Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

Transliteration

yamavyayamanādyaṃtaṃ yaṃ nityaṃ śāśvataṃ dhruvam | niṣkalaṃ paramaṃ brahma tasmai yogātmane namaḥ

Translation

不滅にして始めも終わりもなく、常住・永遠・堅固なる、分け隔てなき至上のブラフマン——ヨーガを本質とする主に、我は礼拝し奉る。

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: avyaya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यम् प्रति)

• अनाद्यन्तम्: without beginning and end
• अनाद्यन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: an-ādi-anta (प्रातिपदिक; अन् + आदि + अन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अनादिः च अनन्तः च)

• यम्: whom
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• नित्यम्: eternal
• नित्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nitya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• शाश्वतम्: everlasting
• शाश्वतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śāśvata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• ध्रुवम्: fixed/steadfast
• ध्रुवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dhruva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• निष्कलम्: partless/without divisions
• निष्कलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: niṣ-kala (प्रातिपदिक; निष् + कल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (कलारहितम्)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: para (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ब्रह्म प्रति)

• ब्रह्म: Brahman (Absolute)
• ब्रह्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; सर्वनाम

• योगात्मने: to the one whose essence is yoga
• योगात्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: yoga-ātman (प्रातिपदिक; योग + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (योगस्य आत्मा = whose essence is yoga/union)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana (Salutation/नमस्कार)
• Type: Indeclinable
• Root: namas (प्रातिपदिक)
• Form: निपात/अव्यय; नमः-प्रयोगः (salutation particle, governs dative)

Speaker

Candra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya frame typical)

Visual Art Cues

Scene: A moonlit Prabhāsa shoreline/temple precinct; the devotee (Candra) offers folded hands to a formless-yet-luminous Śiva-brahman presence, suggested by a radiant liṅga or haloed void.

Characters & Entities

• Candra
• Śiva (implied as niṣkala brahman)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The ultimate reality is imperishable and partless; devotion and yoga culminate in recognizing that supreme Brahman as the Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where Śiva is praised not only as deity but as the niṣkala Supreme Brahman.

What ritualistic prescription is mentioned?

Yoga (discipline and inner union) is indicated as a means of approach, though no external rite is specified.