Adhyaya 181: Ritual Procedure for Installing and Consecrating a Madhūka-Wood Icon
Madhukāṣṭha-pratimāyām arcā-sthāpanavidhiḥ
Ritual-Manual
ជំពូកនេះរៀបរាប់ជាសន្ទនាបង្រៀន។ ព្រឹថិវី (វសុន្ធរា) បានស្តាប់អំពីអានិសង្សដ៏លើសលប់នៃកន្លែងបរិសុទ្ធ និងពិធីរបស់វា ហើយអស្ចារ្យចំពោះ “អំណាចនៃក្សេត្រ” ដោយសួរជាសម្ងាត់ក្នុងចិត្តថា ព្រះវិෂ្ណុអាចស្ថិត និងត្រូវបានប្រតិស្ឋាបានដូចម្តេចក្នុងមូលដ្ឋានវត្ថុជាច្រើន—ឈើ ថ្ម ដីឥដ្ឋ ទង់ដែង លោហៈកណ្ដឹង ប្រាក់ មាស ទោះបីជា “រតនៈធ្មេញ” ក៏ដោយ និងការដំឡើងលើជញ្ជាំង ឬលើដី—ហើយព្រះសិស្សព្រហ្មចារីអាចចូលបូជាបានយ៉ាងដូចម្តេច។ វរាហៈបានបញ្ជាក់វិធីដំឡើង និងអភិសេករូបឈើមធូកៈ បញ្ជាឲ្យធ្វើរូបមានលក្ខណៈត្រឹមត្រូវ ធ្វើការសម្អាត និងប្រតិស្ឋាផ្លូវការ ថ្វាយក្លិនក្រអូប និងលាបប្រេង/គ្រឿងលាបដែលកំណត់ ធ្វើប្រាណាយាម សូត្រមន្តដំឡើង រក្សាការមើល និងសម្រួលអារម្មណ៍ ដើរប្រទក្សិណា បំភ្លឺប្រទីប និងគោរពភាគវតៈដែលមកប្រជុំ។ ពិធីត្រឹមត្រូវត្រូវបានភ្ជាប់នឹងការរួចផុតពីសំសារ និងជាមធ្យោបាយថែរក្សាធម្មៈលើផែនដី។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 181
Verse 1
अथ मधुकाष्ठप्रतिमायामर्चास्थापनम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं श्रुत्वा परं स्थानं सा मही संहितव्रता ॥ सर्वक्षेत्रविभागेषु यश्च वै परमो विधिः ॥
ឥឡូវនេះ (មាន) ប្រធានបទអំពីការស្ថាបនាពិធីអរចា (ការគោរពបូជា) ក្នុងរូបបដិមាដែលធ្វើពីឈើមធុកាស្ឋ។ សូត្រាបាននិយាយថា៖ ក្រោយបានស្តាប់អំពីទីស្ថានដ៏អធិឧត្តម និងអំពីវិធីវិន័យដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលអនុវត្តក្នុងការបែងចែកក្សេត្រ (ទីសក្ការៈ) ទាំងអស់ មហី (ផែនដី) ដែលរឹងមាំក្នុងវ្រត បានបន្តសន្ទនា។
Verse 2
संश्रुत्य विस्मयाविष्टा प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥ धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रप्रभावो वै यस्त्वया समुदाहृतः ॥
ក្រោយស្តាប់ហើយ វសុន្ធរា ដែលជាប់ក្នុងភាពអស្ចារ្យ បានឆ្លើយតប។ ធរណីបាននិយាយថា៖ «អហោ! អานุភាពនៃក្សេត្រ (ទីសក្ការៈ) ដែលអ្នកបានប្រកាស នោះពិតជាអស្ចារ្យមហិមា»។
Verse 3
यं श्रुत्वा देवतत्त्वेन जातास्मि विगतज्वरा ॥ एकं मे परमं गुह्यं यन्नित्यं हृदि वर्त्तते ॥
ពេលបានស្តាប់ដូច្នោះ ខ្ញុំបានក្លាយជាមានស្ថេរភាពក្នុងការយល់ដឹងអំពីទេវតត្ត្វ (សច្ចៈនៃទេវភាព) ហើយជំងឺក្តៅក្រហាយរបស់ខ្ញុំក៏បានស្រក។ ទោះយ៉ាងណា នៅមានអាថ៌កំបាំងដ៏អធិឧត្តមមួយរបស់ខ្ញុំ ដែលស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងជានិច្ច។
Verse 4
मम प्रीत्यर्थमखिलं तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥ कथं तिष्ठसि काष्ठेषु शैलमृन्मयजेषु च ॥
ដើម្បីឲ្យខ្ញុំបានពេញចិត្ត ឱ វិស្ណុ សូមព្រះអង្គគួរតែពន្យល់ទាំងអស់នោះ។ តើព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងឈើ និងក្នុងរូបដែលធ្វើពីថ្ម ដីឥដ្ឋ និងវត្ថុដីផ្សេងៗ ដោយរបៀបណា?
Verse 5
ताम्रे कांस्ये च रौप्ये च तिष्ठसि स्थापितः कथम् ॥ सौवर्णेषु च सर्वेषु तिष्ठसि स्थापितः कथम् ॥
តើព្រះអង្គស្ថិតនៅដោយរបៀបណា នៅពេលបានស្ថាបនានៅក្នុងស្ពាន់ ទង់ដែងលាយ (កាំស្យ) និងប្រាក់? ហើយនៅពេលបានស្ថាបនានៅក្នុងរូបទាំងអស់ដែលធ្វើពីមាស ព្រះអង្គស្ថិតនៅដោយរបៀបណា?
Verse 6
ब्रह्मचारी समासाद्य कथं तिष्ठसि माधव ॥ दन्तरत्ने समासाद्य कथं सन्तिष्ठते भवान्
ក្រោយពេលខ្ញុំចូលទៅជិតព្រះអង្គក្នុងស្ថានភាពព្រហ្មចារី (សិស្សសុចរិត), ឱ មាធវៈ ព្រះអង្គស្ថិតនៅដូចម្តេច? ហើយក្រោយពេលចូលទៅជិតចង្កូមដូចរតនៈ និមិត្តវត្តមានរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបង្កើតឲ្យតាំងមាំដូចម្តេច?
Verse 7
कथं तिष्ठसि वा सव्ये भित्तिसंस्थो जनार्दनः ॥ भूमिसंस्थो महाभाग विधिदृष्टेन कर्मणा
ឱ ជនារទនៈ ពេលព្រះអង្គត្រូវបានស្ថាបនាលើជញ្ជាំង ព្រះអង្គស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដូចម្តេច? ហើយឱ មហាភាគ ពេលស្ថាបនាលើដី ព្រះអង្គស្ថិតដូចម្តេច ដោយអំពើដែលបានកំណត់តាមវិធីត្រឹមត្រូវ?
Verse 8
एवं धरावचः श्रुत्वा प्रत्युवाचादिसूकरः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ प्रतिमा यस्य कर्तव्या तदानिय वसुन्धरे
ក្រោយពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់ធរា (ផែនដី) ដូច្នេះ សូករបឋមកាលបានឆ្លើយតប។ ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សម្រាប់អ្នកណាដែលត្រូវធ្វើព្រះបដិមា—ឱ វសុន្ធរា ចូរនាំអ្នកនោះមកមុខ»។
Verse 9
प्रतिमां कारयेच्चैव लक्षणोक्तां वसुन्धरे ॥ अर्चाशुद्धिं ततः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य विधानतः
ឱ វសុន្ធរា គួរឲ្យធ្វើព្រះបដិមាតាមលក្ខណៈដែលបានបញ្ជាក់។ បន្ទាប់មក ក្រោយធ្វើពិធីសម្អាតអារចា (វត្ថុបូជា) រួច គួរស្ថាបនាតាមវិធាន។
Verse 10
कृत्वा तत्प्रतिमां चैव प्रतिष्ठाविधिनार्च्चयेत् ॥ तांस्तु दद्यात्तु गन्धान्श्च ये मया समुदाहृताः
ក្រោយធ្វើព្រះបដិមានោះរួច គួរធ្វើអរចនា (បូជា) តាមវិធីស្ថាបនា។ ហើយគួរប្រគេនក្លិនក្រអូបទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានរាយនាមទុកផងដែរ។
Verse 11
कर्पूरं कुङ्कुमं चैव त्वचं चागुरुमेव च ॥ रसं च चन्दनं चैव सिल्हकोशीरकं तथा
កាំភ័រ និងកុងគុម (សាហ្វរ៉ង់); សំបកឈើក្រអូប និងអាគរុ (ឈើក្រអូប) ផងដែរ; ទាំងសារធាតុក្រអូប និងចន្ទន៍; ហើយសិល្ហក និងឧសីរ (វេទីវែរ) ផង។
Verse 12
एतैर्विलेपनं दद्यादर्चितस्तु विचक्षणः ॥ स्वस्तिकं वर्द्धमानं च श्रीवत्सं कौस्तुभं तथा
ដោយវត្ថុទាំងនេះ អ្នកបូជាដែលមានប្រាជ្ញា—ក្រោយបានបំពេញការបូជា—គួរថ្វាយការលាបក្រអូប (វិលេបន)។ ហើយគួរគូរ/បិទសញ្ញា ស្វាស្ទិកៈ សញ្ញាវឌ្ឍមានៈ ស្រីវត្សៈ និងកៅស្តុភៈផង។
Verse 13
विधानपूर्वकं चैव मङ्गल्यं चैव पायसम् ॥ वर्तिस्तिलफलं चैव कर्मण्यानि न संशयः
ហើយតាមលំដាប់នៃវិធីការ គួរថ្វាយវត្ថុមង្គល និងបាយស (បាយទឹកដោះគោ)។ ទាំងសរសៃភ្លើង (វត្តិ) និងតិលផល (ការថ្វាយល្ង) ផង—ទាំងនេះជាកិច្ចពិធី មិនមានសង្ស័យទេ។
Verse 14
एवं सर्वं ततो दद्यात्पूजायां विहितं शुभम् ॥ कर्मणा विधिदृष्टेन शुद्धो भागवतः शुचिः
ដូច្នេះហើយ បន្ទាប់មកគួរថ្វាយវត្ថុមង្គលទាំងអស់ដែលបានកំណត់ក្នុងការបូជា។ ដោយអំពើដែលបានអនុម័តតាមវិធីត្រឹមត្រូវ អ្នកភក្តិ (ភាគវត) ក្លាយជាបរិសុទ្ធ—ស្អាត និងមានវិន័យ។
Verse 15
प्राणायामं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ योऽसौ भवान्तिष्ठते च सर्वयोगप्रधानतः
បន្ទាប់មក ក្រោយបានធ្វើប្រាណាយាម (ការគ្រប់គ្រងដង្ហើម) គួរអានមន្ត្រនេះថា៖ ‘ព្រះអង្គនោះឯង ដែលស្ថិតនៅ (ទីនេះ) ជាគោលការណ៍ប្រធានក្នុងចំណោមវិធីយោគៈទាំងអស់…’
Verse 16
ससम्भ्रमं लोके सुप्रतीतस्तिष्ठ काष्ठे स त्वं भुवि ॥ एवं संस्थापनं कृत्वा काष्ठस्य प्रतिमासु च
ដោយក្តីគោរព និងប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងសទ្ធា៖ ‘សូមព្រះអង្គបង្ហាញព្រះអង្គឲ្យច្បាស់ក្នុងលោក ហើយឈរមាំ; ព្រះអង្គនៅលើផែនដីនេះ សូមស្ថិត និងឈរមាំនៅក្នុងឈើនេះ’។ ដូច្នេះ ក្រោយធ្វើពិធីស្ថាបនា រួច ក៏អនុវត្តដូចគ្នាចំពោះរូបបដិមាឈើផងដែរ។
Verse 17
पुनः प्रदक्षिणीकृत्य शुद्धैर्भागवतैः सह ॥ प्रज्वाल्य दीपं तत्रैव चार्चायाः सम्मुखं स्थितः
បន្ទាប់មក ក្រោយធ្វើប្រទក្សិណា (ដើរវង់ជុំវិញ) ម្តងទៀតជាមួយអ្នកសទ្ធាភាគវតដែលបានសម្អាតខ្លួន ហើយបំភ្លឺប្រទីបនៅទីនោះផ្ទាល់ នោះគេឈរមុខរូបអរចា (រូបបូជា)។
Verse 18
नोर्ध्वं न तिर्यगीक्षेत कामक्रोधविवर्जितः ॥ नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ដោយឥតកាម និងឥតកំហឹង មិនគួរមើលឡើងលើ ឬមើលទៅចំហៀងទេ; គួរអានមន្តនេះថា «នមោ នារាយណាយ» (សូមនមស្ការព្រះនារាយណ)។
Verse 19
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीर गतिः प्रभुस्त्वं वससि ह्यमोघ ॥ अनेन मन्त्रेण च लोकनाथ संस्थापितस्तिष्ठ च वासुदेव
មន្ត្រ៖ ‘ឱព្រះអង្គដ៏គួរគោរព ព្រះអង្គជាវីរបុរសក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងអស់; ព្រះអង្គជាទីពឹង និងជាព្រះអម្ចាស់; ព្រះអង្គស្ថិតនៅទីនេះដោយមិនខានមិនបរាជ័យ។ ដោយមន្ត្រនេះ ឱលោកនាថ ក្រោយបានស្ថាបនា សូមឈរមាំនៅទីនេះ—ឱវាសុទេវ’។
Verse 20
सर्वामेवं ततः कृत्वा मम संस्थापनक्रियाम् ॥ पूज्या भागवताः सर्वे ये तत्र समुपागताः
ក្រោយធ្វើអស់ទាំងនេះតាមរបៀប—គឺពិធីស្ថាបនាដែលខ្ញុំបានពណ៌នា—អ្នកសទ្ធាភាគវតទាំងអស់ដែលបានមកប្រមូលផ្តុំនៅទីនោះ គួរត្រូវបានគោរពបូជា និងលើកតម្កើង។
Verse 21
गन्धमाल्यैरर्चयित्वा उपलेपैश्च भोजनैः ॥ कुर्यात्संस्करणं तेषां विधिदृष्टेन कर्मणा
ក្រោយពេលបូជាដោយក្លិនក្រអូប និងកម្រងផ្កា ហើយដោយលាបអភិសេក និងអាហារបូជាផង គួរធ្វើពិធីសំស្ការ និងការគោរពថែរក្សា ដោយអនុវត្តតាមកម្មដែលបានកំណត់ដោយវិធី។
Verse 22
एतत्कर्मविधानने मधुकाष्ठस्य सुन्दरी ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय एतत्ते कथितं मया
ឱ នារីស្រស់ស្អាត ដោយវិធាននៃកម្មស្តីពីឈើមធុកៈនេះ ខ្ញុំបានប្រាប់អ្នកហើយ ដើម្បីគោលបំណងស្ថាបនាធម្មៈ។
Verse 23
यस्त्वनेन विधानने अर्च्चां काष्ठस्य स्थापयेत् ॥ स न गच्छति संसारं मम लोकं च गच्छति
ប៉ុន្តែ អ្នកណាក៏ដោយ ដែលតាមវិធីដែលបានកំណត់នេះ ស្ថាបនារូបបូជាធ្វើពីឈើ នោះមិនទៅកាន់សង្សារ (វដ្តកំណើតស្លាប់) ទៀតទេ ហើយទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។
Verse 24
ततः सम्पूजयेद्देवि संसारभवमुक्तये ॥ तत्र काष्ठेषु मधुकमानिय च वसुन्धरे
បន្ទាប់មក ឱ ទេវី គួរបូជាឲ្យពេញលេញ ដើម្បីបានរួចផុតពីភពសង្សារ; ហើយនៅទីនោះ ឱ វសុន្ធរា (ផែនដី) ដោយនាំឈើមធុកៈមកដាក់ក្នុងចំណោមបន្ទះឈើទាំងឡាយ …
Verse 25
कुर्यात्संस्करणं तेषां विधिदृष्टेन कर्मणा
គួរធ្វើពិធីសំស្ការ និងការគោរពថែរក្សា ដោយអនុវត្តតាមកម្មដែលបានកំណត់ដោយវិធី។
Inside Adhyaya 181
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī (Vasundharā), having heard of the extraordinary efficacy of kṣetras and their rites, marvels at “kṣetra-śakti” and voices a private doubt: how can Viṣṇu be ritually established and approached when His presence is invoked in many different material supports (wood, stone, clay, metals, jewel-like substances) and even in wall/ground installations, including worship by a brahmacārin?
- Central event
Varāha answers by laying out a practical, vidhi-oriented protocol for commissioning, purifying, installing (pratiṣṭhā), and consecrating a madhūka-wood icon, integrating prāṇāyāma, mantra-recitation, controlled gaze, emotional restraint, circumambulation, lamp-lighting, and honoring the gathered bhāgavatas.
- Climax resolution
The doubt about material plurality is resolved through ritual theology: correct lakṣaṇa (proper iconography) plus authorized procedure (mantra + prāṇāyāma + disciplined conduct) mediates Viṣṇu’s presence in the arcā form, making worship efficacious and socially stabilizing (dharma-saṃsthāpana).
- Closing phalashruti
The rite is framed as a means to sustain dharma on Earth and as a soteriological instrument—properly performed installation/worship leads toward release from saṃsāra; no separate, formulaic phalaśruti verse is indicated in the provided summary.
Geographical context
No explicit toponyms, river systems, or named ecological regions are stated in this adhyāya; the setting is primarily ritual-instructional and terrestrial (Pṛthivī/Vasundharā) rather than site-specific.
Ritual instructions
- Primary RitualMadhūka-wood Viṣṇu arcā-pratiṣṭhā (installation and consecration of an icon) with attendant worship and community honoring.
- BenefitRitually mediated divine presence in the arcā form; strengthening of dharma in the terrestrial sphere; personal purification and a stated trajectory toward liberation from saṃsāra when performed with correct vidhi and ethical restraint.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī (Vasundharā) · Pedagogical, confidential-inquiry style: wonder leading to precise ritual instruction, with an undercurrent of dharma-preservation and soteriological seriousness.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (devotional-ritual serenity) with Bhakti undertone
- Emotional ProgressionWonder and doctrinal curiosity (Pṛthivī’s amazement at kṣetra-śakti and material supports) → clarification and reassurance (Varāha’s theology of presence) → disciplined, methodical resolve (stepwise vidhi) → quiet confidence in dharma-saṃsthāpana and liberation-oriented worship.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot site-specific in this adhyāya; the instructions are transferable to any properly prepared temple/home shrine context where a qualified ritualist can perform arcā-pratiṣṭhā according to Vaiṣṇava/Āgamic-aligned procedures.
Frequently Asked Questions
The chapter’s instruction centers on how correct ritual form (vidhi) mediates divine presence across material supports and how disciplined conduct during worship—restraint from kāma and krodha, regulated attention, and communal honoring of bhāgavatas—supports dharma and is presented as a means toward release from saṃsāra.
No tithi, lunar phase, month, seasonal marker, or calendrical timing is specified in the provided verses; the instructions are procedural (vidhi-based) rather than time-bound.
Environmental framing appears through Pṛthivī as the questioning subject and through Varāha’s stated purpose of the rite as dharma-saṃsthāpana (“establishing dharma”), implying that properly regulated human ritual practice is one mechanism by which terrestrial order and stability are maintained.
No royal dynasties, administrative lineages, or named sages are referenced in this adhyāya; the principal figures are Pṛthivī/Vasundharā and Varāha, with mention of brahmacārin and bhāgavatas as social-religious categories rather than specific historical persons.
Ask anything about Adhyaya 181 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
