Adhyaya 44: The Vaiśākha Bright-Twelfth Observance: Worship of Hari as Jāmadagnya and Its Fruits
Vaiśākha-śukla-dvādaśī-vrata (Jāmadagnya-Hari-pūjā) phala-kathana
Ritual-Manual (Vrata-vidhi) with Phalaśruti Narrative
ក្នុងស៊ុមបង្រៀនរវាង វរាហ–ព្រឹថវិ បទនេះបង្ហាញវិធីវ្រតថ្ងៃទ្វាទសី ខាងភ្លឺ ខែវៃសាខ និងផលបុណ្យតាមរឿងគំរូរបស់ព្រះមហាក្សត្រ។ បន្ទាប់ពីងូតទឹកបរិសុទ្ធ និងធ្វើសច្ចាប្រណិធាន អ្នកអនុវត្តទៅវិហារ បូជាព្រះហរិដោយការអញ្ជើញតាមអវយវៈ (ជើង ពោះ ចង្កេះ ដៃ ក ក្បាល)។ បន្ទាប់មកដំឡើងក្រឡាដាក់គម្រប (ឃដៈ) ហើយប្រតិស្ឋាព្រះហរិក្នុងភាជនៈពិសេស (វៃណវបាត្រ) ដោយបង្កើតរូបទ្រង់កាន់ព្រះអាវុធពារ៉សុក្នុងដៃស្តាំ និងថ្វាយក្លិនក្រអូបនិងផ្កា។ មានការយាមភ្ញាក់ពេញរាត្រី (ជាគរៈ) ហើយពេលថ្ងៃរះថ្វាយទានដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។ រឿងនិទាននិយាយពីព្រះរាជា វីរាសេន ដែលគ្មានកូន និងព្រះយាជ្ញវល្ក្យណែនាំថា ទ្វាទសីនេះអាចផ្តល់កូនប្រុសដោយទុក្ខតិច ដល់កំណើត នល; ក៏មានរង្វាន់ក្រោយស្លាប់—ស្នាក់នៅព្រហ្មលោក ជាមួយអប្សរា—ហើយបានអធិបតេយ្យភាពវិញ បង្ហាញថាវិន័យពិធី និងទានធម៌ជួយស្ថិរភាពសង្គម និងថែរក្សាផែនដី។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 44
Verse 1
दुर्वासा उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ॥ ४४.१ ॥
ទុរវាសា បានមានព្រះវាចា៖ «នៅខែវៃសាខៈផងដែរ បុរសម្នាក់គួរតាំងសង្កల్పដូចនេះតាមវិធីដែលបានកំណត់ ហើយធ្វើការងូតទឹក និងវត្តប្រតិបត្តិពាក់ព័ន្ធដូចគ្នា; បន្ទាប់មកគួរទៅកាន់វិហារព្រះ»។
Verse 2
तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४४.२ ॥
នៅទីនោះ អ្នកអនុវត្តដែលមានប្រាជ្ញា គួរបូជាព្រះហរិ ដោយភក្តី ដោយមន្តទាំងនេះ៖ សម្រាប់ព្រះបាទ សូត្រ «ជាមទគ្ន្យាយ»; សម្រាប់ព្រះឧदर សូត្រ «សព្វធារិណេ» (ព្រះអង្គអ្នកទ្រទ្រង់សព្វយ៉ាង); និងសម្រាប់ចង្កេះនិងទ្រូង សូត្រ «មធុសូទនាយ»—ព្រះអង្គអ្នកកាន់សញ្ញា «ស្រីវត្ស»។
Verse 3
क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ॥ ४४.३ ॥
ហើយសម្រាប់ព្រះភុជទាំងពីរ គួរប្រាប់ថា «ក្សត្រាន្តកាយ»; សម្រាប់គ្រឿងអលង្ការក ឲ្យថា «មណិកណ្ណ្ឋាយ»; សម្រាប់ស័ង្ខ និងចក្រ ឲ្យហៅតាមនាមរបស់វាផ្ទាល់; និងសម្រាប់ព្រះសិរ ឲ្យថា «ព្រះអង្គអ្នកទ្រទ្រង់ព្រហ្មណ្ឌ» (ពងលោក)។
Verse 4
एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ॥ ४४.४ ॥
បូជាដូច្នេះរួចហើយ អ្នកប្រាជ្ញ គួរដាក់ក្រឡុកទឹកមួយ នៅខាងមុខ ដូចដែលបានធ្វើមុន; ហើយក្រឡុកនោះ គួរត្រូវគ្របបាំង និងរុំដោយក្រណាត់ពីរបន្ទះ ដូចគ្នា។
Verse 5
वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ॥ ४४.५ ॥
បន្ទាប់មក ដោយប្រើភាជនវៃષ્ણវៈ គួរតាំងព្រះហរិនៅក្នុងនោះ—ព្រះហរិដែលល្បីដោយនាម «ជាមទគ្ន្យ» នាមដែលបានពណ៌នាថា បំផ្លាញក្លេសៈ (ទុក្ខកង្វល់)។
Verse 6
दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च सम्पूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४४.६ ॥
នៅព្រះហស្តស្តាំនៃទេវតានោះ គួរឲ្យធ្វើព្រះបរហ្សុ (ពូថៅ) មួយ; ហើយបូជាឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ដោយក្លិនក្រអូបទាំងអស់ និងដោយផ្កាល្អៗជាច្រើនប្រភេទ។
Verse 7
ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ४४.७ ॥
បន្ទាប់មក បុគ្គលមានភក្តីគួរតែយាមភ្ញាក់នៅមុខព្រះអង្គ។ នៅពេលព្រឹកព្រលឹម ពេលព្រះអាទិត្យស្អាតបរិសុទ្ធ គួរនាំអំណោយទៅថ្វាយដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។ ចូរស្តាប់ពីខ្ញុំ អំពីផលដែលកើតឡើងដល់អ្នកមានវិន័យដោយវត្តនិយមដូច្នេះ។
Verse 8
आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ॥ ४४.८ ॥
កាលមុន មានស្តេចមហាសំណាង និងមានកម្លាំងធំឈ្មោះ វីរាសេនៈ។ ពេលនោះ ព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រា ទ្រង់បានប្រតិបត្តិតបស្យាខ្លាំងក្លា ដោយឥទ្ធិពលវិញ្ញាណដ៏មហិមា។
Verse 9
चरस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ॥ ४४.९ ॥
នៅពេល យាជ្ញវល្ក្យៈ មហាមុនី កំពុងប្រតិបត្តិតបស្យាដ៏គួរភ័យនោះ មានមហាយោគីម្នាក់បានមកដល់; ពេលឃើញគាត់ពីមិនឆ្ងាយ គាត់ក៏ចូលមកជិត។
Verse 10
तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरॊत् ॥ ४४.१० ॥
ពេលនោះ ស្តេចបានឃើញឥសីកំពុងមកដល់ មានពន្លឺដ៏លើសលប់។ ទ្រង់បានប្រណម្យដៃជាគូ ដោយក្តីគោរព ហើយក្រោកឡើងទទួលស្វាគមន៍។
Verse 11
स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ॥ ४४.११ ॥
មុនីនោះ បានទទួលការគោរពបូជាហើយ បានមានព្រះវាចាថា៖ «តើអ្នកកំពុងធ្វើតបស្យានេះ ដើម្បីអ្វី? ឱ ស្តេច! ចូរប្រាប់មក—ឱ អ្នកដឹងធម៌—ថា កិច្ចការណាដែលអ្នកចង់និយាយ?»
Verse 12
राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसन्ततिः । तेन मे तप आस्थाय क्रिष्यते स्वतनुर्द्विज ॥ ४४.१२ ॥
ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ មហាបុណ្យជន! ខ្ញុំគ្មានព្រះរាជបុត្រា មិនមានពូជពង្សបុត្រសន្តានឡើយ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានចូលរួមធ្វើតបៈ ហើយរាងកាយខ្ញុំ ឱ ព្រះទ្វិជៈ កំពុងស្គមស្គាំង»។
Verse 13
याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ॥ ४४.१३ ॥
យាជ្ញវល្ក្យៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! តបៈដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះគ្រប់គ្រាន់ហើយ សម្រាប់ព្រះអង្គ ដែលទទួលទុក្ខលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយការខិតខំតិចតួច ព្រះអង្គនឹងបានព្រះរាជបុត្រា មិនមានសង្ស័យឡើយ»។
Verse 14
राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रोऽल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ॥ ४४.१४ ॥
ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះទ្វិជៈ! ដោយការខិតខំតិចតួច តើព្រះរាជបុត្រនឹងកើតមានដល់ខ្ញុំដូចម្តេច? សូមព្រះអង្គប្រាប់ខ្ញុំ ដោយព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ ឱ ព្រះគ្រូដ៏គួរគោរព ដល់ខ្ញុំដែលបានក្រាបបង្គំសម្តែងការសម្របសម្រួល»។
Verse 15
दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ॥ ४४.१५ ॥
ទុរវាសាៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដោយត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រដ៏មានកិត្តិយសនោះសួរដូច្នេះ មុនីបានពន្យល់អំពីវ្រតៈទ្វាទសីនេះ ដែលកើតឡើងក្នុងខែវៃសាខៈ នៅពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ។
Verse 16
स हि राजा विधानॆन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ॥ ४४.१६ ॥
ព្រះរាជានោះ ដែលប្រាថ្នាព្រះរាជបុត្រជាពិសេស បានអនុវត្តពិធីតាមវិន័យ ហើយបានអត់អាហារ ទើបទទួលបានព្រះរាជបុត្រា នាម នលៈ អ្នកមានធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់។ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃ គេនៅតែសរសើរគាត់ក្នុងលោក ជាបុរសឧត្តម មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះបរិសុទ្ធដោយកុសល។
Verse 17
प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद्गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान्कान्तिरुत्तमा ॥ ४४.१७ ॥
ឱ មហាមុនី នេះជាផលបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់អ្នកដែលបានទៅដល់ (ឬបានអនុវត្ត) នោះ៖ កូនប្រុសល្អកើតឡើង មានទ្រព្យសម្បត្តិ និងវិជ្ជា ហើយមានពន្លឺឬសោភ័ណភាពដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 18
इह जन्मनि किं चित्रं परलोके शृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ॥ ४४.१८ ॥
ក្នុងជីវិតនេះមានអ្វីគួរអស្ចារ្យ? សូមស្តាប់អំពីលោកក្រោយពីខ្ញុំ៖ ដោយបានស្នាក់នៅក្នុងព្រហ្មលោកមួយកល្បៈ ត្រូវរស់នៅជាមួយក្រុមអប្សរាទាំងឡាយ។
Verse 19
क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्राणि जीवते नात्र संशयः ॥ ४४.१९ ॥
នៅចុងកាលៈពេលមួយ ពេលសೃષ્ટិ កើតឡើងវិញ គាត់នឹងក្លាយជាចក្រវរតី (ស្តេចសកល) ដោយប្រាកដ។ គាត់រស់បានសាមសិបពាន់ឆ្នាំ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។
Inside Adhyaya 44
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī upadeśa frame, the chapter opens as a vrata-vidhi for Vaiśākha śukla-dvādaśī, presenting disciplined calendrical conduct (snāna, saṅkalpa, mandira-gamana) as a stabilizing dharmic technology for householders and rulers alike.
- Central event
A stepwise worship of Hari in the form/epithet Jāmadagnya is taught: bodily-part invocations (pāda, udara, kaṭi, bāhu, kaṇṭha, śiras) accompany pūjā; a covered ghaṭa is installed; Hari is established in a special vaiṣṇava vessel (vaiṇava-pātra) and iconographically fashioned holding a paraśu; fragrance and flowers are offered; an all-night jāgara is observed; at sunrise, brāhmaṇa-nivedana (gift/feeding) completes the rite.
- Climax resolution
The efficacy is dramatized through King Vīrasena’s crisis of childlessness and Yājñavalkya’s counsel that this dvādaśī yields a son with minimal hardship; the rite is performed and the desired heir—Nala—is born, restoring lineage continuity and royal legitimacy.
- Closing phalashruti
The phalaśruti expands from immediate putra-prāpti to postmortem ascent (Brahmaloka sojourn, apsaras-company) and a return to renewed sovereignty/fortune, presenting vrata + dāna as a reciprocal economy that sustains social order and, by implication, Earth’s well-being through regulated conduct.
Geographical context
No explicit toponyms are provided in these verses. Ecological/ritual setting is implied: devālaya (temple precinct), snāna context (water-source implied), and Brahmaloka as a cosmological locale.
Tirtha focus
- Pilgrimage MeritNo named tīrtha is specified; merit is attached to correct timing (Vaiśākha śukla-dvādaśī), temple-based worship, night-vigil, and sunrise brāhmaṇa-nivedana, yielding both worldly (putra, rājya-sthiratā) and otherworldly (Brahmaloka) fruits.
Ritual instructions
- Primary RitualVaiśākha-śukla-dvādaśī vrata: worship of Hari as Jāmadagnya with ghaṭa-vinyāsa, vaiṣṇava-pātra-sthāpana, jāgara, and brāhmaṇa-nivedana.
- BenefitPutra-prāpti (especially for childless couples/householders), alleviation of hardship through disciplined observance, reinforcement of royal/household stability, and elevated postmortem rewards (Brahmaloka, apsaras-company), culminating in renewed prosperity/sovereignty.
The narrative frame
- Varāha (instructional voice; with Durvāsas referenced as a narratorial authority in the tradition of the passage)Pṛthivī (Earth) · Didactic and procedural (vrata-manual) with exemplary persuasion via royal case-study and expansive phalaśruti.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (devotional composure) with a strong undercurrent of Vīra (royal resolve) and Karuṇa shifting to Harṣa (from anxiety to joy).
- Emotional ProgressionRitual sobriety and restraint → tension of childlessness/legitimacy crisis → confidence through sage’s prescription → intensified devotion via jāgara → sunrise release and gifting → joy of progeny and assurance of cosmic reward.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityText does not mandate a named tīrtha; the observance is feasible at any reputable Viṣṇu temple or home shrine with proper purity, timing, and capacity for brāhmaṇa-nivedana. For travel, choose a major Vaiṣṇava kṣetra to amplify communal observance and access to learned brāhmaṇas.
- Best SeasonVaiśākha (typically April–May) during śukla-pakṣa; plan for dvādaśī with an overnight stay to keep jāgara and complete sunrise rites.
- Related FestivalVaiśākha śukla-dvādaśī (often aligned with regional Dvādaśī/Viṣṇu observances; local temple calendars may pair it with special Viṣṇu pūjās and night vigils).
Frequently Asked Questions
The text frames disciplined ritual practice (snāna, pūjā, jāgara, and dāna) as a structured form of ethical self-regulation that yields social goods—especially lineage continuity and stable kingship—while promoting orderly resource use and reciprocity through offerings and brāhmaṇa-nivedana.
The observance is specified for Vaiśākha during the bright fortnight (śukla-pakṣa), explicitly on dvādaśī (the twelfth lunar day). The rite culminates at prabhāta when the sun is clear (vimala sūrya), indicating a sunrise completion and gifting moment.
Although not explicit as an ecological treatise, the chapter implies Earth-oriented balance through regulated, calendrically timed conduct: bathing practices tied to seasonal cycles, restrained and formalized use of water, flowers, and fragrances, and a redistribution ethic (nivedana) that channels resources through socially recognized stewardship roles—an indirect model of sustainable ritual economy.
The narrative references Durvāsas as the narrator of the instruction, the sage Yājñavalkya as the advising authority, King Vīrasena as the exemplar, and Nala as the famed son produced through the dvādaśī observance; Hari is invoked with epithets including Jāmadagnya and Madhusūdana, and iconographically associated with the paraśu.
Ask anything about Adhyaya 44 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
