Rig Veda 1.34.2: Mandala 1, Sukta 34, Mantra 2

Sukta 1.34

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa

Devata: Aśvinau

Chandas: Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

त्रयः पवयो मधुवाहने रथे सोमस्य वेनामनु विश्व इद्विदुः । त्रयः स्कम्भासः स्कभितास आरभे त्रिर्नक्तं याथस्त्रिर्वश्विना दिवा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.34.2

Transliteration

tráyaḥ paváyo madhuvā́hane ráthe sómasya venā́m ánu víśva íd viduḥ | tráyaḥ skambhā́saḥ skabhitā́sa ārabhé trír náktaṃ yā́thas trír va aśvinā divā́ ||

Translation

Three are the fellies on your honey-bearing chariot; all follow the yearning of Soma. Three are the supporting pillars set for the mounting; thrice by night you travel and thrice by day, O Aśvins—so your ordered rhythms carry the seeker between darkness and light.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रयः: three
• त्रयः: Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective/Numeral
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रय

• पवयः: rims/metal bands (of a chariot wheel)
• पवयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पवि (प्रातिपदिक; ‘धार/फलक/रिम्’)

• मधुवाहने: on the honey-bearing (chariot)
• मधुवाहने: Adhikaraṇa
• Type: Noun (compound)
• Root: मधु + √वह् (वाहन) → मधुवाहन

• रथे: on/in the chariot
• रथे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• वेनाम्: the (inspiring) impulse/strain
• वेनाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वेना (प्रातिपदिक; ‘कामना/प्रेरणा/धुनि/स्वर’—Vedic)

• अनु: along, following
• अनु: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• विश्वः: everyone, all
• विश्वः: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: (निपातः—बलवचनम्)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्/इद् (निपात; emphatic particle)

• विदुः: they have known / know
• विदुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (जानने)

• त्रयः: three
• त्रयः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Numeral
• Root: त्रि → त्रय

• स्कम्भासः: props, supports
• स्कम्भासः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्कम्भ (प्रातिपदिक; ‘स्तम्भ/आधार’)

• स्कभितासः: propped, fixed, set firm
• स्कभितासः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √स्कभ् (स्तम्भने/आधारे) → स्कभित (कृदन्त)

• आरभे: at the taking-hold / at the start
• आरभे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (action/occasion; Vedic locative)
• Root: आ-√रभ् (आरम्भे/आलम्बने) → आरभ

• त्रिः: thrice
• त्रिः: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिः (अव्यय; distributive numeral)

• नक्तम्: by night
• नक्तम्: Adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: नक्तम् (अव्यय; ‘रात्रौ’)

• याथः: you two go
• याथः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (गत्यर्थे)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिः (अव्यय)

• वश्विना: O you two mighty/wealthy ones (Aśvins)
• वश्विना: (सम्बोधनम्)
• Type: Noun/Epithet
• Root: वश्विन् (प्रातिपदिक; ‘सम्पन्न/शक्तिमान्’—Vedic epithet)

• दिवा: by day
• दिवा: Adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: दिवा (अव्यय; ‘दिने’)