Valmiki Ramayana 2.82.4 — Ayodhya Kanda, Sarga 82, Shloka 4

भरतस्य धर्मप्रतिज्ञा तथा रामनिवर्तनयात्रा

Bharata’s Vow of Dharma and the Expedition to Recall Rama

Devanagari script

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित्।इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्।।।।

Transliteration

rājñas tu prakṛtīḥ sarvāḥ samagrāḥ prekṣya dharma-vit |

idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt ||

Translation

ពេលព្រះបុរោហិត អ្នកដឹងធម៌ បានឃើញមន្ត្រី និងអភិបាលសំខាន់ៗទាំងអស់របស់ព្រះមហាក្សត្រមកប្រជុំគ្រប់គ្នាแล้ว គាត់បាននិយាយពាក្យទន់ភ្លន់នេះទៅកាន់ព្រះភរតៈ។

Word by Word

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात-अव्ययम् (particle: but/indeed)

• प्रकृतीः: the subjects/officials
• प्रकृतीः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्

• सर्वाः: all
• सर्वाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् प्रकृतीः

• समग्राः: complete, assembled
• समग्राः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् प्रकृतीः

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष्/प्रेक्ष् (धातु) उपसर्गः प्र-; त्वा/ल्यप्-कृदन्त
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund) ‘having seen’; अव्ययभावः

• धर्म-वित्: knower of dharma
• धर्म-वित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक; ‘knower’)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘धर्मं वेत्ति’ इति; पुरोहितस्य विशेषणम्

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम; वाक्यम् इति विशेष्यं प्रति

• पुरोहितः: the priest
• पुरोहितः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• वाक्यम्: words, statement
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• भरतम्: to Bharata
• भरतम्: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मृदु: gently
• मृदु: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: मृदु (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial use: gently)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Context

The chief priest Vasistha, knower of righteousness, looked at all the ministers present and addressed Bharata in a gentle voice.

Characters & Entities

• Bharata
• Purohita (Vasiṣṭha, by context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is upheld through rightful counsel: a dharma-knowing advisor addresses the ruler gently and publicly, ensuring ethical legitimacy in state decisions.

What is the narrative situation?

The chief priest prepares to advise Bharata in the presence of the assembled ministers after Daśaratha’s death and Rama’s exile.

Which character virtue is emphasized?

The priest’s dharma-jñāna and measured speech—ethical authority combined with gentleness.