त्रबलं घोरमप्रधृष्यं नरैर्भुवि
ພຣະພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ລາວຖືກກຳນົດໄວ້ເພື່ອການກຳຈັດກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ເຫມືອນຈາມະດັກນະ (ພຣະປະຣະຊຸຣາມ) ທີ່ຢືນຂຶ້ນມາ. ພະລັງອາວຸດຂອງລາວນ່າສະພຶງກົວ—ໃນໂລກນີ້ ມະນຸດບໍ່ອາດກົດຂີ່ເອົາຊະນະໄດ້»។
Verse 28
बाह्य संधारयंस्तेजो हुताहुतिरिवानल: । समेत्य स दहत्याजौ क्षात्रधर्मपुरस्सर:
ລາວຖືກຫອມຫຸ້ມດ້ວຍເຕຊະອັນລຸກໂຊນພາຍນອກ ເຫມືອນໄຟທີ່ຖືກປຸກໃຫ້ລຸກດ້ວຍອາຫຸຕິເນີຍຂີ. ເມື່ອເຂົາເຂົ້າປະຈັນໜ້າສັດຕູໃນສົງຄາມ ລາວຍົກກົດແຫ່ງນັກຮົບ (ກະສັດຕຣະທຳ) ໄວ້ເປັນຫົວໜ້າ ແລ້ວເຜົາສັດຕູໃຫ້ເປັນຂີ້ເທົ່າ. ຄຳກະວີນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕຶງຕັນທາງທຳ: ເຕຊະພຣາຫມັນພາຍໃນ ອາດປາກົດເປັນພະລັງຕັດສິນໃຈ ເມື່ອສອດຄ່ອງກັບກະສັດຕຣະທຳໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 29
ब्रह्मक्षत्रे च विहिते ब्राह्मंं तेजो विशिष्यते । सो क्षात्राद् बलाद्धीनो बाह्यूं तेज: प्रपेदिवान्
ເມື່ອພະລັງຂອງພຣາຫມັນ ແລະພະລັງຂອງນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ມີພ້ອມກັນ ຄວາມເຕຊະຂອງພຣາຫມັນຖືກນັບວ່າສູງກວ່າ. ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຂ້ອຍຂາດດ້ອຍໃນພຽງແຕ່ກຳລັງອາວຸດເທົ່ານັ້ນ ຂ້ອຍກໍໄດ້ມາຂໍພຶ່ງພາເຕຊະພຣາຫມັນຂອງທ່ານ—ເພາະຮູ້ວ່າອຳນາດທີ່ແທ້ ບໍ່ໄດ້ຢູ່ແຕ່ໃນແຮງກຳລັງ ແຕ່ຢູ່ໃນຄວາມສັກສິດ ແລະປັນຍາທີ່ຝຶກຝົນມີວິໄນ.
Verse 30
द्रोणाद् विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मुवित्तमम् । द्रोणान्तकमहं पुत्र लभेयं युधि दुर्जयम्
ເມື່ອໄດ້ເຂົ້າເຖິງທ່ານ ຜູ້ເລີດກວ່າດໂຣນາ ແລະເປັນຜູ້ຮູ້ເວດະຢ່າງຍິ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍພຶ່ງພາທ່ານ, ໂອ ລູກເອີຍ, ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບຸດຜູ້ບໍ່ອາດຖືກຊະນະໃນສົງຄາມ ແລະເປັນຜູ້ທຳລາຍດໂຣນາຈາຣຍາ।
Verse 31
तत् कर्म कुरु मे याज वितसम्यर्बुदं गवाम् । तथेत्युक्त्वा तु तं याजो याज्यार्थमुपकल्पयत्
ພຣາຫມະນະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຍາຊ (ປະໂຣຫິດ) ເອີຍ, ຈົ່ງປະກອບພິທີນັ້ນໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະມອບງົວໜຶ່ງອັຣບຸດ (ສິບລ້ານ) ເປັນທັກສິນາ.” ຜູ້ປະກອບພິທີຕອບວ່າ “ດັ່ງນັ້ນເຖີດ” ແລ້ວຈຶ່ງເລີ່ມຈັດຕຽມສິ່ງຈຳເປັນສຳລັບຍັດ ໂດຍລະລຶກເຖິງວິທີພິທີ ແລະເຄື່ອງປະກອບ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມປາຖະໜາຂອງຜູ້ຖືພິທີສຳເລັດ.
Verse 32
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत् । याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः
ເມື່ອຄິດວ່າ “ນີ້ແມ່ນວຽກໃຫຍ່” ຍາຊາຈຶ່ງຊັກຊວນໃຫ້ອຸປະຍາຊາ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປາຖະໜາສ່ວນຕົວ ເຂົ້າຮ່ວມໃນພິທີ. ແລະຍາຊາກໍປະຕິຍານວ່າ ຈະໃຫ້ກຳເນີດບຸດຜູ້ເປັນເຫດໃຫ້ດໂຣນາພິນາດ. ຕໍ່ມາ ອຸປະຍາຊາ ມະຫາຕະປະສະວີ ໄດ້ສອນພຣະຣາຊາດຣຸປະດ ເຖິງກຳມະຍັດທີ່ຈຳເປັນ ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດຜົນເປັນບຸດຕາມປາຖະໜາ.
Verse 33
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपा: । आचर्ख्यौ कर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै
ຕໍ່ມາ ອຸປະຍາຊາ ມະຫາຕະປະສະວີ ຜູ້ຢູ່ຮັບໃຊ້ພຣະຣາຊານັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍພິທີວິຕານະຕາມເວດະ ໃນເວລານັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນເປັນບຸດ.
Verse 34
स च पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबल: । इष्यते यद्विधो राजन् भविता ते तथाविध:
ພຣາຫມະນະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ບຸດທີ່ທ່ານປາຖະໜາຈາກຍັດນີ້ ຈະໄດ້ຮັບຕາມຮູບແບບນັ້ນແທ້. ລາວຈະເປັນບຸດຜູ້ກ້າຫານຢ່າງຍິ່ງ, ມີລັດສະໝີສະຫວ່າງໄສ, ແລະມີພະລັງອັນໃຫຍ່ຫຼວງ.”
Verse 35
भारद्वाजस्य हन्तारं सोडभिसंधाय भूपति: । आजउल्ठे तत् तथा सर्व द्रुपद: कर्मसिद्धये,तदनन्तर द्रोणके घातक पुत्रका संकल्प लेकर राजा द्रुपदने कर्मकी सिद्धिके लिये उपयाजके कथनानुसार सारी व्यवस्था की
ພະຣາຊາ ດຣຸປະດະ ໄດ້ຕັ້ງປະສົງອັນແນ່ນອນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຜູ້ທີ່ຈະເປັນຜູ້ສັງຫານບຸດຂອງ ພາຣັດວາຊະ (ດໂຣນະ) ແລະໄດ້ຈັດການທຸກຢ່າງໃຫ້ສອດຄ່ອງ ເພື່ອໃຫ້ຈຸດປະສົງນັ້ນສຳເລັດ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ບຸດຊາຍຜູ້ຈະເປັນເຄື່ອງມືແຫ່ງຄວາມຕາຍຂອງ ດໂຣນະ ດຣຸປະດະໄດ້ກະທຳການຕຽມການທັງປວງ ຕາມຄຳຊີ້ນຳຂອງພະສະຫຼະ ອຸປະຍາຊະ ເພື່ອໃຫ້ກິດທີ່ເລືອກໄວ້ນັ້ນບັນລຸຜົນ.
Verse 36
याजस्तु हवनस्यान्ते देवीमाज्ञापयत् तदा । प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुन त्वामुपस्थितम्
ໃນຕອນສິ້ນສຸດແຫ່ງການບູຊາໄຟ ພະສະຫຼະຜູ້ປະກອບພິທີໄດ້ສັ່ງແກ່ພະຣາຊິນີວ່າ: “ຈົ່ງໄປຫາຂ້າໂດຍໄວ ໂອ ພະຣາຊິນີ, ໂອ ລູກໃພ້ຂອງ ປຣິສະຕະ; ຄູ່ (ບຸດແລະທິດາ) ນັ້ນພ້ອມສຳລັບເຈົ້າແລ້ວ.” ແລະທ່ານຍັງຊີ້ວ່າ ຈະໄດ້ບຸດຊາຍຜູ້ໜຶ່ງ ແລະທິດາຜູ້ໜຶ່ງ; ເດັກຊາຍແລະເດັກຍິງນັ້ນຈະເປັນຜູ້ເພີ່ມພູນວົງສານຂອງບິດາ.
Verse 37
राज्युवाच अवलिपत॑ मुखं ब्रह्मन् दिव्यान् गन्धान् बिभर्मि च । सुतार्थे नोपलब्धास्मि तिष्ठ याज मम प्रिये
ພະຣາຊິນີກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນ, ປາກຂອງຂ້າຍັງເປື້ອນສີຈາກໝາກພູ ແລະສິ່ງອື່ນໆ; ທັງຍັງປະດັບກິ່ນຫອມທິບ ແລະຂີ້ເຜິ້ງຫອມຢູ່. ເພື່ອຈະໄດ້ບຸດ ຂ້າຍັງບໍ່ສົມຄວນຈະແຕະຕ້ອງຂອງບູຊາ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປະກອບຍັດຍາອັນນ່າເຄົາລົບ, ຂໍຈົ່ງຄອຍອີກໜ່ອຍ ສຳລັບພິທີອັນເປັນທີ່ຮັກນີ້—ຈົນຂ້າລ້າງປາກ ແລະອາບນ້ຳເສຍກ່ອນ.”
Verse 38
याज उवाच याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजाभिमन्त्रितम् । कथं काम न संदध्यात् सा त्वं विप्रेहि तिष्ठ वा
ຍາຊະກ່າວວ່າ: “ຂອງບູຊານີ້ ຂ້າ ຍາຊະ ໄດ້ປຸງຕຽມເອງ ແລະ ອຸປະຍາຊະ ໄດ້ສວດມົນຕຣາປະພອນໃຫ້ແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈະມາ ຫຼືຈະຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນກໍຕາມ, ຂອງບູຊານີ້ຈະບໍ່ສຳເລັດຄວາມປາຖະໜາຂອງຜູ້ປະກອບຍັດຍາໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 39
ब्राह्मण उवाच एवमुक््त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते । उत्तस्थौ पावकात् तस्मात् कुमारो देवसंनिभ:
ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: “ເມື່ອ ຍາຊະ ເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ແລະໄດ້ຖວາຍຂອງບູຊາທີ່ຜ່ານການຊຳລະດ້ວຍພິທີລົງໃນໄຟ, ໃນທັນທີນັ້ນ ຈາກໄຟດຽວກັນ ກໍມີກຸມານຜູ້ໜຶ່ງຜຸດຂຶ້ນ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເທວະ.”
Verse 40
ज्वालावर्णो घोररूप: किरीटी वर्म चोत्तमम् | बिभ्रत् सखड्ग: सशरो धनुष्मान् विनदन् मुहुः
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເຂົາສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງສີໄຟລຸກໂຊນ. ຮູບລັກສະນະນ່າຢ້ານກົວ. ມົກກຸດສ່ອງປະກາຍຢູ່ເທິງສີສະ ແລະເຂົານຸ່ງເກາະອັນປະເສີດຢູ່ຕາມອະວະຍະວະ. ຖືດາບ, ລູກສອນ ແລະຄັນທະນູ ເຂົາຮ້ອງຄໍາຮືອຮາດັງກ້ອງຊໍ້າໆ».
Verse 41
सो<ध्यारोहद् रथवरं तेन च प्रययौ तदा । ततः प्रणेदु: पञ्जाला: प्रह्ृष्ठा: साधु साथ्विति
ແລ້ວເຈົ້າຊາຍນ້ອຍນັ້ນກໍຂຶ້ນຂີ່ລົດຮົບອັນປະເສີດໃນທັນທີ ດັ່ງຜູ້ອອກເດີນທາງໄປສູ່ສົງຄາມ. ເຫັນແລ້ວ ຊາວປານຈາລາກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ແລະຮ້ອງດັງໆວ່າ “ດີແທ້! ດີແທ້!”
Verse 42
हर्षाविष्टांस्ततश्वैतान् नेयं सेहे वसुंधरा । भयापहो राजपुत्र: पाउ्चालानां यशस्कर:
ໃນເວລານັ້ນ ຊາວປານຈາລາທີ່ຖືກຄວາມປິຕິຄອບງໍາ ຈົນແຜ່ນດິນເອງກໍເຫມືອນຈະຮັບນໍ້າໜັກແຫ່ງຄວາມຮື້ນເຮືອງນັ້ນບໍ່ໄຫວ. ໃນຂະນະນັ້ນ ສຽງອັນມອງບໍ່ເຫັນຈາກຟ້າໄດ້ປະກາດວ່າ: «ເຈົ້າຊາຍນີ້ຈະຂັບໄລ່ຄວາມຢ້ານກົວຂອງປານຈາລາ ແລະເພີ່ມພູນກຽດຊື່ຂອງພວກເຂົາ. ລາວຈະລົບລ້າງຄວາມໂສກຂອງພຣະຣາຊາດຣຸປະດະ. ລາວເກີດມາເພື່ອສັງຫານ ດໂຣນາຈາຣຍະ».
Verse 43
राज्ञ: शोकापहो जात एष द्रोणवधाय वै । इत्युवाच महद् भूतमदृश्यं खेचरं तदा
ໃນເວລານັ້ນ ມະຫາພູດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ທີ່ມອງບໍ່ເຫັນ ແລະເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນຟ້າ ໄດ້ປະກາດວ່າ: «ເດັກນີ້ເກີດມາເພື່ອຂັບໄລ່ຄວາມໂສກຂອງພຣະຣາຊາ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ລາວມາເພື່ອສັງຫານ ດໂຣນາ.»
Verse 44
कुमारी चापि पाज्चाली वेदीमध्यात् समुत्थिता । सुभगा दर्शनीयड्री स्वसितायतलोचना
ຕໍ່ມາ ຈາກກາງເວທີບູຊາ ມີນາງສາວຜຸດຂຶ້ນ—ປານຈາລີ. ນາງເປັນຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນ ແລະສ່ອງປະກາຍ; ທຸກອະວະຍະວະຄວນແກ່ການຊົມເບິ່ງ. ດວງຕານາງໃຫຍ່ ແລະຍາວຮຽວ ມີສີຄໍາເຂັ້ມ; ຮອຍຍິ້ມອ່ອນໂຍນຍິ່ງເພີ່ມພູນຄວາມງາມຂອງນາງ.
Verse 45
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुज्चितमूर्थजा । ताम्रतुज़्नखी सुभ्रूश्षारूपीनपयोधरा
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: «ນາງມີຜິວພັນສີຄ່ຳ. ດວງຕາຂອງນາງຄືກັບກີບດອກບົວທີ່ບານເຕັມ. ຜົມດຳແລະຫຍຸ້ງຄົບ. ເລັບໂດດເດັ່ນ ແລະມີສີແດງອອກທອງແດງ. ຄິ້ວງາມຮູບຮ່າງດີ ແລະອົງອົບຂອງນາງເຕັມອ່ອນນຸ່ມ ນ່າຊົມ».
Verse 46
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षादमरवर्णिनी । नीलोत्पलसमो गन्धो यस्या: क्रोशात् प्रधावति
ນາງໄດ້ຮັບຮ່າງກາຍເປັນມະນຸດ ແຕ່ກໍປານດັ່ງທິບພະສະຫວ່າງ ເຫມືອນເທວະນາງປາກົດຕໍ່ໜ້າ. ຈາກອະວະຍະວະຂອງນາງ ມີກິ່ນຫອມດັ່ງດອກບົວສີຟ້າ ຟຸ້ງອອກໄປຢ່າງວ່ອງໄວທົ່ວທິດ ຈົນເຖິງໜຶ່ງກໂຣຊາ ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງມົງຄຸນ ແລະຄວາມເຫນືອໂລກ ຊັກນຳໃຫ້ເກີດຄວາມເຄົາລົບຫຼາຍກວ່າຄວາມຢາກຮູ້ຢາກເຫັນ.
Verse 47
या बिभर्ति परं रूप॑ यस्या नास्त्युपमा भुवि । देवदानवयक्षाणामीप्सितां देवरूपिणीम्
ພຣາຫມັນໄດ້ກ່າວວ່າ: «ນາງສວມຮູບງາມອັນສູງສຸດ; ໃນແຜ່ນດິນນີ້ບໍ່ມີໃຜຈະເທົ່າທຽມນາງໄດ້. ແມ່ນແຕ່ເທວະ, ດານະວະ ແລະຍັກຂະ ກໍຍັງປາຖະໜາຈະໄດ້ຄອບຄອງກະນີຜູ້ມີຄວາມງາມດັ່ງເທວະນັ້ນ».
Verse 48
तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी । सर्वयोषिद्धरा कृष्णा निनीषु: क्षत्रियान् क्षयम्
ເມື່ອກະນີນັ້ນ—ຜູ້ມີສະໂພກງາມ ແລະເພິ່ງເກີດ—ປາກົດຕົວ ກໍມີສຽງບໍ່ມີຮ່າງກາຍດັງລົງມາຈາກຟ້າວ່າ: «ນາງຊື່ ກຣິສນາ (Kṛṣṇā). ນາງເປັນຜູ້ຍິງຫນຸ່ມທີ່ຍອດຢ່າງທີ່ສຸດ ແລະງາມສະຫວ່າງ; ແລະນາງໄດ້ປາກົດມາເພື່ອການທຳລາຍພວກກະສັດຊັ້ນກະສັດຮົບ (Kṣatriya)»។ ຄຳປະກາດນີ້ເຮັດໃຫ້ການເກີດຂອງນາງບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄວາມອັດສະຈັນ ແຕ່ເປັນລາງບອກ: ຄວາມງາມແລະຊະຕາກຳຖືກຜູກໄວ້ກັບການພິພາກສາທາງຄຸນທຳແລະປະຫວັດສາດອັນໃຫຍ່ ທີ່ຈະນຳໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງບັນດາກະສັດນັກຮົບ.
Verse 49
सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा । अस्या हेतो: कौरवाणां महतदुत्पत्स्यते भयम्,“यह सुमध्यमा समयपर देवताओंका कार्य सिद्ध करेगी। इसके कारण कौरवोंको बहुत बड़ा भय प्राप्त होगा"
«ນາງຜູ້ມີແອວງາມນີ້ ໃນເວລາອັນຄວນ ຈະສຳເລັດກິດການທີ່ເປັນຂອງເທວະ. ເນື່ອງດ້ວຍນາງ ຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່ຈະເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກເກົາຣະວະ».
Verse 50
तच्छुत्वा सर्वपाञ्चाला: प्रणेदु: सिंहसड्घवत् । न चैतान् हर्षसम्पूर्णानियं सेहे वसुंधरा
ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງປະກາດນັ້ນ ຊາວປາຍຈາລາທັງໝົດກໍຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງຝູງສິງໂຕທີ່ຊຸມຮວມກັນ. ຄວາມຍິນດີແລະພະລັງອັນຮຸນແຮງຂອງເຂົາເຈົ້າເຕັມລົ້ນຈົນດິນດູເຫມືອນຈະຮັບບໍ່ໄຫວຕໍ່ການພຸ້ງພາລະນັ້ນ.
Verse 51
तो दृष्टवा पार्षती याजं प्रपेदे वै सुतार्थिनी । न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति
ເມື່ອເຫັນເດັກທັງສອງ ນາງປາຣະສະຕີ ຜູ້ປາຖະໜາລູກຊາຍ ກໍເຂົ້າໄປພຶ່ງພາພຣະລິສີຢາຈາ ແລະວອນຂໍວ່າ: “ຂໍທ່ານຜູ້ເຄົາລົບ ໂປດເມດຕາໃຫ້ເດັກທັງສອງນີ້ ຈົ່ງຮູ້ຈັກແມ່ພຽງແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າ ບໍ່ໃຫ້ຮູ້ຈັກຜູ້ອື່ນ.”
Verse 52
तथेत्युवाच तं याजो राज्ञ: प्रियचिकीर्षया । तयोश्व नामनी चक्रुर्द्धिजा: सम्पूर्णमानसा:
ຢາຈາຕອບວ່າ “ເປັນດັ່ງນັ້ນແທ້” ເພາະປາຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາພໍໃຈ. ແລ້ວບັນດາພຣາຫມັນ ຜູ້ມີໃຈອິ່ມເຕັມ ແລະສຳເລັດຈຸດປະສົງ ກໍປະກອບພິທີຕັ້ງຊື່ໃຫ້ເດັກທັງສອງ.
Verse 53
धृष्टत्वादत्यमर्षित्वाद् झुम्नादुत्सम्भवादपि | धृष्टद्युम्न: कुमारो<यं द्रुपदस्य भवत्विति
ພຣາຫມັນປະກາດວ່າ: “ເນື່ອງຈາກຄວາມກ້າຫານ, ເນື່ອງຈາກຄວາມບໍ່ຍອມຈໍານົນອັນຮຸນແຮງ, ແລະເນື່ອງຈາກການເກີດຂຶ້ນພ້ອມຄວາມສະຫວ່າງໄສອັນເຜົາພຸ່ງ, ຂໍໃຫ້ເດັກນີ້ມີນາມວ່າ ທຣິສະຕະດຸມນະ, ເປັນລູກຊາຍຂອງດຣຸປະດະ.”
Verse 54
कृष्णेत्येवाब्रुवन् कृष्णां कृष्णाभूत् सा हि वर्णत: । तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रपदस्य महामखे
ຕໍ່ມາ ພວກເຂົາເອີ້ນນາງວ່າ “ກຣິສນາ” ເພາະນາງມີຜິວຄ່ອນຂ້າງຄໍາ້. ດັ່ງນັ້ນ ໃນພິທີບູຊາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງດຣຸປະດະ ຄູ່ແຝດນັ້ນກໍໄດ້ກໍ່ກໍາເນີດຂຶ້ນ.
Verse 55
धृष्टद्युम्न॑ तु पाउ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम् । उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाज: प्रतापवान्
Then the mighty Bhāradvāja’s son, Droṇa—foreseeing that destiny’s ordained course cannot be averted—brought the Pāñcāla prince Dhṛṣṭadyumna to his own dwelling. For the sake of imparting the science of weapons, he rendered him a great service by training him in martial lore. Droṇa performed this generous act also to safeguard his own reputation, even though the future consequences were fraught with danger.
Verse 56
अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामति: । तथा तत् कृतवान् द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात्
The Brahmin said: Knowing that what is ordained by destiny and about to occur cannot be averted, the great-minded Droṇa acted accordingly. For the sake of safeguarding his own fame, he performed that deed—an act presented as generous, yet also shaped by concern for reputation.
Verse 166
(ब्राह्मण उवाच श्रुत्वा जतुगृहे वृत्तं ब्राह्मणा: सपुरोहिता: । पाज्चालराजं द्रुपदमिदं वचनमन्रुवन् ।।
Vaiśampāyana said: Hearing what had happened in the house of lac, the visiting brāhmaṇa, together with other brāhmaṇas and their priests, spoke to Drupada, king of the Pāñcālas: “The sons of Dhṛtarāṣṭra, after consulting with their ministers, formed a most difficult and wicked resolve—to destroy the Pāṇḍavas. Sent by Duryodhana, a servant named Purocana went to Vāraṇāvata and built a great house of lac. There, when the Pāṇḍavas were living in full trust along with Pṛthā (Kuntī), Purocana set it on fire at midnight. That vile and cruel man himself was also burned in the blaze. When Dhṛtarāṣṭra, son of Ambikā, heard the report that the Pāṇḍavas had been burned, he rejoiced with his kinsmen—though outwardly he staged a show of grief. With a heart secretly pleased and only a little sorrow displayed, he ordered Vidura: ‘O wise one, perform the piṇḍa-and-water rites for the Pāṇḍavas. Today it is as though Pāṇḍu has died again for me, since the Pāṇḍavas have perished. Therefore go to the Bhāgīrathī (Gaṅgā) and carry out the funerary offerings. Alas, by the force of fate they have gone to Yama’s abode.’ Saying this, Dhṛtarāṣṭra and Śakuni wept loudly. Bhīṣma, hearing the news, performed the proper post-funeral rites. Such was the dreadful deed contrived by the evil-minded for the destruction of the Pāṇḍavas—an act the speakers had never before seen or even heard of. On hearing these words, the great-minded Yajñasena (Drupada) was consumed by grief, as a father grieves for the loss of his own son. Summoning his officials and kinsmen, he spoke in compassion and sorrow: “Ah, Arjuna’s beauty! Ah, his steadiness! Ah, his valor and training! Day and night I think of Arjuna. And now he, with his brothers and mother, has been consumed by fire—what could be more astonishing? Yet Time is hard to overstep. My vow has become false; what shall I say to the world? Inward grief burns me day and night. I honored the blameless sages Yāja and Upayāja and begged for two children: a son who would slay Bhāradvāja’s son (Droṇa), and a daughter destined for Arjuna. The world knows this, and Yāja himself declared it. By the rite for obtaining a son, he brought forth Dhṛṣṭadyumna and Kṛṣṇā (Draupadī), both my delight. What shall I do now, if the Pāṇḍavas with Pṛthā are destroyed?” The brāhmaṇa continued: Having spoken thus, Drupada lamented in extreme distress. Seeing him grieve, the Pāñcāla preceptor—virtuous and fully learned—said: “The Pāṇḍavas are devoted to dharma and to the guidance of elders. Such men do not perish, nor do they fall into defeat. I have perceived this truth; hear it, O king. Brāhmaṇas affirm it, and I have heard it in the Vedas. Long ago, from Bṛhaspati’s mouth, Paulomī heard of the power of Upāśruti: by her, Indra—though hidden—was shown within the knot of a lotus-stalk. Likewise I have heard Upāśruti concerning the Pāṇḍavas: they are alive somewhere, without doubt. “I have seen auspicious signs: the Pāṇḍavas will surely come here. Hear the means by which they will come. For kṣatriyas, the best mode of giving a maiden is the svayaṃvara. Therefore, O best of kings, have a svayaṃvara proclaimed in the city. Whether the Pāṇḍavas are far away, nearby, or even (as people say) in heaven—on hearing of the svayaṃvara they will gather here, without doubt. Proclaim it quickly; do not delay.” Hearing the priest’s counsel, Drupada was pleased and had Draupadī’s svayaṃvara announced. It would take place in the month of Puṣya, under Rohiṇī, in the bright fortnight, on an auspicious lunar day—seventy-five days from then. Devas, gandharvas, yakṣas, and ascetic ṛṣis would surely come to see it. “Your sons are especially handsome; Pāñcālī may choose any of them, or perhaps the middle one—who can know the supreme ordinance of Prajāpati? If it pleases you, O brāhmaṇī (Kuntī), go there with your sons. Pāñcāla is ever prosperous; King Yajñasena is devoted to brāhmaṇas and true to his vows; the citizens and brāhmaṇas there love guests and will offer invitations unasked. I too will go with my students; if you approve, let us all travel together.” Vaiśampāyana said: Having spoken this much, the brāhmaṇa fell silent.
Frequently Asked Questions
Vasiṣṭha confronts whether grief justifies self-destruction; the narrative frames this as a dharma-sankat resolved by redirected responsibility toward ongoing teaching, protection, and lineage continuity.
The episode presents endurance as a disciplined response to loss: tapas and knowledge are not merely private attainments but forces that can reorient a life back toward duty and communal stability.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-function is etiological and normative—linking sacred geography (Vipāśā, Śatadrū) to an ethical lesson about restraint and the preservation of continuity.