Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

पितोवाच । युक्तं पुत्रानया प्रोक्तं मात्रा तव हितं तथा । ममापि संमतं ह्येतत्करिष्यामि न संशयः

Transliteration

pitovāca | yuktaṃ putrānayā proktaṃ mātrā tava hitaṃ tathā | mamāpi saṃmataṃ hyetatkariṣyāmi na saṃśayaḥ

Translation

父は言った。「我が子よ、母上の言葉は道理にかなっており、まことにあなたの益となる。私も同意する。必ずそうしよう――疑いはない。」

Word by Word

• पिता: father
• पिता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• युक्तम्: proper, appropriate
• युक्तम्: Vidhaya/Visheshana (विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्ये विधेय-विशेषणम्

• पुत्र: son
• पुत्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• अनया: by her / by this (woman)
• अनया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्रोक्तम्: said, spoken
• प्रोक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वच् (धातु) + प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (युक्तम्) इत्यस्य विषयः

• मात्रा: by the mother
• मात्रा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• हितम्: welfare, benefit
• हितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (युक्तम्) इत्यस्य विषयः

• तथा: thus, likewise
• तथा: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'thus/so/also')

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-अर्थक-अव्यय (particle: 'also')

• संमतम्: approved, agreed upon
• संमतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-मन् (धातु) + संमत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (एतत्) इति विशेषण

• हि: indeed, for
• हि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/causal nuance)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• करिष्यामि: I will do
• करिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• न: no, not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Father (pitā)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The father, composed yet sorrowful, speaks approvingly, placing a reassuring hand gesture toward the son; the mother stands nearby, resolute.

Characters & Entities

• father
• mother
• son

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through discernment (yukti) and concern for another’s welfare (hita), not merely personal impulse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, soon connecting to Vāstupada where guidance is sought.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prāyaścitta is the underlying theme; the verse focuses on assent to a course of action rather than specifying a new rite.