Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत् ।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥१॥

តែម៉ន្ធរា ដោយចិត្តច្រណែនចំពោះនាង បានបោះចោលគ្រឿងអលង្ការនោះ; បន្ទាប់មក ដោយពោរពេញដោយកំហឹង និងទុក្ខសោក នាងបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ។

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे ।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे ॥२॥

ឱ ស្ត្រីល្ងង់! ហេតុអ្វីបានជាអ្នកបង្ហាញសេចក្តីរីករាយនៅពេលមិនសម? អ្នកមិនដឹងទេឬថា ខ្លួនអ្នកកំពុងឈរនៅកណ្ដាលសមុទ្រនៃទុក្ខសោក។

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती ।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत् ॥३॥

ឱ ព្រះនាង ទោះបីខ្ញុំត្រូវទុក្ខវេទនាក៏ដោយ ខ្ញុំក៏សើចអ្នកនៅក្នុងចិត្ត; ព្រោះនៅពេលដែលអ្នកគួរតែសោកសៅ អ្នកវិញកំពុងរីករាយ ទោះបីមហាវិបត្តិនេះបានកើតឡើងហើយក្តី។

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत् ।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥४॥

ខ្ញុំសោកស្តាយចំពោះគំនិតខុសផ្លូវរបស់អ្នក។ តើស្ត្រីមានប្រាជ្ញាអ្នកណានឹងរីករាយចំពោះការកើនឡើងរបស់កូនប្រុសស្ត្រីរួម—ដូចសត្រូវ—នៅពេលដែលការកើនឡើងនោះមកជិតដូចមរណភាពកំពុងចូលមក?

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम् ।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते ॥५॥

សម្រាប់ព្រះរាម ភ័យកើតឡើងពីព្រះភរតតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះសិទ្ធិលើរាជ្យជាសិទ្ធិរួម។ គិតដូច្នេះ ខ្ញុំក៏សោកសៅ; ព្រោះគ្រោះថ្នាក់កើតចេញពីអ្នកដែលត្រូវភ័យគ្របដណ្ដប់។

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः ।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥६॥

ព្រះលក្ខ្មណៈ អ្នកធ្នូដ៏អស្ចារ្យ បានឧទ្ទិសខ្លួនទាំងមូលដល់ព្រះរាម; ហើយព្រះសត្រុឃ្នៈក៏ឧទ្ទិសដល់ព្រះភរតដូចគ្នា—ដូចដែលព្រះលក្ខ្មណៈឧទ្ទិសដល់កាកុតស្ថ (ព្រះរាម)។

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि ।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः ॥७॥

ឱ ស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាត ទោះតាមលំដាប់កំណើត ការស្នងរាជ្យក៏នៅជិតទៅកាន់ព្រះភរត; ចំពោះព្រះអង្គទាំងពីរដែលក្មេងជាង នោះឱកាសនៅឆ្ងាយណាស់។

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः ।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥८॥

ព្រះរាមជាអ្នកចេះដឹងក្នុងចរិតធម៌នៃក្សត្រីយ (kṣatriya) មានប្រាជ្ញា និងប្រព្រឹត្តតាមកាលសមគួរ។ ពេលខ្ញុំគិតអំពីកូនប្រុសរបស់អ្នក ខ្ញុំក៏ញ័រខ្លាចចំពោះព្រះរាម។

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥९॥

ពិតប្រាកដណាស់ ព្រះនាងកោសល្យា មានសុភមង្គលយ៉ាងក្រៃលែង ព្រោះព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង នឹងត្រូវបានអភិសេកនៅថ្ងៃស្អែក ក្នុងនក្ខត្រពុស្ស្យា ដោយព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម ដើម្បីឡើងកាន់តំណែងយុវរាជដ៏មហិមា។

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम् ।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः ॥१०॥

អ្នកនឹងត្រូវបម្រើព្រះនាងកោសល្យា—ព្រះនាងដ៏ល្បីល្បាញ ឥឡូវពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ ហើយសត្រូវត្រូវបានបង្ក្រាប—ដូចជាទាសី មកជាមួយដៃប្រណម។

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि ।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति ॥११॥

បើរឿងទៅដូច្នេះ អ្នកនឹងក្លាយជាអ្នកបម្រើរបស់នាងជាមួយពួកយើង ហើយកូនប្រុសរបស់អ្នកក៏នឹងធ្លាក់ចូលស្ថានភាពជាទាសករបម្រើព្រះរាមដែរ។

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः ।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥१२॥

ស្ត្រីទាំងអស់នៅខាងព្រះរាម នឹងរីករាយជាក់ជាមិនខាន; ប៉ុន្តែពេលព្រះភរតធ្លាក់ចុះ កូនប្រសាររបស់អ្នកនឹងនៅដោយគ្មានសេចក្តីរីករាយ។

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः ।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥१३॥

ព្រះនាងកៃកេយី ឃើញនាងមន្ធរា មានសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយនិយាយដូច្នោះ ក៏បានសរសើរគុណធម៌របស់ព្រះរាមតែប៉ុណ្ណោះ។

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः ।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥१४॥

ព្រះរាមជ្រាបធម៌ បានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលពីព្រះគ្រូ និងអ្នកចាស់ទុំ ដូច្នេះមានការអត់ធ្មត់និងសម្របសម្រួលខ្លួន; មានកតញ្ញូ និយាយពិត និងបរិសុទ្ធ។ ហេតុនេះ ក្នុងនាមជាព្រះរាជបុត្រច្បង នៃព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គសមគួរទទួលតំណែងយុវរាជ (រាជទាយាទ)។

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति ।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥१५॥

ព្រះអង្គមានព្រះជន្មយូរ នឹងថែរក្សាបងប្អូន និងអ្នកបម្រើ ដូចជាព្រះបិតា។ ឱ នារីខ្នងកោង! ហេតុអ្វីបានជាអ្នកសោកស្តាយ ពេលឮអំពីពិធីអភិសេករបស់ព្រះរាម?

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम् ।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः ॥१६॥

ហើយព្រះភរតក៏ដូចគ្នា ជាក់ជាមិនខាន—បន្ទាប់ពីព្រះរាមគ្រងរាជ្យលើសពីមួយរយឆ្នាំ—នឹងទទួលបានរាជ្យបុរាណសម្បត្តិបិតាបុព្វបុរស ព្រះអង្គជាបុរសប្រសើរបំផុត។

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे ।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे ॥१७॥

ឱ មន្តរា! អ្នកបានទទួលសេចក្តីរុងរឿងហើយ ឥឡូវក៏កំពុងមាន ហើយអនាគតក៏នឹងមានសេចក្តីសុខមង្គលបន្តទៀត—ហេតុអ្វីបានជាអ្នកសោកសៅ?

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः ।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम् ॥१८॥

ដូចដែល ភរតៈ ជាទីគោរព និងជាទីស្រឡាញ់សម្រាប់ខ្ញុំ ដូច្នោះដែរ រាឃវៈ (រាម) ក៏លើសលប់ជាងទៀត; ពិតប្រាកដណាស់ គាត់បម្រើ និងថែទាំខ្ញុំ លើសពីអ្វីដែលគាត់ធ្វើចំពោះ កៅសល្យា ផង។

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा ।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः ॥१९॥

បើរាជ្យជារបស់រាម នោះនៅពេលដូចគ្នា វាក៏ជារបស់ភរតៈផងដែរ; ព្រោះរាឃវៈមើលបងប្អូនរបស់ខ្លួន ដូចមើលខ្លួនឯង។

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता ।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥२०॥

ពេលបានឮពាក្យរបស់ កៃកេយី មន្តរា ក៏សោកសៅយ៉ាងខ្លាំង; នាងដកដង្ហើមវែងៗដូចក្តៅគគុក ហើយនិយាយពាក្យនេះទៅកាន់ កៃកេយី។

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे ।शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥२१॥

ដោយសារភាពល្ងង់ខ្លៅដែលបិទបាំងភ្នែក អ្នកមិនយល់ដឹងអំពីស្ថានភាពរបស់ខ្លួនឡើយ; កំពុងលិចក្នុងមហាសមុទ្រនៃទុក្ខដែលពាសពេញដោយសោក និងវិបត្តិ អ្នកមិនឃើញគ្រោះថ្នាក់នៅមុខទេ។

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः ।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते ॥२२॥

រាឃវៈនឹងក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ ហើយបន្ទាប់ពីរាឃវៈ កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គនឹងស្នងរាជ្យ; តែឱ កៃកេយី! ភរតៈនឹងត្រូវរុញចេញពីព្រះវង្សរាជ និងក្លាយជាពាក្យចំអករបស់មនុស្សទាំងឡាយ។

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि ।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥२३॥

ឱ នារីអ្នកពោរពេញដោយអារម្មណ៍ កូនប្រុសទាំងអស់របស់ព្រះមហាក្សត្រមិនអាចកាន់កាប់រាជ្យបានទាំងអស់ទេ; ប្រសិនបើតែងតាំងទាំងអស់ឲ្យជាអ្នកគ្រប់គ្រង នឹងកើតមានអនាធិបតេយ្យយ៉ាងធំ។

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः ।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥२४॥

ដូច្នេះ ឱ កៃកេយី—ឱ នារីមានអង្គកាយឥតខ្ចោះ—ព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយតែងប្រគល់របបនៃការគ្រប់គ្រងទៅឲ្យកូនប្រុសច្បង ឬមិនដូច្នោះទេ ទៅឲ្យកូនប្រុសផ្សេងដែលពោរពេញដោយគុណធម៌។

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति ।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥२५॥

ឱ អ្នកជាទីស្រឡាញ់ កូនប្រុសរបស់អ្នកនឹងត្រូវបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំង; ដូចក្មេងកំព្រា ត្រូវកាត់ផ្តាច់ពីសុខសាន្ត និងពីខ្សែស្នងរាជ្យនៃព្រះវង្សរាជ។

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे ।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि ॥२६॥

ខ្ញុំបានមកទីនេះដោយសារតែអ្នក ប៉ុន្តែអ្នកមិនយល់ខ្ញុំទេ។ នៅពេលដែលភរិយារួមរបស់អ្នកកំពុងរុងរឿង អ្នកវិញចង់ផ្តល់អំណោយដល់ខ្ញុំ ដូចជាវាជាសិទ្ធិដែលខ្ញុំគួរទទួល។

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम् ।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा ॥२७॥

ពេលព្រះរាមបានទទួលរាជ្យដែលគ្មាន “មុត” គ្មានគូប្រជែង នោះព្រះองค์ប្រាកដជានឹងបណ្តេញព្រះភរតទៅដែនដីផ្សេង ឬសូម្បីតែបញ្ជូនទៅលោកក្រោយ។

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया ।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि ॥२८॥

ព្រះភរតនៅតែជាកុមារ នៅពេលដែលអ្នកបានផ្ញើព្រះองค์ទៅផ្ទះពូខាងម្តាយ។ ហើយការជិតស្និទ្ធនាំឲ្យកើតសេចក្តីស្នេហា—សូម្បីតែក្នុងវត្ថុគ្មានជីវិតក៏ដោយ។

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः ।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः ॥२९॥

ព្រះសត្រុឃ្នៈផងដែរ ដែលគោរពតាមព្រះភរត បានទៅជាមួយព្រះองค์។ ដូចព្រះលក្ខ្មណ៍នៅជាប់ព្រះរាមយ៉ាងណា ព្រះសត្រុឃ្នៈក៏នៅជាប់ព្រះភរតយ៉ាងនោះដែរ។

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः ।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात् ॥३०॥

គេបានឮថា មានដើមឈើមួយដែលអ្នករស់នៅព្រៃបានសម្គាល់ថានឹងកាប់ ប៉ុន្តែដោយសារមានស្មៅមានបន្លា (iṣīkā) ដុះជិតព័ទ្ធជុំវិញ វាបានរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំ។

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः ।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥३१॥

សោមិត្រី គឺព្រះលក្ខ្មណ៍ ការពារព្រះរាម ហើយព្រះរាម អ្នករាឃវៈ ក៏ថែរក្សាព្រះលក្ខ្មណ៍ដែរ។ ភាពជាបងប្អូនរបស់ពួកគេ ល្បីល្បាញក្នុងលោក ដូចព្រះអស្វិនទ្វេ។

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति ।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः ॥३२॥

ដូច្នេះ ព្រះរាមមិននឹងធ្វើអំពើបាប ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ព្រះលក្ខ្មណ៍ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ។ តែចំពោះព្រះភរត គ្មានសង្ស័យទេ—ព្រះរាមអាចធ្វើឲ្យគាត់រងគ្រោះ។

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः ।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥३३॥

ដូច្នេះ សូមឲ្យកូនប្រុសរបស់អ្នក ចេញពីរាជគ្រឹហៈនេះទៅព្រៃដោយផ្ទាល់។ នេះហើយជាអ្វីដែលខ្ញុំពេញចិត្ត ហើយពិតប្រាកដថា វាក៏មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកផងដែរ។

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति ।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि ॥३४॥

ដូច្នេះ សេចក្តីសុខសាន្ត និងសេចក្តីចម្រើន នឹងមានសម្រាប់អ្នក និងសម្រាប់ក្រុមញាតិទាំងមូល—បើព្រះភរតទទួលបានរាជ្យបុរាណរបស់បិតាបុព្វបុរស ដោយធម៌។

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः ।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥३५॥

កុមារនោះ—ព្រះភរតៈ កូនប្រុសរបស់អ្នក—ដែលស៊ាំនឹងសុខស្រួល តាមធម្មជាតិជាគូប្រជែងនឹងព្រះរាម។ ពេលដែលគាត់ត្រូវបានដកហូតគ្រប់មធ្យោបាយ និងទ្រព្យសម្បត្តិ តើគាត់នឹងរស់នៅក្រោមអំណាចព្រះរាមដ៏រុងរឿងបានដូចម្តេច?

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम् ।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥३६॥

ដូចជា​មេដឹកនាំហ្វូងដំរី​ត្រូវសត្វសិង្ហ​នៅព្រៃវាយប្រហារ ដូច្នោះដែរ ព្រះភរតៈនឹងត្រូវព្រះរាមគ្រប់គ្រងឲ្យចុះចាញ់។ ដូចហេតុនេះ អ្នកគួរតែសង្គ្រោះគាត់។

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया ।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत् ॥३७॥

កាលពីមុន ដោយអំនួតព្រោះអ្នកមានសំណាងបានទទួលព្រះហฤទ័យ អ្នកបានមើលងាយមាតាព្រះរាម ដែលជាមហេសីរួមរបស់អ្នក។ នាងនឹងមិនសងសឹកសត្រូវភាពនោះដូចម្តេចបាន?

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यति प्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम् ।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥३८॥

ឱ ស្ត្រីស្រស់ស្អាត! ពេលព្រះរាមបានកាន់កាប់ផែនដីនេះ ដែលសម្បូរទៅដោយសមុទ្រ ភ្នំ និងទីក្រុងជាច្រើន នោះអ្នកនឹងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអពមង្គល ទុក្ខវេទនា និងអាម៉ាស់ រួមជាមួយព្រះភរតៈដែលកំពុងសោកសៅ។

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यति ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति ।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम् ॥३९॥

ព្រោះនៅពេលព្រះរាមបានកាន់កាប់ផែនដីនេះ ព្រះភរតៈនឹងវិនាសជាក់ជាមិនខាន។ ដូច្នេះ ចូរគិតពិចារណាឥឡូវនេះអំពីរាជ្យសម្រាប់កូនប្រុសរបស់អ្នក ហើយអំពីមធ្យោបាយដើម្បីនិរទេសព្រះរាម ដែលជាគូប្រជែង។