Varaha Purana - Adhyaya 68
Varaha PuranaAdhyaya 6821 Shlokas

Adhyaya 68: Dharma Across the Four Yugas, the Disruption of Social Conduct, and Ritual Purification from Varṇa-Mixing Transgressions

Cāturyuga-dharma, Varṇācāra-viparyayaḥ, tathā Varṇasaṅkara-śuddhiḥ

Ethical-Discourse (Yuga-Dharma and Social Normativity)

ក្នុងសន្ទនាបង្រៀនរបស់ វរាហបុរាណៈ ភទ្រាស្វ សួរ អគស្ត្យៈ ថា តើគួរយល់អំពី ព្រះវិષ્ણុ ក្នុងចតុរយុគយ៉ាងដូចម្តេច និងអាចារៈ (ការប្រព្រឹត្ត) និងសុទ្ធិ (ភាពបរិសុទ្ធ) សម្រាប់វណ្ណៈនីមួយៗមានអ្វីខ្លះ។ អគស្ត្យៈ ពន្យល់លំដាប់សីលធម៌តាមយុគ៖ ក្រឹតយុគមានកិច្ចការតាមវេដ និងរបៀបរបបដ៏ទេវភាព ខណៈកលិយុគជាយុគដែលតមសកើនឡើង សង្គមរអាក់រអួល បំពានសច្ចៈ និងបាត់បង់ភាពស្អាតក្នុងពិធីការ។ បន្ទាប់មក ជំពូកនេះកំណត់ ‘អគម្យា’ (ទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទហាមឃាត់) តាមប្រភេទវណ្ណៈ និងសាច់ញាតិ ហើយបញ្ចប់ដោយវិធានប្រាយស្ចិត—ជាពិសេស ប្រាណាយាម និងការសិក្សាវេដ—ដើម្បីស្ដារតុល្យភាពផ្ទាល់ខ្លួន និងសង្គម និងរក្សាធម្មៈលើផែនដី។

Speakers

VarāhaPṛthivīBhadrāśvaAgastya

Key Concepts

cāturyuga-dharma (yuga-specific norms)kali-yuga doṣa (degeneration in Kali)varṇācāra (conduct by social class)varṇasaṅkara (intermixture and its anxieties)agamyā (prohibited relations)śuddhi (purificatory restoration)prāṇāyāma (breath-discipline as expiation)veda-adhyayana (Vedic study as moral insulation)satya-śauca (truth and purity as civic virtues)
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 68

Shlokas in Adhyaya 68

Verse 1

भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ॥ ६८.१ ॥

ភទ្រាស្វៈ បាននិយាយថា៖ «ឱ មុនី! ព្រះវិෂ្ណុ អាទិទេវៈដែលទាំងលើសលោកទាំងស្ថិតក្នុងលោក និងសព្វទី—ក្នុងចក្រយុគទាំងបួន តើគួរយល់ដឹងព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជនោះដូចម្តេច?»

Verse 2

युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसङ्करैर्मुने ॥ ६८.२ ॥

«ឱ មុនី! ក្នុងយុគនីមួយៗ តើអាចារៈ (ការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ) របស់វណ្ណៈទាំងឡាយ នឹងមានដូចម្តេច? ហើយឱ មុនី! ភាពបរិសុទ្ធ (សុទ្ធិ) របស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ គួរយល់ដូចម្តេច ពាក់ព័ន្ធនឹងការលាយឡំជាតិពូជដោយស្ត្រីផ្សេងៗ?»

Verse 3

अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ॥ ६८.३ ॥

អគស្ត្យៈ បាននិយាយថា៖ «ក្នុងក្រឹតយុគ ផែនដីត្រូវបានថែរក្សា និងរុងរឿងដោយទេវតា តាមរយៈកិច្ចវេដៈ។ ក្នុងត្រេតាយុគ ដោយអសុរាដែលបូជា—ហើយទេវតាក៏ដូចគ្នាផងដែរ ឱ អ្នកល្អប្រសើរបំផុតក្នុងអ្នកល្អទាំងឡាយ។»

Verse 4

द्वापरे सत्त्वराजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ॥ ६८.४ ॥

«ក្នុងទ្វាបរយុគ ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ សត្តវៈ និងរាជសៈ នឹងក្លាយជាលេចធ្លោជាច្រើន រហូតដល់មានព្រះរាជាដែលកើតពីធម៌ នឹងកើតឡើង ឱ អ្នកប្រាជ្ញ។»

Verse 5

ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन्कलौ वर्तमानॆ स्वमार्गाच्छ्यवते द्विजः ॥ ६८.५ ॥

បន្ទាប់មក ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស ទម្រង់ងងឹតក្លាយជាអធិបតី ដោយកើតឡើងជារូបកាលី; ហើយនៅពេលយុគកាលីគ្រប់គ្រង ព្រះទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) នឹងរអិលចេញពីមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់ខ្លួន (វិន័យ និងកាតព្វកិច្ច)។

Verse 6

rAjAno vaishyashUdrAshcha prAyasho hInajAtayaH | bhaviShyanti nRRipashreShTha satyashauchavivarjitAH || 68.6 ||

ឱ ព្រះអម្ចាស់ក្នុងចំណោមស្តេចទាំងឡាយ ស្តេចៗ ព្រមទាំងវៃស្យៈ និងសូទ្រៈ ជាទូទៅនឹងក្លាយជាមនុស្សកំណើតទាប; ពួកគេនឹងខ្វះសច្ចៈ និងសោចៈ (ភាពសុចរិត និងភាពបរិសុទ្ធ)។

Verse 7

अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमर्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ॥ ६८.७ ॥

នៅទីនោះ ព្រះទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) នឹងប្រព្រឹត្តការចូលទៅកាន់ស្ត្រី/បុរសដែលមិនគួរចូលទៅ (សម្ព័ន្ធហាមឃាត់)។ ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីមាគ៌ាវេដៈ ពួកគេនឹងនិយាយពាក្យមិនពិតផងដែរ។ ហើយពួកគេនឹងរៀបការនៅក្នុងសាច់ញាតិដូចគ្នា (សគោត្រ) និងជាមួយគូដែលមិនសមគួរ (អនសមា) ផង។

Verse 8

राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणॆ रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ॥ ६८.८ ॥

ស្តេចៗ—ជាមនុស្សក្បត់ និងជាប់ចិត្តលោភលន់ទ្រព្យ—នឹងប្រើហិង្សាលើព្រះព្រាហ្មណ៍។ សូម្បីតែអ្នកនៅជាយសង្គមក៏នឹងកាន់តួនាទីវៃស្យៈ ធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងចូលចិត្តការចរចា។ ក្នុងសហគមន៍សូទ្រៈ មនុស្សនឹងក្លាយជាអ្នកអួតអាង និងពោរពេញដោយអហង្គារ។

Verse 9

सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ॥ ६८.९ ॥

ព្រះព្រាហ្មណ៍នឹងក្លាយជាអ្នកបរិភោគគ្រប់យ៉ាង ដោយខ្វះសោចៈ (ភាពបរិសុទ្ធ)។ ពួកគេនឹងនិយាយថា «សុរា គឺជាភេសជ្ជៈ» ដោយខ្វះសច្ចៈ និងសោចៈ។

Verse 10

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ॥ ६८.१० ॥

បន្ទាប់មក ពិភពលោករលំវិនាស ហើយប្រព័ន្ធធម៌តាមវណ្ណៈ (វណ្ណធម៌) ក៏រលាយបាត់ដែរ។

Verse 11

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वा अगम्यं तु शंस मे ॥ ६८.११ ॥

ភទ្រាស្វៈបានពោលថា៖ «បើបានប្រព្រឹត្តអគម្យាគមនៈ (ការរួមភេទជាមួយអ្នកហាមឃាត់) តើព្រាហ្មណ៍ ឬក្សត្រិយៈ ឬសូទ្រៈ នឹងសុទ្ធសាធដោយវិធីណា? ហើយអ្វីទៅជាអគម្យ—សូមប្រាប់ខ្ញុំ»។

Verse 12

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद्विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद्वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ॥ ६८.१२ ॥

អគស្ត្យៈបានពោលថា៖ «ព្រាហ្មណ៍ ត្រូវបានគេហៅថា ‘ចាតុរគាមី’ (មានចលនាបួនប្រភេទ); ក្សត្រិយៈ ‘ត្រីគាមី’; វៃស្យៈ ‘ទ្វិគាមី’; និងសូទ្រៈ ត្រូវបានចងចាំតាមប្រពៃណីថា ‘ឯកគមៈ’ (មានចលនាតែមួយ)»។

Verse 13

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ॥ ६८.१३ ॥

គេប្រកាសថា ស្ត្រីព្រាហ្មណ៍ ជា ‘អគម្យា’ (មិនគួរចូលទៅជិត) សម្រាប់ក្សត្រិយៈ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស; ដូចគ្នានេះ ស្ត្រីក្សត្រិយៈ សម្រាប់វៃស្យៈ និងស្ត្រីវៃស្យៈ សម្រាប់សូទ្រៈ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ។ មនុបានបញ្ជាក់ថា ស្ត្រីមានស្ថានៈខ្ពស់ មិនគួរចូលទៅជិតដោយបុរសស្ថានៈទាបទេ។

Verse 14

माता मातृर्‌ऋष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ॥ ६८.१४ ॥

«ម្តាយ, មីងខាងម្តាយ, ម្តាយក្មេក, និងភរិយាបងប្អូនប្រុស ឱ ព្រះមហាក្សត្រ; ដូចគ្នានេះ កូនប្រសារ​ស្រី និងកូនស្រី, ព្រមទាំងភរិយាមិត្ត និងស្ត្រីក្នុងគោត្រ (វង្ស) ដូចគ្នា»។

Verse 15

राजजाया आत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ॥ ६८.१५ ॥

ជាពិសេស ព្រះមហេសីរបស់ព្រះរាជា និងកូនស្រីរបស់ខ្លួន ត្រូវបានប្រកាសថា ជាស្ត្រីដែលហាមឃាត់មិនឲ្យចូលទៅជិតដោយកាមសម្ព័ន្ធ។ ស្ត្រីផ្សេងទៀត ដូចជាអ្នកពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមអ្នកបោកខោអាវ និងក្រុមស្រដៀងគ្នា ក៏ត្រូវបានហៅថា អគម្យ (ត្រូវហាម) ដែរ។ ការរួមភេទជាមួយអ្នកត្រូវហាមនេះ បើបានធ្វើ នាំឲ្យកើតបាប (pāpa)។

Verse 16

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ॥ ६८.१६ ॥

សម្រាប់ព្រាហ្មណ៍ នេះគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបំបាត់អសុចិតាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ចេញវីរយ៉ (ទឹកកាម) ឲ្យបានឆាប់រហ័ស។ សម្រាប់អ្នកដទៃ ការសុទ្ធិមានតែនេះប៉ុណ្ណោះ គឺធ្វើប្រាណាយាម (prāṇāyāma) មួយរយដង។

Verse 17

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसङ्करसङ्गत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ॥ ६८.१७ ॥

ឱ បុរសប្រសើរបំផុត បាបណាដែលព្រាហ្មណ៍បានសន្សំសំចៃទុក ទោះបីជាយូរយារ ក៏កើតឡើងដោយសារការសេពគប់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង វណ្ណសង្គរ (ការលាយបញ្ចូលវណ្ណៈ)។

Verse 18

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ॥ ६८.१८ ॥

ដោយធ្វើប្រាណាយាម (prāṇāyāma) បីរយដង ខណៈសូត្រគាយត្រី (Gāyatrī) ដែលមានប្រណវ (praṇava) ដប់ព្យាង្គនាំមុខ មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានដោះលែងពីបាប ប្រាហ្មហត្យា (សម្លាប់ព្រាហ្មណ៍)។ ដូច្នេះ បាបតូចៗដែលនៅសល់ នឹងមិនត្រូវនិយាយអ្វីទៀតឡើយ។

Verse 19

अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुङ्गवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ॥ ६८.१९ ॥

ឬម្យ៉ាងទៀត ព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមដែលដឹង “បររូប” (pararūpa—សភាពខ្ពស់បំផុត) ហើយឧស្សាហ៍ក្នុងការសិក្សាវេទៈ មិនត្រូវបានបំពុលទេ ទោះបីមានបាបរាប់រយដែលបានធ្វើក៏ដោយ។

Verse 20

स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ॥ ६८.२० ॥

ដោយរំលឹកព្រះវិṣṇុ អានវេទៈ ធ្វើទាន និងបូជាព្រះហរិ—ព្រះព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះនៅសុទ្ធបរិសុទ្ធ; សូម្បីអំពើផ្ទុយធម៌ក៏អាចសង្គ្រោះឲ្យឆ្លងបាន។

Verse 21

एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ॥ ६८.२१ ॥

ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខ្ញុំបានពន្យល់អស់ទាំងអ្វីដែលអ្នកបានសួរខ្ញុំ។ ឱ អធិរាជនៃផែនដី ប្រធានបទដែលពន្យល់លម្អិតចាប់ពីមនុជាដើម នោះខ្ញុំបាននិយាយជាសង្ខេបជូនព្រះអង្គ ឱ ក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ។

Inside Adhyaya 68

How it unfolds

  1. Where it opens

    Within the overarching Varāha–Pṛthivī didactic frame, the chapter shifts into a secondary courtly-sage exchange: the royal figure Bhadrāśva approaches Agastya to clarify how Viṣṇu is to be apprehended across the four yugas and what standards of ācāra (conduct) and śuddhi (purity) govern the varṇas as time deteriorates.

  2. Central event

    Agastya delivers a yuga-by-yuga account of dharma’s trajectory—Kṛta as Vedic order and ritual integrity, descending through Tretā and Dvāpara toward Kali as tamas-dominant disorder—then specifies the dharmaśāstric category of agamyā (forbidden sexual relations) by varṇa and kinship boundaries, presenting varṇasaṅkara as a key symptom of Kali’s social disruption.

  3. Climax resolution

    The discourse culminates in prescriptive restoration: expiatory purification for varṇa-mixing/forbidden-relations transgressions, emphasizing prāṇāyāma and veda-adhyayana as stabilizing disciplines that reconstitute satya-śauca and re-anchor personal and collective dharma amid Kali’s decline.

Geographical context

No explicit toponyms or ecological regions are named in this adhyāya. The setting is discursive (royal inquiry and sage instruction) rather than place-specific.

Ritual instructions

  • Primary RitualPrāṇāyāma and Veda-adhyayana as prāyaścitta (expiatory purification) for agamyā/varṇa-mixing transgressions
  • BenefitRestoration of śuddhi and social-ethical equilibrium: the individual is re-aligned with varṇācāra and satya-śauca, and the wider community’s dharmic stability is implicitly protected against Kali-yuga’s disorder.

The narrative frame

  • Agastya (within the larger Varāha–Pṛthivī instructional horizon)Bhadrāśva (royal inquirer) · Normative, diagnostic, and corrective—combining yuga-theory with dharmaśāstric boundary-setting and pragmatic expiation.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (didactic calm with moral gravity)
  • Emotional ProgressionFrom inquiry and conceptual clarification (how Viṣṇu/dharma is understood across yugas), to sober diagnosis of Kali’s social-ritual breakdown, to a stabilizing turn toward remedial discipline through expiation and study.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityNot tirtha-based; the chapter is primarily doctrinal and prescriptive. A modern ‘visit’ is best framed as study at a traditional Veda-pāṭhaśālā/āśrama or participation in guided prāṇāyāma and śāstra discourse rather than travel to a named site.

Frequently Asked Questions

The text frames ethical order as yuga-contingent: it describes Kali-yuga as marked by diminished satya (truthfulness) and śauca (purity), social role-confusion, and norm violations, then counters this with prescriptive restoratives—definitions of forbidden conduct and expiations (notably prāṇāyāma and Vedic study)—to re-stabilize individual discipline and collective dharma.

The chapter uses the cāturyuga framework (Kṛta, Tretā, Dvāpara, Kali) as its primary chronological marker. No tithi, nakṣatra, lunar month, or seasonal timing is specified for the expiations described.

Although it does not discuss ecology directly, the chapter treats dharma as a systemic order whose collapse in Kali-yuga leads to social instability and ‘lokavināśa’ (worldly deterioration). In the Varāha–Pṛthivī frame, such prescriptions can be read as maintaining terrestrial balance by preserving norms of satya-śauca and regulating conduct that the text associates with societal disorder.

Agastya (a major Vedic–Purāṇic sage) is the principal authority figure delivering instruction, while Bhadrāśva appears as the royal interlocutor. The chapter also invokes Manu as a normative source for defining ‘agamyā’ categories, indicating reliance on dharmaśāstric lineage rather than a dynastic genealogy.

Ask anything about Adhyaya 68 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play