Adhyaya 197

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु नागरो द्विजसत्तमाः । विश्वावसुरिति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

スータは語った。「まさにその時、汝ら最勝の再生者よ、ヴィシュヴァーヴァスと名高いナーガラのバラモンがいた。彼はヴェーダとヴェーダーンガに通暁していた。」

Verse 2

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । परावसुरिति ख्यातस्तस्य प्राणसमः सदा

彼が晩年に至ったとき、ひとりの子が授かった。名はパラーヴァスといい、常に彼の息そのもののように愛おしい存在であった。

Verse 3

स वेदाध्ययनं चक्रे यौवने समुपस्थिते । वयस्यैः संमतैः सार्धं सदा हास्य परायणैः

若さが身に満ちたとき、彼はヴェーダの学習に取りかかり、気の合う同年の友らと共に、常に笑いと軽やかさに傾いていた。

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य माघमास उपस्थिते । रात्रौ सोऽध्ययनं चक्र उपाध्यायगृहं गतः

やがてある時、マーガ月が訪れると、彼は師の家へ赴き、夜に学びを修めた。

Verse 5

निशीथे स समुत्थाय सर्वैर्मि त्रैश्च रक्षितः । वेश्यागृहं समासाद्य प्रसुप्तो वेश्यया सह

真夜中に彼は起き上がり、仲間すべてに守られつつ、遊女の家に至り、彼女と共に横たわって眠った。

Verse 6

जलपूर्णं समाधाय जलपात्रं समीपगम् । निजाचमनयोग्यं च जलपानार्थमेव च

彼は水で満たした器を傍らに置いた。それは自らのアーチャマナ（ācamanam、清めの含嗽と啜り）に適い、また飲み水のためだけのものであった。

Verse 7

निशाशेषे तु संप्राप्ते स पिपासासमाकुलः । निद्रालस्यसमोपेतः शय्यां त्यक्त्वा समुत्थितः

夜がほとんど明けようとする頃、渇きに悩まされ、眠気と倦怠に重く包まれたまま、彼は床を離れて起き上がった。

Verse 8

वेश्याया मद्यपात्रं तु ह्यधस्तात्सं व्यवस्थितम् । तदादाय पपौ मद्यं जलभ्रांत्या यदैव सः

しかし下には遊女の酒の器が置かれていた。彼はそれを取り上げ、水と取り違えて酒を飲んでしまった。

Verse 9

तदा मद्यं परिज्ञाय पात्रं त्यक्त्वा सुदुःखितः । वैराग्यं परमं गत्वा प्रलापानकरो द्बहून्

そのとき酒だと悟り、器を投げ捨てて深く嘆いた。強い離欲にとらわれ、数多くの嘆きの言葉を漏らした。

Verse 10

अहो निद्रान्वितेनाद्य किं मया विकृतं कृतम् । यदद्य मद्यमापीतं जलभ्रांत्या विगर्हितम्

「ああ、眠気に覆われた今日、私は何という恐ろしい過ちを犯したのか。水と誤って、非難される酒を飲んでしまった！」

Verse 11

किं करोमि क्व गच्छामि कथं शुद्धिर्भवेन्मम । प्रायश्चित्तं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

「私は何をすべきか、どこへ行くべきか。どうすれば清浄を得られるのか。たとえ至難であっても、贖罪の行（プラーヤシュチッタ）を行おう。」

Verse 12

एवं निश्चित्य मनसा प्रभाते समुपस्थिते । शंखतीर्थं समासाद्य कृत्वा स्नानं तथा परम्

このように心に定め、夜明けとともに彼はシャंखティールタ（Śaṃkhatīrtha）に至り、すぐれた浄めの沐浴を行った。

Verse 13

सशिखं वपनं पश्चात्कारयित्वा त्वरावितः । गतश्च तिष्ठते यत्र ब्रह्मघोषपरायणः

その後、シカー（śikhā）を残して剃髪させると、ヴェーダの誦唱（brahmaghoṣa）に専心する者の滞在する場所へと急ぎ向かった。

Verse 14

उपाध्यायः सशिष्यश्च ब्रह्मस्थानं समाश्रितः । स गत्वा दूरतः स्थित्वा संनिविष्टो यथान्त्यजः

師は弟子とともにブラフマスターナに住していた。そこへ赴いた彼は遠くに立ち、やがて座したが、それはまるで賤民のように—己の過ちにより身を低くしていた。

Verse 15

श्मश्रुमूर्धजहीनस्तु यदा मित्रैर्विलोकितः । तदा हास्याद्धतो मूर्ध्नि हस्ताग्रैश्च मुहुर्मुहुः

友らは、彼が髭も頭髪も失っているのを見るや、どっと笑い、からかって何度も指先で頭頂をつついた。

Verse 16

उपाध्यायस्तु तं दृष्ट्वा दीनं बाष्पपरिप्लुतम् । श्मश्रुमूर्धजसंत्यक्तं ततः प्रोवाच सादरम्

師は、涙に濡れてみじめにうなだれ、髭も頭髪も捨てた彼を見て、やさしく言葉をかけた。

Verse 17

किमद्य वत्स दूरे त्वमुपविष्टस्तु दैन्यधृक् । एहि मे संनिधौ ब्रूहि पराभूतोऽसि केन वा

「今日はどうしたのだ、わが子よ。なぜそんなに遠くに座り、深い落胆を抱えているのか。こちらへ来て語りなさい—誰に辱められたのか。」

Verse 18

परावसुरुवाच । अयोग्योऽहं गुरो जातः सेवायास्तव सांप्रतम् । वेश्याया मंदिरस्थेन ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

パラーヴァスは言った。「ああ、尊き師よ。今や私はあなたにお仕えするにふさわしくありません。遊女の家にいた折、わがカマンダル（聖なる水壺）に関わることを知ってしまったのです。」

Verse 19

वेश्याया मद्यपात्रं तु मद्यपूर्णं प्रगृह्य च । तस्माद्देहि विभो मह्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

「私は遊女の酒器を、酒で満ちたまま手に取りました。ゆえに、尊き御方よ、清めのために贖罪（プラーヤシュチッタ）をお授けください。」

Verse 20

धर्मद्रोणेषु यत्प्रोक्तं तत्करिष्याम्यसंशयम्

「ダルマの聖典に説かれたことは、疑いなくそのまま行います。」

Verse 21

अथ तं बटवः प्रोचुर्वयस्यास्तस्य ये स्थिताः । हास्यं कृत्वा प्रकामाश्च वेश्या या गुरुसंनिधौ

そのとき、近くに立っていた同年の仲間の少年たちが彼に言った。彼らは思う存分にからかって笑い、師の住まいの近くにいたその遊女のことを話題にし始めた。

Verse 22

या एषा नृपतेः कन्या ख्याता रत्नावती जने । अस्याः स्तनौ गृहीत्वा त्वमधरं पिबसि द्रुतम् । ततस्ते स्याद्विशुद्धिश्च नान्यथा प्रभविष्यति

「この女は王の娘で、世にラトナーヴァティーとして名高い。もしお前が彼女の乳房をつかみ、すばやくその唇の蜜を飲むなら、清浄を得るであろう。ほかの道では成就しない。」

Verse 23

परावसुरुवाच । न वयस्या नर्मकालो विषमे मम संस्थिते । ममोपरि यदि स्नेहो वालमित्रत्वसंभवः । तदानीय द्विजानन्यान्वदध्वं निष्कृतिं मम

パラーヴァスは言った。「友よ、今は戯れの時ではない。私は深い窮地にある。もし幼き日の友情から生まれた真の情けが私にあるなら、ほかのバラモンたちを招き、私が救われるための正しい贖罪法（プラーヤシュチッタ）を告げてくれ。」

Verse 24

अथ ते नर्ममुत्सृज्य तद्दुःखेन च दुःखिताः । विश्वावसुं समासाद्य तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्

そこで彼らは戯れをやめ、彼の悲しみに胸を痛めつつ、ヴィシュヴァーヴァスのもとへ赴き、起こったことの一部始終を語った。

Verse 25

सोऽपि तेषां समाकर्ण्य तत्कर्णकटुकं वचः । सभार्यः प्रययौ तत्र यत्र पुत्रो व्यवस्थितः

彼らの言葉――耳に痛く苦い言葉――を聞くと、ヴィシュヴァーヴァスもまた妻を伴い、息子のいる場所へと急ぎ向かった。

Verse 26

दुःखेन महता युक्तः स्खलमानः पदेपदे । वृद्धभावात्तथा शोकात्पुत्राकृत्यसमुद्भवात्

大いなる悲嘆に沈み、彼は一歩ごとによろめいた――老いのため、そして息子の過ちから生じた嘆きのためである。

Verse 27

ततस्तौ प्रोचतुः पुत्रं बाष्पगद्गदया गिरा । दंपती बहुशोकार्तौ हा पुत्र किमिदं कृतम् । सोऽपि सर्वं समाचख्यौ ताभ्यां वृतांतमात्मनः

そのとき夫婦は深い悲しみに打たれ、涙に声を詰まらせて息子に言った。「ああ、我が子よ、これは何ということをしたのだ。」すると息子もまた、自分に起こったことの一切を、二人に余すところなく語った。

Verse 28

प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये । ततो विश्वावसुर्विप्रान्स्मार्ताञ्छ्रुतिसमन्वितान् । तदर्थमानयामास वेदविद्याविचक्षणान्

「ゆえに、我が身を清めるため、プラーヤシュチッタ（贖罪の行）を修めよう。」その後ヴィシュヴァーヴァスは、そのために、スムリティに通じシュルティに根ざした、ヴェーダの学に明達なブラーフマナの賢者たちを招き寄せた。

Verse 29

ततः परावसुस्तेषां पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । प्रोवाच स्वादितं मद्यं मया रात्रावजानता । वेश्या भांडं समादाय ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

そのときパラーヴァスは彼らの前に立ち、合掌して言った。「夜のうち、知らぬままに、私は酔わせる酒を口にしてしまいました。ある遊女が器を取り上げ、それが私のカマンダル（kamaṇḍalu、水壺）だと見抜いて…」

Verse 31

एवमुक्तास्ततस्तेन विप्रास्ते स्मृतिवादिनः । धर्मशास्त्रं समालोक्य ततः प्रोचुश्च तं द्विजाः

彼にそう告げられると、スムリティを説くそのブラーフマナたちはダルマシャーストラを繙き、やがて二度生まれの者たちは彼に告げた。

Verse 32

अतिमानादतिक्रोधात्स्नेहाद्वा यदि वा भयात् । प्रायश्चित्तमनर्हं तु ददत्तत्पापमश्नुते

過度の慢心、過度の怒り、情愛、あるいは恐れから――ふさわしくない者にプラーヤシュチッタを授け定めるなら、定めた者がその罪をそのまま負う。

Verse 33

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामस्तस्माद्युक्तं वयं तव । यदि शक्नोषि तत्कर्तुं तत्कुरुष्व समाहितः

「ゆえに、汝にふさわしいプラーヤシュチッタを我らは定めよう。もしそれを行えるなら、心を整え、揺るがず静かに実行せよ。」

Verse 34

परावसुरुवाच । करोमि वो न चेद्वाक्यं तत्पृच्छामि कुतो द्विजाः । नाहं केनापि संदृष्टो मद्यपानं समाचरन्

パラーヴァスは言った。「汝らの言葉のとおりにいたそう。だが問う、ああ二度生まれの者たちよ、いかにしてそれを知ったのか。われが酒を飲んでいたとき、誰にも見られてはいない。」

Verse 35

तस्माद्ब्रूत यथार्हं मे प्रायश्चित्तं विशुद्धये । अपि प्राणहरं रौद्रं नो चेत्पापमवाप्स्यथ

「ゆえに、わが清浄のためにふさわしい贖罪（プラーヤシュチッタ）を告げよ。たとえそれが苛烈で命を奪うほどであってもよい。さもなくば、汝らが罪を負うであろう。」

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । बुध्यमानो द्विजो यस्तु मद्यपानं समाचरेत् । तावन्मात्रं हिरण्यं च तप्तं पीत्वा विशुध्यति

バラモンたちは言った。「もし二度生まれの者が、よく知りながら酒を飲む罪を犯すなら、その同じ量の灼熱の溶けた黄金を飲むことによって清められる。」

Verse 37

अज्ञानतो यदा पीतं मद्यं विप्रेण कर्हिचित् । अग्नितुल्यं घृतं पीत्वा तावन्मात्रं विशुध्यति

「しかし、もしバラモンがいつか無知ゆえに酒を飲んだなら、火のごとく熱したギー（澄ましバター）を同じ量だけ飲むことで清められる。」

Verse 38

एवं ते सर्वमाख्यातं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । यदि शक्तोषि चेत्कर्तुं कुरुष्व त्वं द्विजोत्तम

「このように、清浄のための贖罪のすべてを汝に説き明かした。もし行う力があるなら、行え、ああ二度生まれの中の最勝者よ。」

Verse 39

परावसुरुवाच । गंडूषमेकं मद्यस्य मया पीतं द्विजोत्तमाः । तावन्मात्रं पिबाम्येव घृतं वह्निसमं कृतम्

パラーヴァスは言った。「おお、最勝の二度生まれの方々よ、私は酒をただ一口だけ飲んだ。ゆえに、火のごとく熱したギーを、同じ量だけ必ず飲もう。」

Verse 40

युष्मदादेशतोऽद्यैव स्वशरीरविशुद्धये । विश्वावसुश्च तच्छ्रुत्वा वज्रपातोपमं वचः

「あなたがたのご命令のままに、まさに今日、我が身を清めるために……」その言葉を聞いたヴィシュヴァーヴァスは――雷撃のように――

Verse 41

विप्राणां चाथ पुत्रस्य तदोवाच सुदुःखितः । कृत्वाश्रुमोक्षणं भूरि बाष्पगद्गदया गिरा

その後、彼は深く嘆き悲しみ、バラモンたちと我が子に語りかけた。多くの涙を流し、嗚咽で声を詰まらせながら。

Verse 42

सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रस्यास्य विशुद्धये । प्रायश्चित्तं समाचर्तुं न दास्यामि कथंचन

「この子の清浄のためなら、我が持てるすべてを差し出そう。だが、この贖罪行（プラーヤシュチッタ）を彼が行うことだけは、決して許さぬ。」

Verse 43

अश्राद्धेयो विपांक्तेयः सपुत्रो वा भवाम्यहम् । स्थानं वा संत्यजाम्येतत्पुत्र मैवं समाचर

「私はシュラーダ（śrāddha）の儀にふさわしからぬ者となり、バラモンの列に座ることも許されぬ者となろう――我が子とともに。あるいはこの地を捨て去ろう。わが子よ、どうかそのようにするな。」

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पितुर्विघ्नकरं परम् । प्रायश्चित्तस्य सस्नेहं पुत्रो वचनमब्रवीत्

父の言葉――プラーヤシュチッタ（贖罪・浄化の行）を大いに妨げるその言葉――を聞くと、息子は情愛をこめてプラーヤシュチッタについて語った。

Verse 45

त्यज तात मम स्नेहं मा विघ्नं मे समाचर । प्रायश्चित्तं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

息子は言った。「父上よ、私への情をいったん脇に置き、どうか妨げとならぬように。私はプラーヤシュチッタを行います。これは私が定めた決意です。」

Verse 46

मातोवाच । यदि पुत्र त्वया कार्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तदहं पतिना सार्धं प्रवेक्ष्यामि पुरोऽनलम्

母は言った。「もし我が子よ、清浄のためにプラーヤシュチッタを行わねばならぬのなら、私はあなたの父と共に、あなたに先立って燃え盛る火に入ります。」

Verse 47

त्वां द्रष्टुं नैव शक्रोमि पिबंतमग्निवद्घृतम् । पश्चात्प्राणपरित्यक्तं सत्येना त्मानमालभे

「あなたが酥油（ギー）を、まるで火を飲むかのように飲むのを、私は見ていられません。あなたが命を捨てた後、私もまた真実の力によって、この身を捨てましょう。」

Verse 48

पितोवाच । युक्तं पुत्रानया प्रोक्तं मात्रा तव हितं तथा । ममापि संमतं ह्येतत्करिष्यामि न संशयः

父は言った。「我が子よ、母上の言葉は道理にかなっており、まことにあなたの益となる。私も同意する。必ずそうしよう――疑いはない。」

Verse 49

तच्छ्रुत्वा तं समायाता वृत्तांतं दुःखसंयुताः

その顛末を聞くや、彼らはそこに集い、悲嘆に沈んだ。

Verse 51

पुत्रं प्रबोधयामासुः प्रायश्चित्तनिवृत्तये । तदा न शक्नुवंति स्म निवर्तयितुमं जसा

彼らは息子を諭し、贖罪の行をやめさせようとしたが、それでも容易には思いとどまらせられなかった。

Verse 52

तावुभौ च पितापुत्रौ प्राणत्यागकृतादरौ

かくして父子はともに、命を捨てることに心を定めた。

Verse 53

ततो वास्तुपदं जग्मुः सर्वज्ञो यत्र तिष्ठति । भर्तृयज्ञो महाभागः सर्वसंदेह वारकः

それから彼らは、全知者の住まうヴァーストゥパダへ赴いた。すなわち大いなる幸運を具え、あらゆる疑いを除くバルトリヤジュニャである。

Verse 54

तस्य सर्वं समाचख्युः परावसुसमुद्भवम् । वृत्तांतं मद्यपानोत्थं यन्मित्रैस्तस्य कीर्तितम्

彼に彼らはすべてを語り明かした。すなわちパラーヴァスに端を発する一切—酒を飲んだことから生じた出来事を、友人たちの報告どおりに。

Verse 55

प्रायश्चित्तं तु हास्येन यच्च स्मार्तैः प्रकीर्तितम् । विश्वावसोश्च संकल्पं वह्निसाधनसंभवम्

彼らはまた、スマールタの権威が説いた贖罪（プラーヤシュチッタ）が嘲りの調子で語られたこと、そして「火の手段」より生じたヴィシュヴァーヴァスの決意をも報告した。

Verse 56

सपत्नीकस्य मित्राणां यच्च दुःखमुपस्थितम् । निवेद्य तत्तथा प्रोचुर्भू योऽपिविनयान्वितम्

さらに彼らは、友人たちが妻とともに被った悲嘆を申し上げ、しかるのち再び、へりくだって語り続けた。

Verse 57

अतीतं वर्तमानं च भविष्यद्वापि यद्भवेत् । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वं जानीमहे वयम्

過去も現在も、そして未来に起こりうることも——あなたに知られぬものは何一つありません。まことに、私たちはあなたを一切を知る御方として存じております。

Verse 58

एतच्च नगरं सर्वं विश्वावसुकृतेऽधुना । संशयं परमं प्राप्तं तेन प्राप्तास्तवांतिकम्

ヴィシュヴァーヴァスがただ今なしたことにより、この都はことごとく深い疑惑に沈みました。ゆえに私たちはあなたの御前に参りました。

Verse 59

तस्माद्ब्रूहि महाभाग यद्यस्त्यपरमेव हि । प्रायश्चित्तं द्विजस्यास्य मद्यपानविशुद्धये

ゆえに、大いなる幸いを具えた御方よ、もし真に至上の救いの法があるならお告げください。この二度生まれ（ドヴィジャ）を酒を飲んだ罪から清める贖罪（プラーヤシュチッタ）は何でしょうか。

Verse 60

न ते ह्यविदितं किंचित्तव वेदसमुद्भवम् । भर्तृयज्ञो विहस्योच्चैस्ततो वचनमब्रवीत्

ヴェーダより生じたものにして、あなたに知られぬものは何一つない。そこでバルトリヤジュニャは高らかに笑い、次の言葉を語った。

Verse 61

ब्राह्मणस्यास्य शुद्ध्यर्थमप्ययुपायः सुखावहः । विद्यमानोऽपि नास्त्येव मतिरेषा स्थिता मम

このブラーフマナを清めるために、まことに安らぎをもたらす手立てがある。だが、あるにもかかわらず無いかのようだ――この思いが我が心に固く定まっている。

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः पूर्वापरविरोधे नवाक्यमेतन्महामते । कथमस्ति कथं नास्ति तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि । विस्मयोऽयं महाञ्जातः सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ブラーフマナたちは言った。「大いなる心の人よ、この言葉は新しく、前後の趣旨と相反するように見える。いかにして『ある』と言え、いかにして『ない』と言えるのか。ゆえに、どうか説き明かしていただきたい。二度生まれの者すべてに大いなる驚きが起こった。」

Verse 63

भर्तृयज्ञ उवाच । जपच्छिद्रं तपश्छिद्रं यच्छिद्रं यज्ञकर्मणि । सर्वं भवति निश्छिद्रं यस्य चेच्छंति ब्राह्मणाः

バルトリヤジュニャは言った。「ジャパの欠け、苦行の欠け、そして供犠（ヤジュニャ）の作法にあるいかなる欠けも――ブラーフマナたちが認め、正しく整えようと望む者においては、すべてが欠けなきものとなる。」

Verse 64

अच्छिद्रमिति यद्वाक्यं वदंति क्षितिदेवताः । विशेषान्नागरोद्भूतास्तत्तथैव न चान्यथा

「地の神々」すなわちブラーフマナたちは、「それは欠けなきもの」と言う。しかしナーガラの系統より起こる者たちは別格である――まさにそのとおりで、他ではない。

Verse 65

तथा च ब्रह्मशालायां संस्थितैर्यदुदाहृतम् । नान्यथा तत्परिज्ञेयं हास्येनापि स्मृतिं विना

さらに、ブラフマーの広間に集った者たちが宣言したことは、そのとおりの意味において正確に理解されねばならず、他の解釈をしてはならない。たとえ戯れに語られたとしても、権威ある伝承たるスムリティ（smṛti）を想起せずに受け取ってはならない。

Verse 66

स एष हास्यभावेन प्रोक्तो मित्रैः परावसुः

このパラーヴァス（Parāvasu）は、友人たちによって戯れの気分で語られた。

Verse 67

रत्नवत्याः स्तनौ गृह्य यद्यास्वादयतेऽधरम् । तद्भविष्यति मे शुद्धिर्मद्यपान समुद्भवा

「もし彼がラトナヴァティー（Ratnavatī）の乳房を取り、その下唇を味わうなら、酒を飲んだことから私に生じた不浄は清められるであろう。」

Verse 68

तदुपायो मया प्रोक्तो विप्रस्यास्य सुखावहः । पराशरमतेनैव करोति यदि शुध्यति

「この方策は、このバラモンのために私が説いたものであり、彼に安楽をもたらすと言われる。パラーシャラ（Parāśara）の見解に従ってこれを行うなら、彼は清浄となる。」

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येतच्छुणुते राजा वाक्यमीर्ष्यापरायणः । तत्सर्वेषां वधं कुर्याद्विप्राणामन्यथा भवेत्

バラモンたちは言った。「もし嫉妬に囚われた王がこの言葉を聞けば、我らバラモン一同を殺させるやもしれぬ。さもなくば、事は（意図したのとは）別の成り行きとなろう。」

Verse 70

तस्मात्करोतु चाभीष्टमेष विप्रः परावसुः । मातापितृसमोपेतो वयं यास्यामहे गृहम्

ゆえに、婆羅門パラーヴァスは望むままに行うがよい。我らは父母を伴い、家へ帰ろう。

Verse 71

भर्तृयज्ञ उवाच । स राजा नीतिमान्विज्ञः सर्वधर्मपरायणः । भक्तो देवद्विजानां च सर्वशास्त्र विचक्षणः

バルトリヤジュニャは言った。「その王は政道において正しく、識見に富み、あらゆるダルマに帰依する。さらに神々と二度生まれ（ドヴィジャ）に敬虔で、すべてのシャーストラに通暁している。」

Verse 72

तस्मान्मया समं सर्वे नागरायांतु तद्ग्रहे

ゆえに、町の者は皆、私と共に都の彼の家へ行くがよい。

Verse 73

मध्यगं पुरतः कृत्वा तद्वक्त्रेण च तत्पुरः । कथयंतु च वृत्तांतं मद्यपान समुद्भवम्

彼を中央に置いて前へ進ませ、王の御前において、彼自身の口から、酒を飲んだことより起こった顛末を語らせよ。

Verse 74

परावसोश्च यत्प्रोक्तं वयस्यैर्हास्यमाश्रितैः । पराशरसमुत्थं च यद्वाक्यं तत्स्मृतेः परम्

また、仲間たちが戯れにパラーヴァスへ告げた言葉と、パラーシャラに由来するその言明とは、ただの記憶を超えて、より権威ある重みを持つ。

Verse 75

तच्छ्रुत्वा यदि भूपाल ईर्ष्या लोभसमन्वितः । भविष्यति ततोऽहं तं धारयिष्यामि सत्पथे

「もし王がこれを聞いて嫉妬と貪欲にとらわれるなら、我はその王を戒め、正しきダルマの道にとどめよう。」

Verse 76

सूतौवाच । ततस्ते नागराः सर्वे सन्तोषं परमं गताः । साधुवादैः समभ्यर्च्य भर्तृयज्ञं पृथग्विधैः

スータは語った。「そのとき町人たちは皆、最高の満足に至り、『善きかな！』という種々の祝福と称賛の声をもってバルトリヤジュニャを礼拝し、敬意を捧げた。」

Verse 77

तेनैव सहितं तूर्णं मध्ये कृत्वा च मध्यगम् । गर्त्तातीर्थसमुद्भूतं वेदवेदांगपारगम्

彼らは急ぎ彼を伴い、中央に据えて、ガルッター・ティールタに縁して現れた者—ヴェーダとヴェーダーンガの彼岸に達した通暁の学匠—を前へと招き出した。

Verse 78

स्मृतिज्ञं लक्षणज्ञं तमाहिताग्निं यशस्विनम् । यष्टारं बहुयज्ञानां भर्तृयज्ञमते स्थितम्

彼はスムリティと吉祥の相に通じ、聖火（アーヒタ・アグニ）を奉持する名高き者であり、多くのヤジュニャを修し、バルトリヤジュニャの祭式の規範に確立していた。

Verse 79

आनर्तेनापि भूपेन स्वर्गभ्रष्टेन वै पुरा । कर्णोत्पलाजनित्रेण यश्च पूर्वं चिरन्तनः

いにしえには、天より堕ちたアーナルタの王でさえ、カルノートパラー・ジャニトラーの系より生まれ、古来の名声を帯びるこの尊者を敬い／立てたのである。

Verse 80

चमत्कारपुरे न्यस्तः स्थानेऽस्मिन्विप्रगौरवात् । येन सिध्यंति कार्याणि सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ブラーフマナへの崇敬ゆえに、彼はこの場所、チャマトカーラプラに安置された。彼によって、すべての「二度生まれ」の者たちの諸事は成就する。

Verse 81

तथा चैव तु चान्यानि चमत्कारपुरस्य च । हरिभद्राभिधानं तं भर्तृयज्ञसमन्वितम्

また、チャマトカーラプラに関わる他の伝承でも、彼は「ハリバドラ」と呼ばれ、バルトリヤジュニャ（Bhartṛyajña）の行を具えた者として語られる。

Verse 82

कृत्वा ते नागराः सर्वे राजद्वारमुपागताः । परावसुं समादाय मातापितृसमन्वितम्

こうしてのち、都の人々は皆、王宮の門へ赴き、パラーヴァスをその母と父とともに連れて来た。

Verse 83

अथ द्वाःस्थो द्रुतं गत्वा भूपतेस्तान्न्यवेदयत् । ब्राह्मणान्भर्तृयज्ञेन हरिभद्रेण संयुतान्

すると門番は急ぎ王のもとへ行き、こう奏上した。「ブラーフマナたちが到着しました。バルトリヤジュニャ（Bhartṛyajña）に結ばれたハリバドラを伴っております。」

Verse 84

आनर्तोऽपि च ताञ्छ्रुत्वा राजद्वारसमागतान् । पुरोधसा समायुक्तः संमुखं प्रययौ तदा

彼らが王宮の門に到着したと聞くや、アーナルタ王もまた、王家の祭司を伴い、その時ただちに出迎えて面前で会した。

Verse 85

दत्त्वार्घं मधुपर्कं च विष्टरं गां तथा नृपः । प्रथमं भर्तृयज्ञाय हरिभद्राय वै ततः

王はアルギャ（供水）、マドゥパルカ（蜜乳の供物）、座、そして牝牛を捧げた。まずバルトリ・ヤジュニャを修するハリバドラに、次いで他の者たちにである。

Verse 86

चतुर्णां मुद्गहस्तानां तथान्येषां द्विजन्मनाम् । आद्यऋग्यजुःसाम्नां च प्रगृह्याशीर्वचः परम्

また「ムドガ・ハスタ」と呼ばれる四人のバラモン、ならびに他の再生族の者たち—リグ・ヤジュル・サーマの諸ヴェーダ伝統において最も卓越した者たち—から、王は至上の祝福の言葉を受け取った。

Verse 88

तथा तेषूपविष्टेषु सर्वेषु पृथिवीपतिः । उपविश्य धरापृष्ठे कृतांजलिर भाषत

かくして一同が座に就くと、大地の主たる王も地に坐し、合掌して恭敬のうちに語った。

Verse 89

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मे गृहमुपागतः । सर्वोऽयं नागरो लोको भर्तृयज्ञसमन्वितः

「我は幸いである、我は恩寵を受けた—汝らが我が家に来たゆえに。このナーガラの民すべては、バルトリ・ヤジュニャの修行において一つに結ばれている。」

Verse 90

तदादिशतु मां लोको यत्कृत्यं प्रकरोमि वः । अदेयमपि यच्छामि गृहायातस्य सांप्रतम्

「この会衆よ、汝らのために我がなすべき務めを我に示せ。与うべからざるものさえ、今は与えよう—汝らが我が家に来たゆえに。」

Verse 91

अगम्यमपि यास्यामि करिष्येऽकृत्यमेव च । तच्छ्रुत्वा हरिभद्रः स समुत्थाय त्वरान्वितः

「たとえ到り難き所であっても、我は赴かん。さらに本来なすべからざることさえも行わん。」これを聞くや、ハリバドラは急ぎの思いに満ちて、ただちに立ち上がった。

Verse 92

पप्रच्छाद्यांस्तदर्थं च बह्वृचांस्तदनंतरम् । अध्वर्यूंश्चैव छांदोग्याननुज्ञातश्च तैस्तदा

ついで彼は、その事についてバフリチャ（Bahvṛca）の中の最勝者たちに問い、さらにアドヴァリュ（Adhvaryu）とチャーンドーギャ（Chāndogya）にも諮った。彼らの許しを得て、そのまま事を進めた。

Verse 93

प्राणरुद्रान्वदंत्वाद्या जीवसूक्तं च बह्वृचाः । एषां चैव पृथिव्यादिसवनं यत्पुरा कृतम्

「まず長老たちはプラーナ・ルドラ（Prāṇa-Rudra）を誦し、バフリチャ（Bahvṛca）はジーヴァ・スークタ（Jīva-sūkta）を誦せよ。さらに、これらの儀礼のために昔なされたとおり、『プṛथिवī等』のサヴァナ（savana）を修せよ。」

Verse 94

पठन्त्वध्वर्यवः सर्वे छांदोग्याश्च पृथक्पृथक् । मधुच्युतेन संयुक्तं प्रपठन्तु च सिद्धये

「すべてのアドヴァリュ（Adhvaryu）とチャーンドーギャ（Chāndogya）は、それぞれの作法に従い別々に誦せよ。さらに成就のため、『マドゥチュタ（Madhucyuta）』の句と結び合わせて誦せよ。」

Verse 95

भर्तृयज्ञमतेनैवं तेन प्रोक्ता द्विजोत्तमाः । पप्रच्छुश्चैव तत्सर्वं यत्प्रोक्तं तेन धीमता

かくして、バルトリ・ヤジュニャ（Bhartṛ-yajña）の教説に従い、その賢者は最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）たちに説き示した。すると彼らはまた、彼が語ったすべてについて問いただした。

Verse 96

ततः पाठावसाने तु मध्यगः प्राह सादरम् । परावसुसमुद्भूतं वृत्तांतं तस्य भूपतेः

そして誦読が終わると、中央に座す者は恭しく語り出し、パラーヴァス（Parāvasu）より起こった、その王に関する由来を述べた。

Verse 97

सभामंडपमासाद्य सर्वान्समुपवेशयत् । वरासनेषु हैमेषु यथावदनुपूर्वशः

集会の殿堂に至ると、彼は人々をしかるべき順に、見事な黄金の座へと正しく着座させた。

Verse 98

भर्तृयज्ञेन चानीता यथा सर्वे द्विजातयः । तच्छ्रुत्वा पार्थिवो हृष्टः कृतांजलिपुटोऽब्रवीत्

バルトリヤジュニャ（Bhartṛyajña）が彼女を、すべての二度生まれの者たちと共にこのように連れて来ると、王はそれを聞いて歓喜し、合掌して語った。

Verse 99

धन्योहं कृतपुण्योऽस्मि यस्य मे नागरैर्द्विजैः । विप्रत्रयप्ररक्षार्थं प्रसादोऽयं महान्कृतः

「我は幸いなるかな、まことに功徳を得たり。ナーガラの二度生まれの者たちが、三人のバラモンを守るために、この大いなる恩寵を我に施してくれたのだ。」

Verse 100

धन्या मे कन्यका चेयं रक्षयिष्यति च स्वयम् । ब्राह्मणत्रितयं ह्येतन्मरणे कृतनिश्चयम्

「また我がこの娘も幸いである。死を決して覚悟したこの三人のバラモンを、彼女自らが守護するであろう。」

Verse 101

अथाऽसावानयामास तां कन्यां तत्क्षणाद्द्विजाः । उपविष्टं सभामध्ये ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्

そこで彼はただちにその乙女を連れて来た。会衆のただ中に座し、その件を婆羅門たちに申し述べた。

Verse 102

एषा कन्या मयानीता युष्मद्वाक्याद्द्विजोत्तमाः । भर्तृयज्ञेन यत्प्रोक्तं तत्करोतु च स द्विजः

「おお、最勝の再生者たちよ。あなたがたの言葉に従い、この乙女を連れて来た。あの婆羅門は、バルトリヤジュニャが宣言したとおりに、寸分違わず行うがよい。」

Verse 103

ततस्तत्र समानीय ब्राह्मण तं परावसुम् । भर्तृयज्ञ इदं वाक्यं कन्यायाः पुरतोऽब्रवीत्

それから婆羅門パラーヴァスをそこへ連れて来ると、バルトリヤジュニャは乙女の前で次の言葉を告げた。

Verse 104

इमां त्वं कन्यकां चित्ते जननीं यदि मन्यसे । अधरास्वादनं कुर्वंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

「もし心のうちでこの乙女を母と見なすなら、その唇を味わうことによって成就を得るであろう（意図する証明が立つ）。」

Verse 105

अनुरागपरो भूत्वा यद्यास्वादनतत्परः । भविष्यति ततो रक्तं तव वक्त्रे परावसो

「しかし欲情に駆られ—官能の味わいに執するなら—血が汝の口に現れるであろう、パラーヴァスよ。」

Verse 106

शुद्धस्य त्वथ दुग्धं च भविष्यति न संशयः

しかし清浄なる者には乳が現れる—これに疑いはない。

Verse 107

स्तनाभ्यां तव हस्ताभ्यां स्पर्शात्क्षीरं भवेद्यदि । तत्ते शुद्धिः परिज्ञेया रक्तं वा न भविष्यति

もし汝の手が彼女の乳房に触れて乳が流れ出るなら、汝の清浄は知られるべし。血は現れない。

Verse 108

एवमुक्त्वाथ तं कन्यां ततः प्रोवाच स द्विजः । एनं त्वं पुत्रवत्पश्य पुत्रि ब्राह्मणसत्तमम्

かく乙女に告げて後、その婆羅門は言った。「娘よ、この最上の婆羅門を、わが子のように見なさい。」

Verse 109

येन शुद्धिमवाप्नोति त्वदोष्ठास्वादने कृते । स्पर्शिताभ्यां स्तनाभ्यां च प्रायश्चित्तं यतः स्मृतम्

「これによって彼は清浄を得る。汝の唇を味わい、また汝の乳房に触れた後、まことに贖罪（プラーヤシュチッタ）が定められているからである。」

Verse 110

एतदस्य द्विजेंद्रस्य वयस्यैर्हास्यसंयुतैः । येन शुद्धिमवाप्नोति नो चेन्मृत्युमवाप्स्यति

「これは、笑いを交えて仲間たちがこの婆羅門の長に課したことだ。これによって清浄を取り戻せる。さもなくば死に至るであろう。」

Verse 111

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय सव्रीडं तमुवाच ह । एहि वत्स कुरुष्व त्वं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

スータは語った。彼女は「そのとおりに」と誓って承け、慎み深い羞恥をたたえて彼に言った。「来なさい、愛しい子よ。完全なる清浄のために、贖罪の行（プラーヤシュチッタ）を修しなさい。」

Verse 112

मातृभावं समाधाय मया त्वं कल्पितः सुतः । सोऽपि तां मातृवन्मत्वा तस्याः सांनिध्यमागतः

「母の情を抱いて、わたしは汝を子として定めた。彼もまた彼女を母と見なし、その御前へと進み出た。」

Verse 113

स्पृष्टवांश्च स्तनौ तस्याः सर्वलोकस्य पश्यतः । स्पृष्टाभ्यां च स्तनाभ्यां च तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः

そして彼は、あらゆる人々の見守る前で彼女の両乳房に触れた。触れられたその瞬間、ああ、婆羅門の中の最勝者よ——

Verse 114

क्षीरधारे विनिष्क्रांते कुन्देंदुहिमसंनिभे

すると乳の流れがほとばしり、クンダの花、月、雪にも似た白さであった。

Verse 115

अथौष्ठास्वादनं यावत्तस्याः स कुरुते द्विजः । तावत्क्षीरं विनिष्क्रांतं तादृग्रूपं तदाननात्

さらに、婆羅門が彼女の唇を味わっている間じゅう、その同じ白相の乳が彼女の口から流れ出続けた。

Verse 116

एतस्मिन्नंतरे सर्वैस्ताला दत्ता द्विजातिभिः । राज्ञाऽयं ब्राह्मणः शुद्धो वदमानैर्मुहुर्मुहुः

その間、すべての二度生まれの者たちは幾度も手を打って讃嘆し、「王の権威により、このブラーフマナは清められた！」と繰り返し宣言した。

Verse 117

सोऽपि प्रदक्षिणीकृत्य तां च कन्यां मुहुर्मुहुः । नमस्कृत्य क्षमस्वेति त्वं मातः पुत्रवत्सले

彼もまたその乙女の周りを幾度も右繞して巡り、礼拝して言った。「母よ、子をわが子のように慈しむ方よ、どうかお赦しください。」

Verse 118

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमानर्तो विस्मयान्वितः । शशंस भतृयज्ञं तं प्रायश्चित्तप्रदायकम्

その大いなる奇瑞を見て、驚嘆に満ちたアーナルタは、そのバトリ・ヤジュニャを、プラーヤシュチッタ—罪を清める贖罪—を授ける儀礼として讃えた。

Verse 119

अहोऽतीव सुभा ग्योऽहं यस्य मे गृहमागताः । ईदृशा ब्राह्मणाः सर्वे चमत्कारपुरोद्भवाः

「ああ、私はまことに幸いである。奇瑞より現れ、その御姿そのものが不思議なるこのようなブラーフマナたちが、わが家に来られたのだから。」

Verse 120

तथा चैतादृशी कन्या ह्यसामान्यप्रवर्तिनी । रत्नावती महाभागा सत्यशौचसमन्विता

「またこの乙女ラトナーヴァティーも、振る舞いは並ではない。大いなる福徳を具え、真実と清浄とを備えた者である。」

Verse 121

तथाऽयं नैव सामान्यो ब्राह्मणश्च परावसुः । यश्चेदृशीं समासाद्य कन्यां नो विकृतः स्थितः

同様に、この婆羅門パラーヴァスは決して凡庸ではない。かくも麗しき乙女に遭いながら、なお心は乱れず、揺るがずに堅く立っている。

Verse 122

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तान्विप्रान्पार्थिवोत्तमाः । तां च कन्यां समादाय ततश्चांतःपुरं ययौ

かく言い終えると、最勝の王はその婆羅門たちを退かせ、乙女を伴って内宮へと入っていった。

Verse 123

अथ ते नागराः सर्वे मर्यादां चक्रिरे ततः । अद्यप्रभृति या वेश्या स्थानेऽस्मिन्वासमेष्यति

その後、町人たちは皆、掟を定めた。「今日より後、この地に住まいを求めて来るいかなる遊女であれ——」

Verse 124

तया नैव गृहे धार्यं सुरामांसं कथंचन । दूषयंति सदा दुष्टा नागराणां सुतानिह

「その女のもとでは、いかなる形であれ家に酒と肉を置いてはならぬ。かような邪な女は、ここに住む町人の息子たちを常に堕落させるからである。」

Verse 125

अथ व्यवस्थामुत्क्रम्य या हि तद्धारयिष्यति । सा दण्ड्यास्माच्च निर्वास्या प्रेत्य स्यात्पापभागिनी

「もしこの定めに背き、それらを所持する女があれば、罰せられ、我らのもとより追放される。さらに死後には罪の分け前を受けるであろう。」

Verse 126

औदुम्बर्या मध्यगेन दत्तं तालत्रयं तदा

その時、中央にウドゥンバラ（聖なるイチジク）が立つようにして、三本のターラ樹の群れが授けられ、区別して定められた。

Verse 197

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये परावसुप्रायश्चित्तविधानवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—『エーカーシーティ・サーハスリー・サンヒター』所収、第六のナーガラ・カーンダ、ハータケーシュヴァラ聖域のマーハートミャにおける—「パラーヴァスの贖罪（プラーヤシュチッタ）の作法の叙述」と題する第197章は、ここに終わる。