Adhyaya 24

Verse 1

देव्युवाच । कस्मिन्काले जगन्नाथ तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् । कथमाराधनं चक्रे कृतार्थो रोहिणीपतिः

女神は言った。「宇宙の主よ、あの地にリンガが安置されたのはいつの時ですか。ローヒニーの主（月）は、願いを成就したのち、いかにしてその礼拝を行ったのですか。」

Verse 2

ईश्वर उवाच । त्रेतायुगे च दशमे मनोर्वैवस्वतस्य हि । संजातो रोहिणीनाथो युक्तो दुर्वाससा प्रिये

イーシュヴァラは言った。「愛しき者よ、トレーター・ユガにおいて、まことにヴァイヴァスヴァタ・マヌの第十の時期に、ローヒニーの主（月）は誕生し、ドゥルヴァーサス仙と縁を結んでいた。」

Verse 3

तस्मिन्काले तदा तत्र गते वर्षसहस्रके । ततः कृत्वा तपश्चायं प्रत्यक्षीकृतशंकरः

その時、その地において千年が過ぎたのち、彼はタパス（苦行）を修し、そのタパスの力によってシャンカラ（シヴァ）を目前に顕現させ、直観の拝謁を得た。

Verse 4

लिंगं प्रतिष्ठयामास ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । पुनर्वर्षसहस्रं तु पूजयामास शंकरम्

彼は世界の創造主ブラフマーの助けによってリンガを स्थापितし、さらに再び千年のあいだシャンカラ（シヴァ）を礼拝し続けた。

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना निजकार्यार्थसिद्धये । स्तुतिं चक्रे निशानाथः प्रत्यक्षीकृतशंकरः

それから彼は、自らの目的成就のために定められた作法に従って正しく供養し、シャンカラの直現を得た夜の主（チャンドラ）は、讃歌を捧げ始めた。

Verse 6

चंद्र उवाच । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः

チャンドラは言った。「シャルヴァに等しい神はなく、シャルヴァに等しい帰依処もない。」（強調のため同句が繰り返される。）

Verse 7

यं पठंति सदा सांख्याश्चितयंति च योगिनः । परं प्रधानं पुरुषं तस्मै ज्ञेयात्मने नमः

サーンキヤの人々が常に誦し、ヨーギーたちが三昧において観想するその御方—至上の原理、超越のプルシャ—その「知らるべきものの最高」そのものを本性とする主に、我は礼拝し奉る。

Verse 8

उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः । देवासुरमनुष्याणां तस्मै ज्ञानात्मने नमः

賢者が、天・阿修羅・人の生起と滅尽の因と知るその御方、清浄なる智を本質とする主に、我は礼拝し奉る。

Verse 9

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

不滅にして始めも終わりもなく、常住・永遠・堅固なる、分け隔てなき至上のブラフマン——ヨーガを本質とする主に、我は礼拝し奉る。

Verse 10

यः पवित्रं पवित्राणामादिदेवो महेश्वरः । पुनाति दर्शनादेव तस्मै तीर्थात्मने नमः

あらゆる浄めの中の浄め、原初の神マヘーシュヴァラ。ひとたび拝見するだけで清め給う——ティールタを本質とする主に、我は礼拝し奉る。

Verse 11

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

一切は彼より起こり、一切は彼に帰して融け、また彼は全世界を護り保つ——万有のアートマンたる主に、我は礼拝し奉る。

Verse 12

अनिष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यं यजंति द्विजातयः । संपूर्णदक्षिणैरेव तस्मै यज्ञात्मने नमः

アニシュトーマなどの祭（ヤジュニャ）を、しかるべき布施（ダクシナー）を具えて、二度生まれの者たちが礼拝するその御方——祭そのものを本質とする主に、我は礼拝し奉る。

Verse 13

ईश्वर उवाच । एवं स संस्तुते यावद्दिवारात्रौ निशाकरः । अब्रवीद्भगवान्प्रीतः प्रहसन्निव शंकरः

主は仰せになった。「かくして、月が昼夜つづけて彼を讃嘆している間、福徳なるシャンカラは喜び、微笑むかのように語った。」

Verse 14

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन शीतगो । वरं वरय भद्रं ते भूयो यत्ते मनोगतम्

シャンカラは仰せになった。「愛しき子よ、清涼なる月（シータゴ）よ、この讃歌によって我は汝に大いに満足した。願いを選べ—汝に吉祥あれ—心の望むところをさらに申せ。」

Verse 15

चंद्र उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । सांनिध्यं कुरु देवेश लिंगेऽस्मिन्सर्वदा विभो

チャンドラは言った。「もし我に恩寵を授け給うなら、もし主よ、我を嘉し給うなら、神々の神、遍満なる御方よ、このリンガのうちに常に御臨在をもって住したまえ。」

Verse 16

ये त्वां पश्यंति चात्रस्थं भक्त्या परमया युताः । तेषां तु परमा सिद्धिस्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

「ここに在してこの地に現前する汝を、至上の信愛をもって拝する者には、神々の主よ、汝の恩寵により最高の成就が生ずる。」

Verse 17

शंभुरुवाच । अग्रे तु मम सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे महाप्रभो । विशेषतोऽधुना चंद्र तव भक्त्या निरंतरम्

シャンブは仰せになった。「まことに、我が臨在はすでにこのリンガに定まっていた、大いなる主よ。されど今、チャンドラよ、汝の絶えざる信愛ゆえに、ここに特別に顕現するであろう。」

Verse 18

स्थातव्यमद्यप्रभृति क्षेत्रेऽस्मिन्नुमया सह । यस्मात्त्वया प्रभा लब्धा क्षेत्रेऽस्मिन्मत्प्रसादतः । तस्मात्प्रभासमित्येवं नामास्य प्रभविष्यति

今日より、我はウマーと共にこの聖なるクシェートラに住まう。わが恩寵により、汝はこの地にて光輝（プラバー）を得たゆえ、この場所は「プラバーサ（Prabhāsa）」の名をもって世に知られよう。

Verse 19

यस्मात्प्रतिष्ठितं लिंगं त्वया सोम शुभं मम । सोमनाथेति मे नाम तस्मात्ख्यातिं गमिष्यति

汝、ソーマよ、吉祥のうちに我がリンガを安置したゆえ、我が名「ソーマナータ（Somanātha）」は世に名高くなる。

Verse 20

यन्ममाग्रेतनं नामख्यातं ब्रह्मावसानिकम् । सोमनाथेति च पुनस्तदेव प्रचरिष्यति । द्रक्ष्यंति हि नरा ये मामत्रस्थं भक्तितत्पराः

かつての我が名は、ブラフマーの時代の終わりに至るまで称えられたが、再び「ソーマナータ（Somanātha）」として世に行き渡る。まことに、バクティに専心する人々は、この地に在す我をここで拝するであろう。

Verse 21

शृणु तेषां फलं वत्स भविष्यति निशाकर । न तेषां जायते व्याधिर्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः । न चेष्टेन वियोगश्च मम चंद्र प्रभावतः

聞け、愛し子よ、ニシャーカラよ。彼らに訪れる果報はこうである。病は起こらず、貧しさもなく、悪しき運命もない。さらに、愛するものとの別離もない—我が力によって、チャンドラよ。

Verse 22

यात्रां कुर्वंति ये भक्त्या मम दर्शनकांक्षिणः । पदे पदेश्वमेधस्य तेषां फलमुदाहृतम्

信愛をもって巡礼（ヤートラー）を行い、我がダルシャナを希う者には—その一歩一歩ごとに、アシュヴァメーダ祭の果報が与えられると宣言される。

Verse 23

किं कृतैर्बहुभिर्यज्ञैरुपवासैर्निशाकर । सकृत्पश्यंति मां येऽत्र ते सर्वे लेभिरे फलम्

おおニシャーカラよ、数多の供犠（ヤジュニャ）や断食に何の要があろうか。ここでただ一度でも我を拝する者は、皆ことごとく約束された果報を得る。

Verse 24

एकमासोपवासं तु कुरुते भक्तितत्परः । यावद्वर्षसहस्रं तु एकः पश्यंति मामिह

バクティに専心する信者は一か月の断食を行うこともできよう。だが、ここでただ一度でも我を拝する者は、その千年の修行に等しい功徳を得る。

Verse 25

द्वाभ्यामपि फलं तुल्यं नास्ति काचिद्विचारणा

いずれの場合も霊的な果報は等しい。これについて疑いも、さらなる詮議もない。

Verse 26

एको भवेद्ब्रह्मचारी यावज्जीवं निशाकर । सकृत्पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

月を冠するニシャーカラよ。ある者が生涯ブラフマチャーリンとして梵行を守り、別の者がここでただ一度我を拝するなら、両者の果報は等しいと伝えられている。

Verse 27

एको दानानि सर्वाणि प्रयच्छति द्विजातये । एकः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ある者は二度生まれし者（ドヴィジャ）にあらゆる布施を施し、別の者はここで我を拝する。両者の果報は等しいと説かれる。

Verse 28

एको व्रतानि सर्वाणि कुरुते मृगलांछन । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

おお、鹿の印を戴く御方よ。ある者は一切の誓戒と行を修し、またある者はここにて我を拝見する——両者の得る果報は等しいと説かれる。

Verse 29

एकस्तीर्थानि कुरुते जपजाप्यानि भूरिशः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ある者は諸ティールタを巡り、ジャパと誦読を豊かに修する。別の者はここにて我を拝見する——両者の果報は等しいと記される。

Verse 31

एकस्तु भृगुपातेन याति मृत्युं निशाकर । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

おお、月を戴く御方よ。ある者は「ブリグの墜落」により死に至り、またある者はここにて我を拝見する——両者の果報は等しいと説かれる。

Verse 32

एकः स्नाति सदा माघं प्रयागे नरसत्तमः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

人の中の最勝者が、プラヤーガにてマーガ月の間つねに沐浴する。別の者はここにて我を拝見する——両者は同じ果報を得ると説かれる。

Verse 33

एकः पिण्डप्रदानं च पितृतीर्थे समाचरेत् । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ある者は祖霊のティールタにて、法にかなってピンダ供養を行う。別の者はここにて我を拝見する——両者の得る果報は同じと説かれる。

Verse 34

गोसहस्रप्रदो ह्येको ब्राह्मणे वेदपारगे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ある者はヴェーダに通暁したバラモンに千頭の牛を施し、またある者はここで我を拝見する——両者の得る果報は等しいと説かれる。

Verse 35

पञ्चाग्निं साधयेदेको ग्रीष्मकाले सुदारुणे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ある者は苛烈な夏の季に厳しい「五火」の苦行を修し、またある者はここで我を拝見する——両者が得る果報は同一であると宣言される。

Verse 36

स्नातः सोमग्रहे चन्द्र सोमवारे च भक्तितः । यो मां पश्यति सर्वेषामेतेषां लभते फलम्

月食の時に沐浴し、月曜日に信愛をもって我（ソムナータ）を拝する者は、これら一切の聖なる行の功徳を余すところなく得る。

Verse 37

सरस्वती समुद्रश्च सोमः सोमग्रहस्तथा । दर्शनं सोमनाथस्य सकाराः पञ्च दुर्ल्लभाः

サラスヴァティー、海、ソーマ（月）、月食、そしてソムナータのダルシャナ——この五つの「サ・カーラ」は得難きものとされる。

Verse 38

नैरंतर्येण षण्मासान्विधिना यः प्रपूजयेत् । पुण्यं तदेव सफलं लभते विषुवार्चनात्

正しい作法により六か月のあいだ絶えず供養する者は、春分・秋分（昼夜等分）の礼拝によって、同じ功徳を—果報円満にして—得る。

Verse 39

एतदेव तु विज्ञेयं ग्रहणे चोत्तरायणे । संक्रांतिदिनच्छिद्रेषु षडशीतिमुखेषु च

この同じ法則は、日月の食の時、太陽が北へ向かうウッタラーヤナの時期、サンクラーンティの日とその要所の移り目、さらに「六と八十六」と称される吉祥の刻にも当てはまると知るべきである。

Verse 40

मासैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं विधिनाऽपूज्य शंकरम् । कार्त्तिक्यां स लभेत्पुण्यं चैत्र्यां तद्द्विगुणं स्मृतम् । पुण्यमेतत्तु फाल्गुन्यामाषाढ्यामेवमेव तु

規定に従って四か月にわたりシャンカラ（Śaṅkara）を礼拝して得られる功徳は、カールッティカ月においてそのまま得られ、チャイトラ月にはそれが倍になると伝えられる。さらに同じ功徳の量が、パールグナ月とアーシャーダ月についても同様に説かれている。

Verse 41

एको दद्याद्गवां लक्षं दोग्ध्रीणां वेदपारगे । एको ममार्चयेल्लिंगं तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्

ある者は、ヴェーダに通じ乳牛を備えた相応しい受者に十万頭の牛を施すことができる。だが別の者は、わがリンガを礼拝することによって、それ以上の功徳を得る。

Verse 42

मासेमासे च योऽश्नीयाद्यावज्जीवं सुरेश्वरि । यश्चार्च्चयेत्सकृल्लिंगं सममेतन्न संशयः

神々の后よ、生涯にわたり月ごとに聖なる供食・行を修する者と、リンガをただ一度礼拝する者とは、功徳において等しい。これに疑いはない。

Verse 43

तपःशीलगुणोपेते पात्रे वेदस्य पारगे । सुवर्णकोटिं यद्दत्त्वा तत्फलं कुसुमेन तु

苦行と戒めと徳を備え、ヴェーダに通じた相応しい受者に対し、金を一コーティ（千万）施すことで得られる果報は、ただ一輪の花を（シヴァに）捧げるだけでも同じく得られる。

Verse 44

अर्कपुष्पेऽपि चैकस्मिञ्छिवाय विनिवेदिते । दश दत्त्वा सुवर्णानि यत्फलं तदवाप्नुयात्

たとえアルカの花を一輪、シヴァに捧げるだけでも、黄金を十片施すのと同じ果報を得る。

Verse 45

अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । करवीर सहस्रेभ्यो द्रोणपुष्पं विशिष्यते

アルカの花千輪よりもカラヴィーラの花が勝れ、カラヴィーラ千輪よりもドローナの花が勝れる。

Verse 46

द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यो ह्यपामार्गं विशिष्यते । अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते । कुशपुष्प सहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते

ドローナの花千輪の中ではアパーマールガが勝れ、アパーマールガ千輪の中ではクシャの花が勝れ、クシャ千輪の中では供養にはシャミーの花が最上とされる。

Verse 47

शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः

シャミーの花はブリハティーの花と同等の功徳と説かれる。またジャーティー（茉莉）、ヴィジャヤ、パータラーは供花においてカラヴィーラと同価であると知るべきである。

Verse 48

श्वेतमंदार कुसुमं सितंपद्मसमं भवेत् । नागचंपकपुन्नागधत्तूरकुसुमं स्मृतम्

白いマンダーラの花は白蓮と同等とみなされる。同様に、ナーガ・チャンパカ、プンナーガ、ダットゥーラの花もまた、そのように認められる（供養の花）と説かれる。

Verse 49

केतकीजातिमुक्तं च कन्दयूथीमदन्तिकाः । शिरीषसर्जजंबूककुसुमानि विवर्ज्जयेत्

供養にはケータキー、ジャーティー、ムクター、またカンダ、ユーティー、マダンティカーの花は用いてよい。だがこの礼拝では、シリーシャ、サルジャ、ジャンブーカの花は避けるべきである。

Verse 50

आकुलीकुसुमं पत्रं करंजेन्द्रसमुद्भवम् । बिभीतकानि पुष्पाणि कुसुमानि विवर्ज्जयेत्

この作法では、アークリーの花、カランジャ（および同類の樹）から生じた葉、さらにビビータカの花を避けよ。これらの花葉は退けるべきである。

Verse 51

कनकानि कदंबानि रात्रौ देयानि शंकरे । देवशेषाणि पुष्पाणि दिवा रात्रौ च मल्लिका

カナカとカダンバの花は、夜にシャンカラへ捧げるべきである。他の神への供物の残りである「デーヴァ・シェーシャ」の花は用いてはならない。だがマッリカー（茉莉・ジャスミン）は昼夜ともに供えてよい。

Verse 52

प्रहरं तिष्ठते मल्ली करवीरमहर्निशम् । कीटकेशापविद्धानि रात्रौ पर्युषितानि च

マッリー（ジャスミン）は一プラハラ（時の一刻）ほどしか新鮮さを保たないが、カラヴィーラは昼夜にわたり保つ。虫や髪によって汚され捨てられた花、また一夜を経て古びた花も退けるべきである。

Verse 53

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । तुलसी शतपत्रं च गन्धारी दमनस्तथा

自ら落ちた花と、傷んだ花とは捨て去るべきである。供養にはトゥラシー、シャタ・パトラ（百弁の花・薔薇に似る）、ガンダーリー、そしてダマナを用いてよい。

Verse 54

सर्वासां पत्रजातीनां श्रेष्ठो मरुबकः स्मृतः । एतैः पुष्पविशेषैस्तु पूज्यः सोमेश्वरः सदा

あらゆる葉の種の中で、マルバカは最上と記憶される。これらの特別な花によって、ソーメーシュヴァラは常に礼拝されるべきである。

Verse 55

यात्रायाः फलमाप्नोति स्वर्गलोके महीयते । एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत

彼は巡礼の果報を得て、天界において尊ばれる。これだけを語り終えると、その場で姿を消した。

Verse 56

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

月はヤクシュマー（消耗病）から解き放たれ、自らの位に帰って安住した。ヴィシュヴァカルマンを召して宮殿を造らせた—清らかな水晶のごとく輝き、牛乳のように白く光りわたる。

Verse 57

प्रासादं मेरुनामानं हेमप्राकारतोरणम् । चतुर्दशान्ये परितः प्रासादाः परिकल्पिताः । तेषां नामानि वक्ष्यामि प्रत्येकं तानि मे शृणु

「メール（Meru）」と名づけられた宮殿が造られ、黄金の城壁と楼門を備えていた。その周囲にはさらに十四の宮殿が配置された。これらの名を一つずつ語ろう—我より聞け。

Verse 58

केसरी सर्वतोभद्रो नदनो नन्दिशालकः । नन्दीशो मन्दरश्चैव श्रीवृक्षो ह्यमृतोद्भवः

ケーサリー、サルヴァトーバドラ、ナダナ、ナンディシャーラカ；さらにナンディーシャとマンダラ；またシュリーヴリクシャとアムリトोद्भヴァ—これらが諸プラサーダの名である。

Verse 59

हिमवान्हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः । इन्द्रनीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

ヒマヴァーン、ヘマクータ、カイラーサ、プṛティヴィージャヤ；インドラニーラ、マハーニーラ、ブーダラ、ラトナクータカ——これらもまた名によって呼ばれるプラーサーダ（聖殿）である。

Verse 60

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोज्ज्वलः । ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

ヴァイドゥーリヤ、パドマラーガ、ヴァジュラカ、ムクトージュジュヴァラ；アイラーヴァタ、ラージャハンサ、ガルダ、そして同じくヴリシャバ——これらも名をもって称されるプラーサーダである。

Verse 61

मेरुः प्रासादराजा च देवानामालयो हि सः । आदौ पञ्चाण्डको ज्ञेयः केसरीनामतः स्थितः

「メール（Meru）」は諸殿の王であり、まことに神々の住処である。まず「ケーサリー」の名のもとに स्थापितされた「パンチャーṇḍカ（Pañcāṇḍaka）」という聖所を知るべきである。

Verse 62

चतुर्थांशा च तद्वृद्धिर्यावन्मेरुः प्रकीर्तितः

その増大は、次々の尺度において四分の一ずつ進み、（規模が）メール（Meru）に至るまでと説かれる。

Verse 63

एवं पृथक्कारयित्वा प्रासादांश्च चतुर्दश । ब्रह्मादीनां देवतानां समीपस्थानवासिनाम्

このようにして、十四のプラーサーダ（聖殿）をそれぞれ別々に造らせ、ブラフマーに始まる諸神——近き所に住まう神々のために（配置した）。

Verse 64

दश चान्यान्भूधरादीन्वृषभान्तान्वरानने । आदौ कपर्द्दिनं कृत्वा प्रासादान्पर्यकल्पयत्

さらにまた十のプラーサーダ（聖殿）をも—ブードゥハラに始まりヴリシャバに終わるまで、ああ麗しき面影の君よ。まずカパルッディンを安立し、そののち諸宮殿をしかるべく整えた。

Verse 65

मेरुः प्रासादराजो वै स तु सोमेश्वरे कृतः । त्रेतायुगे तु दशमे मनोवैर्वस्वतस्य च

このメール（Meru）は—まことにプラーサーダの王—ソーメーシュヴァラにおいて建立された。トレーター・ユガの世、第十のマンヴァンタラに、ヴィヴァスヴァットの子マヌ（ヴァイヴァスヴァタ）の時に造られたのである。

Verse 66

कारयित्वा मंडपांश्च प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । नदानां तु शतं कृत्वा वापीकूप सहस्रकम्

また、マンダパ（礼拝堂）を造らせ、法にかなって安置したのち、水の流れのために百の水路を設け、さらに千のヴァーピー（階段井戸）と井戸とを築かせた。

Verse 67

गृहाणां तु सहस्राणि दीनानाथाश्रयाणि च । कारयित्वा विधानेन विप्रेभ्यः प्रददौ पृथक्

さらに家々を幾千と建てさせ、貧しき者や頼るべなき者のための庇護所も設け、しかるべき作法に従って、それらをブラーフマナたちに別々に施与した。

Verse 68

निवेश्य नगरं सोमः श्रीसोमेश्वरसन्निधौ । स्वकर्मणां प्रचारार्थमथाभ्यर्थयत द्विजान्

ソーマは、聖なるシュリー・ソーメーシュヴァラの御前そのものに都を築き、ついで二度生まれの者（ドヴィジャ）に願い求めた。彼らの固有の聖なる務めが立てられ、栄え広がるためである。

Verse 69

सोमोऽस्मि भवतां राजा प्रसादात्परमेष्ठिनः । तथापि विनयेनैव भक्त्यां विज्ञापयामि वः

我は至上主の御恩により汝らの王ソーマである。されどなお、謙遜と信愛をもって汝らにこの願いを申し上げる。

Verse 70

धनं हिरण्यरत्नादि धान्यं व्रीहियवादिकम् । गोमहिष्यादिपशवो वस्त्राणि विविधानि च

財宝として黄金や宝玉があり、米や大麦などの穀物がある。牛や水牛などの家畜があり、また種々の衣もある。

Verse 71

कदलीनालिकेराणि तांबूलीपूगमालिनः । मनोऽभिरामचरमा आरामाः परितः स्थिताः

園は四方にめぐり、芭蕉と椰子が茂り、蒌葉と檳榔に飾られている。心を喜ばせ、甘美な実りに満ちている。

Verse 72

जंबूद्वीपाधिपाः सर्वे भवतामत्रवासि नाम् । आदेशं च करिष्यंति शिरस्याधाय शोभनम्

閻浮提の諸王は皆、ここに住まう汝らの命を、尊き務めとして頭上に戴き、必ずや奉行するであろう。

Verse 73

द्वीपांतरादागतैश्च कर्पूरागुरुचंदनैः । अन्यैश्च विविधैर्द्रव्यैः संपूर्णा भवतां गृहाः

汝らの家々は、他の島々よりもたらされた樟脳・沈香・白檀、さらに種々の貴重な品々によって満ちあふれる。

Verse 74

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

利を求め取引に巧みな商人たちは、百種の品にわたり売買を広げる。されど婆羅門に帰すべき分を先に立て、これを第一として行う。

Verse 75

भवत्सु भृत्यभावेन वर्त्तमाना हितैषिणः । ते चान्ये च तथा पौरा नावसीदंति कर्हिचित्

彼らは汝らに対し忠僕の心で仕え、汝らの安寧を願う。ゆえに彼らも、また他の者も、町の人々も、いかなる時にも苦難に沈むことがない。

Verse 76

एवं संपूर्णविभवैर्भवद्भिः श्रेयसे मम । क्रतुक्रिया वितन्यंतां विधिवद्भूरिदक्षिणाः

かくして、あらゆる資具に満ちた汝らは我が安寧のために行え。祭式（クラトゥ）の諸行を法にかなって広く執り行い、豊かなダクシナー（布施・謝礼）を施せ。

Verse 77

ब्रह्मादीनि च सर्वाणि प्रवर्तंतामहर्निशम् । दीनांधकृपणादीनां क्रियतामार्तिनाशनम्

ヴェーダの学習と礼拝に始まる諸行（brahma-ādi）を昼夜たゆまず進めよ。また貧しき者、盲なる者、困窮する者などの苦患を、慈悲の行いによって除き去れ。

Verse 78

अभ्यागतानामौचित्यादातिथ्यं च विधीयताम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन समेतानां महात्मनाम्

また来訪する者には、その礼にかなうもてなしを整えよ。とりわけティールタ（聖地）巡礼の縁によりここに集った大いなる魂の人々を、しかるべく歓待せよ。

Verse 79

ब्रह्मर्षीणामाश्रमेषु दीयतामाश्रयाः सदा । मयात्र स्थापितं लिंगं सर्वकालं दृढव्रताः

ブラフマリシ（Brahmarṣi）の庵（アーシュラマ）には、常に帰依と扶助が与えられるようにせよ。ここに我はリンガ（Liṅga）を स्थापितした。ゆえに、いかなる時も誓戒（ヴラタ）に堅くとどまれ。

Verse 80

पवित्रैरुपचारैश्च पूजयंतु द्विजोत्तमाः । अष्टौ प्रमाणपुरुषाः पौराणां कार्यदर्शिनः

最勝の二度生まれ（dvijottama）たちは、清浄なる供物と奉仕の作法によって（神を）礼拝せよ。プラーナの伝統に通じ、民の務めを監督する術に長けた権威ある者八人を、導きの規範として任じるべし。

Verse 81

व्यवहारानवेक्षध्वं स्मृत्याचारविशारदाः । व्यवस्थां मत्कृतामेतां भवंतोऽत्र द्विजोत्तमाः

スメルティ（Smṛti）と正しい作法に通じた最勝の二度生まれよ。ここにおいて争いと世の取引を監督し、我が定めたこの統治の秩序を守り立てよ。

Verse 82

धारयंतु महात्मानो दिग्गजा इव मेदिनीम् । एवं प्रभुत्वमास्थाय स्थानेऽस्मिञ्छिवशालिनि

大いなる魂の者たちは、方象（diggaja）が大地を支えるように、この国土を支えよ。かくして、シヴァの霊光に満ちたこの地において正当なる権威を担い、安定と秩序を保て。

Verse 83

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

ソーマ（Soma）の謙虚なる教えを聞き終えると、かの二度生まれ（dvija）たちは、シュルティ（Śruti）・スメルティ（Smṛti）およびプラーナ（Purāṇa）に説かれるダルマを実践し始めた。

Verse 84

उवाच कौशिकस्तेषु गोत्राणां प्रथमो द्विजः । साधूपदिष्टमस्माकं द्विजराजेन सर्वथा

そのとき、諸系譜の中で最上の二度生まれ（ドヴィジャ）であるカウシカが語った。「二度生まれの王が我らに授けた教えは、すべてにおいてまことに正しい。」

Verse 85

सर्वमेतत्करिष्यामः किंतु किंचिन्निशामय । नियोगतः पूजयतां शिवनिर्माल्यसेविनाम्

「これらはすべて行いましょう。だが、なお一事を聞いてください。正式な任命により、シヴァのニルマーリヤ（供物の聖なる残り）に仕える者たちに、尊崇と礼拝を捧げるべきです。」

Verse 86

पातित्यं जायतेऽस्माकं श्रुतिस्मृतिविगर्हितम् । श्रुतिस्मृती हि रुद्रस्य यस्मादाज्ञाद्वयं महत्

「我らには、シュルティとスムリティにより非難される罪への堕落が生じます。なぜならシュルティとスムリティこそ、ルドラの二つの偉大なる命令だからです。」

Verse 87

कस्तदुल्लंघयेन्मूढः प्राणैः कंठग तैरपि

「いかなる愚か者がそれを犯すでしょうか――たとえ命の息が喉元まで迫ろうとも。」

Verse 88

अष्टमूर्तेः पुनर्मूर्त्तावग्नौ देवमुखे मखान् । कुर्वाणाः श्रुतिमार्गेण प्रीणयामोऽखिलं जगत्

「ヴェーダの道に従い、火――神々の口であり、八相の主の顕現でもあるその火――へ供犠を捧げることで、我らは全世界を歓喜させるのです。」

Verse 89

जगद्भगवतो रूपं व्यक्तमेत त्पुरद्विषः । मिथो विभिन्नमित्येतदभिन्नं पुनरीश्वरात्

この顕現した宇宙は、三城を滅ぼす福徳の主そのものの御姿である。互いに分かれて見えても、究竟には至上の自在天と別ではない。

Verse 90

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

火に正しく投じられた供物は太陽に至る。太陽より雨が生じ、雨より食が生じ、その食によって衆生は養われ栄える。

Verse 91

श्रुतिस्मृतिपुराणादिसदभ्यासप्रसंगिनाम् । तत्तदर्थेषु पुण्यार्थं प्रवृत्ताखिलकर्मणाम्

シュルティ、スムリティ、プラーナ等を常に善く学び修する者たち—それぞれの義趣と目的に随い、功徳のためにあらゆる行いに励む者たちにとって—

Verse 92

अस्माकमवकाशोऽपि विरलो लिंग पूजने । रुद्रजाप्यैर्महायज्ञैर्यजानाश्चैवमीश्वरम्

我らにとってもリンガ礼拝の機会は稀である。ゆえにこのように主を礼拝する—ルドラの誦持と大いなる祭祀によって。

Verse 93

यथाक्षणं यथाकालं लिंगं वेदमुपास्महे । यत्तु तेऽभिमतं सोम श्रीसोमेश्वरपूजनम् । तच्च संपादयिष्यामः सविशेषं महामते

しかるべき刹那、しかるべき時に、我らはリンガとヴェーダを敬い奉る。さらに汝の望み、ソーマよ—尊き吉祥ソーメーシュヴァラの礼拝—それもまた特別の作法をもって整えよう、大智ある者よ。

Verse 94

येन त्वदीप्सितं सिध्येत्तमुपायं निशामय । गौरीशंकरसंवादं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

汝の望みが成就する方便を聴け——主なる御方みずからの御口より、ガウリーとシャンカラの聖なる対話を聞き終えて。

Verse 95

नारदः प्राह नः पूर्वं कथयामस्तमेव ते । ब्रह्मदेवद्विषः पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः । तपोभिरुग्रैर्विविधैः शंकरं प्रतिपेदिरे

ナーラダは以前われらに語った。今、まさにその同じ物語を汝に説こう。昔、ブラフマーと神々の敵であるダイティヤとダーナヴァが幾百も、苛烈にして種々の苦行によってシャンカラに近づいた。

Verse 96

तेषामत्युग्रतपसामनन्यासक्तचेतसाम् । प्रसादमीश्वरश्चक्रे कारुण्यामृतसागरः

きわめて苛烈な苦行に励み、心を他に向けず一途の信愛に定めたその修行者たちを見て、主なる御方—甘露のごとき慈悲の大海—は彼らに恩寵を垂れ給うた。

Verse 97

स हि त्रिभुवनस्वामी देवदेवो महेश्वरः । अपेक्षते वरं दातुं भक्तिमेवानपायिनीम्

まことにマヘーシュヴァラ—三界の主、神々の神—は、恩寵を授けるとき、何よりもまず失われぬ不動の信愛のみを顧み給う。

Verse 98

ददौ स भुवनैश्वर्य्यप्रायानभिमतान्वरान् । तेषां भक्त्यैव संतुष्टो देवब्रह्मद्विषामपि

ただその信愛のゆえに満足し、彼は望みのままの恩寵を授け給うた——それはほとんど諸世界の主権にも等しい賜物であり、神々とブラフマーに敵対する者にさえ及んだ。

Verse 99

ब्रह्मणा विष्णुना चापि यस्यांतो नाधिगम्यते । तस्यातर्क्यप्रभावस्य को नु वेदाशयं प्रभोः

ブラフマー神とヴィシュヌ神でさえ、彼の限界に達することはできません。理屈を超えた力を持つその主の真意を、誰が完全に知ることができるでしょうか。

Verse 100

दुर्वृत्तेभ्योऽपि दैत्येभ्यस्तपोभिर्वरदायिनम् । पप्रच्छ स्वच्छ्हृदया पार्वती परमेश्वरम्

純粋な心を持って、パールヴァティーはパラメーシュヴァラ（最高神）に尋ねました。彼は苦行を通じて、行いの悪いダイティヤ（悪魔）たちにさえ恩恵を与える方です。

Verse 101

पार्वत्युवाच । भगवन्प्रसादं ते प्राप्य धृष्यंतो भुवनत्रयम् । उपद्रवंतींद्रमुखान्देवान्संक्षोभयंति च

パールヴァティーは言いました。「主よ、あなたの恩恵を得て、彼らは大胆になり、インドラを筆頭とする神々を苦しめ、三界を混乱に陥れています。」

Verse 102

वरं ददासि किं तेषां तादृशानां दुरात्मनाम् । जगतः स्वस्तये येषां न मनागपि चेष्टितम्

「なぜあなたは、世界のために少しの努力もしないような、そのような邪悪な魂を持つ者たちに恩恵を与えるのですか？」

Verse 103

त्वया दत्तवरानेतान्दिव्यान्भोगोपभोगिनः । अवधीर्य तवैश्वर्यं कथं विष्णुर्निहंति च

「あなたから授かった恩恵によって神聖な喜びを享受し、あなたの主権を軽視する彼らを、どうしてヴィシュヌ神が殺すことができるのでしょうか？」

Verse 104

हतानां च पुनस्तेषां का गतिः स्याद्वद प्रभो

彼らが殺された後、どのような運命をたどるのでしょうか。主よ、お教えください。

Verse 105

ईश्वर उवाच । सात्त्विका राजसाश्चैव तामसाश्चेति वै त्रिधा । भवंति लोकास्तेष्वेते तमःप्राया दुरासदाः

イーシュヴァラは言われた。「世界にはサットヴァ、ラジャス、タマスの三種類がある。これらの中で、これらの者たちは主に暗黒（タマス）の性質を持ち、近づきがたいものである。」

Verse 106

सुरैः सह स्पर्धमानास्तपोभिरपि तामसैः । मां भजंते मुहुर्मोहाज्जगदुत्सादनोद्यताः

暗黒（タマス）の中で苦行によって神々と競い、世界の破滅を企てる者たちでさえ、迷妄ゆえに繰り返し私を崇拝するのだ。

Verse 107

वरं ददामि यत्तेषां भक्तिस्तत्र तु कारणम् । अहं हि भक्त्या सुग्राह्यो नात्र कार्या विचारणा

私が彼らに恩恵を与えるとき、献身（バクティ）だけが真の理由である。私はバクティによって容易に到達できるからだ。この件に関してこれ以上の議論は不要である。

Verse 108

तपोनुरूपानासाद्य वरांस्ते पापकारिणः । विष्णुना यन्निहन्यते तच्च देवि निबोध मे

それらの罪人たちは、その苦行に見合った恩恵を得る。しかし、その後ヴィシュヌによって殺されるものについて、女神よ、私から理解しなさい。

Verse 109

अहं हरिश्च यद्भिन्नौ गुणभागोऽत्र कारणम् । परमार्थादभिन्नौ च रहस्यं परमं ह्यदः

もしハリ（Hari）と我とが異なるように見えるなら、ここではグナ（徳性）の分配がその因である。だが究極の真実においては、我らは不二—これこそ至上の秘奥である。

Verse 111

वहामि शिरसा भक्त्या त्वदीक्षाशंकितोऽपि सन् । अपि विष्णुस्त्रिभुवनं परित्रातुं व्यवस्थया

たとえ御眼差しを畏れつつも、私は信愛をもって御命令を頭上に戴く。かくしてヴィシュヌもまた、定められた配剤により三界を護る。

Verse 112

मामुपास्य चिरं लेभे चक्रं दुष्टनिबर्हणम् । त्वां च तस्य महामायामप्रमेयात्मनो हरेः

我を久しく礼拝したのち、彼は悪を滅するチャクラ（円盤）を得た。汝もまた、測り知れぬ本性をもつハリの大いなるマーヤーとなった。

Verse 113

आराधयामि तद्भक्त्या त्रिजगजन्मकारणम् । शिरस्याधाय चान्यां मे शक्तिरूपां तथा हरिः

その信愛をもって、私は三界の生起の因を礼拝する。さらにハリもまた、我が別の力をシャクティの姿として頭上に戴き、我を敬う。

Verse 114

अजोऽपि जन्मान्यासाद्य लोकरक्षां करोति वै । हंतुं हिरण्यकशिपुं नरसिंहवपुश्च सः

不生にしてなお、世を護るためにまことに諸々の生を現す。ヒラニヤカシプを討つためには、ナラシンハの身相を取った。

Verse 115

जगज्जिघांसुः शमितो मया शरभ रूपिणा । मां च बाणपरित्राणे त्रिशूलोद्यमकारिणम्

彼が世界を滅ぼそうとしたとき、我はシャラバ（Śarabha）の姿となって彼を鎮めた。さらに我は、バーṇaを守るために三叉戟を掲げる者ともなった。

Verse 116

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

人としての化身においてさえ、ハリはリーラーによって戯れのままにあらゆる対抗を抑え、我が光輝と大いなる威徳を増し広げる。遍在の主—しかも我が内なる自己—は常に我を礼拝する。

Verse 117

अथाहं परमात्मानमेनमाद्यंतवर्जितम् । ध्यानयोगैः समाधौ च भावयामि निरंतरम्

ゆえに我は、始まりも終わりもないこの至上我（パラマートマン）を、禅定の修行によって絶えず観想し、途切れることなくサマーディに住する。

Verse 119

तदेवं नावयोर्भेदो विद्यते पारमार्थिकः । भेदं च तारतम्यं च मूढा एव वितन्वते

かくして、究極の真理において我らの間に実の差別はない。差別や優劣の段階を広げるのは、ただ迷える者のみである。

Verse 120

मयि भक्त्यवसाने तु हरेः संदर्शनेन च । क्रोधदर्पाभिभूतत्वान्न मुक्तिं प्राप्नुवंति ते

しかし我への信愛が尽きると、たとえハリを拝しても解脱を得ない。怒りと慢心に支配されているからである。

Verse 121

आवयोस्तु प्रभावेन ते पुनर्द्धौतकल्मषाः । ब्रह्मर्षीणां कुले जन्म संप्राप्ता मुक्तिहेतुकम्

しかし我ら二者の威力によって、彼らは再び穢れを洗い清められ、梵仙（ブラフマルシ）たちの系譜に生を受ける。その生は解脱（モークシャ）の因となる。

Verse 122

ब्रह्मचारिव्रता दूर्ध्वं योगं पाशुपतं श्रिताः । प्राचीनकर्मसंस्कारात्ते पुनर्मामुपासते

梵行（ブラフマチャリヤ）の誓いを守り、彼らは高きパーシュパタ・ヨーガに帰依する。さらに古き業の薫習（サンスカーラ）により、再び我を礼拝する。

Verse 123

भक्तियोगेन चास्थाय व्रतं पाशुपतादिकम् । श्मशानवासिनो नग्ना अपरे चैकवाससः

信愛のヨーガ（バクティ・ヨーガ）に拠って、彼らはパーシュパタ等の誓戒を修する。ある者は火葬場に住み、ある者は裸形となり、またある者は一枚衣のみをまとう。

Verse 124

भिक्षाभुजो भूतिभृतो मल्लिंगान्यर्च्चयंति ते । तथा मदेकाग्रधियो मद्ध्यानैकदृढव्रताः

托鉢により生き、聖灰（ブーティ）を身に帯びて、彼らは我が印相を礼拝する。心はただ我に一点集中し、我のみを観想するという一つの誓いに堅固である。

Verse 125

ये त्वामपि नमस्यंति जगतां मम चेश्वरीम् । देहावसानयोगेन मुक्तिं तेषां ददाम्यहम्

たとえ汝に礼拝する者であっても――諸世界の主宰にして我が主宰たる女神よ――身の終わりの時、その最後の合一（ヨーガ）によって、我は彼らに解脱を授ける。

Verse 126

सारूप्यसालोक्यमयीं मय्यावेशितचेतसाम् । सायुज्यमुक्तये नायं योगः पाशुपतो यतः । स्मृत्याचारेण मुनिभिः स सद्भिस्तेन गर्हितः

我に心を没入させた者には、この道はサールーピヤ（同形）やサーローキヤ（同界）などの成就を与える。だが、パーシュパタ・ヨーガはサーユジュヤ（合一）の解脱へ至る手段ではない。スメṛティに定められた行法に背くゆえ、牟尼と善人により非難される。

Verse 127

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

バラモンたちは言った。「ティールタへの巡礼の折に、ここへ来たバラモンたち—信愛（バクティ）を欠く心の者—を、正しい自制と正しい行いへと立ち返らせよう。」

Verse 128

शुचिभिक्षान्नकौपीनकमण्डल्वादिसत्कृताः । अनन्यकार्य्याः सततमिहागत्य तपस्विनः

清らかな托鉢の食と、カウピーナ（腰布）、カマンダル（携水器）などの必需品をもって敬われ、苦行者たちは—他に用事なく—つねにここへ来て、タパス（苦行）に専心して住する。

Verse 129

भवत्प्रदत्तैर्विविधैरुपहारैरतंद्रिताः । तत्त्वतस्तत्त्वसंख्यास्ते शिवधर्मैकतत्पराः

あなたがたの授ける種々の供物によって、彼らは倦むことなく養われる。彼らは真にタットヴァ（実在の原理）を知る者であり、シヴァのダルマという唯一の道に全身全霊を傾けている。

Verse 130

श्रीसोमेश्वरमभ्यर्च्य तव श्रेयोऽभिवर्द्धकाः । मुक्तिमंते गमिष्यंति देवस्यातिसुदुर्ल्लभाम्

聖なるソーメーシュヴァラを礼拝し、それによってあなたの福徳を増しつつ、彼らはついに、主が授けるきわめて得難い解脱へと至るであろう。

Verse 131

ततोऽन्येऽथ ततोऽप्यन्ये ततश्चान्ये तपोधना । परीक्षितास्तु तेऽस्माभिर्भवितारो निशापते

それからまた別の者たち、さらにその後にも別の者たち――苦行の功徳に富む者が多く――やって来よう。彼らもまた、ああ夜の主よ、われらによって試みられるであろう。

Verse 132

द्विजा ऊचुः । इत्याह भगवान्देव्या पृष्टः स च त्रिलोचनः । तत्रैव नारदः सर्वं संवादं शिवयेरितम्

バラモンたちは言った。「女神に問われたとき、三つの眼をもつ福徳の主はこのように語られた。その場でナーラダは、シヴァー（パールヴァティー）によって語られた対話のすべてを聞いたのである。」

Verse 133

श्रुत्वा नः कथयामास कथां गोष्ठीषु पृच्छताम् । तव चास्माभिरधुना सर्वमेतदुदीरितम्

それを聞いたのち、われらが集いで問いかけたとき、彼はその物語を語ってくれた。ゆえに今、われらはこの一切を汝に述べたのである。

Verse 134

एवमुक्तस्तु तैः प्रीतः सोमः स्वभवनं ययौ । तदाज्ञया च तत्सर्वं यथोक्तं तेऽपि कुर्वते

彼らにそのように告げられると、ソーマは喜び、己の住処へと帰っていった。そしてその命により、彼らもまた、語られたとおりにすべてをそのまま行う。

Verse 135

देव्युवाच । एवं प्रभावो देवेशः सोमेशः पापनाशनः । केनोपायेन तुष्येत व्रतेन नियमेन वा

女神は言った。「まことに、神々の主ソーメーシュヴァラ、罪を滅する御方の威光はかくも大いなるもの。いかなる手段によって御心は満たされるのか――いかなる誓戒（ヴラタ）により、あるいはいかなる規律（ニヤマ）によってか。」

Verse 136

ईश्वर उवाच । कथयामि स्फुटं धर्म्मं मानुषाणां हिताय वै । स येन तुष्यते देवः शृणु त्वं सुरसुन्दरि

イーシュヴァラは言った。「人々の利益のために、わたしはダルマを明らかに説こう。聞きなさい、天の美しき者よ—主が喜ばれるのは何によってか。」

Verse 137

नित्योपवासनक्तानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थे दानानि सर्वाणि पात्रे दत्तान्यशेषतः

常の斎戒と夜の守持、さまざまな誓願。さらに聖なるティールタにおけるあらゆる布施を、ふさわしい受者に余すところなく施すこと—これらが修行である。

Verse 138

तपश्च तप्तं तेनैव स्नातं तेनैव पुष्करे । केदारे तु जलं तेन गत्वा पीतं तु निश्चितम्

ただ彼によってこそ真の苦行が成され、ただ彼によってこそプシュカラでの沐浴が果たされた。さらにケーダーラへ赴き、そこで聖水を確かに飲んだのである。

Verse 139

तेन दृष्टं वरारोहे ज्योतिर्लिंगं महाप्रभम् । सोमवारव्रतं दिव्यं येन चीर्णं तु संश्रये

おお、麗しき腰の女よ、ただ彼によって大いなる光輝を放つジョーティルリンガが拝され、またただ彼によって神聖なる月曜の誓戒が正しく修された—我は確信して語る。

Verse 140

किमन्यैर्बहुभिर्दानैर्दत्तैः पात्रेषु सुन्दरि

美しき者よ、たとえふさわしい受者に施すとしても、他の多くの布施がいったい何の要ろうか。

Verse 141

पूजितं येन भावेन सोमवारदिनाष्ट कम् । तेन सर्वं कृतं देवि चीर्णं तत्र महाव्रतम्

女神よ、八度の月曜日に真心の信をもって供養する者は、すべてを成就する。その者により、そこで大いなる誓戒はあたかも完全に守り尽くされたものとなる。

Verse 142

इतिहासमिमं पूर्वं कथयामि तव प्रिये । यथावृत्तं महादेवि सोमवारव्रतं प्रति

愛しき者よ、大女神よ、今わたしはこの古き物語を、起こったとおりに、月曜日の誓願について語ろう。

Verse 143

ईश्वर उवाच । कैलासस्य महेशानि उत्तरे च व्यवस्थिता । निषधोपरि विस्तीर्णा पुरी नाम स्वयंप्रभा

イーシュヴァラは言った。「マヘーシャーニよ、カイラーサの北に、ニシャダの上に広がる都がある。名をスヴァヤン・プラバー、『自ら輝くもの』という。」

Verse 144

नानारत्नसुशोभाढ्या नानागन्धर्वसंकुला । सर्वावयवसंपूर्णा शक्रस्येवामरावती

さまざまな宝玉の輝きに飾られ、ガンダルヴァの群れで満ち、あらゆる美徳において円満である。まさにシャクラの都アマラーヴァティーのごとし。

Verse 145

घनवाहननामा च गन्धर्वस्तत्र तिष्ठति । भुंक्ते तत्र महाभोगान्देवैरपि सुदुर्लभान्

そこにはガンダルヴァのガナヴァーハナという者が住む。彼はそこで、神々でさえ得がたい大いなる歓楽を享受している。

Verse 146

नवयौवनसंयुक्ता भार्या तस्य मनोहरा । प्रौढवाक्या सुशीला च पीनोन्नतपयोधरा

その妻は心を奪うほどに麗しく、新たな若さを具え、言葉は円熟し、行いは淑やかで、豊かな胸と優美な姿を備えていた。

Verse 147

तया सार्द्धं तु सम्भोगान्भुंक्ते गंधर्वनायकः । उत्पन्ना तस्य कालेन पुत्री पुत्राष्टकोपरि

彼は彼女とともに、乾闥婆の主として夫婦の歓びを味わった。やがて時が満ち、すでに八人の息子の後に、娘が一人授かった。

Verse 148

सर्वावयवसंपन्ना सर्वविज्ञानवेदिनी । गंधर्वसेना विख्याता नाम्ना सा परमेश्वरि

至上の女神よ、彼女は四肢ことごとく円満で、あらゆる学芸に通達していた。名をガンダルヴァセーナといい、世に名高かった。

Verse 149

कन्यानां तु सहस्रेषु प्रवरा रूपशालिनी । कौतूहलेन सा पित्रा प्रोक्ता क्रीडस्व भामिनि

幾千の乙女の中で、彼女は最もすぐれ、姿は光り輝いていた。父は愛おしい好奇心から言った。「さあ遊び、心ゆくまで楽しみなさい、気丈な娘よ。」

Verse 150

उद्याने रमणीयेऽत्र नानाद्रुमलताकुले । वृक्षैरनेकैः संकीर्णे फलपुष्पसमन्विते

ここには麗しい園があり、さまざまな樹木と蔓草が群れ生い、無数の木々が茂り合って、果実と花とに満ちている。

Verse 151

एवं सा रमते नित्यं कन्यापरिवृता सदा । एवं दृष्ट्वा क्रीडमाना माता भर्तारमब्रवीत्

かくして彼女は日々つねに喜び、常に乙女たちに囲まれて遊んでいた。その遊ぶさまを見て、母は夫に語りかけた。

Verse 152

जीवितं निष्फलं स्वामिन्मम ते सह बांधवैः । यस्येदृशी गृहे कन्या तिष्ठते भर्तृवर्ज्जिता

「わが君、私たちの命—あなたのも、私のも、親族のも—このような娘が夫なく家に留まるかぎり、むなしく果てましょう。」

Verse 153

इत्युक्तः स तु गंधर्वो भार्यां वचनमब्रवीत् । अन्वेषयामि भर्त्तारं पुत्र्यर्थे तु मनोहरम्

そう告げられると、そのガンダルヴァは妻に言った。「娘のために、麗しくふさわしい夫を探し求めよう。」

Verse 154

इत्युक्त्वाऽह्वाप यामास पुत्रीं तां घनवाहनः । आहूता पितृमातृभ्यां त्वरिताऽगत्य सुन्दरि

そう言ってガナヴァーハナは娘を呼び寄せた。父母に呼ばれ、美しい娘は急ぎ来た。

Verse 155

अनुक्रमेण सर्वेषां पतिता पादयोः शुभा । आदेशं देहि मे तात कि नु कार्यं मयाऽधुना

しかるべき順に、吉祥なる娘は皆の足もとにひれ伏して言った。「父上、私にお命じください。いま私は何をなすべきでしょうか。」

Verse 156

उक्तं च घनवाहेन हर्षितेन वचस्ततः । हे पुत्रि तव यः कश्चिद्वरः संप्रति रोचते । दिव्यं द्रक्ष्ये त्वत्सदृशं गंधर्वाणां शिरोमणिम्

そのとき歓喜したガナヴァーハナは言った。「おお娘よ、いま汝の心にかなう求婚者が誰であれ――汝にふさわしい天なる者、汝と等しき者、ガンダルヴァの中の冠玉を見せよう。」

Verse 157

इत्युक्ता क्रोधताम्राक्षी पितरं वाक्यमब्रवीत् । मम रूपस्य कोट्यंशे किं कोप्यस्ति जगत्त्रये । तच्छ्रुत्वा चाद्भुतं वाक्यं पिता माता च मोहितौ

そう言われると、怒りで眼を赤くした娘は父に言った。「三界に、わたしの美の百万分の一でも備える者がいるでしょうか。」この驚くべき言葉を聞いて、父母はともに惑い呆然とした。

Verse 158

सर्वे विषादमापन्ना बांधवाश्च परे जनाः । अशोभनमिदं वाक्यं कन्यया यत्प्रभाषितम् । इत्युक्त्वा तु गताः सर्वे जननीजनबांधवाः

親族も他の人々も皆うなだれ、「乙女の語った言葉はみっともない」と言った。そう言い終えると、母方の者も親類も、皆そこを去っていった。

Verse 159

सा तत्रैव महोद्याने रमते सखिसंयुता । हिंडोलके समारूढा वसंते मासि भामिनि

その場の大いなる園にて、彼女は友の乙女たちに伴われ、遊びに心を楽しませた。春の月、かの麗しき女はぶらんこに乗っていた。

Verse 160

तावद्दिव्यविमानस्थः शिखण्डी गणनायकः । गच्छन्खे ददृशे कन्यां रूपौदार्य्यसमाकुलाम्

そのとき、天のヴィマーナに座すガナの長シカンディーは、空を行く途上、容姿の麗しさと若き輝きに満ちたその乙女を見いだした。

Verse 161

गीतवाद्येन नृत्येन रमतीं दुदुभिस्वनैः । स माध्याह्निकसंध्यायामवतीर्य विमानतः

彼女が歌と楽器と舞いに興じ、ドゥンドゥビの太鼓の響きに包まれているとき、正午のサンディヤーの刻に、彼はヴィマーナ（天の乗り物）より降り立った。

Verse 162

क्रीडमानोऽप्सरोभिस्तु तत्रोद्याने स्थितस्ततः । शुश्राव वाक्यं कन्याया गंधर्वदुहितुस्तदा

そののち、アプサラスたちと戯れつつその園に立っていた彼は、ガンダルヴァの娘であるその乙女の言葉を耳にした。

Verse 163

न कोऽपि सदृशो लोके मम रूपेण दृश्यते । देवो वा दानवो वापि कोट्यंशे मम रूपतः

「この世に、わたしの美しさに等しい者は誰も見当たらない。神であれダーナヴァ（魔族）であれ、わたしの姿の千万分の一にも及ぶ者はいない。」

Verse 164

इति वाक्यं ततः श्रुत्वा गणः क्रोधसमन्वितः । शशाप तां सुचार्वंगीं साहंकारां गणेश्वरः

その言葉を聞くや、ガナは怒りに満ち、手足も麗しいが我慢に染まったその乙女を呪った――おお、ガナたちの主よ。

Verse 165

गण उवाच । मां दृष्ट्वा यद्विशालाक्षि रूपसौभाग्यगर्विता । समाक्षिपसि गंधर्वान्देवाद्यांश्चैव गर्विता

ガナは言った。「おお、広き眼の者よ。美貌と幸運を誇り、慢心に酔うおまえは、わたしを見てなお、ガンダルヴァたちを、さらには神々や他の者までも傲りもって侮るのか。」

Verse 166

तस्मात्ते गर्वसंयुक्ते कुष्ठमंगे भविष्यति । श्रुत्वा शापं ततः कन्या भयभीता तपस्विनी

「それゆえ、驕りに結ばれし者よ、汝の身に癩（らい）が起こるであろう。」その呪詛を聞くや、乙女は—恐れに満ち、苦行者のごとく—震えおののいた。

Verse 167

साष्टांगं प्रणिपत्याथानुग्रहार्थमयाचत । भगवन्मम दीनायाः शापस्यानुग्रहं प्रभो । प्रयच्छ त्वं महा भाग नैवं कर्त्री पुनः क्वचित्

そのとき彼女は八体投地して伏し、恩寵を乞うた。「世尊よ、主よ、哀れなこの身に下ったこの呪いについて、どうかご加護をお授けください。大いなる徳ある方よ、賜りたまえ。私は二度と、いついかなる時も、このようなことはいたしません。」

Verse 168

इत्युक्तस्तव कारुण्याच्छिखण्डी गणनायकः । अनुग्रहं ददौ तस्या गंधर्वदुहितुस्तदा

かく申し上げられると、汝の慈悲に心動かされ、ガナの長たるシカンディーは、そのとき乾闥婆の娘に恩寵を授けた。

Verse 169

शिखण्ड्युवाच । जातिरूपेण संयुक्तो विद्याहंकारसंपदा । यो येन गर्वितः प्राणी स तं प्राप्य विनश्यति

シカンディーは言った。「生まれと美貌を備え、学識と我慢（アハンカーラ）と繁栄に飾られた者は、何によって驕るにせよ、その同じものを得たとき、まさにそれによって滅びる。」

Verse 170

तस्माद्गर्वो नैव कार्यो गर्वस्यैतत्फलं स्मृतम् । शृणुष्वानुग्रहं बाले श्रुत्वा चैवावधारय

「ゆえに驕りは決して養ってはならぬ。これこそ驕りの果報として伝えられている。さあ、幼き者よ、我が授ける恩寵を聞け。聞いたなら、しかと心に刻め。」

Verse 171

हिमवद्वनमध्यस्थो गोशृंग ऋषिपुंगवः । करिष्यत्युपकारं स एवमुक्त्वा गतः प्रिये

ヒマラヤの森のただ中に、仙人の中の最勝なるゴーシュリンガが住まう。彼が汝に助けを施そう。そう告げて、愛しき者よ、彼は去った。

Verse 172

तावत्संध्या समायाता तत्क्षणाद्भुवनांतरे

そのときただちにサンディヤー――黄昏の刻――が訪れた。まさにその瞬間、物語は別の出来事の境へと移っていった。

Verse 173

ततो गंधर्व्वतनया भग्नोत्साहा नतानना । परित्यज्य वनं रम्यमागता पितुरंतिके

それからガンダルヴァの娘は、気力を失い顔を伏せて、麗しき森を後にし、父のもとへと赴いた。

Verse 174

कथयामास तत्सर्वं कारणं कुष्ठसंभवम् । तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तौ पितरौ विगतप्रभौ

彼女はすべてを語った――癩病が起こったその因縁を。聞き終えると、両親は悲嘆に焼かれ、かつての光彩を失った。

Verse 175

हिमवंतं गिरिं प्राप्तौ त्वरितौ सुतया सह । गोशृंगस्य ऋषेस्तत्र ददृशाते तथाश्रमम्

彼らは娘を伴い急ぎ、ヒマヴァット山に到った。そこで仙人ゴーシュリンガのアーシュラマ（庵）を目にした。

Verse 176

तत्र मध्यस्थितं दृष्ट्वा गोशृंगमृषिपुंगवम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

彼らは中央に坐す仙人中の最勝、ゴーシュリンガを見て、地に杖のごとく五体投地して礼拝し、さまざまな讃歌の詞章をもって幾重にも称讃した。

Verse 177

उपविष्टोग्रतस्तस्य प्रणिपत्य पुनःपुनः । प्रोवाच वचनं तत्र पूर्ववृत्तं यथाऽभवत्

その御前に坐し、幾度も礼拝してから、彼はそこで言葉を述べ、先に起こった事どもをありのままに語り明かした。

Verse 178

कथिते चैव वृत्तांते पुनः पप्रच्छ कारणम् । पृष्टे तु कारणे तत्र गंधर्वः प्रोक्तवांस्तदा

事の次第が語り終えられると、彼はさらにその因を問い返した。因を問われるや、その場でガンダルヴァが語り始めた。

Verse 179

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

ガンダルヴァは言った。「我が娘の身は癩（らい）の病に悩まされ、苦しめられております。いかにして鎮まり癒えるのか、その真の法をお示しください。ここにその療法を説き明かしていただきたい。」

Verse 180

प्रसादं कुरु विप्रर्षे मम दीनस्य सांप्रतम् । यथा कुष्ठं शमं याति मम पुत्र्यास्तु कारणम्

「ああ婆羅門の聖仙よ、今まさに苦しむこの私にご慈悲をお垂れください。わが娘の癩が鎮まり、安らぎに至るその因と道をお告げください。」

Verse 181

गोशृंग उवाच । भारते तु महातेजास्तिष्ठत्युदधिसन्निधौ । देवः सोमेश्वरोनाम सर्वदेवनमस्कृतः

ゴーシュリンガは言った。「バーラタの地にて、大海のほとりに、至高の光輝を放つ神がまします。名をソーメーシュヴァラといい、諸天がこぞって礼拝し敬礼する。」

Verse 182

क्षणं कृत्वा हि संपूज्य एकाहारेण मानवैः । सर्वव्याधिविनाशाय सर्वकार्यार्थसिद्धये

一定の修行の期間を定め、しかるべく彼を供養し礼拝するならば、人は一日一食に身を慎み、あらゆる病の滅尽と、望むすべての事の成就を得る。

Verse 183

सोमवारव्रतेनेशं समाराधय शंकरम् । एवं कृते व्याधिनाशस्तव पुत्र्या भविष्यति

「月曜の誓戒（ソーマヴァーラ・ヴラタ）によって、主シャンカラを満ちた信愛で礼拝せよ。そうすれば、汝の娘の病は必ずや滅するであろう。」

Verse 184

ईश्वर उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः । तत्र गंतुं मनश्चक्रे सोमेशाराधनं प्रति

イーシュヴァラは言った。「自己を浄め、志堅き大聖仙のその言葉を聞いて、彼はそこへ赴くことを決し、ソーメーシュヴァラの礼拝に心を定めた。」