Adhyaya 46
धृतराष्ट्र–संजय संवादः (Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences)
Upa-parva: Arjuna’s Divine-Weapon Quest (Astrārtha / Indraloka-gamana narrative cluster)
Janamejaya’s query prompts Vaiśaṃpāyana to recount Dhṛtarāṣṭra’s reaction upon hearing that Arjuna reached Śakra’s realm. Dhṛtarāṣṭra addresses Sañjaya with a strategic-ethical assessment: he fears his sons’ imprudence, anticipates that Arjuna’s martial capacity makes opposition untenable, and interprets the Pandavas’ grievance as an accelerating causal force. He evaluates hypothetical battlefield matchups (invoking Bhīṣma, Droṇa, Karṇa) yet repeatedly concludes that victory is unlikely against a divinely empowered Arjuna (Gāṇḍīva-bearing, kirīṭin). Sañjaya corroborates the assessment, citing the Pandavas’ anger after Draupadī’s sabhā humiliation and recalling precedents that authenticate Arjuna’s exceptional status—Śiva’s Kirāta test and encounters with the Lokapālas for the sake of astras. The chapter closes with Dhṛtarāṣṭra’s lament over failed discipline, harmful counsel (Karṇa, Śakuni), and the compounding risk posed by Arjuna, Bhīma, and Kṛṣṇa aligned as strategist, protector, and ally.
Chapter Arc: ऋषि-परंपरा के उपदेश से अध्याय आरम्भ होता है—बुद्धि के आठ गुण (शुश्रूषा, श्रवण, ग्रहण, धारण, ऊह, अपोह, अर्थविज्ञान, तत्त्वविज्ञान) गिनाए जाते हैं, मानो अर्जुन के तप और संयम की कसौटी पहले ही रख दी गई हो। → स्वर्गलोक में अर्जुन के रूप-सौन्दर्य, स्नान-आभूषण, गन्ध-माल्य आदि से एक अप्सरा का चित्त मन्मथ-बाणों से विद्ध हो उठता है। वह मन और वायु के समान वेग से फाल्गुन के भवन में पहुँचती है; सभा-सी स्थिति में देव-गन्धर्व तेजस्वी रूप से उपस्थित हैं, और उसी उज्ज्वल वातावरण में वह अपना अभिलाषित मनोरथ प्रकट करने को उद्यत होती है। → अप्सरा स्पष्ट स्वीकार करती है कि वह अर्जुन के गुणों से आकृष्ट होकर कामदेव के वश में आ गई है और अपने चिर-अभिलषित मनोरथ की याचना करती है; साथ ही वह पुरुवंश के तपस्वी वंशजों की मर्यादा का उदाहरण देकर संकेत करती है कि स्वर्ग में भी नियम-सीमा और प्रतिष्ठा का बंधन है—यहीं अर्जुन के ब्रह्मचर्य/संयम की निर्णायक परीक्षा तीव्र हो जाती है। → अर्जुन का चरित्र ‘घोर शुचि’ और इन्द्र-पुत्र के अनुरूप बताया गया है—वह स्वर्गभवन में यशस्वी गन्धर्व चित्रसेन के साथ रहता है, पर काम-प्रलोभन में पापमय प्रवृत्ति नहीं करता। अध्याय फलश्रुति से समाप्त होता है: जो इस वृत्तान्त को नित्य सुनता है, वह पापकामों में प्रवृत्त नहीं होता; त्रिदिवगामी राजाओं के भी मद-दम्भ-राग-दोष शांत होते हैं।
Shlokas
Verse 1
#:73..8 #::3-...7 () हि 2 7 - शुश्रूषा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ನಂತರ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಗಂಧರ್ವರಾಜನನ್ನು ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ನಗುವಿನ ಉರ್ವಶಿ ಪಾರ್ಥನ (ಅರ್ಜುನನ) ದರ್ಶನದ ಆಸೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದಳು.”
Verse 2
स््नानालंकरणैटईग्यैर्गन्धमाल्यैश्न सुप्रभै: । धनंजयस्य रूपेण शरैर्मन्मथचोदितै:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಸ್ನಾನಾನಂತರ ಆಕೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳನ್ನೂ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಮನೋಹರ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿದಳು. ಧನಂಜಯನ ರೂಪಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೆನೆದ ಕ್ಷಣವೇ ಮನ್ಮಥಪ್ರೇರಿತವಾದ ಆಕೆಯ ಹೃದಯ ಕಾಮಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿತವಾದಂತಾಯಿತು.
Verse 3
अतिविद्धेन मनसा मन्मथेन प्रदीपिता । दिव्यास्तरणसंस्तीर्णे विस्तीर्णे शयनोत्तमे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಭೇದಿತವೂ ದಹಿತವೂ ಆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕೆ ದಿವ್ಯ ಆಸ್ತರಣಗಳಿಂದ ಹಾಸಿದ ವಿಶಾಲವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಯನದ ಕಡೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದಳು. ಪ್ರಿಯನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಲೀನಳಾಗಿ, ಸಂಗಮಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ಶಯನವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡು, ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ಸಮೀಪ ಬಂದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನೋಡಿದಳು.
Verse 4
चित्तसंकल्पभावेन सुचित्तानन्यमानसा । मनोरथेन सम्प्राप्तं रमन्त्येनं हि फाल्गुनम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಚಿತ್ತಸಂಕಲ್ಪ-ಭಾವದಿಂದ, ಏಕಾಗ್ರವೂ ಅಚಲವೂ ಆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕೆ ಮನೋರಥಬಲದಿಂದ ಫಾಲ್ಗುನನನ್ನು (ಅರ್ಜುನನನ್ನು) ಬಂದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಂಡಳು; ಆ ಕಲ್ಪಿತ ಸಂಗಮದಲ್ಲೇ ಅವನೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸಿ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು.
Verse 5
निर्गम्य चन्द्रोदयने विगाढे रजनीमुखे । प्रस्थिता सा पृथुश्रोणी पार्थस्य भवन प्रति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಸಂಧ್ಯೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಚಂದ್ರೋದಯವಾದಾಗ, ಆ ವಿಶಾಲ ನಿತಂಬದ ಅಪ್ಸರೆ ತನ್ನ ನಿವಾಸದಿಂದ ಹೊರಟು ಪಾರ್ಥನ ನಿವಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟಳು.
Verse 6
मृदुकुज्चितदीर्घेण कुमुदोक्तरधारिणा । केशहस्तेन ललना जगामाथ विराजती
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಮೃದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂಚಿತ, ದೀರ್ಘ ಕೇಶಗಳನ್ನು ವೇಣಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಮುದದ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನಳಾದ ಆ ಯುವತಿ ಪಾರ್ಥನ ಗೃಹದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದಳು.
Verse 7
भ्रूक्षेपालापमाधुर्य: कान्त्या सौम्यतयापि च । शशिनं वक््त्रचन्द्रेण सा55ह्वयन्तीव गच्छति
ಭ್ರೂವಿಲಾಸ, ಮಾತಿನ ಮಾಧುರ್ಯ, ಉಜ್ವಲ ಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯಭಾವ—ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತನ್ನ ಮನೋಹರ ಮುಖಚಂದ್ರದಿಂದ ಅವಳು ಚಂದ್ರನಿಗೇ ಸವಾಲು ಹಾಕುವಂತೆ ಇಂದ್ರಭವನದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 8
दिव्याड्रागौं सुमुखौ दिव्यचन्दनरूषितौ । गच्छन्त्या हाररुचिरौ सतनौ तस्या ववल्गतुः:
ನಡೆಯುವಾಗ ಸುಂದರ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉರ್ವಶಿಯ ಉನ್ನತ ಸ್ತನಗಳು ಬಲವಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದವು. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ದಿವ್ಯ ಅಂಗರಾಗ ಲೇಪಿತವಾಗಿತ್ತು; ಅಗ್ರಭಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು, ದಿವ್ಯ ಚಂದನದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 9
स्तनोद्वहनसंक्षोभान्नम्यमाना पदे पदे । त्रिवलीदामचित्रेण मध्येनातीवशोभिना
ಭಾರವಾದ ಸ್ತನಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವ ಅಲುಗಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಳವಳ-ದಣಿವಿನಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೂ ವಾಲುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೂ ಅವಳ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ತ್ರಿವಳಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಮಡಚುಗಳ ಅದ್ಭುತ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 10
अधो भूधरविस्तीर्ण नितम्बोन्नतपीवरम् | मन्मथायतनं शुभ्र॑ं रसनादामभूषितम्
ನಾಭಿಯ ಕೆಳಗೆ ಅವಳ ನಿತಂಬಪ್ರದೇಶವು ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿ—ಎತ್ತರವಾಗಿ, ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ರಸನಾದಾಮ (ಕರ್ಧನಿ) ಸರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಅದು ಮದನನ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಮಂದಿರದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 11
ऋषीणामपि दिव्यानां मनोव्याघातकारणम् । सूक्ष्मवस्त्रधरं रेजे जघनं निरवद्यवत्
ದಿವ್ಯ ಋಷಿಗಳ ಮನಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಆ ಜಘನಪ್ರದೇಶವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ನಿರವದ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 12
गूढगुल्फधरौ पादौ ताम्रायततलाड्गुली । कूर्मपृष्ठोत्नती चापि शोभेते किड॒किणीकिणौ
ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಸುಗಠಿತವಾಗಿದ್ದವು; ತುಂಬಿದ ಮಾಂಸಲತೆಯಿಂದ ಗುಲ್ಫಗಳು (ಕಾಲುಗಂಟುಗಳು) ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಂಡವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಪಾದತಳಗಳು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳು ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯಿಂದ ಮಿನುಗಿದವು. ಆಮೆಯ ಬೆನ್ನಿನಂತೆ ಉನ್ನತವಾದ ಆ ಪಾದಯುಗಲವು ನೂಪುರಗಳ ಗುರುತು-ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿತು.
Verse 13
सीधुपानेन चाल्पेन तुष्ट्याथ मदनेन च | विलासनैश्व विविधै: प्रेक्षणीयतराभवत्,वह अल्प सुरापानसे, संतोषसे, कामसे और नाना प्रकारकी विलासिताओंसे युक्त होनेके कारण अत्यन्त दर्शनीय हो रही थी
ಸ್ವಲ್ಪ ಮಧುರ ಮದ್ಯಪಾನ, ತೃಪ್ತಿ, ಕಾಮೋದ್ರೇಕ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ವಿಲಾಸಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಅವಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ದರ್ಶನೀಯಳಾದಳು.
Verse 14
सिद्धचारणगन्धर्व: सा प्रयाता विलासिनी । बन्दाश्चयेंडपि वै स्वर्गे दर्शनीयतमाकृति:
ಆ ವಿಲಾಸಿನೀ ಅಪ್ಸರೆ ಹೊರಟಾಗ, ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗಂಧರ್ವರಿಗೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೇ ಯೋಗ್ಯವಾದ—ಅತ್ಯಂತ ದರ್ಶನೀಯವಾದ—ರೂಪವಾಗಿ ಅವಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಳು. ಸಣ್ಣ ಅಂಗಗಳ ಉರ್ವಶಿ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮೇಘದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ ಸುಂದರ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಂತೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು.
Verse 15
सुसूक्ष्मेणोत्तरीयेण मेघवर्णेन राजता । तनुरभ्रावृता व्योम्नि चन्द्रलेखेव गच्छति
ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಮೇಘವರ್ಣದಾದರೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವಳ ಸಣ್ಣ ದೇಹವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ—ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಂತೆ—ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 16
ततः प्राप्ता क्षणेनैव मन:पवनगामिनी । भवन पाण्डुपुत्रस्य फाल्गुनस्य शुचिस्मिता,मन और वायुके समान तीव्र वेगसे चलनेवाली वह पवित्र मुसकानसे सुशोभित अप्सरा क्षणभरमें पाण्डुकुमार अर्जुनके महलमें जा पहुँची
ನಂತರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಂತೆ ಸಾಗುವ, ಪವಿತ್ರ ನಗುವಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆ ಅಪ್ಸರೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಫಾಲ್ಗುಣ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಭವನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಳು.
Verse 17
तत्र द्वारमनुप्राप्ता द्वारस्थैश्व निवेदिता । अर्जुनस्य नरश्रेष्ठ उर्वशी शुभलोचना
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದ ಶುಭಲೋಚನೆ ಉರ್ವಶಿಯನ್ನು ದ್ವಾರಸ್ಥರು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಜನಮೇಜಯ! ಅವಳು ಮಹಲದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಅವಳ ಆಗಮನವನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದರು. ನಂತರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉರ್ವಶಿ ಅರ್ಜುನನ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ರಾಜನೇ! ಅರ್ಜುನನು ಸಂಶಯಭರಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಹೊರಟನು.
Verse 18
उपातिष्ठत तद् वेश्म निर्मल सुमनोहरम् । सशड्कितमना राजन प्रत्युदूगच्छत तां निशि
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳು ಆ ನಿರ್ಮಲ, ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ನಿವಾಸದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಳು. ರಾಜನೇ! ಸಂಶಯಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರ್ಜುನನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಹೊರಗೆ ಹೋದನು. ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಜನಮೇಜಯ! ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಅವಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಳು; ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಅವಳ ಆಗಮನವನ್ನು ಫಾಲ್ಗುಣನಿಗೆ (ಅರ್ಜುನನಿಗೆ) ತಿಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಶುಭಲೋಚನೆ ಉರ್ವಶಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಅರ್ಜುನನೂ ಅಶಾಂತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
Verse 19
दृष्टवैव चोर्वशीं पार्थो लज्जासंवृतलोचन: । तदाभिवादन कृत्वा गुरुपूजां प्रयुक्तवान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಉರ್ವಶಿಯನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ) ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಗುರುಜನೋಚಿತ ಪೂಜೆ-ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 20
अर्जुन उवाच अभिवादनये त्वां शिरसा प्रवराप्सरसां वरे । किमाज्ञापयसे देवि प्रेष्यस्तेडहमुपस्थित:
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವಿ! ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಪ್ಸರಸಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನೇ ಅಗ್ರಗಣ್ಯೆ. ನಾನು ಶಿರಸ್ಸು ತಗ್ಗಿಸಿ ನಿನಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆ ಏನು? ನಿನ್ನ ಸೇವಕನಾಗಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 21
फाल्गुनस्य वच: श्रुत्वा गतसंज्ञा तदोर्वशी । गन्धर्ववचनं सर्व श्रावयामास तं तदा,अर्जुनकी यह बात सुनकर उर्वशीके होश-हवास गुम हो गये, उस समय उसने गन्धर्वराज चित्रसेनकी कही हुई सारी बातें कह सुनायीं
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಫಾಲ್ಗುಣನ (ಅರ್ಜುನನ) ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಉರ್ವಶಿ ಸಂಯಮ ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು. ನಂತರ ಗಂಧರ್ವರಾಜನು ಹೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು.
Verse 22
उर्वश्युवाच यथा मे चित्रसेनेन कथितं मनुजोत्तम । तत् ते&5हं सम्प्रवक्ष्यामि यथा चाहमिहागता
ಉರ್ವಶಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮನುಜೋತ್ತಮನೇ! ಚಿತ್ರಸೇನನು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ, ಬಂದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ.
Verse 23
उपस्थाने महेन्द्रस्य वर्तमाने मनोरमे । तवागमनतो वृत्ते स्वर्गस्थ परमोत्सवे
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹೇಂದ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಉಪಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಆ ಮನೋಹರ ವಿಧಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ—ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತು?
Verse 24
रुद्राणां चैव सांनिध्यमादित्यानां च सर्वश: । समागमे5श्विनोश्वैव वसूनां च नरोत्तम
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನರೋತ್ತಮನೇ! ನಾನು ರುದ್ರರ ಸాక్షಾತ್ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನೂ, ಸಮಸ್ತ ಆದಿತ್ಯರನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಈ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನೀದೇವರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
Verse 25
महर्षीणां च संघेषु राजर्षिप्रवरेषु च । सिद्धचारणयक्षेषु महोरगगणेषु च
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ಧ-ಚಾರಣ-ಯಕ್ಷರಲ್ಲಿ, ಮಹೋರಗಗಳ ಗಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ…
Verse 26
उपविष्टेषु सर्वेषु स्थानमानप्रभावत: । ऋद्धया प्रज्वलमानेषु अग्निसोमार्कवर्ष्मसु
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ, ಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಸನಾರೂಢರಾದಾಗ; ಅವರು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ—ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅವರ ದೇಹಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ…
Verse 27
वीणासु वाद्यमानासु गन्धर्वै: शक्रनन्दन । दिव्ये मनोरमे गेये प्रवृत्ते पुथुलोचन
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಶಕ್ರನಂದನ! ಗಂಧರ್ವರು ವೀಣೆಗಳನ್ನು ನಾದಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ದಿವ್ಯವಾದ ಮನೋಹರ ಗಾನ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಹೇ ವಿಶಾಲನೇತ್ರನೇ…
Verse 28
सर्वाप्सर:सु मुख्यासु प्रनृत्तासु कुरूद्गवह | त्वं किलानिमिष: पार्थ मामेकां तत्र दृष्टवान्
ಹೇ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಎಲ್ಲ ಅಪ್ಸರಸರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು ನೃತ್ಯಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀನು, ಹೇ ಪಾರ್ಥನೇ, ಕಣ್ಮಿಟುಕಿಸದೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನನ್ನನ್ನೇ ನೋಡಿದೆ.
Verse 29
देवराज इन्द्रके इस मनोरम निवासस्थानमें तुम्हारे शुभागमनके उपलक्ष्यमें एक महान् उत्सव मनाया गया। यह उत्सव स्वर्गलोकका सबसे बड़ा उत्सव था। उसमें रुद्र
ಆ ಮನೋಹರ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಶುಭಾಗಮನದ ನಿಮಿತ್ತ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನು ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಅದು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರರು, ಆದಿತ್ಯರು, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸಮಾಗಮಿಸಿದ್ದರು. ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹ, ರಾಜರ್ಷಿ-ಪ್ರವರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಮಹಾನಾಗರು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪದವಿ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ದೇಹಗಳು ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅದ್ಭುತ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶಾಲನೇತ್ರನಾದ ಇಂದ್ರಕುಮಾರನೇ! ಆ ವೇಳೆಗೆ ಗಂಧರ್ವರು ಅನೇಕ ವೀಣೆಗಳನ್ನು ನಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ದಿವ್ಯವಾದ ಮನೋಹರ ಸಂಗೀತ ಹರಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಪ್ಸರಸರು ನೃತ್ಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುರುಕುಲನಂದನ ಪಾರ್ಥನೇ! ಆಗ ನೀನು ಕಣ್ಮಿಟುಕಿಸದೆ ನನ್ನತ್ತಲೇ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದೆ. ನಂತರ ಆ ಉತ್ಸವದ ಸಮಾಪನ-ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ, ದೇವಲೋಕದ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ದೇವತೆಗಳು ತಮತಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.
Verse 30
तथैवाप्सरस: सर्वा विशिष्टा: स्वगृहं गता: । अपि चान्याश्व शत्रुघ्न तव पित्रा विसर्जिता:
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಎಲ್ಲ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಪ್ಸರಸರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಇನ್ನಿತರರೂ, ಹೇ ಶತ್ರುಘ್ನನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜಿತರಾದರು.
Verse 31
देवसभामें जब उस महोत्सवकी समाप्ति हुई, तब तुम्हारे पिताकी आज्ञा लेकर सब देवता अपने-अपने भवनको चले गये। शत्रुदमन! इसी प्रकार आपके पितासे विदा लेकर सभी प्रमुख अप्सराएँ तथा दूसरी साधारण अप्सराएँ भी अपने-अपने घरको चली गयीं ।।
ದೇವಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಮಹೋತ್ಸವ ಮುಗಿದಾಗ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭವನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಶತ್ರುದಮನನೇ! ಅದೇ ರೀತಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜಿತರಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಪ್ಸರಸರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪ್ಸರಸರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ನಂತರ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಂಧರ್ವಪ್ರವರ ಚಿತ್ರಸೇನನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಹೇ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷನೇ! ಆಮೇಲೆ ಅವನು ನನಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—
Verse 32
त्वत्कृते5हं सुरेशेन प्रेषितो वरवर्णिनि । प्रियं कुरु महेन्द्रस्य मम चैवात्मनश्व ह
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು— ವರವರ್ಣಿನಿ! ನಿನ್ನ ನಿಮಿತ್ತವೇ ದೇವೇಶ್ವರ ಇಂದ್ರನು ನನ್ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ; ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನನಗೂ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡು.
Verse 33
शक्रतुल्यं रणे शूरं सदौदार्यगुणान्वितम् | पार्थ प्रार्थय सुश्रोणि त्वमित्येवं तदाब्रवीत्
“ಸುಶ್ರೋಣಿ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಕ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನ ಶೂರನಾಗಿಯೂ ಸದಾ ಔದಾರ್ಯಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೀನೇ ಬೇಡು”— ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 34
ततो<हं समनुज्ञाता तेन पित्रा च तेडनघ । तवान्तिकमनुप्राप्ता शुश्रूषितुमरिंदम,अनघ! शत्रुदमन! तदनन्तर चित्रसेन और तुम्हारे पिताकी आज्ञा शिरोधार्य करके मैं तुम्हारी सेवाके लिये तुम्हारे पास आयी हूँ
ಅನಘ! ಅರಿಂದಮ! ನಂತರ ಅವನಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದಲೂ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ನಿನಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
Verse 35
त्वद्गुणाकृष्टचित्ताहमनज्रवशमागता । चिराभिलषितो वीर ममाप्येष मनोरथ:
ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳು ನನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ; ನಾನು ನಿರಂತರ ಕಾಮವಶಳಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ವೀರನೇ! ಈ ಮನೋರಥ ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಬಹುಕಾಲದಿಂದಲೇ ಇತ್ತು.
Verse 36
वैशम्पायन उवाच तां तथा ब्रुव्तीं श्रुत्वा भृश॑ लज्जा5<वृतोडर्जुन: । उवाच कर्णाो हस्ताभ्यां पिधाय त्रिदशालये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಜನಮೇಜಯ! ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉರ್ವಶಿಯು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅರ್ಜುನನು ತೀವ್ರ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೇಳಿದನು.
Verse 37
दुःश्रुतं मे5स्तु सुभगे यन्मां वदसि भाविनि | गुरुदारै: समाना मे निश्चयेन वरानने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಸುಭಗೇ! ಭಾವಿನಿ! ನೀನು ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಮಾತು ಕೇಳುವುದೇ ನನಗೆ ದುಃಖಕರ. ವರಾನನೇ! ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಗುರುಪತ್ನಿಯರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯಳು.
Verse 38
यथा कुन्ती महाभागा यथेन्द्राणी शची मम । तथा त्वमपि कल्याणि नात्र कार्या विचारणा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕಲ್ಯಾಣಿ! ನನಗೆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ಕುಂತಿ ಹೇಗೋ, ಇಂದ್ರಾಣೀ ಶಚಿ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನೂ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವೋ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಂತನೆಯೋ ಬೇಡ.
Verse 39
यच्चेक्षितासि विस्पष्टं विशेषेण मया शुभे । तच्च कारणपूर्व हि शृणु सत्यं शुचिस्मिते
ಶುಭೇ! ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ! ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಸ್ಥಿರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಿತ್ತು. ಕೇಳು; ನಾನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 40
इयं पौरववंशस्य जननी मुदितेति ह । त्वामहं दृष्टवांस्तत्र विज्ञायोत्फुल्ललोचन:
‘ಈ ಆನಂದಮಯಿ ಉರ್ವಶಿಯೇ ಪೌರವ ವಂಶದ ಜನನಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದೆ; ಹರ್ಷದಿಂದ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅರಳಿದವು.
Verse 41
न माममहसि कल्याणि अन्यथा ध्यातुमप्सर: । गुरोर्गुरुतरा मे त्वं मम त्वं वंशवर्धिनी
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅಪ್ಸರಸೇ! ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಬೇಡ. ನನಗೆ ನೀನು ಗುರುಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರಳು; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನ್ನ ವಂಶವರ್ಧಿನಿ.
Verse 42
उर्वश्युवाच अनावृताश्च सर्वा: सम देवराजाभिनन्दन । गुरुस्थाने न मां वीर नियोक्तुं त्वमिहाहसि
ಉರ್ವಶಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ದೇವರಾಜಾಭಿನಂದನ ವೀರಾ! ನಾವು ಎಲ್ಲ ಅಪ್ಸರೆಯರೂ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳ ಮುಂದೆ ಅನಾವೃತರು; ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವ پردೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಗುರುಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.
Verse 43
पूरोर्वशे हि ये पुत्रा नप्तारो वा त्विहागता: । तपसा रमयन्त्यस्मान्न च तेषां व्यतिक्रम:
ಪೂರುವಂಶದ ಪುತ್ರರು ಅಥವಾ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ, ಅವರು ನಮ್ಮ ಅಪ್ಸರೆಯರೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೇನೂ ಅಪರಾಧ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಮಾನದಾ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ನಾನು ಕಾಮವೇದನೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ—ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಡ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತೆ; ಮದನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧಳಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸು.
Verse 44
तद् प्रसीद न मामार्ता विसर्जयितुमरहसि । हृच्छयेन च संतप्तं भक्तां च भज मानद
ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಆರ್ಥಳಾದ ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಹೃದಯದ ವೇದನೆಯಿಂದ ನಾನು ದಗ್ಧಳಾಗಿದ್ದೇನೆ—ಓ ಮಾನದಾ! ನಿನ್ನ ಭಕ್ತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.
Verse 45
अर्जुन उवाच शृणु सत्यं वरारोहे यत् त्वां वक्ष्याम्यनिन्दिते । शण्वन्तु मे दिशश्वैव विदिशश्व॒ सदेवता:
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಓ ಅನಿಂದಿತೆ! ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು. ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳೂ ನನ್ನ ಈ ಸತ್ಯವಚನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲಿ.
Verse 46
यथा कुन्ती च माद्री च शची चैव ममानघे । तथा च वंशजननी त्वं हि मेडद्य गरीयसी
ಅನಘೆ! ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ, ಮಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಶಚಿಗೆ ಇರುವ ಗೌರವಸ್ಥಾನವೇ ನಿನಗೂ ಇದೆ. ಮತ್ತೂ ನೀ ಪೂರುವಂಶದ ಜನನಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂದು ನೀ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರುಸಮಾನವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 47
गच्छ मूर्ध्ना प्रपन्नो5स्मि पादौ ते वरवर्णिनि । त्वं हि मे मातृवत् पूज्या रक्ष्योडहं पुत्रवत् त्वया
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಸುಂದರ ವರ್ಣದವಳೇ! ಹಿಂದಿರುಗು. ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ಸು ಇಟ್ಟು ನಾನು ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ನನಗೆ ತಾಯಿಯಂತೆ ಪೂಜ್ಯಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಗನಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
Verse 48
वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तु पार्थेन उर्वशी क्रोधमूर्च्छिता । वेपन्ती भ्रुकुटीवक्रा शशापाथ धनंजयम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ಪಾರ್ಥನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಉರ್ವಶೀ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಅವಳು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಭ್ರೂಕುಟಿಯನ್ನು ವಕ್ರಗೊಳಿಸಿ ಧನಂಜಯನಿಗೆ ಶಾಪವಿಟ್ಟಳು.
Verse 49
। ण १ | शषि् + १7, त्रण्णा। # उर्वश्युवाच तव पित्रा भ्यनुज्ञातां स्वयं च गृहमागताम् । यस्मान्मां नाभिनन्देथा: कामबाणवशंगताम्,उर्वशी बोली--अर्जुन! तुम्हारे पिता इन्द्रके कहनेसे मैं स्वयं तुम्हारे घरपर आयी और कामबाणसे घायल हो रही हूँ, फिर भी तुम मेरा आदर नहीं करते। अतः तुम्हें स्त्रियोंके बीचमें सम्मानरहित होकर नर्तक बनकर रहना पड़ेगा। तुम नपुंसक कहलाओगे और तुम्हारा सारा आचार-व्यवहार हिजड़ोंके ही समान होगा
ಉರ್ವಶೀ ಹೇಳಿದಳು—ಅರ್ಜುನನೇ! ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಇಂದ್ರನ ಅನುಮತಿಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಸ್ವತಃ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಕಾಮಬಾಣಗಳ ವಶವಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 50
तस्मात् त्वं नर्तनः पार्थ स्त्रीमध्ये मानवर्जित: । अपुमानिति विख्यात: षण्ढवद् विचरिष्यसि
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಪಾರ್ಥನೇ! ನೀನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯಗಾರನಾಗಿ ಇರುವೆ. ‘ಅಪುಮಾನ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗುವೆ; ಷಂಡನಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವೆ.
Verse 51
एवं दत्त्वार्जुने शापं स्फुरदोष्ठी श्वसन्त्यथ | पुन: प्रत्यागता क्षिप्रमुर्वशी गृहमात्मन:,फड़कते हुए ओठोंसे इस प्रकार शाप देकर उर्वशी लंबी साँसें खींचती हुई पुनः शीघ्र ही अपने घरको लौट गयी
ಹೀಗೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಶಾಪವಿಟ್ಟು, ತುಟಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಗಾಢವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಉರ್ವಶೀ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಳು.
Verse 52
ततो्र्जुनस्त्वरमाणश्षित्रसेनमरिंदम: । सम्प्राप्पय रजनीवृत्तं तदुर्वश्या यथातथम्
ಆಗ ಶತ್ರುದಮನನಾದ ಪಾಂಡುಕುಮಾರ ಅರ್ಜುನನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರಸೇನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉರ್ವಶಿಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆದದ್ದು ಹೇಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ, ಅವಳು ಶಾಪವನ್ನೂ ನೀಡಿದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರುಮರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದನು.
Verse 53
निवेदयामास तदा चित्रसेनाय पाण्डव: । तत्र चैवं यथावृत्तं शापं चैव पुन: पुन:
ಆಮೇಲೆ ಪಾಂಡವನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಚಿತ್ರಸೇನನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿವೇದಿಸಿದನು—ಹೇಗೆ ನಡೆದಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಶಾಪದ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಮರುಮರು ಹೇಳಿದನು.
Verse 54
अवेदयच्च शक्रस्य चित्रसेनो5पि सर्वश: । तत आनाय्य तनयं विविक्ते हरिवाहन:
ಚಿತ್ರಸೇನನು ಕೂಡ ಶಕ್ರನಾದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಹರಿವಾಹನ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಏಕಾಂತಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 55
सान्त्वयित्वा शुभैर्वाक्यै: स्मयमानो5 भ्यभाषत । सुपुत्राद्य पृथा तात त्वया पुत्रेण सत्तम
ಶುಭ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ, ಮಂದಹಾಸದಿಂದ ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ತಾತ! ಪೃಥಾ (ಕುಂತಿ), ಇಂದು ನೀ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಪುತ್ರವತಿಯಾಗಿದ್ದೀಯೆ; ನಿನ್ನ ಮಗನು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.”
Verse 56
चित्रसेनने भी सारी घटना देवराज इन्द्रसे निवेदन की। तब इन्द्रने अपने पुत्र अर्जुनको बुलाकर एकान्तमें कल्याणमय वचनोंद्वारा सान्त्वना देते हुए मुसकराकर उनसे कहा --“तात! तुम सत्पुरुषोंके शिरोमणि हो, तुम-जैसे पुत्रको पाकर कुन्ती वास्तवमें श्रेष्ठ पुत्रवाली है' ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಚಿತ್ರಸೇನನು ಕೂಡ ಆ ಸಮಸ್ತ ಘಟನೆಯನ್ನು ದೇವರಾಜ ಶಕ್ರನಾದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಹರಿವಾಹನ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಮಗ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಶುಭ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಮಂದಹಾಸದಿಂದ ಹೇಳಿದನು—“ತಾತ! ನೀ ಸತ್ಪುರುಷರ ಶಿರೋಮಣಿ; ನಿನ್ನಂತಹ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದ ಪೃಥಾ (ಕುಂತಿ) ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಪುತ್ರವತಿ. ಮಹಾಬಾಹೋ! ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮದಿಂದ ನೀ ಋಷಿಗಳನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಮಾನದ! ಉರ್ವಶಿಯು ನಿನಗೆ ನೀಡಿದ ಶಾಪವೇ ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅನಘ! ಹದಿಮೂರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ನೀ ಉರ್ವಶಿಯ ಶಾಪವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆ, ವೀರನೇ।”
Verse 57
स चापि ते<र्थकृत् तात साधकश्न भविष्यति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತಾ! ಆ ಶಾಪವೇ ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗುವುದು. ಮಹಾಬಾಹೋ! ಧೈರ್ಯದಿಂದಲೂ ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮದಿಂದಲೂ ನೀನು ಋಷಿಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದ್ದೀ. ಮಾನದಾ! ಉರ್ವಶಿಯ ಶಾಪವು ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉಪಕರಣವಾಗುವುದು. ಅನಘಾ! ತ್ರಯೋದಶನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ವೀರಾ! ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಉರ್ವಶಿಯ ಶಾಪಫಲವನ್ನು ನೀನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆ.
Verse 58
अज्ञातवासो वस्तव्यो भवद्धिर्भूतलेडनघ । वर्षे त्रयोदशे वीर तत्र त्वं क्षपयिष्यसि
ಅನಘಾ! ನೀ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ವೀರಾ! ತ್ರಯೋದಶನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಉರ್ವಶಿಯ ಶಾಪಫಲವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. ಅನಿಷ್ಟವೆಂದು ತೋಚಿದ ಆ ಶಾಪವೇ ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗುವುದು.
Verse 59
तेन नर्तनवेषेण अपुस्त्वेन तथैव च । वर्षमेकं विह्ृत्यैव ततः पुंस्त्वमवाप्स्यसि,“नर्तक वेष और नपुंसक भावसे एक वर्षतक इच्छानुसार विचरण करके तुम फिर अपना पुरुषत्व प्राप्त कर लोगे”
ಆ ನೃತ್ಯಗಾರನ ವೇಷವನ್ನೂ, ಅದೇ ನಪುಂಸಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಿಹರಿಸು; ನಂತರ ನೀನು ಪುನಃ ನಿನ್ನ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 60
एवमुक्तस्तु शक्रेण फाल्गुन: परवीरहा । मुर्दं परमिकां लेभे न च शापं व्यचिन्तयत्,इन्द्रके ऐसा कहनेपर शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले अर्जुनको बड़ी प्रसन्नता हुई। फिर तो उन्हें शापकी चिन्ता छूट गयी
ಶಕ್ರನು (ಇಂದ್ರನು) ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಪರವೀರಹಂತ ಫಾಲ್ಗುನನು ಪರಮ ಹರ್ಷವನ್ನೂ ಮಹಾ ಗೌರವವನ್ನೂ ಪಡೆದನು; ನಂತರ ಅವನು ಶಾಪದ ವಿಚಾರವನ್ನೇ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 61
चित्रसेनेन सहितो गन्धर्वेण यशस्विना । रेमे स स्वर्गभवने पाण्डुपुत्रो धनंजय:,पाण्डुपुत्र धनंजय महायशस्वी गन्धर्व चित्रसेनके साथ स्वर्गलोकमें सुखपूर्वक रहने लगे
ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಗಂಧರ್ವ ಚಿತ್ರಸೇನನೊಂದಿಗೆ, ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಧನಂಜಯನು ಸ್ವರ್ಗಭವನದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದನು.
Verse 62
इदं यः शृणुयाद् वृत्तं नित्यं पाण्डुसुतस्य वै । न तस्य काम: कामेषु पापकेषु प्रवर्तते,जो मनुष्य पाण्डुनन्दन अर्जुनके इस चरित्रको प्रतिदिन सुनता है, उसके मनमें पापपूर्ण विषयभोगोंकी इच्छा नहीं होती
ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನ ಈ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಕೇಳುವವನಲ್ಲಿ, ಪಾಪಮಯ ವಿಷಯಭೋಗಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕಾಮನೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 63
इदममरवरात्मजस्य घोर शुचि चरितं विनिशम्य फाल्गुनस्य । व्यपगतमददम्भरागदोषा- स्त्रिदिवगता विरमन्ति मानवेन्द्रा:
ಇಂದ್ರನ ಪುತ್ರ ಫಾಲ್ಗುಣ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಈ ಭಯಂಕರವಾದರೂ ಪವಿತ್ರವಾದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅಧಿಕಾರಮದ, ದಂಭ, ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಸುಖದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
Frequently Asked Questions
The tension is between delayed accountability and imminent consequence: Dhṛtarāṣṭra recognizes that prior injustice and permissive governance have produced a predictable retaliatory trajectory, yet he lacks effective means to restrain his heirs or reverse the moral-political damage.
Capability and legitimacy compound: when ethical injury is reinforced by verified competence (divine weapons, tested valor), conflict becomes structurally difficult to avoid; therefore, prudent rule requires early restraint, disciplined counsel, and prevention of public dishonor.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is implicit—this adhyāya operates as causal narration, linking earlier humiliation and divine validation to later outcomes within the epic’s ethical-historical framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.