Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 116

Devanagari script

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

Transliteration

mānuṣye'pyavatāre'sau staṃbhayitvā sa līlayā | prabhāvaṃ mahimānaṃ ca varddhayanmāmakaṃ hariḥ | varivasyati māṃ nityamaṃtarātmāpi me vibhuḥ

Translation

人としての化身においてさえ、ハリはリーラーによって戯れのままにあらゆる対抗を抑え、我が光輝と大いなる威徳を増し広げる。遍在の主—しかも我が内なる自己—は常に我を礼拝する。

Word by Word

• मानुष्ये: in (a) human (state)
• मानुष्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मानुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अपि = even/also

• अवतारे: in the incarnation
• अवतारे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अवतार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (that one)

• स्तम्भयित्वा: having restrained
• स्तम्भयित्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्तम्भय् (नामधातु/धातु; √स्तम्भ् causative)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) of causative; अर्थ: स्तम्भयित्वा = having stopped/immobilized

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• लीलया: playfully/as a sport
• लीलया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: लीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• प्रभावम्: power/splendour
• प्रभावम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• महिमानम्: greatness
• महिमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महिमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• वर्द्धयन्: increasing
• वर्द्धयन्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √वृध् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणरूपेण कर्तरि

• मामकम्: my/pertaining to me
• मामकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मामक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (belonging to me)

• हरिः: Hari
• हरिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम (Vishnu)

• वरिवस्यति: serves/honours
• वरिवस्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वरिवस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थ: परिचरति/पूजयति

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभाव (adverbial accusative); अर्थ: सदा

• अन्तरात्मा: the inner self
• अन्तरात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (अन्तरः आत्मा); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), also/even

• मे: of me/my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• विभुः: the all-powerful lord
• विभुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य (the mighty one)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somnātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī or the inquiring sage (contextual within Prabhāsa-māhātmya narration)

Visual Art Cues

Scene: Somnātha-liṅga in Prabhāsa; Hari in human form (avatāra) offering worship—flowers, bilva, lamps—while a subtle radiance shows Hari as Śiva’s antarātman; the sea-coast and temple spire frame the scene.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Avatāra (human incarnation, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest vision is unity: Hari and Hara mutually honor each other, and the Divine is recognized as the inner Self (antarātman).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the Prabhāsa Kṣetra Māhātmya, contributing to the sanctity and theological prestige of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Varivasyā (reverential worship/service) is mentioned in principle, without a specific procedural ritual.