Adhyaya 97

Verse 1

व बछ। जि पञ्चनवतितमो< ध्याय: द्रोण और धृष्टद्युम्नका भीषण संग्राम तथा उभय पक्षके प्रमुख वीरोंका परस्पर संकुल युद्ध संजय उवाच प्रविष्टयोर्महाराज पार्थवाष्णेययो रणे । दुर्योधने प्रयाते च पृष्ठतः पुरुषर्षभे

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ) ಮತ್ತು ವಾಸ್ನೇಯ (ಕೃಷ್ಣ) ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ದುರ್ಯೋಧನನು ಹಿಂದೆಹಿಂದೆ ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಾ ಮುಂದುವರಿದನು; ಆಗ ಯುದ್ಧ ಇನ್ನಷ್ಟು ಭೀಕರವಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರು ಘನಸಂಕುಲ ಮೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದರು.

Verse 2

जवेनाभ्यद्रवन्‌ द्रोणं महता नि:स्वनेन च । पाण्डवा: सोमकै: सार्ध ततो युद्धमवर्तत

ಆಮೇಲೆ ಪಾಂಡವರು ಸೋಮಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ದ್ರೋಣನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಉಕ್ಕಿಬಂತು.

Verse 3

तद्‌ युद्धमभवत्‌ तीव्र तुमुलं लोमहर्षणम्‌ । कुरूणां पाण्डवानां च व्यूहस्य पुरतो5द्भधुतम्‌

ವ್ಯೂಹದ ದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಕುರುಗಳೂ ಪಾಂಡವರೂ ನಡೆಸಿದ ಆ ಯುದ್ಧವು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ, ತುಮುಲ, ಲೋಮಹರ್ಷಕ—ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಕಂಡವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 4

राजन्‌ कदाचित्नास्माभिद्दष्ट तादूडू न च श्रुतम्‌ । यादृड मध्यगते सूर्य युद्धमासीद्‌ विशाम्पते,राजन! प्रजानाथ! वहाँ मध्याह्नकालमें जैसा वह युद्ध हुआ था, वैसा न तो मैंने कभी देखा था और न सुना ही था

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಸೂರ್ಯನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಂತದ್ದು ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಿಲ್ಲ, ಕೇಳಿಲ್ಲವೂ. ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ದಿನದ ಶಿಖರದಲ್ಲೇ ಅಂಥ ಭೀಕರ, ಅಪೂರ್ವ ಸಮರ ಉಕ್ಕಿಬಂದಿತು; ಯುದ್ಧದ ಉಗ್ರತೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ರಮವೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋಚಿತು।

Verse 5

धृष्टद्युम्नमुखा: पार्था व्यूढानीका: प्रहारिण: । द्रोणस्य सैन्यं ते सर्वे शरवर्षैरवाकिरन्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಪೃಥಾಪುತ್ರರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ದ್ರೋಣನ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು।

Verse 6

वयं द्रोणं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रभृतां वरम्‌ । पार्षतप्रमुखान्‌ पार्थनिभ्यवर्षाम सायकै:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮೊದಲಾದ ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದೆವು।

Verse 7

महामेघाविवोदीर्णों मिश्रवातौ हिमात्यये । सेनाग्रे प्रचकाशेते रुचिरे रथभूषिते

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸೇನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಥಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಎರಡು ಸುಂದರ ಪ್ರಧಾನ ಸೇನೆಗಳು, ಶಿಶಿರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಏಳುವ ಎರಡು ಮಹಾಮೇಘಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।

Verse 8

समेत्य तु महासेने चक्रतुर्वेगमुत्तमम्‌ । जाह्नवीयमुने नद्यौ प्रावषीवोल्बणोदके

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಎರಡು ಮಹಾಸೇನைகள் ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಬಿದ್ದು, ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಿಂದ ಮುನ್ನಗ್ಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು; ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಂಗೆ-ಯಮುನೆ ನದಿಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಗಮಿಸುವಂತೆ।

Verse 9

नानाशस्त्रपुरोवातो द्विपाश्वरथसंवृतः । गदाविद्युन्महारौद्र: संग्रामजलदो महान्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಮಹಾಸೈನ್ಯಸಹಿತವಾದ ಆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಯುದ್ಧದ ಮಹಾಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣಿತು. ನಾನಾವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಪೂರ್ವಗಾಳಿಯಂತೆ ಮುನ್ನಡೆದವು; ಗದೆಗಳು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು. ಭಯಂಕರವಾದ ಆ ಸಂಗ್ರಾಮಮೇಘವನ್ನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಚಲಾಯಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಬಾಣರೂಪ ಜಲಧಾರೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಹರಿದು ಪಾಂಡವಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿದವು—ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ.

Verse 10

भारद्वाजानिलोद्धूत: शरधारासहस्रवान्‌ । अभ्यवर्षन्महासैन्य: पाण्डुसेनाग्निमुद्धतम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭಾರದ್ವಾಜಪುತ್ರ ದ್ರೋಣನೆಂಬ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉದ್ದೀಪಿತವಾದ ಆ ಮಹಾಸೈನ್ಯವು, ಸಾವಿರಾರು ಬಾಣಧಾರೆಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉತ್ಥಿತವಾದ ಪಾಂಡವಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಯಿತು।

Verse 11

समुद्रमिव घर्मान्ते विशन्‌ घोरो महानिल: । व्यक्षो भयदनीकानि पाण्डवानां द्विजोत्तम:

ಬೇಸಿಗೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ಭಯಂಕರ ಪ್ರಚಂಡ ಗಾಳಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಲೆಮಾಡಿಸುವಂತೆ, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನಾದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಪಾಂಡವರ ಸೇನಾ ದಳಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕದಡಿದನು।

Verse 12

तेडपि सर्वप्रयत्नेन द्रोणमेव समाद्रवन्‌ । बिभित्सन्तो महासेतु वार्योघा: प्रबला इव

ಅವರೂ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದ್ರೋಣನನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಧಾವಿಸಿದರು—ಮಹಾಸೇತುವನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಬಲಿಷ್ಠ ಜಲಪ್ರವಾಹಗಳು ಯತ್ನಿಸುವಂತೆ।

Verse 13

वारयामास तान्‌ द्रोणो जलौघमचलो यथा । पाण्डवान्‌ समरे क्रुद्धान्‌ पज्चलांश्व सकेकयान्‌

ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಅಚಲ ಪರ್ವತವು ಧಾವಿಸುವ ಜಲಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ, ಸಮರದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಕ್ರುದ್ಧ ಪಾಂಡವರನ್ನು—ಪಾಂಚಾಲರು ಮತ್ತು ಕೈಕಯರೊಂದಿಗೆ—ತಡೆದನು।

Verse 14

अथापरे च राजान: परिवृत्य समन्ततः । महाबला रणे शूरा: पञ्चालानन्ववारयन्‌,इसी प्रकार दूसरे महाबली शूरवीर नरेश भी उस युद्धस्थलमें सब ओरसे लौटकर पांचालोंका ही प्रतिरोध करने लगे

ಆಗ ಇತರ ರಾಜರೂ—ಮಹಾಬಲಿಗಳು, ರಣಶೂರರು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ತಿರುಗಿ ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಅವರ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ತಡೆದು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದರು।

Verse 15

ततो रणे नरव्यात्र: पार्षत: पाण्डवै: सह । संजघानासकृद्‌ द्रोणं बिभित्सुररिवाहिनीम्‌

ನಂತರ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೃಷತಪುತ್ರನಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮೇಲೆ ಮರುಮರು ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು।

Verse 16

यथैव शरवर्षाणि द्रोणो वर्षति पार्षते । तथैव शरवर्षाणि धृष्टद्युम्नो5प्यवर्षत,आचार्य द्रोण धृष्टद्युम्मपर जैसे बाणोंकी वर्षा करते थे, धृष्टद्युम्न भी द्रोणपर वैसे ही बाण बरसाते थे

ದ್ರೋಣರು ಪೃಷತಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನೂ ದ್ರೋಣರ ಮೇಲೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದನು।

Verse 17

सनिस्त्रिंशपुरोवात: शक्तिप्रासर्डिसंवृत: । ज्याविद्युच्चापसंदह्वादो धृष्टदुम्नबलाहक:

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಮಹಾಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಖಡ್ಗವು ಪೂರ್ವಗಾಳಿಯಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಾಸ, ಋಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಅವನು ಸಜ್ಜನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಧನುರ್ಜ್ಯಾ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಧನುಸ್ಸಿನ ಟಂಕಾರವು ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 18

शरधाराश्मवर्षाणि व्यसृजत्‌ सर्वतो दिशम्‌ | निघ्नन्‌ रथवराश्वौघान्‌ प्लावयामास वाहिनीम्‌

ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಬಾಣಧಾರೆಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಲುಮಳೆಯಂತಿರುವ ಪ್ರಹಾರಗಳನ್ನೂ ಸುರಿಸಿದನು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥಯೋಧರು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಸೈನ್ಯದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುತ್ತಾ ಶತ್ರುವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಮುಳುಗಿಸಿದನು।

Verse 19

यं यमार्च्छच्छरैद्रोण: पाण्डवानां रथव्रजम्‌ । ततस्तत: शरैद्रोणमपाकर्षत पार्षत:

ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪಾಂಡವರ ರಥಸೈನ್ಯದ ಯಾವ ಯಾವ ವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೋ, ಆ ಆ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೇ ಪಾರ್ಷತನಾದ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ತಕ್ಷಣ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 20

तथा तु यतमानस्य द्रोणस्य युधि भारत । धृष्टद्युम्न॑ समासाद्य त्रिधा सैन्यमभिद्यत,भारत! युद्धमें इस प्रकार विजयके लिये प्रयत्नशील हुए द्रोणाचार्यकी सेना धृष्टद्युम्नके पास पहुँचकर तीन भागोंमें बँट गयी

ಭಾರತಾ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನ ಸೇನೆ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದಿತು।

Verse 21

भोजमेके<भ्यवर्तन्त जलसंधं तथापरे । पाण्डवै्न्यमानाश्न द्रोणमेवापरे ययु:

ಪಾಂಡವ ಯೋಧರ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ತತ್ತರಿಸಿ ಕೆಲವರು ಭೋಜನ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಜಲಸಂಧನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು; ಉಳಿದವರು ಮಾತ್ರ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದರು।

Verse 22

संघट्टयति सैन्यानि द्रोणस्तु रथिनां वर: । व्यधमच्चापि तान्यस्य धृष्टद्युम्नो महारथ:

ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮರುಮರು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಮಹಾರಥಿಯಾದ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಚದುರಿಸಿ ಭಂಗಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 23

धार्रराष्ट्रास्तथाभूता वध्यन्ते पाण्डुसृञ्जयै: । अगोपा: पशवो<रण्ये बहुभि: श्वापदैरिव

ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರರ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಸೃಂಜಯರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯುವವನು ಇಲ್ಲದ ಪಶುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 24

काल: सम ग्रसते योधान्‌ धृष्टद्युम्नेन मोहितान्‌ | संग्रामे तुमुले तस्मिन्निति सम्मेनिरे जना:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಭಯಾನಕ ಹಾಗೂ ತುಮುಲ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ನಿಮಿತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಾಲ (ಮೃತ್ಯು)ವೇ ಯೋಧರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ನುಂಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಜನರು ಭಾವಿಸಿದರು।

Verse 25

कुनृपस्य यथा राष्ट्र दुर्भिक्षव्याधितस्करै: । द्राव्यते तद्गधदापन्ना पाण्डवैस्तव वाहिनी

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ದುಷ್ಟರಾಜನ ರಾಜ್ಯವು ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ರೋಗ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳರ ಉಪದ್ರವದಿಂದ ಹೇಗೆ ಉಜ್ಜಾಡಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾದ ನಿನ್ನ ಸೇನೆ ಪಾಂಡವರಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಚದುರುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 26

अर्करश्मिविभिश्रेषु शस्त्रेषु कवचेषु च । चक्षूंषि प्रत्यहन्यन्त सैन्येन रजसा तथा

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಶಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕವಚಗಳಲ್ಲೂ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮರುಮರು ಮಿಂಚಿ ಮಂಕಾಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಸೇನೆಯಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 27

त्रिधाभूतेषु सैन्येषु वध्यमानेषु पाण्डवै: । अमर्षितस्ततो द्रोण: पञ्चालान्‌ व्यधमच्छरै:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಪಾಂಡವರು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೌರವ ಸೇನೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಚಿದ್ರವಾದಾಗ, ದ್ರೋಣನು ಅಸಹನೀಯ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ನಾಶಮಾಡತೊಡಗಿದನು।

Verse 28

मृद्नतस्तान्यनीकानि निध्नतश्चापि सायकै: । बभूव रूपं॑ द्रोणस्प कालाग्नेरिव दीप्यत:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ತುಳಿದು, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದ್ರೋಣನ ರೂಪವು ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತವಾಗಿತ್ತು।

Verse 29

रथं नागं हयं॑ चापि पत्तिनश्न विशाम्पते । एकैकेनेषुणा संख्ये निर्बिभेद महारथ:,प्रजानाथ! महारथी द्रोणने उस युद्धस्थलमें शत्रुसेनाके प्रत्येक रथ, हाथी, अश्व और पैदल सैनिकको एक-एक बाणसे घायल कर दिया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಜಾನಾಥ! ವಿಶಾಂಪತೇ! ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾರಥನು ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಥ, ಗಜ, ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿಯನ್ನು ಒಂದೊಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 30

पाण्डवानां तु सैन्येषु नास्ति कश्चित्‌ स भारत । दधार यो रणे बाणान्‌ द्रोणचापच्युतान्‌ प्रभो

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಪ್ರಭೋ! ಆ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ಬಾಣಗಳನ್ನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಾಳಬಲ್ಲ ಯೋಧನೊಬ್ಬನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 31

तत्‌ पच्यमानमर्केण द्रोणसायकतापितम्‌ | बश्राम पार्षत॑ सैन्यं तत्र तत्रैव भारत

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ, ದ್ರೋಣನ ಬಾಣಗಳ ಉರಿಯಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ಪೃಷತಪುತ್ರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಸೈನ್ಯವು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ಅಲೆಯತೊಡಗಿತು.

Verse 32

तथैव पार्षतेनापि काल्यमानं बलं तव । अभवत्‌ सर्वतो दीप्तं शुष्क वनमिवाग्निना

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪೃಷತಪುತ್ರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯೂ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡ ಒಣ ಕಾಡಿನಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿತು.

Verse 33

बाध्यमानेषु सैन्येषु द्रोणपार्षतसायकै: । त्यक्त्वा प्राणान्‌ परं शक्‍्त्या युध्यन्ते सर्वतोमुखा:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಷತಪುತ್ರನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸೇನೆಗಳು ನಲುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯೋಧರು ಪ್ರಾಣಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಮುಖಮಾಡಿ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 34

तावकानां परेषां च युध्यतां भरतर्षभ । नासीत्‌ कश्चिन्महाराज योज्त्याक्षीत्‌ संयुगं भयात्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾರಾಜ! ನಿಮ್ಮವರೂ ಪರಪಕ್ಷದವರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗಲೂ, ಭಯದಿಂದ ಸಮರಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಯೋಧ ಒಬ್ಬನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತರು।

Verse 35

भीमसेन तु कौन्तेयं सोदर्या: पर्यवारयन्‌ । विविंशतिकश्षित्रसेनो विकर्णश्ष्‌ महारथ:,उस समय विविंशति, चित्रसेन तथा महारथी विकर्ण--इन तीनों भाइयोंने कुन्तीपुत्र भीमसेनको घेर लिया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಅವನದೇ ಸಹೋದರರಾದ ವಿವಿಂಶತಿ, ಚಿತ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಮಹಾರಥಿ ವಿಕರ್ಣ—ಈ ಮೂವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದು ತಡೆದರು।

Verse 36

विन्दानुविन्दावावन्त्यी क्षेमधूर्तिश्व वीर्यवान्‌ । त्रयाणां तव पुत्राणां त्रय एवानुयायिन:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಂತಿಯ ಕುಮಾರರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದ ಹಾಗೂ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಕ್ಷೇಮಧೂರ್ತಿ—ಈ ಮೂವರೂ ನೀವು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ ಆ ಮೂರು ಪುತ್ರರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಸಹಾಯಕರು ಆಗಿದ್ದರು।

Verse 37

बाह्लीकराजस्तेजस्वी कुलपुत्रो महारथ: । सहसेन: सहामात्यो द्रौपदेयानवारयत्‌,उत्तम कुलमें उत्पन्न हुए तेजस्वी महारथी बाह्लीकराजने सेना और मन्त्रियोंसहित जाकर द्रौपदी-पुत्रोंको रोका

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾರಥಿಯಾದ ಬಾಹ್ಲೀಕರಾಜನು ಸೇನೆಯೂ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದ್ರೌಪದೆಯರನ್ನು ತಡೆದನು।

Verse 38

शैब्यो गोवासनो राजा योधैर्दशशतावरै: । काश्यस्याभि भुव: पुत्र पराक्रान्तमवारयत्‌,शिबिदेशीय राजा गोवासनने कम-से-कम एक सहस्र योद्धा साथ लेकर काशिराज अभिभूके पराक्रमी पुत्रका सामना किया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶಿಬಿದೇಶದ ರಾಜ ಗೋವಾಸನನು ಸಾವಿರಾರು ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಕಾಶಿಯ ಅಭಿಭೂನ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪುತ್ರನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ತಡೆದನು।

Verse 39

अजातशशत्रुं कौन्तेयं ज्वलन्तमिव पावकम्‌ | मद्राणामी श्वर: शल्यो राजा राजानमावृणोत्‌,प्रजवलित अग्निके समान तेजस्वी अजातशशत्रु कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिरका सामना मद्रदेशके स्वामी राजा शल्यने किया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮದ್ರರ ಅಧಿಪತಿ ರಾಜ ಶಲ್ಯನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅಜಾತಶತ್ರು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು; ಅವನು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 40

दुःशासनस्त्ववस्थाप्य स्वमनीकममर्षण: । सात्यकिं प्रत्ययौ क्रुद्ध: शूरो रथवरं युधि

ತನ್ನ ಪಡೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಅಸಹನಶೀಲ ದುಃಶಾಸನನು ಕೋಪದಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಥಯೋಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೂರ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದನು।

Verse 41

अमर्षशील शूरवीर दुःशासनने अपनी भागती हुई सेनाको पुनः स्थिरतापूर्वक स्थापित करके कुपित हो युद्धस्थलमें रथियोंमें श्रेष्ठ सात्यकिपर आक्रमण किया ।।

ನಾನು ನನ್ನದೇ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕವಚಧಾರಿಯಾಗಿ ಸನ್ನದ್ಧನಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಮಹಾಧನುರ್ಧರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಚೇಕಿತಾನನ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ತಡೆದೆನು।

Verse 42

शकुनिस्तु सहानीको माद्रीपुत्रमवारयत्‌ । गान्धारकै:ः सप्तशतैश्लापशक्त्यसिपाणिशभि:

ಶಕುನಿಯು ತನ್ನ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾದ್ರಿಪುತ್ರನಾದ (ನಕುಲನ)ನ್ನು ತಡೆದನು; ಅವನೊಂದಿಗೆ ಬಿಲ್ಲು, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಗಾಂಧಾರ ದೇಶದ ಏಳು ನೂರು ಯೋಧರು ಇದ್ದರು।

Verse 43

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराट मत्स्यमार्च्छताम्‌ । प्राणांस्त्यक्त्वा महेष्वासौ मित्रार्थे भ्युद्यतायुधौ

ಅವಂತಿಯ ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರು ಮತ್ಸ್ಯರಾಜ ವಿರಾಟನ ಮೇಲೆ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಧನುರ್ಧರರು ಪ್ರಾಣಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮಿತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗಾಗಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು।

Verse 44

शिखण्डिनं याज्ञसेनिं रुन्धानमपराजितम्‌ । बाह्लीक: प्रतिसंयत्त: पराक्रान्तमवारयत्‌,किसीसे परास्त न होनेवाले पराक्रमी यज्ञसेन-कुमार शिखण्डीको, जो राह रोककर खड़ा था, बाह्लीकने पूर्ण प्रयत्नशील होकर रोका

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆದು ನಿಂತ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲದ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಯಾಜ್ಞಸೇನಿಪುತ್ರ ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಬಾಹ್ಲೀಕನು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ ತಡೆದನು।

Verse 45

धृष्टय्युम्नं तु पाज्चाल्यं क्रूरै: सार्थ प्रभद्रकै: । आवन्त्य: सहसौवीरै: क्रुद्धसरूपमवारयत्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಚಾಲಕುಮಾರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಭದ್ರಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವಂತಿ ಮತ್ತು ಸೌವೀರ ದೇಶದ ಯೋಧರು ಕ್ರೋಧಭರಿತವಾಗಿ ಎದುರಾಗಿ ತಡೆದರು।

Verse 46

अवन्तीके एक दूसरे वीरने क्रूर स्वभाववाले प्रभद्रकों और सौवीरदेशीय सैनिकोंके साथ आकर क्रोधमें भरे हुए पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्नको रोका ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಂತಿಯ ಒಬ್ಬ ವೀರನು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಭದ್ರಕರು ಮತ್ತು ಸೌವೀರ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಚಾಲರಾಜಕುಮಾರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ತಡೆದನು। ಅದೇ ವೇಳೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಯಾದ ಶೂರ ರಾಕ್ಷಸ ಘಟೋತ್ಕಚನ ಮೇಲೆ ಅಲಾಯುಧನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು।

Verse 47

अलम्बुषं राक्षसेन्द्रे कुन्तिभोजो महारथ: । सैन्येन महता युक्त: क्रुद्धसब्पमवारयत्‌,पाण्डवपक्षके महारथी राजा कुन्तिभोजने विशाल सेनाके साथ आकर कुपित हुए कौरवपक्षीय राक्षसराज अलम्बुषका सामना किया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಮಹಾರಥನಾದ ಕುಂತಿಭೋಜನು ಮಹಾಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ಸಮರದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ಅಲಂಬುಷನನ್ನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ ತಡೆದನು।

Verse 48

सैन्धव: पृष्ठतस्त्वासीत्‌ सर्वसैन्यस्य भारत । रक्षित: परमेष्वासै: कृपप्रभृतिभी रथै:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಸೈಂಧವನು ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು; ಕೃಪ ಮೊದಲಾದ ಪರಮ ಧನುರ್ಧರ ರಥಿಗಳಿಂದ ಅವನು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು।

Verse 49

भरतनन्दन! उस समय सिंधुराज जयद्रथ सारी सेनाके पीछे महाधनुर्धर कृपाचार्य आदि रथियोंसे सुरक्षित था ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಭರತನಂದನನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುರಾಜ ಜಯದ್ರಥನು ಸೇನೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾಧನುರ್ಧರ ರಥಿಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಜಯದ್ರಥನ ರಥಚಕ್ರಗಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಕ್ಷಕರು ಇದ್ದರು—ಬಲ ಚಕ್ರದ ಬಳಿ ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಎಡ ಚಕ್ರದ ಬಳಿ ಸೂತಪುತ್ರ ಕರ್ಣನು ಕಾವಲಿದ್ದನು.

Verse 50

पृष्ठगोपास्तु तस्यासन्‌ सौमदत्तिपुरोगमा: । कृपश्च वृषसेनश्व॒ शल: शल्यश्न दुर्जय:

ಅವನ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಸೌಮದತ್ತಿಯ ನೇತೃತ್ವದ ವೀರರು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೃಪ, ವೃಷಸೇನ, ಶಲ, ಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ದುರ್ಜಯ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಿಂಧುರಾಜನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಅಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 51

नीतिमन्तो महेष्वासा: सर्वे युद्धविशारदा: । सैन्धवस्य विधायैवं रक्षां युयुधिरे ततः

ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನೀತಿಜ್ಞರು, ಮಹಾಧನುರ್ಧರರು, ಯುದ್ಧವಿಶಾರದರು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಿಂಧುರಾಜನಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ನಂತರ ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.

Verse 94

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वनें दुर्योधनका कवच- बन्धनविषयक चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಕವಚಬಂಧನ ವಿಷಯಕ ತೊಂಬತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 95

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि संकुलयुद्धे पजचनवतितमो ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक पंचानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಕೂಲಯುದ್ಧ ವಿಷಯಕ ತೊಂಬತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.