Rig Veda 4.2.5: Mandala 4, Sukta 2, Mantra 5

Sukta 4.2

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni (and yajña as his manifested working)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

गोमाँ अग्नेऽविमाँ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदमिदप्रमृष्यः । इळावाँ एषो असुर प्रजावान्दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.2.5

Transliteration

gómāṃ agne ’vímāṃ aśvī́ yajñó nṛvát-sakhā sádham íd apra-mṛ́ṣyaḥ | iḷā́vān eṣó asura prajā́vān dīrghó rayíḥ pṛthu-búdhnas sabhā́vān ||

Translation

O Agni, the sacrifice becomes rich in rays of light (cows), rich in formative powers (sheep), rich in swift energies (horses); it has the noble as comrades and is invincible in its seat. This is your might, O luminous Asura: a sacrifice full of Ila (revelation), full of progenitive force; it yields a long-lasting plenitude (rayi), broad-based and fit for the assembly of the inner powers.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• गोमाँ: possessing cows, rich in cattle
• गोमाँ: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: गोमन्त् (प्रातिपदिक) < गो (गौः) + -मन्त्

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अविमाँ: possessing sheep
• अविमाँ: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अविमन्त् (प्रातिपदिक) < अवि (sheep) + -मन्त्

• अश्वी: possessing horses
• अश्वी: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अश्विन्/अश्विमन्त् (वेदिक प्रातिपदिक; ‘having horses’) < अश्व + -इन्/-मन्त्

• यज्ञः: the sacrifice
• यज्ञः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्

• नृवत्: with men/warriors; man-attended
• नृवत्: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: नृवत् (अव्ययीभाव/विशेषण; ‘with men, manly’) < नृ + वत्

• सखा: a friend/companion
• सखा: कर्तृ (यज्ञस्य समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: सखि/सखा (प्रातिपदिक)

• सदम्: always, at every sitting
• सदम्: अधिकारण (काल/नित्यत्वार्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: सदम् (अव्यय) < सद् ‘seat/assembly’

• इद्: indeed, just
• इद्: निपात (एव/खलु-बलार्थक)
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• अप्रमृष्यः: not to be neglected/overlooked
• अप्रमृष्यः: विशेषणम् (यज्ञस्य)
• Type: Adjective
• Root: अ-प्र-मृष्य (कृदन्त) < √मृष्/मृश् ‘to neglect/overlook, forget’ + प्र + अ (निषेध)

• इळावाँ: possessing Iḷā (nourishment/Idā-invocation)
• इळावाँ: विशेषणम् (एषः/यज्ञः)
• Type: Adjective
• Root: इळावन्त् (प्रातिपदिक) < इळा + -वन्त्

• एषः: this (one)
• एषः: कर्तृ/निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• असुर: O Asura (mighty lord)
• असुर: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• प्रजावान्: having offspring/progeny
• प्रजावान्: विशेषणम् (एषः/यज्ञः)
• Type: Adjective
• Root: प्रजावन्त् (प्रातिपदिक) < प्रजा + -वन्त्

• दीर्घः: long, enduring
• दीर्घः: विशेषणम् (रयिः)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)

• रयिः: wealth, bounty
• रयिः: कर्तृ/फल (स्तुत्यर्थे ‘wealth’)
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• पृथुबुध्नः: broad-based, having a wide foundation
• पृथुबुध्नः: विशेषणम् (रयिः)
• Type: Adjective
• Root: पृथुबुध्न (प्रातिपदिक) < पृथु + बुध्न

• सभावान्: having an assembly; socially supported/with companions
• सभावान्: विशेषणम् (रयिः/एषः)
• Type: Adjective
• Root: सभावन्त् (प्रातिपदिक) < सभा + -वन्त्