Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta
Agastya-Varuṇa (Nārāyaṇa) Darśanaṃ Ilāvṛte
Mythic-Theology and Sacred Geography (Otherworld Vision Narrative)
ក្នុងស៊ុមបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី ពេលព្រឹថវីសួរ វរាហៈបានរំលឹករឿងគំរូអំពីការយល់ឃើញ ពិភពលាក់លៀម និងលំដាប់កូស्मिकដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរចនាសម្ព័ន្ធផែនដី។ ក្នុងរឿងបង្កប់ ភទ្រាស្វៈសួរ អគស្ត្យៈ អំពីព្រឹត្តិការណ៍អស្ចារ្យដែលទាក់ទងនឹងរាងកាយ និងបទពិសោធន៍របស់លោក។ អគស្ត្យៈប្រាប់ថា បានធ្វើដំណើរទៅអិលាវ្រឹតជិតភ្នំមេរុ ជួបតបស្វិនអ្នកបួសតឹងរឹងនៅក្បែរបឹង ហើយត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍ដោយអ្នកបម្រើអាថ៌កំបាំងដូចជាមកពីក្រោមដី។ ភាជនៈសម្រាប់ងូតក្លាយជាច្រកចូលទៅកាន់អាណាចក្រសម្បូរបែបដែល “មើលមិនឃើញ” មានបឹង វិមាន និងការសូត្រព្រះមន្ត។ តបស្វិននោះបង្ហាញខ្លួនថាជា នារាយណៈ ក្នុងរូបទឹក គឺព្រះវរុណៈ ហើយពន្យល់ថាទស្សនៈនេះជាព្រះគុណដែលបានទទួលដោយសារភក្តីពីអតីតកាល។ ចុងក្រោយ អគស្ត្យៈត្រឡប់មកកំពូលមេរុលើផែនដី ហើយសមាធិគិតថានឹងឈានទៅដល់លោកនោះម្តងទៀតដូចម្តេច។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 69
Verse 1
भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥
ភទ្រាស្វៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមានព្រះភាគ ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ សូមប្រាប់ខ្ញុំដោយមេត្តា អំពីអ្វីដែលបានកើតឡើងក្នុងរាងកាយរបស់លោក។ ដោយលោកមានអាយុយឺនយូរ លោកសមគួរពន្យល់វាឲ្យខ្ញុំ ឱ មហាបុរសដ៏ប្រសើរ»។
Verse 2
अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥
អគស្ត្យៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ រាងកាយនេះរបស់ខ្ញុំ ពោរពេញដោយអាថ៌កំបាំងជាច្រើន; វាបានឈរអស់កាលប៉ុន្មានកល្បៈ និងត្រូវបានបរិសុទ្ធដោយវិជ្ជាវេទៈ»។
Verse 3
अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥
បន្ទាប់មក ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ផែនដីទាំងមូល; ហើយបានឃើញតំបន់ធំឈ្មោះ អិលាវ្រឹត (Ilāvṛta) ដែលស្ថិតនៅជាយភ្នំមេរុ។
Verse 4
तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥
នៅទីនោះ ខ្ញុំបានឃើញស្រះទឹកដ៏ស្រស់ស្អាត ហើយនៅលើច្រាំងមានកុដិធំមួយ។ នៅទីនោះ ខ្ញុំបានឃើញតាបសម្នាក់ ដែលខ្សោយដោយការអត់បាយ ពាក់សម្លៀកបំពាក់ចាស់រហែក និងសំបកឈើ មានតែឆ្អឹងនិងស្បែកនៅសល់។
Verse 5
तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥
ខ្ញុំបានឃើញគាត់ហើយ សូមទូលសួរ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រល្អបំផុត នរណាជាអ្នកនេះ—ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃអ្នកគ្រប់គ្រង? ដើម្បីឲ្យមានការជឿទុកចិត្ត និងការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ ឱ បុរសល្អបំផុត សូមធ្វើអ្វីដែលគួរធ្វើសម្រាប់ខ្ញុំ»។
Verse 6
एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥
ខណៈដែលខ្ញុំកំពុងគិតដូច្នេះ មហាមុនីនោះបាននិយាយមកខ្ញុំថា៖ «សូមស្នាក់នៅ សូមស្នាក់នៅ ឱ ព្រាហ្មណ៍; ខ្ញុំនឹងធ្វើការទទួលភ្ញៀវដល់អ្នក»។
Verse 7
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥
ពេលខ្ញុំបានឮពាក្យរបស់គាត់ ខ្ញុំបានចូលទៅក្នុងកុដិនោះ។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំបានឃើញព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ដែលភ្លឺចែងចាំងដូចជាអណ្តាតភ្លើងដោយតេជៈ។
Verse 8
भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥
ពេលឃើញខ្ញុំឈរលើដី ព្រាហ្មណ៍ទ្វិជៈនោះបានបន្លឺសំឡេង «ហ៊ុំ» យ៉ាងខ្លាំង។ ពីសំឡេង «ហ៊ុំ» នោះ កញ្ញាប្រាំនាក់បានបំបែកផាតាល (លោកក្រោម) ឡើងមក។
Verse 9
निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥
ពួកនាងបានចេញទៅ; ម្នាក់ក្នុងចំណោមនាងបានលើកយកកៅអីមាសមួយ។ នាងបានប្រគេនវាមកខ្ញុំ ហើយម្នាក់ទៀតបានប្រគេនទឹកដែលកាន់នៅក្នុងរន្ធដៃ។
Verse 10
गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥
ប៉ុន្តែម្នាក់ទៀតបានកាន់ជើងរបស់ខ្ញុំ ហើយចាប់ផ្តើមលាងវា។ ហើយម្នាក់ទៀតពីរនាក់បានយកកន្ទុយក្របីបក់ (ចាមរ) ឈរនៅសងខាងនៃស្លាបរបស់ខ្ញុំ។
Verse 11
ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥
បន្ទាប់មក អ្នកតបសធំបានបញ្ចេញសំឡេង «ហ៊ុងការ» ម្តងទៀតយ៉ាងកង្វះកង្វាយ។ ដោយចន្លោះដែលកើតពីសំឡេងនោះ គាត់បានយកដ្រូណីមាសមួយ ដូចអាងវែងទូលាយមួយយោជន៍ ហើយបានមកដល់; ឱ ព្រះមហាក្សត្រ គាត់បានធ្វើវាឲ្យក្លាយជាទូកអណ្តែតលើស្រះ។
Verse 12
तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥
នៅទីនោះ មានកុមារីល្អប្រសើរជាច្រើនរយ នាំកាន់ក្រឡុកមាស បានមកដល់។ បន្ទាប់ពីឃើញគាត់ មុនីនោះបាននិយាយមកខ្ញុំ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ។
Verse 13
स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍, អ្វីៗទាំងនេះបានរៀបចំសម្រាប់ការងូតទឹករបស់លោកទាំងស្រុង។ ចូលទៅក្នុងដ្រូណីនេះ ហើយលោក—ឱ បុរសប្រសើរបំផុត—សមគួរនឹងងូតទឹក។
Verse 14
ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥
បន្ទាប់មក តាមព្រះបន្ទូលរបស់គាត់ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខ្ញុំបានចូលទៅក្នុងភាជនៈដូចអាងនោះ; ពេលខ្ញុំចូលទៅក្នុងស្រះ ទ្រូណីនោះក៏លិចចុះ។
Verse 15
द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥
ខ្ញុំគិតថា «ខ្ញុំបានលិចក្នុងទឹកនៅក្នុងទ្រូណី» ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស; បន្ទាប់មកខ្ញុំបានលេចឡើង ហើយបានឃើញលោកមួយមិនធ្លាប់មាន។
Verse 16
सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥
នៅទីនោះមានវិមានខ្ពស់ៗ និងលំនៅឋានទូលាយ; ផ្លូវនិងរបៀងពោរពេញដោយមនុស្សចិត្តបរិសុទ្ធ។ ទីនោះត្រូវបានចូលរួមដោយបុរសមានសីលធម៌ល្អឥតខ្ចោះ—អ្នកដឹងខ្លួន—មានចរិតបុរាណ ឈរលើមាគ៌ានៃនីតិ និងធម៌ត្រឹមត្រូវ។
Verse 17
संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥
នៅជ្រៅក្នុងបាតាលា ទីដើមនោះត្រូវបានពិពណ៌នាថា គួរឱ្យខ្លាច ដោយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយរបាំងដែកនៃចរន្តសង្សារ។ មានបុរសស្បែកសស្លេកកាន់ខ្សែដូចបាសនៅដៃ ហើយមានក្រុមនានាឈរនៅសងខាង។
Verse 18
विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥
ស្រះទឹកទាំងឡាយ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយផ្កាឈូកនានាពណ៌ និងផ្កាអុត្បល ហើយពោរពេញដោយបក្សីជាច្រើនប្រភេទ។ ដោយសំឡេងឃ្មុំហ៊ុំលើស្លឹកផ្កាឈូក វាហាក់ដូចជាកំពុងច្រៀងជាចង្វាក់ជាច្រើន។ នៅលើច្រាំង មានផ្ទះស្រដៀងកំពូលភ្នំកៃលាសា ស្តុកសន្ធឹងដោយផ្កាអុត្បលដូចគ្រឿងរតនៈ; លំនៅឋានទាំងនោះស្ថិតដោយភាពទាបទន់ មានអ្នកមានបុណ្យរស់នៅ ហើយត្រូវបានលម្អដោយព្រះព្រាហ្មណ៍វិប្ផ្រ—អ្នកប្រាជ្ញដែលត្រូវគេចាត់ទុកថា «ទេវៈ» ក្នុងចំណោមទ្វិជ។
Verse 19
कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥
នៅលើច្រាំងទន្លេ មានលំនៅដ្ឋានស្រដៀងកំពូលភ្នំកៃលាស ស្តុកសន្ធឹងដោយផ្កាឈូកមានត្បូងជាច្រើនប្រភេទ។ ផ្ទះទាំងនោះស្ថិតទាបជិតដី មានអ្នកមានពុណ្យសំណាងរស់នៅ ហើយត្រូវបានតុបតែង និងបម្រើដោយព្រាហ្មណ៍—អ្នកដែលគេចាត់ទុកថា «ទេវៈ» ក្នុងចំណោមទ្វិជៈ។
Verse 20
पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥
ផ្កាឈូកទាំងឡាយ ដែលត្រូវហ្វូងឃ្មុំធ្វើឲ្យកោងចុះ ក៏រវើរវាយ; ហើយបន្តិចក្រោយ វាឡើងវិញជានិច្ច ដោយសារទម្ងន់ដែលសង្កត់លើវា។ ក្នុងទឹកនោះ ទ្វិជៈម្នាក់ មានសំឡេងផ្អែមល្ហែម បានសូត្រមន្តអស្ចារ្យ ដូចដែលវេដៈបានបង្រៀន។
Verse 21
सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥
រាងកាយរបស់ពួកគេត្រូវបានបូជាដោយកម្រងផ្កាឈូកស; ហើយសម្លៀកបំពាក់ និងក្រណាត់ស្មារបស់ពួកគេ ត្រូវបានយកមកដោយបក្សីដ៏ប្រសើរ។ ដូចគ្នានេះ នៅតាមបឹងជាច្រើន ទ្វិជៈទាំងឡាយសូត្រពុរាណ ដែលបង្ហាញវិធីវិន័យ និងគោលបំណងនៃយញ្ញៈ។
Verse 22
भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥
ខណៈដែលខ្ញុំដើរលេងនៅទីនោះ ខ្ញុំបានឃើញក្នុងបឹងទាំងនោះ មានក្រុមជាច្រើននៃនារីទេវតា; ហើយដូចគ្នានេះ ក្មេងស្រីរបស់វិទ្យាធរ ក៏បានមកដល់តំបន់នោះ ដើម្បីងូតទឹកផងដែរ។
Verse 23
ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥
បន្ទាប់មក នៅពេលណាមួយ ខណៈដែលដើរលេងទៅមក ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរ កូនប្រុសមានសំឡេងល្អនេះបានឃើញអ្វីផ្សេងទៀត៖ នៅលើច្រាំង ខ្ញុំឃើញកុដិអាស្រមមួយ ដូចដែលខ្ញុំធ្លាប់ឃើញមុនមក។
Verse 24
यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥
ព្រះរាជា! ខណៈដែលខ្ញុំចូលទៅក្នុងកុដិនោះ ខ្ញុំបានឃើញតាបសឈរនៅកន្លែងមួយ។ ខ្ញុំចូលទៅជិត ហើយកំពុងត្រៀមថ្វាយបង្គំ នោះទ្រង់—មានអานุភាពមិនអាចប្រៀបបាន—ញញឹមហើយមានព្រះវាចា។
Verse 25
तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥
តាបសបានមានវាចា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! តើអ្នកមិនស្គាល់ខ្ញុំទេឬ—អ្នកដែលអ្នកបានឃើញមុនហើយ ឱអ្នកល្អបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកល្អ? ដោយអវិជ្ជាអ្វីបានជា អ្នកដូចមនុស្សវង្វេង មិនឃើញសូម្បីតែលោកនេះ?»
Verse 26
दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥
លោកនេះដែលជារបស់ខ្ញុំ ព្រះទេវតាបានឃើញហើយ ទោះជាមិនសូវអាចឃើញជាទូទៅក៏ដោយ។ ដើម្បីបំពេញចិត្តអ្នក ឱទ្វិជោត្តម ខ្ញុំបានបង្ហាញលោកនោះឲ្យឃើញ។
Verse 27
सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥
«ឱមហាមុនី! ចូរមើលសម្បត្តិរុងរឿងនៃលោករបស់ខ្ញុំ៖ ទន្លេហូរដោយទឹកដោះគោជូរ និងទឹកដោះគោ ហើយមានបឹងដែលកើតពីស្ពឺរ (ប៊ឺសុទ្ធ) ដូចគ្នា»។
Verse 28
गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥
ទ្រង់ពណ៌នាអំពីលំនៅដ្ឋានមាស និងរត្នៈ មានសសរនៅក្នុងផ្ទះធ្វើពីមាសសុទ្ធទាំងមូល; ដីត្រូវបានតុបតែងដោយផ្កាឈូករត្នៈ ហើយភ្លឺរលោងដូចពន្លឺត្បូងទទឹម។ វាសម្បូរដោយផ្កាបារិជាត និងជាទីមកកាន់របស់យក្ស និងគិន្នរ។
Verse 29
एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥
ឱ ព្រះរាជា ពេលនោះ ព្រះតាបសនោះបានមានព្រះវាចាដល់ខ្ញុំដូច្នេះ បេះដូងខ្ញុំកើតអស្ចារ្យយ៉ាងខ្លាំង ហើយខ្ញុំបានសួរគាត់បន្ថែមទៀត។
Verse 30
भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥
ឱ ព្រះមានព្រះភាគ ពិភពលោករបស់ព្រះនេះ ជាអធិឧត្តមបំផុតក្នុងចំណោមលោកទាំងអស់។ ខ្ញុំបានឃើញលោកទាំងអស់ ដែលព្រះព្រហ្មា ព្រះឥន្ទ្រ (សក្រក) និងទេវតាផ្សេងៗ ស្ថិតនៅ។
Verse 31
अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥
ប៉ុន្តែ លោកនេះ បង្ហាញដល់ខ្ញុំថា មិនធ្លាប់មានពីមុនឡើយ ឱ អ្នកសន្សំទ្រព្យនៃតបៈ—ពោរពេញដោយសម្បត្តិ អធិបតេយ្យ និងពន្លឺរុងរឿង ហើយមានវិមាន និងគំនររតនៈដ៏ច្រើន។
Verse 32
सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥
ឱ មុនី ខ្ញុំបានឃើញលោកនេះ អស្ចារ្យលើសលប់ ដោយមានស្រះបុណ្យទាំងឡាយ ទឹកបរិសុទ្ធ និងជាពិសេស សត្វនិងរុក្ខជាតិដែលកើតពីទឹក។
Verse 33
इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥
លោកនេះក្លាយជាយ៉ាងនេះដោយរបៀបណា? ហើយព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងសភាពដូចនេះដោយរបៀបណា? សូមប្រាប់ហេតុផលដល់ខ្ញុំ និងសូមប្រាប់ថា ព្រះអង្គជានរណា ឱ មុនីដ៏ឧត្តម។
Verse 34
कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥
តើហេតុអ្វីបានជា នៅក្នុងអីឡាវ្រឹតវර්ෂៈ លើច្រាំងបឹង ឱ មហាមុនី ខ្ញុំបានឃើញលោក—ហើយកុដិអាស្រាមនោះនៅជិតបឹង ឱ មុនី? ក្នុងលោកដែលពោរពេញដោយវិមានមាស តើកុដិរបស់លោកមានស្ថានភាព ឬឋានៈដូចម្តេច?
Verse 35
एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥
ពេលខ្ញុំបាននិយាយដូច្នេះ ព្រះសង្ឃដ៏គួរគោរពនោះ—មុនីដ៏ប្រសើរបំផុត—បានប្រាប់ខ្ញុំអំពីហេតុការណ៍តាមពិត ហើយមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះរាជាធិរាជ សូមស្តាប់រឿងនោះ»។
Verse 36
तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥
តាបសបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគឺ នារាយណៈ ព្រះដ៏ទេវៈ សនាតនៈ មានរូបជាទឹក; ដោយខ្ញុំនេះ ពិភពលោកទាំងមូលត្រូវបានពាសពេញ—ត្រីលោកទាំងបី រួមទាំងអ្វីដែលចល័ត និងអចល័ត»។
Verse 37
या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥
«រូបនោះដែលអ្នកបានយល់ឃើញថាជារបស់ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិឋាន (បរមេឋិន) នោះ—ខ្ញុំនេះហើយ ដែលគេហៅថា ‘វរុណៈ’; ពិតប្រាកដ ខ្ញុំគឺ នារាយណៈផ្ទាល់ ព្រះដ៏លើសលប់»។
Verse 38
त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥
«កាលពីមុន អ្នកបានបូជាប្រណម និងបំពេញការអារាធនាខ្ញុំអស់ប្រាំពីរជាតិ; ដោយហេតុនោះ ទោះបីត្រីលោកត្រូវវិនាសក៏ដោយ អ្នកតែម្នាក់គត់ត្រូវបានសម្គាល់ជាពិសេស»។
Verse 39
एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥
ពេលនោះ ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលដល់ខ្ញុំ ដោយភ្នែកពាក់កណ្ដាលបិទព្រោះងងុយដេក ខ្ញុំបានដួលលើផ្ទៃដី ហើយភ្លាមៗនោះក៏កើនឡើងវិញ។
Verse 40
यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥
ឱ ព្រះរាជា ដរាបណាខ្ញុំមើលឃើញព្រះឥសីនោះ និងទីក្រុងនោះ ដរាបនោះដែរ ខ្ញុំក៏ឃើញខ្លួនឯង ដោយអាត្មាខាងក្នុងរបស់ខ្ញុំ នៅលើកំពូលភ្នំមេរុ។
Verse 41
समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥
ខ្ញុំឃើញសមុទ្រទាំងប្រាំពីរ ហើយដូចគ្នានោះក៏ឃើញជួរភ្នំទាំងឡាយ; ឱ ព្រះរាជា ខ្ញុំបានឃើញផែនដីដែលមានទ្វីបទាំងប្រាំពីរ។
Verse 42
अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥
ឱ អ្នកមានវត្តប្រតិបត្តិល្អ ទោះមកដល់សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំនៅតែឈរនៅទីនេះ ដោយសមាធិគិតគូរអំពីលោកដ៏ប្រសើរនោះ។ ខ្ញុំបានជ្រមុជចិត្តក្នុងការគិតថា «ពេលណាខ្ញុំនឹងបានទៅដល់លោកនោះ?»
Verse 43
एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥
ឱ ព្រះរាជា ដូច្នេះ ការចង់ដឹងរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវបានពន្យល់រួចហើយ ដូចដែលព្រះបរមេស្ឋិនបានប្រាប់។ ហេតុការណ៍ដែលកើតឡើងលើរាងកាយខ្ញុំក៏បានរៀបរាប់ហើយ។ ព្រះអង្គចង់ស្តាប់អ្វីទៀត?
Inside Adhyaya 69
How it unfolds
- Where it opens
In the Varāha–Pṛthivī upadeśa frame, Pṛthivī’s query about the world’s structure and the reliability of perception prompts Varāha to illustrate how hidden lokas coexist with the seen earth, and how dharma (especially hospitality) becomes the conduit for divine disclosure.
- Central event
Within the embedded recollection, Bhadrāśva asks Agastya about an extraordinary experience. Agastya narrates his journey to Ilāvṛta near Meru, meeting an austere tapasvin by a lake, receiving atithi-satkāra through uncanny attendants, and being led via a bathing-vessel that functions as a liminal threshold into an unseen, prosperous realm filled with lakes, palaces, and Vedic recitation.
- Climax resolution
The tapasvin reveals his true identity as Varuṇa, who is also Nārāyaṇa in watery sovereignty. He explains that the darśana and passage were granted due to Agastya’s accumulated devotion across prior births, teaching epistemic humility: what is ‘unseen’ is not unreal, and access is governed by merit, conduct, and divine will mediated through water.
Geographical context
Ilāvṛta-varṣa; Meru (Merugiri); a sacred lake (saras) and its tīra (shore); Pātāla (subterranean realm) as a cosmological region; sapta-samudra (seven oceans) and saptadvīpa (seven continents) referenced in Agastya’s panoramic reorientation.
Tirtha focus
- Primary TirthaA sacred lake (saras) on/near Meru in Ilāvṛta-varṣa (visionary tīrtha)
- Associated RegionIlāvṛta-varṣa / Meru (cosmographic center; not a straightforward terrestrial pilgrimage zone)
- Pilgrimage MeritMerit is implied rather than quantified: reverent approach to waters, honoring atithis, and contemplative remembrance of Varuṇa–Nārāyaṇa’s darśana are presented as dharmic acts that refine perception and attract divine favor.
Ritual instructions
- Primary RitualSnāna (bathing) as a liminal rite linked to darśana; atithi-satkāra as the enabling ethic
- BenefitPurification of mind and perception (epistemic humility), strengthening of bhakti across lifetimes, and eligibility for divine disclosure; socially, it reinforces the civilizational dharma of hospitality as spiritually efficacious.
The narrative frame
- Varāha (outer frame); Agastya (inner narration)Pṛthivī (outer frame); Bhadrāśva (inner listener) · Didactic-wondrous (upadeśa through adbhuta), with contemplative gravity and ethical emphasis on humility and hospitality
The emotional journey
- Dominant RasaAdbhuta (wonder) with Śānta (contemplative calm) as the aftertaste
- Emotional ProgressionCuriosity and questioning → awe at hidden attendants and threshold-bathing → rapture and reverence at Varuṇa–Nārāyaṇa revelation → quiet contemplation and longing to regain that realm through sustained devotion.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityPrimarily contemplative/scriptural rather than physically mappable; Ilāvṛta and Meru function as cosmographic-sacred geography. A practical approach is to visit major Varuṇa-associated water shrines/temple tanks or sacred lakes in one’s region and perform snāna with smaraṇa of this episode.
- Best SeasonMonsoon to early winter (when water bodies are full and ritual bathing is customary), adjusted to local climate and safety.
- Related FestivalVaruṇa-related observances (regional), and broadly Kārttika snāna traditions where water-bathing and Viṣṇu-smaraṇa are emphasized.
Frequently Asked Questions
The narrative uses a vision-episode to foreground epistemic humility (the limits of ordinary seeing) and the moral grammar of atithi-satkāra (hospitality) as a civilizational ethic. Philosophically, it presents a model where divine disclosure (darśana) is conditioned by prior devotion across lifetimes and mediated through liminal elements—especially water—linking cosmology, perception, and conduct.
No explicit tithi, nakṣatra, māsa, or ṛtu markers are stated. The only practice-like element is “snāna” (bathing) arranged by the tapasvin, but it is presented as a visionary threshold rather than a calendrically timed rite.
Environmental stewardship appears indirectly through cosmographic and ecological imagery: lakes (saras), waters (salila), and river-like abundance (milk/curd/ghee streams) symbolize ordered fertility and the sustaining role of water in world-maintenance. By placing revelation and transition through a bathing-vessel and lake, the chapter frames water as a stabilizing, world-linking medium—an implicit ecological ethic emphasizing the centrality of aquatic systems to terrestrial coherence.
Agastya is the principal sage figure; Bhadrāśva appears as the royal interlocutor questioning him. The revealed identity is Varuṇa (also declared as Nārāyaṇa), and broader cultural-theological references include Brahmā and Indra (Śakra) as loci of other worlds that Agastya claims to have seen for comparison.
Ask anything about Adhyaya 69 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
