Adhyaya 153
भीष्मस्योत्तरायणप्रतीक्षा तथा युधिष्ठिरागमनम् | Bhīṣma’s uttarāyaṇa moment and Yudhiṣṭhira’s arrival
Upa-parva: Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Saṃvāda (Śaratkalpa-upasaṃhāra: Uttarāyaṇa and final instructions)
Vaiśaṃpāyana narrates Yudhiṣṭhira’s post-coronation actions: he honors the urban and provincial populace, consoles bereaved women, and stabilizes the realm. After fifty nights in the capital, he recalls Bhīṣma’s appointed time and departs with priests and ritual fires, noting the sun’s transition and the commencement of uttarāyaṇa. He sends ahead materials for Bhīṣma’s rites—ghee, garlands, fragrances, textiles, sandalwood and agaru, and precious items. The procession includes Dhṛtarāṣṭra, Gāndhārī, Kuntī, the Pāṇḍavas, Kṛṣṇa (Janārdana), Vidura, Yuyutsu, and Yuyudhāna, arriving at Kurukṣetra where Bhīṣma lies on the hero’s bed, surrounded by Vyāsa, Nārada, Devala, Asita, other kings, and guards. Yudhiṣṭhira offers formal salutations and requests instructions; Bhīṣma acknowledges the auspicious timing (Māgha, approaching bright fortnight), counsels Dhṛtarāṣṭra not to grieve, affirms Yudhiṣṭhira’s learning and steadfastness, and characterizes the deceased sons as ethically compromised. Bhīṣma then addresses Kṛṣṇa with devotional recognition and requests permission to depart; Kṛṣṇa grants it, praising Bhīṣma’s filial devotion and self-mastery over death. Bhīṣma concludes with a public exhortation to truth and non-cruelty and instructs Yudhiṣṭhira to honor brāhmaṇas, teachers, and officiants.
Chapter Arc: महेश्वर (ईश्वर) मुनिवर से कहते हैं कि पितामह ब्रह्मा से भी श्रेष्ठ, शाश्वत पुरुष हरि—श्रीकृष्ण—सूर्योदय-सा तेजस्वी होकर प्रकट होते हैं। → वर्णन क्रमशः विराट होता जाता है—कृष्ण के दिव्य लक्षण (दशभुज, श्रीवत्स, हृषीकेश), आयुध (शार्ङ्ग, सुदर्शन, नन्दक), और सर्वदेवतापूज्यता का प्रतिपादन; फिर देवताओं का यह स्वीकार कि वे सब उनके श्रीविग्रह में निवास करते हैं, जिससे दर्शन का फल तीर्थ-सदृश हो जाता है। → महावराह-रूप जगत्पति को नित्य नमस्कार—और यह उद्घोष कि समस्त देवता उसी देह में वास करते हैं; साथ ही शेषनाग का पृथ्वी को भोग से आलिंगन कर धारण करना तथा बलराम-कृष्ण—चक्र-लाङ्गलधारी दिव्य पुरुषसिंह—का एक साथ माननीय रूप में प्रतिष्ठापन। → महेश्वर इसे तपोधनों पर अनुग्रह बताकर निष्कर्ष देते हैं कि यदुश्रेष्ठ भगवान् की प्रयत्नपूर्वक पूजा करें—यही पुण्य, यही माहात्म्य, यही उपासना का सार है।
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ६४ श्लोक हैं) ऑपन--माज बक। अपफि्-"ऋाझ सप्तचत्वारिशर्दाधिकशततमो« ध्याय: वंशपरम्पराका कथन और भगवान् श्रीकृष्णके माहात्म्यका वर्णन ऋषय ऊचु: पिनाकिन् भगनेत्रघ्न सर्वलोकनमस्कृत । माहात्म्यं वासुदेवस्य श्रोतुमिच्छामि शड्कर
ពួកឥសីបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះសង្ករៈ អ្នកកាន់ធ្នូ ពិនាកៈ—អ្នកល្បីថាបំផ្លាញភ្នែករបស់ ភគៈ និងត្រូវបានលោកទាំងអស់គោរពបូជា—ឥឡូវនេះយើងប្រាថ្នាស្តាប់មហិមារបស់ វាសុទេវ (ព្រះស្រីក្រឹષ્ણ)»។
Verse 2
ईश्वर उवाच पितामहादपि वर: शाश्वत: पुरुषो हरि: । कृष्णो जाम्बूनदा भासो व्यश्रे सूर्य इबोदित:
ព្រះឥស្វរៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ មហាមុនីទាំងឡាយ! ព្រះហរិ ជាបុរសអធិរាជអនន្តកាល ឧត្តមជាងសូម្បីតែ ពិតាមហៈ (ព្រះព្រហ្ម)។ ព្រះក្រឹષ્ણនោះ មានពន្លឺខ្មៅរលោង ដូចមាសជាំបូនដៈដែលបានចម្រាញ់ល្អិត; ហើយព្រះអង្គភ្លឺចែងចាំង ដូចព្រះអាទិត្យរះឡើងលើមេឃគ្មានពពក»។
Verse 3
दशबाहुर्महातेजा देवतारिनिषूदन: । श्रीवत्साड़को हृषीकेश: सर्वदैवतपूजित:
ព្រះឥស្វរៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គមានដៃដប់ មានតេជៈដ៏មហិមា ជាអ្នកបំផ្លាញអ្នកប្រឆាំងទេវតា។ ព្រះអង្គតុបតែងដោយសញ្ញា ស្រីវត្សៈ—ព្រះហ្រឹសីកេសៈនោះ ត្រូវបានទេវតាទាំងអស់គោរពបូជា»។
Verse 4
ब्रह्मा तस्योदरभवस्तस्याहं च शिरोभव: । शिरोरुहेभ्यो ज्योतींषि रोमभ्यश्व सुरसुरा:
ព្រះឥស្វរៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះព្រហ្មកើតពីព្រះនាភី (ពោះ) របស់ព្រះអង្គ ហើយខ្ញុំផ្ទាល់កើតពីព្រះសិរសា (ក្បាល) របស់ព្រះអង្គ។ ពីសក់លើព្រះសិរសា បានកើតមានពន្លឺលើមេឃ—ផ្កាយ និងក្រុមនក្ខត្រ; ហើយពីរោមលើព្រះកាយ បានបង្ហាញចេញទេវតា និងអសុរ»។
Verse 5
ऋषयो देहसम्भूतास्तस्य लोकाश्न शाश्वता: । पितामहगहं साक्षात् सर्वदेवगृहं च सः
ពីព្រះវিগ्रहដ៏មានរូបនៃព្រះអង្គនេះឯង បានកើតមានពួកឥសី និងលោកសកលដ៏អស់កល្បជានិច្ច។ ព្រះអង្គជាទីស្ថិតដោយផ្ទាល់របស់ព្រះបិតាមហា (ព្រះព្រហ្មា) ហើយជាវិមាននៃទេវតាទាំងអស់—បញ្ជាក់ថាព្រះអម្ចាស់ជាមូលដ្ឋាន និងជាអ្នកគាំទ្ររបៀបរបបកោសល្យសកល។
Verse 6
सो<स्या: पृथिव्या: कृत्स्नाया: स्रष्टा त्रिभुवनेश्वर: । संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च
ព្រះអង្គតែមួយគត់ជាអ្នកបង្កើតផែនដីទាំងមូលនេះ និងជាព្រះអធិរាជនៃលោកទាំងបី។ ព្រះអង្គតែមួយគត់ក៏ជាអ្នកនាំមកនូវការលាយលះរលាយសាបសូន្យនៃសត្វទាំងឡាយ—ទាំងអចល និងចល—បញ្ជាក់ថាកំណើត និងចុងបញ្ចប់ទាំងអស់ស្ថិតក្រោមអធិបតីភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់ដ៏លើសលប់។
Verse 7
स हि देववर: साक्षाद् देवनाथ: परंतप: । सर्वज्ञ: सर्वसंश्लिष्ट: सर्वग: सर्वतोमुख:
ព្រះអង្គជាទេវតាដ៏ប្រសើរបំផុត—បង្ហាញដោយផ្ទាល់ជាព្រះអម្ចាស់ និងជាអ្នកការពារទេវតាទាំងឡាយ—ជាអ្នកដុតដាលសត្រូវនៃធម៌។ ព្រះអង្គជាសព្វញ្ញា ស្ថិតជ្រៀតជ្រែកក្នុងសត្វទាំងអស់ ឆ្លងកាត់គ្រប់ទីកន្លែង និងមានមុខទៅគ្រប់ទិស—ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាព្រះសច្ចៈដ៏គ្របដណ្តប់ទាំងអស់ ដែលសមគួរឲ្យគោរព និងជាទីពឹង។
Verse 8
परमात्मा हृषीकेश: सर्वव्यापी महेश्वर: । न तस्मात् परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन,वे ही परमात्मा, इन्द्रियोंके प्रेरक और सर्वव्यापी महेश्वर हैं। तीनों लोकोंमें उनसे बढ़कर दूसरा कोई नहीं है
ព្រះអម្ចាស់ប្រកាសថា៖ «ព្រះអាត្មាដ៏លើសលប់គឺ ហ្រឹសីកេឝ (Hṛṣīkeśa) អ្នកគ្រប់គ្រងខាងក្នុងនៃឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ សព្វវ្យាបី និងជាព្រះមហេស្វរ។ ក្នុងលោកទាំងបី មិនមានអ្វីណាខ្ពស់ជាងព្រះអង្គឡើយ»។ ដោយសីលធម៌ វគ្គនេះដាក់មូលដ្ឋានធម៌លើសច្ចៈខ្ពស់តែមួយ៖ របៀបសីល និងវិន័យវិញ្ញាណ មានចំណុចយោងចុងក្រោយនៅព្រះអម្ចាស់ដ៏សព្វវ្យាបី ដែលដឹកនាំសមត្ថភាពនៃសត្វមានជីវិត។
Verse 9
सनातनो वै मधुहा गोविन्द इति विश्रुत: । स सर्वान् पार्थिवान् संख्ये घातयिष्यति मानद:
ព្រះអង្គពិតជាអស់កល្បជានិច្ច ហើយល្បីល្បាញដោយនាម មធុហា (អ្នកសម្លាប់មធុ) និង គោវិន្ទ។ ព្រះអម្ចាស់នោះ—អ្នកគោរពកិត្តិយសអ្នកមានគុណ—នឹងបណ្ដាលឲ្យមានការបំផ្លាញស្តេចទាំងអស់ក្នុងសង្គ្រាមដ៏ធំនោះ ដើម្បីនាំឲ្យលទ្ធផលដែលវាសនាកំណត់នៃសង្គ្រាមមហាភារតៈកើតមាន។
Verse 10
सुरकार्यार्थमुत्पन्नो मानुषं वपुरास्थित: । न हि देवगणा:ः सक्तास्त्रिविक्रमविनाकृता:
ដើម្បីបំពេញកិច្ចការរបស់ទេវតា ព្រះអង្គបានកើតឡើង ហើយបានស្ថិតក្នុងរូបកាយមនុស្សលើផែនដី។ ព្រោះថា បើគ្មានអំណាច និងជំនួយរបស់ព្រះត្រីវិក្រាម ទោះជាក្រុមទេវតាទាំងមូលក៏មិនអាចសម្រេចកិច្ចការណាមួយបានឡើយ។
Verse 11
भुवने देवकार्याणि कर्तु नायकवर्जिता: । नायक: सर्वभूतानां सर्वदेवनमस्कृत:
នៅក្នុងលោកនេះ បើគ្មានមេដឹកនាំ ទេវតាក៏មិនអាចបំពេញកិច្ចការរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ព្រះអង្គ—មេដឹកនាំនៃសត្វលោកទាំងអស់ ដែលទេវតាទាំងមូលគោរពបូជា—គឺជាអ្នកដែលពួកគេកោតក្បាលថ្វាយបង្គំ។
Verse 12
एतस्य देवनाथस्य देवकार्यपरस्य च । ब्रह्मभूतस्य सतत ब्रह्मर्षिशरणस्य च
ឥស្វរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតានេះ—ដែលតែងតែខិតខំសម្រេចកិច្ចការរបស់ទេវតា—មានសភាពជាព្រហ្ម (Brahman) ហើយជាទីពឹងជានិច្ចសម្រាប់ព្រហ្មឫសី។ នៅក្នុងព្រះអង្គ ក្នុងសភាពរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ព្រះព្រហ្មា ស្ថិតនៅដោយសុខសាន្តយ៉ាងធំ; ហើយខ្ញុំ—សិវៈ—ដែលសុខសាន្តជានិច្ច ក៏ស្ថិតនៅដោយអានន្ទក្នុងរូបដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គដែរ»។
Verse 13
ब्रह्मा वसति गर्भस्थ: शरीरे सुखसंस्थित: । शर्व: सुखं संश्रितश्न शरीरे सुखसंस्थित:
ឥស្វរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះព្រហ្មា ស្ថិតនៅក្នុងព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គ ដូចជានៅក្នុងគភ៌ ហើយបានតាំងស្ថិតដោយសុខសាន្តពេញលេញ។ ខ្ញុំផងដែរ—សរវៈ (សិវៈ)—ក៏សម្រាកដោយសុខក្នុងព្រះកាយនោះ ដោយតាំងស្ថិតក្នុងអានន្ទ»។
Verse 14
सर्वा: सुखं संश्रिताश्न शरीरे तस्य देवता: । स देव: पुण्डरीकाक्ष: श्रीगर्भ: श्रीसहोषित:
ទេវតាទាំងអស់ ស្ថិតនៅក្នុងព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គ ដោយសុខសាន្ត និងដោយជាទីពឹង។ ព្រះអង្គនោះ—ព្រះពុណ្ឌរីកាក្សៈ ព្រះមានភ្នែកដូចផ្កាឈូក—ទ្រង់មានស្រី (លក្ខ្មី) ស្ថិតនៅលើទ្រូង ហើយទ្រង់ស្ថិតរួមជាមួយនាង។
Verse 15
शार््डचक्रायुध: खड्गी सर्वनागरिपुध्वज: । उत्तमेन स शीलेन दमेन च शमेन च
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គកាន់ធ្នូ សារង្គ (Śārṅga) និងចក្រ សុទರ್ಶನ (Sudarśana) ជាអាវុធ ហើយក៏ជាអ្នកកាន់ដាវផងដែរ។ លើទង់របស់ព្រះអង្គ មានរូបសញ្ញា គរុឌ (Garuḍa) សត្រូវនៃពស់ទាំងអស់ បញ្ចេញពន្លឺរុងរឿង។ ព្រះអង្គប្រកបដោយសីលធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ ដម (dama) និងសម (śama) ហើយតែងមានអាវុធទេវភាព និងអស្ចារ្យនៅជានិច្ច»។
Verse 16
पराक्रमेण वीर्येण वपुषा दर्शनेन च । आरोहेण प्रमाणेन धैर्येणार्जवसम्पदा
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គប្រកបដោយពលក្លាហាន និងវីរភាព; មានកាយសម្បទារុងរឿង និងទស្សនៈគួរឱ្យទាក់ទាញ; មានកម្ពស់ និងសមាមាត្រសមរម្យ; ហើយមានសេចក្តីអត់ធ្មត់មាំមួន និងទ្រព្យសម្បត្តិនៃភាពត្រង់ត្រូវ»។
Verse 17
आनृशंस्येन रूपेण बलेन च समन्वित: । अस्त्रै: समुदित: सर्वर्दिव्यैरद््भुतदर्शनै:
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដោយមានមេត្តាករុណាជាសភាព និងមានកម្លាំង ព្រះអង្គត្រូវបានបំពាក់ដោយអាវុធទេវភាពទាំងអស់ ដែលមានរូបរាងអស្ចារ្យ។ អាវុធរបស់ព្រះអង្គគឺធ្នូ Śārṅga ចក្រ Sudarśana និងដាវឈ្មោះ Nandaka។ លើទង់របស់ព្រះអង្គ មានរូបសញ្ញា Garuḍa សត្រូវនៃពស់ បញ្ចេញពន្លឺ។ ព្រះអង្គសម្បូរទៅដោយសីលធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់—ការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងការអត់ធ្មត់—រួមទាំងពលក្លាហាន និងវីរភាព; មានកាយសម្បទាស្រស់ស្អាត ទស្សនៈមង្គល រូបរាងសមរម្យ ភាពមាំមួន ភាពត្រង់ត្រូវ ភាពទន់ភ្លន់ សម្រស់ និងកម្លាំង។ អាវុធទេវភាព និងអស្ចារ្យគ្រប់ប្រភេទ ស្ថិតនៅក្រោមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះអង្គជានិច្ច»។
Verse 18
योगमाय: सहस्राक्षो निरपायो महामना: । वीरो मित्रजनश्लाघी ज्ञातिबन्धुजनप्रिय:
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គប្រកបដោយអំណាចយោគ (yogamāyā) មានព្រះនេត្រពាន់ និងគ្មានគ្រោះថ្នាក់; មានចិត្តធំ និងវីរភាព។ ព្រះអង្គរីករាយក្នុងការលើកតម្កើងមិត្តភក្តិ ហើយជាទីស្រឡាញ់របស់ញាតិ និងបងប្អូន»។
Verse 19
क्षमावांश्वानहंवादी ब्रह्मण्यो ब्रह्मनायक: । भयहर्ता भयारतनां मित्राणां नन्दिवर्धन:
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គអត់ធ្មត់ និងអធ្យាស្រ័យ គ្មានអហങ്കារ និងការអះអាងខ្លួន; ជាអ្នកគោរពស្រឡាញ់ព្រះព្រាហ្មណ៍ និងជាមេដឹកនាំក្នុងចំណោមអ្នកដឹងព្រះព្រហ្ម (Brahman)។ ព្រះអង្គដកហូតភ័យរបស់អ្នកដែលត្រូវភ័យបង្កប់ ហើយបង្កើនសេចក្តីរីករាយ និងទំនុកចិត្តរបស់មិត្តភក្តិ»។
Verse 20
शरण्य: सर्वभूतानां दीनानां पालने रत: । श्रुतवानर्थसम्पन्न: सर्वभूतनमस्कृत:
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គជាទីពឹងពាក់របស់សត្វលោកទាំងអស់ ឧស្សាហ៍ក្នុងការពារអ្នកទុក្ខលំបាក។ ព្រះអង្គមានចំណេះដឹងក្នុងធម្មសាស្ត្រ និងសម្បត្តិសមបូរ ហើយត្រូវបានសត្វលោកទាំងអស់គោរពបូជា»។
Verse 21
समश्रितानां वरद: शत्रूणामपि धर्मवित् | नीतिज्ञो नीतिसम्पन्नो ब्रह्मवादी जितेन्द्रियः
ព្រះអង្គជាអ្នកប្រទានពរដល់អ្នកទាំងឡាយដែលមកសុំជ្រកកោន ទោះជាសត្រូវក៏ដោយ ហើយព្រះអង្គជាអ្នកដឹងធម៌។ ព្រះអង្គជំនាញនីតិ និងពេញលេញដោយគោលការណ៍ត្រឹមត្រូវ ជាអ្នកដឹង និងប្រកាសព្រះព្រហ្ម (Brahman) ហើយជាអ្នកឈ្នះអារម្មណ៍ទាំងប្រាំ—ជាព្រះរាជាអ្នកការពារ ដែលសប្បុរសភាព និងភាពច្បាស់លាស់ក្នុងធម៌របស់ព្រះអង្គ លាតសន្ធឹងដល់សូម្បីតែអ្នកដែលធ្លាប់ប្រឆាំង។
Verse 22
भवार्थमिह देवानां बुद्धया परमया युत: । प्राजापत्ये शुभे मार्गे मानवे धर्मसंस्कृते
ដើម្បីសេចក្តីសុខសាន្ត និងការលើកតម្កើងរបស់ទេវតាទាំងឡាយ ព្រះគោវិន្ទ (Govinda) ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះពុទ្ធិខ្ពង់ខ្ពស់ នឹងចុះមកកើតនៅទីនេះ ដោយឈរលើផ្លូវដ៏មង្គលរបស់ប្រជាបតិ (Prajāpati) ក្នុងវង្សមនុស្សដែលបានបរិសុទ្ធដោយធម៌របស់មនុ (Manu)។ ក្នុងរាជវង្សរបស់មហាមនុ នឹងមានព្រះរាជាឈ្មោះ អង្គ (Aṅga) ហើយពីព្រះអង្គនោះ នឹងកើតមានព្រះរាជបុត្រាឈ្មោះ អន្តរធាមន (Antardhāman)។
Verse 23
समुत्पत्स्यति गोविन्दो मनोर्वशे महात्मन: । अड्ढजी नाम मनो: पुत्रो अन्तर्थामा ततः पर:
ឥશ્વរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះគោវិន្ទ (Govinda) នឹងលេចឡើង—ចុះមកកើត—ក្នុងវង្សរបស់មហាមនុ (Manu)។ មនុ នឹងមានព្រះរាជបុត្រាឈ្មោះ អង្គ (Aṅga) ហើយបន្ទាប់ពីព្រះអង្គនោះ នឹងមានអ្នកស្នងវង្សឈ្មោះ អន្តរធាមា (Antardhāmā)»។ ក្នុងបរិបទនេះ វាជាវង្សាវតារដ៏មានព្រះបំណង៖ ការចុះមកកើតរបស់ព្រះអម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ក្នុងរាជវង្សដែលបានបរិសុទ្ធដោយធម៌ ដើម្បីលើកតម្កើងទេវតា និងស្តារឡើងវិញនូវរបៀបរបបត្រឹមត្រូវ។
Verse 24
अन्तर्धाम्नो हविर्धामा प्रजापतिरनिन्दित: । प्राचीनबर्हिर्भविता हविर्धाम्न: सुतो महान्,अन्तर्धामासे अनिन्द्य प्रजापति हविर्धामाकी उत्पत्ति होगी। हविर्धामाके पुत्र महाराज प्राचीनबर्हि होंगे
ឥશ્વរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពី អន្តរធាមន (Antardhāman) នឹងកើតមាន ប្រជាបតិ (Prajāpati) ដ៏គ្មានកំហុស ឈ្មោះ ហវिर्ऒធាមន (Havirdhāman)។ ហើយពី ហវिर्ऒធាមន នឹងលេចឡើងព្រះរាជបុត្រដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះមហាក្សត្រ ប្រាចីនបរហិស (Prācīnabarhis)»។ វង្សាវតារនេះបង្ហាញរាជាអ្នកគំរូ និងបុព្វបុរសដ៏ “គ្មានកំហុស” ដោយភ្ជាប់សិទ្ធិស្របច្បាប់នៃវង្សជាមួយការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ និងការបន្តនៃរបៀបពិធីបូជាដ៏ត្រឹមត្រូវ។
Verse 25
तस्य प्रचेत:प्रमुखा भविष्यन्ति दशात्मजा: । प्राचेतसस्तथा दक्षो भवितेह प्रजापति:,प्राचीनबर्हिके प्रचेता आदि दस पुत्र होंगे। उन दसों प्रचेताओंसे इस जगतमें प्रजापति दक्षका प्रादुर्भाव होगा
ពីព្រះអង្គនោះ នឹងមានបុត្រចំនួនដប់រូប ក្រុមដែលលេចធ្លោជាងគេគឺ ព្រាចេតាស (Pracetas)។ ពីព្រាចេតាសទាំងនោះ នៅក្នុងលោកនេះឯង ព្រះដក្ខ (Dakṣa) នឹងកើតឡើងវិញជាព្រាជាបតិ (Prajāpati) ព្រះអម្ចាស់នៃសត្វលោក ដើម្បីបន្តខ្សែស្រឡាយនៃការបង្កើត និងភារកិច្ចដែលបានកំណត់។
Verse 26
दाक्षायण्यास्तथा5<दित्यो मनुरादित्यतस्तथा । मनोश्व वंशज इला सुद्युम्नश्ष भविष्यति
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពីកូនស្រីរបស់ដក្ខឈ្មោះ អទិតិ (Aditi) នឹងកើតមាន អាទិត្យ (Āditya) គឺព្រះអាទិត្យ។ ពីអាទិត្យ នឹងកើតមាន មនុ (Manu)។ ក្នុងវង្សរបស់មនុ នឹងមានកូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ អិឡា (Ilā) ដែលនៅពេលក្រោយ នឹងបម្លែងទៅជាបុត្រឈ្មោះ សុទ្យុម្ន (Sudyumna)»។ ដំណើរវង្សក្សត្រនេះត្រូវបានដាក់ក្នុងលំដាប់សកលដ៏សក្ការៈ ដោយបង្ហាញថាវង្សជាសាធារណៈនៃធម៌ និងរាជ្យ ដែលឆ្លងកាត់ជំនាន់ទៅជំនាន់។
Verse 27
बुधात् पुरूरवाश्षापि तस्मादायुर्भविष्यति । नहुषो भविता तस्माद् ययातिस्तस्य चात्मज:
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពី ពុធ (Budha) នឹងកើតមាន ពុរូរវាស (Purūravas) ផងដែរ។ ពីពុរូរវាស នឹងមានបុត្រឈ្មោះ អាយុ (Āyu)។ ពីអាយុ នឹងកើតមាន នហុស (Nahuṣa) ហើយពីនហុស នឹងមានបុត្ររបស់គាត់ឈ្មោះ យយាតិ (Yayāti)»។ ដូច្នេះ សំឡេងទេវតាបានរៀបរាប់ខ្សែវង្សក្សត្រ ដោយបង្ហាញការបន្តសាសន៍ជាលំដាប់នៃវាសនា និងសិទ្ធិស្នងរាជ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 28
यदुस्तस्मान्महासत्त्व: क्रोष्टा तस्माद् भविष्यति । क्रोष्टश्नैव महान् पुत्रो वजिनीवान् भविष्यति
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពី យទុ (Yadu) នឹងកើតមានអ្នកស្នងវង្សចិត្តធំម្នាក់ឈ្មោះ ក្រូෂ្ដា (Kroṣṭā)។ ហើយពីក្រូෂ្ដា នឹងកើតមានបុត្រដ៏ល្បីឈ្មោះ វ្រឹជិនីវាន (Vṛjinīvān)»។ ពាក្យទំនាយនេះបញ្ជាក់ថាគុណធម៌ និងកម្លាំងត្រូវបានស្នងតាមវង្សសុចរិត ហើយមេដឹកនាំនាពេលអនាគតនឹងកើតឡើងតាមកាលៈទេសៈពីឫសគល់វង្សដែលបានបង្កើតរួច។
Verse 29
वृजिनीवतश्न भविता उषड्गुरपराजित: । उषड्गोर्भविता पुत्र: शूरश्रित्ररथस्तथा,वृजिनीवानसे विजय वीर उषंगुका जन्म होगा। उपषंगुका पुत्र शूरवीर चित्ररथ होगा
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពី វ្រឹជិនីវត (Vṛjinīvat) នឹងកើតមាន ឧសឌ្គុ (Uṣaḍgu) អ្នកមិនត្រូវសត្រូវណាឈ្នះបាន។ ហើយពីឧសឌ្គុ នឹងកើតមានបុត្រម្នាក់ គឺ វីរបុរស ចិត្ររថ (Citraratha) ផងដែរ»។ ក្នុងវង្សទំនាយនេះ ការសង្កត់ធ្ងន់ស្ថិតលើការបន្តនៃវង្សសក្ដិសម—ភាពក្លាហានភ្ជាប់នឹងភាពមាំមួន—ជាផលនៃលំដាប់សុចរិត និងចំណេះដឹងមុនរបស់ព្រះ។
Verse 30
तस्य त्ववरज: पुत्र: शूरो नाम भविष्यति | तेषां विख्यातवीर्याणां चरित्रगुणशालिनाम्
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «កូនប្រុសពៅរបស់គាត់ នឹងមាននាមថា សូរៈ (Śūra)។ ពូជពង្សរបស់ពួកគេ នឹងល្បីល្បាញដោយវីរភាព ប្រកបដោយសុចរិត និងគុណធម៌ដ៏ប្រសើរ»។
Verse 31
यज्वनां सुविशुद्धानां वंशे ब्राह्मणसम्मते । स शूर: क्षत्रियश्रेष्ठोी महावीयों महायशा: । स्ववंशविस्तरकरं जनयिष्यति मानद:
ក្នុងវង្សនៃអ្នកប្រតិបត្តិយជ្ញា ដែលសុទ្ធសាធក្នុងអាកប្បកិរិយា និងទទួលការគោរពពីព្រះព្រាហ្មណ៍ នឹងមានសូរៈ (Śūra) កើតឡើង—ជាអ្នកល្អឯកក្នុងចំណោមក្សត្រយោធា មានវីរភាពខ្លាំង និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះធំ។ ជាអ្នកផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកដទៃ គាត់នឹងបង្កើតកូនប្រុសម្នាក់ ដើម្បីពង្រីកវង្សត្រកូលរបស់ខ្លួន។
Verse 32
वसुदेव इति ख्यातं पुत्रमानकदुन्दुभिम् । तस्य पुत्रश्नतुर्बाहुर्वासुदेवो भविष्यति
គាត់នឹងមានកូនប្រុសម្នាក់ល្បីដោយនាម វសុទេវ (Vasudeva) ដែលមាននាមទៀតថា អានកទុនទុភិ (Ānakadundubhi)។ ពីគាត់ នឹងកើតមានព្រះវាសុទេវ (Vāsudeva) អង្គមានបួនព្រះហស្ត—ព្រះអម្ចាស់ដ៏ទេវភាព។
Verse 33
दाता ब्राह्मणसत्कर्ता ब्रह्मभूतो द्विजप्रिय: | राज्ञो मागधसंरुद्धान् मोक्षयिष्यति यादव:
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គនឹងជាអ្នកឧបត្ថម្ភដ៏សប្បុរស គោរពបូជាព្រះព្រាហ្មណ៍ ស្ថិតនៅក្នុងសភាពព្រហ្ម (Brahman) និងស្រឡាញ់អ្នកទ្វិជ (dvija)។ យាទវៈនោះ—ព្រះភគវាន វាសុទេវ—នឹងដោះលែងស្តេចទាំងឡាយដែលត្រូវស្តេចមគធៈចាប់ឃុំ ដោយរំដោះពួកគេចេញពីចំណង។»
Verse 34
जरासंध॑ तु राजानं निर्जित्य गिरिगद्नरे । सर्वपार्थिवरत्नाढ्यो भविष्यति स वीर्यवान्
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ បន្ទាប់ពីបានយកជ័យជម្នះលើស្តេច ជរាសន្ធ (Jarāsandha) នៅគិរីគទ្នរ (Girigadnara) គឺរាជគ្រឹហ (Rājagṛha) ដែលជាបន្ទាយភ្នំ ព្រះស្រីហរិ (Śrīhari) អង្គមានវីរភាព នឹងសម្បូរបែបដោយរតនទ្រព្យដ៏មានតម្លៃ ដែលស្តេចទាំងឡាយនាំមកថ្វាយ។
Verse 35
पृथिव्यामप्रतिहतो वीर्येण च भविष्यति । विक्रमेण च सम्पन्न: सर्वपार्थिवपार्थिव:,वे इस भूमण्डलमें अपने बल-पराक्रमद्वारा अजेय होंगे। विक्रमसे सम्पन्न तथा समस्त राजाओंके भी राजा होंगे
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «លើផែនដីនេះ គាត់នឹងមិនអាចត្រូវគេឈ្នះបាន ដោយអំណាចនៃកម្លាំងរបស់គាត់។ ពោរពេញដោយវីរភាព គាត់នឹងក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រលើសព្រះមហាក្សត្រទាំងអស់—ជាអធិបតីលើអធិរាជនៃលោកិយទាំងមូល»។
Verse 36
शूरसेनेषु भूत्वा स द्वारकायां वसन प्रभु: । पालयिष्यति गां देवीं विजित्य नयवित् सदा
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដោយកើតក្នុងពួកសូរាសេន និងស្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងទ្វារកា ជាព្រះអធិបតី ព្រះអម្ចាស់នឹងឈ្នះព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយ ហើយដោយគោលនយោបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ និងធម៌នៃការគ្រប់គ្រង នឹងថែរក្សាព្រះនាងផែនដីដ៏ទេវីជានិច្ច។ ដូច្នេះ ព្រះភគវាន ស្រីក្រឹស្ណៈ ចុះមកកើតនៅដែនសូរាសេន (តំបន់មធុរា) ហើយពីទីនោះទៅរស់នៅទីក្រុងទ្វារកា ដើម្បីគាំទ្រពិភពលោកដោយរាជធម៌»។
Verse 37
त॑ भवन्त: समासाद्य वाड्माल्यैरह्णैवरै: | अर्चयन्तु यथान्यायं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्
ដូច្នេះ អ្នកទាំងឡាយគួរយកព្រះអម្ចាស់នោះជាទីពឹង ហើយចូលទៅជិតទ្រង់ បូជាទ្រង់តាមធម៌ត្រឹមត្រូវ ដោយថ្វាយមាលាដែលកើតពីពាក្យសក្ការៈ និងពិធីបូជាប្រចាំថ្ងៃដ៏ប្រសើរ—គោរពទ្រង់ដូចគោរពព្រះព្រហ្មដ៏អនន្ត។
Verse 38
यो हि मां द्रष्टमिच्छेत ब्रह्माणं च पितामहम् । द्रष्टव्यस्तेन भगवान् वासुदेव: प्रतापवान्,जो मेरा और पितामह ब्रह्माजीका दर्शन करना चाहता हो, उसे प्रतापी भगवान् वासुदेवका दर्शन करना चाहिये
អ្នកណាដែលប្រាថ្នាចង់ឃើញខ្ញុំ និងព្រះព្រហ្មជាពិត—ព្រះព្រហ្មជាបិតាមហា—គួរតែស្វែងរកទស្សនៈនៃព្រះវាសុទេវដ៏មានតេជៈ; ព្រោះការឃើញទ្រង់ គឺបានឃើញទស្សនៈទេវភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងអស់។
Verse 39
दृष्टे तस्मिन्नहं दृष्टो न मे5त्रास्ति विचारणा । पितामहो वा देवेश इति वित्त तपोधना:
ឱ អ្នកមានទ្រព្យជាតបៈ! ពេលបានឃើញទ្រង់ហើយ គឺបានឃើញខ្ញុំរួចហើយ; ឬក៏ដោយទស្សនៈនៃទ្រង់ គឺបានឃើញព្រះព្រហ្ម—អធិទេវនៃទេវតា—រួចហើយ ដូច្នេះចូរយល់។ ក្នុងរឿងនេះ ខ្ញុំមិនចាំបាច់ពិចារណាទៀតទេ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 40
स यस्य पुण्डरीकाक्ष: प्रीतियुक्तो भविष्यति | तस्य देवगण: प्रीतो ब्रह्मपूर्वो भविष्यति,जिसपर कमलनयन भगवान् श्रीकृष्ण प्रसन्न होंगे, उसके ऊपर ब्रह्मा आदि देवताओंका समुदाय प्रसन्न हो जायगा
អ្នកណាដែលបានទទួលព្រះគុណសេចក្តីស្រឡាញ់ពីព្រះអម្ចាស់ភ្នែកដូចផ្កាឈូក—ព្រះស្រីក្រឹស្ណ—លើអ្នកនោះ ក្រុមទេវតាទាំងមូល ដោយមានព្រះព្រហ្មាជាមុខ នឹងពេញចិត្តផងដែរ។
Verse 41
मानवलोकमें जो भगवान् श्रीकृष्णकी शरण लेगा, उसे कीर्ति, विजय तथा उत्तम स्वर्गकी प्राप्ति होगी
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកណា នៅក្នុងលោកមនុស្សនេះ យកព្រះស្រីក្រឹស្ណជាទីពឹងជ្រក នឹងទទួលបានកិត្តិយស ជ័យជម្នះ ហើយនឹងទៅដល់សួគ៌ដ៏ឧត្តមបំផុត»។
Verse 42
धर्माणां देशिक: साक्षात् स भविष्यति धर्मभाक् । धर्मवद्धिः स देवेशो नमस्कार्य: सदोद्यतै:
គេនឹងក្លាយជាអ្នកបង្រៀនធម៌ដោយផ្ទាល់ និងជាអ្នកមានភាគក្នុងផលនៃធម៌។ ដូច្នេះ អ្នកមានចិត្តស្រឡាញ់សេចក្តីសុចរិត គួរតែមានកម្លាំងចិត្តមិនរំខាន ហើយគោរពបង្គំព្រះវាសុទេវ—ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា—ដែលជាអ្នកបង្កើន និងថែរក្សាធម៌។
Verse 43
यश्न तं मानवे लोके संश्रयिष्यति केशवम् | तस्य कीर्तिरजयश्रैव स्वर्गश्नैव भविष्यति
អ្នកណា នៅក្នុងលោកមនុស្សនេះ យកកេសវៈជាទីពឹងជ្រក នឹងទទួលបានកិត្តិយសមិនរលាយ និងទៅដល់សួគ៌។ ព្រោះពេលព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាចទាំងអស់នោះ ត្រូវបានបូជាដោយសមគួរ ធម៌នឹងក្លាយជាអធិបតី និងតាំងមាំ។ ព្រះអង្គជាទេវតាមហាតេជៈ ប្រព្រឹត្តដោយបំណងប្រយោជន៍ដល់សត្វលោក។
Verse 44
धर्मार्थ पुरुषव्यात्र ऋषिकोटी: ससर्ज ह । ता: सृष्टास्तेन विभुना पर्वते गन्धमादने
ឱ បុរសសីហៈ! ដើម្បីធម៌ និងអត្ថៈ ព្រះអម្ចាស់ដ៏គ្រប់គ្រងទាំងអស់ បានបង្កើតឥសីរាប់កោដិ។ ឥសីទាំងនោះ ដែលកើតពីព្រះអម្ចាស់ដ៏សព្វវ្យាបី នឹងស្នាក់នៅលើភ្នំគន្ធមាទនៈ ជានិច្ចក្នុងតបស្យា។ ដូច្នេះ ឱ ព្រហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ! គួរតែបង្គំវាសុទេវជានិច្ច—អ្នកឯកទេសក្នុងព្រះវចនៈ និងជាអ្នកដឹងធម៌—ព្រោះការបូជាព្រះអម្ចាស់ឧត្តម នាំទៅរកការសម្រេចធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 45
सनत्कुमारप्रमुखास्तिष्ठन्ति तपसान्विता: । तस्मात् स वाग्मी धर्मज्ञो नमस्यो द्विजपुज्रवा:
សនត្កុមារ និងឥសីដ៏អធិគមន៍ដទៃទៀត ស្ថិតនៅដោយព្រះតបស្យា។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះទ្វិជជនដ៏ប្រសើរ ព្រះអម្ចាស់វាសុទេវៈ អ្នកមានវាចាសិល្បៈ និងដឹងធម៌ គួរឲ្យគោរពបំផុត—គួរតែបូជានមស្ការ ព្រោះការថ្វាយបង្គំព្រះអធិព្រះដ៏សព្វវ្យាបី នាំឲ្យសម្រេចធម៌ខ្ពស់បំផុត ហើយឥសីដែលព្រះអង្គបានបង្កើត ដូចជា សនត្កុមារ ជានិច្ចស្ថិតក្នុងតបស្យា ដើម្បីសុខប្រយោជន៍សកលលោក។
Verse 46
दिवि श्रेष्ठो हि भगवान् हरिनारायण: प्रभु: । वन्दितो हि स वन्देत मानितो मानयीत च । अहहितश्चाहयेन्नित्यं पूजित: प्रतिपूजयेत्
នៅស្ថានសួគ៌ ព្រះអម្ចាស់ ហរិ-នារាយណៈ ជាព្រះប្រសើរបំផុត។ អ្នកណាថ្វាយការគោរពដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គក៏គោរពតបវិញ; អ្នកណាអោយកិត្តិយស ព្រះអង្គក៏អោយកិត្តិយសតប។ អ្នកណាមានចិត្តល្អចំពោះព្រះអង្គ ព្រះអង្គក៏មានព្រះហឫទ័យមេត្តាជានិច្ចចំពោះគេ; ហើយពេលដែលគេបូជាព្រះអង្គ ព្រះអង្គក៏ប្រទានព្រះគុណតបវិញ ដូចជាការឆ្លើយតបនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ដោយព្រះអនុគ្រោះសមស្រប។
Verse 47
दृष्ट: पश्येदहरह: संश्रित: प्रतिसंश्रयेत् । अर्चितश्षार्चयेन्नित्यं स देवो द्विजसत्तमा:
ឱ ព្រះទ្វិជជនដ៏ប្រសើរ ព្រះអម្ចាស់ឆ្លើយតបតាមរបៀបដូចគ្នាចំពោះការចូលទៅជិតរបស់អ្នកស្រឡាញ់ភក្តី៖ អ្នកណាមើលឃើញព្រះអង្គរៀងរាល់ថ្ងៃ ព្រះអង្គក៏ប្រទានព្រះទស្សនៈមេត្តាតប; អ្នកណាសុំជ្រកកោនក្នុងព្រះអង្គ នោះព្រះអង្គក៏ចូលមកជ្រកនៅក្នុងបេះដូងរបស់គេ; ហើយអ្នកណាបូជាព្រះអង្គ ព្រះអង្គក៏គោរពលើកតម្កើងគេជានិច្ច។
Verse 48
एतत् तस्यानवद्यस्य विष्णोर्व परमं व्रतम् । आदिदेवस्य महत:ः सज्जनाचरितं सदा,उन प्रशंसनीय आदि देवता भगवान् महाविष्णुका यह उत्तम व्रत है, जिसका साधु पुरुष सदा आचरण करते आये हैं
នេះហើយជាវ្រតដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់ព្រះវិෂ್ಣុ អ្នកគ្មានកំហុស—ព្រះអាទិទេវៈដ៏មហិមា—ជាការអនុវត្តដ៏គួរគោរព ដែលមនុស្សសុចរិតបានប្រតិបត្តិជានិច្ចមក។
Verse 49
भुवने<भ्यर्चितो नित्यं देवेरेपि सनातन: । अभयेनानुरूपेण युज्यन्ते तमनुव्रता:
ព្រះអង្គជាព្រះសនាតនៈ ដូច្នេះក្នុងត្រីភពនេះ សូម្បីតែទេវតាក៏បូជាព្រះអង្គជានិច្ច។ អ្នកដែលជាភក្តីឯកចិត្តចំពោះព្រះអង្គ នឹងទទួលបានស្ថានភាពមិនភ័យខ្លាច តាមសមមាត្រនៃការភក្តីរបស់ខ្លួន។
Verse 50
कर्मणा मनसा वाचा स नमस्यो द्विजै: सदा । यत्नवद्धिरुपस्थाय द्रष्टव्यो देवकीसुत:,द्विजोंको चाहिये कि वे मन, वाणी और कर्मसे सदा उन भगवानको प्रणाम करें और यत्नपूर्वक उपासना करके उन देवकीनन्दनका दर्शन करें
ដោយកាយ ដោយចិត្ត និងដោយវាចា ពួកទ្វិជៈគួរតែគោរពបូជាព្រះអង្គជានិច្ច។ ដោយខិតខំប្រឹងប្រែង គួរតែបម្រើក្នុងការថ្វាយបង្គំ ហើយស្វែងរកទស្សនៈនៃព្រះរាជបុត្រនៃទេវគី—ឲ្យសេចក្តីភក្តីក្លាយជាវិន័យគ្របដណ្តប់លើអំពើ គំនិត និងពាក្យសម្តី។
Verse 51
एष वो>भिहितो मार्गो मया वै मुनिसत्तमा: | त॑ दृष्टवा सर्वशो देवं दृष्टा: स्यु: सुरसत्तमा:
«ឱ ព្រះមុនីដ៏ប្រសើរបំផុតទាំងឡាយ! ខ្ញុំបានប្រាប់ផ្លូវនេះដល់អ្នករាល់គ្នាហើយ។ ពេលណាមនុស្សម្នាក់បានឃើញទេវតានោះគ្រប់របៀប—បានទទួលទស្សនៈពិតនៃព្រះអម្ចាស់ (វាសុទេវ)—នោះដូចជាបានឃើញទេវតាខ្ពស់បំផុតទាំងអស់រួចហើយ»។
Verse 52
महावराहं त॑ देवं॑ सर्वलोकपितामहम् । अहं चैव नमस्यामि नित्यमेव जगत्पतिम्,मैं भी महावराहरूप धारण करनेवाले उन सर्वलोक-पितामह जगदीश्वरको नित्य प्रणाम करता हूँ
ខ្ញុំក៏សូមគោរពបូជាជានិច្ចដល់ព្រះអម្ចាស់ដ៏ទេវភាពនោះ ដែលបានទទួលរូបរាងជា «ជ្រូកព្រៃដ៏មហិមា»—ព្រះបិតាមហាបុរសនៃលោកទាំងអស់ ជាព្រះម្ចាស់នៃសកលលោក។ ខ្ញុំផ្ទាល់ក៏ថ្វាយបង្គំជានិច្ចដល់ម្ចាស់នៃចក្រវាល។
Verse 53
तत्र च त्रितयं दृष्टं भविष्यति न संशय: । समस्ता हि वयं देवास्तस्य देहे वसामहे
នៅទីនោះ នឹងទទួលបានទស្សនៈនៃ «ត្រីមূর্তি» ដោយមិនមានសង្ស័យឡើយ។ ព្រោះពួកយើងទេវតាទាំងអស់ស្ថិតនៅក្នុងព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គនោះ; ដូច្នេះ ការឃើញព្រះអង្គ គឺជាការឃើញទាំងបីទេវតា—ព្រះព្រហ្មា ព្រះវិស្ណុ និងព្រះសិវៈ—ផងដែរ។
Verse 54
तस्य चैवाग्रजो भ्राता सिताद्रिनिचयप्रभ: । हली बल इति ख्यातो भविष्यति धराधर:
ហើយបងប្រុសធំរបស់ព្រះអង្គ នឹងភ្លឺសស្អាតដូចកំពូលភ្នំជាច្រើននៃភ្នំកៃលាស ហើយនឹងល្បីឈ្មោះថា «ហលី» និង «បល» (បលរាម)។ ព្រះអង្គនឹងជាអ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី—សេសនាគផ្ទាល់ នឹងចុះមកកើតជារូបបលរាម។
Verse 55
त्रिशिरास्तस्य दिव्यश्व॒ शातकुम्भमयो द्रुम: । ध्वजस्तृणेन्द्रो देवस्प भविष्यति रथाश्रित:,बलदेवजीके रथपर तीन शिखाओंसे युक्त दिव्य सुवर्णमय तालवृक्ष ध्वजके रूपमें सुशोभित होगा
ព្រះអីស្វរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សម្រាប់ព្រះអង្គ នឹងមានទង់លើរថ ជារូបដើមតាលដ៏ទេវីយ៍ ធ្វើពីមាសសុទ្ធ មានកំពូលបី; ទង់នោះនឹងល្បីឈ្មោះថា ‘Tṛṇendra’ និង ‘Devaspā।’»
Verse 56
शिरो नागैर्महाभोगै: परिकीर्ण महात्मभि: । भविष्यति महाबाहो: सर्वलोके श्चरस्य च,सर्वलोकेश्वर महाबाहु बलरामजीका मस्तक बड़े-बड़े फनवाले विशालकाय सर्पोंसे घिरा हुआ होगा
ព្រះអីស្វរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ក្បាលរបស់ព្រះបលរាម ព្រះអម្ចាស់មានព្រះពាហុដ៏ខ្លាំង—អធិរាជនៃលោកទាំងអស់—នឹងត្រូវព័ទ្ធជុំវិញ និងគ្របដណ្តប់ដោយពស់ធំៗ មានផ្នត់ក្បាលធំទូលាយ មានចិត្តថ្លៃថ្នូរ។»
Verse 57
चिन्तितानि समेष्यन्ति शस्त्राण्यस्त्राणि चैव ह । अनन्तश्न स एवोक्तो भगवान् हरिरव्यय:
ពេលព្រះអង្គគ្រាន់តែគិតដល់វា អាវុធទេវីយ៍ទាំងអស់—ទាំងអាវុធប្រយុទ្ធ និងអាវុធបាញ់—នឹងមកដល់ព្រះអង្គភ្លាម។ ហើយព្រះហរិ អមតៈ មិនរលាយសាបសូន្យ ត្រូវបានប្រកាសថាជា អនន្ត (សេស) ដ៏អស់កល្បជានិច្ច។
Verse 58
समादिष"्ट श्न विबुधैर्दर्शय त्वमिति प्रभो । सुपर्णो यस्य वीर्येण कश्यपस्यात्मजो बली । अन्तं नैवाशकद् द्रष्टं देवस्पथ परमात्मन:
កាលមុន ព្រះទេវតាបានអង្វរដល់គរុឌថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ សូមបង្ហាញពួកយើងឲ្យឃើញចុងបញ្ចប់របស់អនន្ត។» តែគរុឌ កូនដ៏ខ្លាំងរបស់កស្យប ទោះប្រើកម្លាំងទាំងអស់ក៏មិនអាចឃើញចុងបញ្ចប់នៃអនន្ត ព្រះអាត្មាធំដ៏ទេវីយ៍ នោះបានឡើយ។
Verse 59
सच शेषो विचरते परया वै मुदा युतः । अन्तर्वसति भोगेन परिरभ्य वसुन्धराम्,वे भगवान् शेष बड़े आनन्दके साथ सर्वत्र विचरते हैं और अपने विशाल शरीरसे पृथिवीको आलिंगनपाशमें बाँधकर पाताललोकमें निवास करते हैं
ព្រះអីស្វរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះសេសដ៏ទេវីយ៍នោះ ដើរទៅមកគ្រប់ទីកន្លែង ដោយពោរពេញដោយអំណរដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ព្រះអង្គខ្ចប់ខ្លួនជាពស់ធំ ហើយស្នាក់នៅក្នុងបាតាលលោក ដោយអោបក្រសោបផែនដីដោយរាងកាយដ៏ធំទូលាយ។»
Verse 60
य एव विष्णु: सो5नन्तो भगवान् वसुधाधर: । यो राम: स हृषीकेशो यो5च्युत: स धराधर:
ព្រះវិស្ណុ នោះហើយជាព្រះអនន្តដ៏ជាព្រះមានព្រះភាគ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី។ អ្នកណាជារាម (បលរាម) អ្នកនោះហើយជាហ្រឹសីកេស (ព្រះក្រឹស្ណ) ហើយអ្នកណាជាអច្យុត (ព្រះក្រឹស្ណ) អ្នកនោះហើយជាអ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី (បលរាម)។
Verse 61
तावुभौ पुरुषव्याप्रौ दिव्यौ दिव्यपराक्रमौ | द्रष्टटया माननीयौ च चक्रलाड्नलधारिणौ
ព្រះទាំងពីរនោះ ជាវីរបុរសដូចសត្វខ្លា ក្នុងចំណោមមនុស្ស មានរូបទេវភាព និងអานุភាពទេវភាព។ គួរឲ្យបានឃើញ និងគួរឲ្យគោរពបូជាដោយសមគួរ ព្រោះព្រះទាំងពីរនោះជាអ្នកកាន់ចក្រ និងកាន់នង្គ័ល គឺបលរាម និងព្រះក្រឹស្ណ។
Verse 62
एष वोनुग्रह: प्रोक्तो मया पुण्यस्तपोधना: । यद् भवन्तो यदुश्रेष्ठ पूजयेयु: प्रयत्नतः
ឱ អ្នកមានទ្រព្យជាតបស្យា! នេះជាព្រះបន្ទូលដ៏បរិសុទ្ធ ដែលខ្ញុំបានប្រកាស ដើម្បីអនុគ្រោះដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ខ្ញុំបានពោលអំពីមហិមាបរិសុទ្ធនេះ ដើម្បីឲ្យអ្នក—ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សយទុ—បូជាព្រះស្រីក្រឹស្ណដោយការខិតខំយ៉ាងស្មោះត្រង់។
Verse 147
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पुरुषमाहात्म्ये सप्तचत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ ក្នុងអនុសាសនបវ៌ា នៅក្នុងផ្នែកធម៌នៃការទាន (ទានធម៌បវ៌ា) ក្នុងប្រធានបទអំពីមហិមារបស់បុរសអធិទេវ (បុរសឧត្តម) ជំពូកទីមួយរយសែសិបប្រាំពីរ បានបញ្ចប់។
Frequently Asked Questions
The chapter frames a governance dilemma: how to convert wartime succession into ethically legitimate rule—balancing public consolation, ritual obligations, and deference to elders while accepting irreversible outcomes without destabilizing grief.
Bhīṣma elevates satya as “paramaṃ balam” (the highest strength) and pairs it with ānṛśaṃsya and disciplined conduct, presenting ethical truthfulness and non-cruelty as the stabilizing foundations of post-conflict society.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is situational authorization—Bhīṣma’s sanctioned, time-marked departure (uttarāyaṇa) and his final injunctions legitimize Yudhiṣṭhira’s rule as dharma-aligned instruction rather than mere political victory.