Adhyaya 15

Verse 1

वरांग्युवाच । नाशितास्म्यपविद्धास्मि त्रासिता पीडितास्मि च । रौद्रोण देवनाथेन नष्टनाथेन भूरिशः

ヴァラーンギーは言った。「私は破滅させられ、捨てられました。私は何度も何度も、守護者を失ったあの荒々しい神々の王によって、恐れさせられ、虐げられてきました。」

Verse 2

दुःखपारमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता । पुत्रं मे घोरदुःखस्य तारकं देहि चेत्कृपा

この悲しみの海の彼岸が見えないため、私は命を絶つ覚悟をしました。もし慈悲があるなら、私に息子を授けてください。この恐ろしい悲嘆を乗り越えさせてくれる息子を。

Verse 3

एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रो दुःखितोऽचिंतयद्धृदि । आसुरेष्वपि भावेषु स्पृहा यद्यपि नास्ति मे

このように言われて、ダイティヤ族の王は悲しみ、心の中で考えた。「私には悪魔的な気質や生き方への渇望はないが……」

Verse 4

तथापि मन्ये शास्त्रैभ्यस्त्वनुकंप्या प्रियेति यत् । सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान्

それでもなお、シャーストラの教えによれば、愛しき者とは憐れみと慈悲を注ぐべき存在であると私は理解する。原理としては諸アーシュラマを包摂していても、自らの生の段階に立つ男は、妻を扶け養うべきである。

Verse 5

व्यसनार्णवमत्येति जलयानैरिवार्णवम् । यामाश्रित्येंद्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रयैः

舟によって大海を渡るように、彼女に帰依することによって災厄の海をも超えられる。彼女によって、他に頼れば征し難い、感官という姿の敵どもが克服される。

Verse 6

गेहिनो हेलया जिग्युर्दस्यून्दूर्ग पतिर्यथा । न केऽपि प्रभवस्तां चाप्यनुकर्तुं गृहेश्वरीम्

家住まいの者は、城塞の主が盗賊を討つように、難儀をたやすく征する。だが、その家を支え保つ「家の女主人」（グリヘーシュヴァリー）を真に倣い得る者は誰もいない。

Verse 7

अथायुषा वा कार्त्स्न्येन धर्मे दित्सुर्यथैव च । यस्यां भवति चात्मैव ततो जाया निगद्यते

また、寿命の全きにわたってであれ、あるいはダルマへの完全な献身によってであれ、その人のまさに自己が彼女のうちに見いだされるゆえに、彼女は「ジャーヤー」（妻）と呼ばれる。

Verse 8

भर्तव्या एव यस्माच्च तस्माद्भार्येति सा स्मृता । सा एव गृहमुक्तं च गृहीणी सा ततः स्मृता

彼女はまさに夫によって養われ支えられるべきゆえ、「バーリヤー」（bhāryā）と記憶される。また彼女こそが「家」そのものと呼ばれるゆえ、「グリヒニー」（gṛhiṇī）—家を司る女主人—とも記憶される。

Verse 9

संसारकल्मषात्त्रात्री कलत्रमिति सा ततः । एवंविधां प्रियां को वै नानुकंपितुमर्हति

彼女は世の輪廻（サンサーラ）の穢れから守り救う護り手であるがゆえに、「カラトラ」（妻・伴侶）と呼ばれる。かくも愛しき者に、誰が憐れみを示さずにいられようか。

Verse 10

त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत् । भार्या कर्म च विद्या च संसाध्यं यत्नतस्त्रयम्

デーヴァラはまことに言った。「男には三つの光がある」。すなわち、妻、ダルマにかなう行い（務め）、そしてヴィディヤー（知）—この三つを努力して修めるべきである。

Verse 11

तदेनां पीडितां चेद्यः पतिर्भूत्वा न पालये । ततो यास्ये शास्त्रवादान्नरकांतं न संशयः

もし夫となりながら、彼女が苦しむときに守らぬ者がいるなら、聖典（シャーストラ）の教えによって、その者は地獄の果てへ赴くであろう。疑いはない。

Verse 12

अह मप्येनमिंद्रं वै शक्तो जेतुं यथाऽनृणाम् । पुनः कामं करिष्येऽस्या दास्ये पुत्रऊं महाबलम्

「我もまた、支えなき者を征するように、このインドラを必ず打ち破れる。再び彼女の願いを満たし、強大なる力を備えた पुत्र（子）を授けよう。」

Verse 13

इति संचिंत्य वज्रांगः कोपव्याकुललोचनः । प्रतिकर्तुं महेंद्राय तपो भूयो व्यवस्यत

かく思い定めて、ヴァジュラーンガは—怒りに揺れる眼差しのまま—大いなるインドラに報いんがため、再びタパス（苦行）を修めることを決意した。

Verse 14

ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्राऽसौ दितिनंदनः

その決意がいよいよ苛烈となったのを知るや、梵天ブラフマーは急ぎ、ディティの子のいる場所へと赴いた。

Verse 15

उवाचैनं स भगवान्प्रभुर्मधुरया गिरा

その福徳ある主、統べる者ブラフマーは、甘美な言葉で彼に語りかけた。

Verse 16

ब्रह्मोवाच । किमर्थं भूय एव त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि । आहाराभिमुखो दैत्य तन्मे ब्रूहि महाव्रतः

ブラフマーは言った。「いかなる理由で、汝は再び苛烈な苦行を望むのか。おおダイティヤよ、いま食を取る方へと向いたのなら、我に告げよ、大いなる誓願の者よ。」

Verse 17

यावदब्दसहस्रेण निराहारेण वै फलम् । त्यजता प्राप्तमाहारं लब्धं ते क्षणमात्रतः

「千年にわたり食を断つことで得られる果報も、汝が手に届いた食を捨てたことにより、ただ一瞬にして同じ果報を得たのだ。」

Verse 18

त्यागो ह्यप्राप्तकामानां न तथा च गुरुः स्मृतः । यथा प्राप्तं परित्यज्य कामं कमललोचन । श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्रांजलिरब्रवीत्

「まだ望みを得ていない者にとっての放棄は、それほど難しくなく、また大いなる徳とも見なされぬ。だが、すでに得たのちに欲を捨て去ること――おお蓮華の眼の者よ――それこそ真の離欲である。」ブラフマーの言葉を聞き、ダイティヤは合掌して答えた。

Verse 19

दैत्य उवाच । पत्न्यर्थेऽहं करिष्यामि तपो घोरं पितामह । पुत्रार्थमुद्यतश्चाहं यः स्याद्गीर्वाणदर्पहा

ダイティヤは言った。「妻を得るために、祖父なる御方よ、私は苛烈な苦行を行いましょう。さらに私は、神々の驕りを打ち砕く一子を得ると固く決意しております。」

Verse 20

एतच्छ्रुत्वा वचो देवः पद्मगर्भोद्भवस्तदा । उवाच दैत्यराजानं प्रसन्नश्चतुराननः

その言葉を聞くと、蓮華の胎より生まれた神、四つの御顔をもつブラフマーは満悦し、ついでダイティヤの王に語りかけた。

Verse 21

ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वत्स मा क्लेशे विस्तरे विश । पुत्रस्ते तारकोनाम भविष्यति महाबलः

ブラフマーは言った。「もうよい、愛し子よ、その苦行は十分だ。長き苦難へと身を沈めてはならぬ。汝にはタ―ラカと名づけられる、偉大な力をもつ子が生まれよう。」

Verse 22

देवसीमंतिनीकाम्यधम्मिल्लकविमोक्षणः । इत्युक्तो दैत्यराजस्तु प्रणम्य प्रपितामहम्

かく告げられ—天なる乙女を得たい願いを成就し、彼女の結い束ねた髪をほどくという恩寵を授けられて—ダイティヤの王は原初の祖父（ブラフマー）に伏して礼拝した。

Verse 23

विसृज्य गत्वा महिषीं नंदया मास तां मुदा । तौ दंपती कृतार्थौ च जग्मतुश्चाश्रमं तदा

彼は立ち去って王妃のもとへ赴き、喜びをもって彼女を慰めた。そのとき、願いを成就した夫婦は連れ立ってアーシュラマ（修行庵）へと向かった。

Verse 24

आहितं च ततो गर्भं वरांगी वरवर्णिनी । पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि

そののち、肢体うるわしく肌の色も麗しいその女は懐妊した。まことに彼女は胎内にその胚を、満ちた千年のあいだ宿し続けた。

Verse 25

ततो वर्षसहस्रांते वरांगी समसूयत । जायमाने तु दैत्येंद्रे तस्मिंल्लोकभयंकरे

やがて千年の終わりに、肢体うるわしいその女は出産した。しかも、諸世界を震え上がらせるダイティヤの王が生まれ出ようとするその時……

Verse 26

चचाल सकला पृथ्वी प्रोद्धूताश्च महार्णवा । चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाता विभीषणाः

全大地は震え、巨大な大海は激しくかき乱された。山々さえ揺らぎ、恐るべき風が吹き荒れ始めた。

Verse 27

जेपुर्जप्यं मुनिवरा व्याधविद्धा मृगा इव । जहुः कांतिं च सूर्याद्या नीहाराश्छांदयन्दिशः

最勝の聖仙たちは、狩人に射られた鹿のように、唱えるべき真言の誦持をいっそう急いだ。太陽をはじめ諸々の光明は輝きを失い、濃い霧が四方を覆い隠した。

Verse 28

जाते महासुरे तस्मिन्सर्व एव महासुराः । आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः

その大いなるアスラが生まれるや、すべての大アスラは、アスラの女たちとともに歓喜してそこへ集い、彼らの勇将の吉祥なる出現を寿いだ。

Verse 29

जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चासुरांगनाः । ततो महोत्सवे जाते दानवानां पृथासुत

歓喜に満たされて彼らは歌い、アスラの乙女たちは舞い踊った。やがてダーナヴァたちの間に大いなる祭儀が起こると—おお、プリターの子よ—（物語はなお続く）。

Verse 30

विषण्णमनसो देवाः समहेंद्रास्तदाभवन् । जातामात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चंडविक्रमः

そのとき神々は—インドラをも含めて—心沈み憂えた。というのも、猛き武勇のタ―ラカは、生まれ落ちたその瞬間からすでにダイティヤ族の主であった。

Verse 31

अभिषिक्तोऽसुरो दैत्यैः कुरंगमहिषादिभिः । सर्वासुरमहाराज्ये युतः सर्वैर्महासुरैः

そのアスラは、クランガやマヒシャらのダイティヤたちによってアビシェーカ（灌頂の戴冠）を受け、あらゆる大アスラの支えのもと、全アスラの広大なる大王国の主として据えられた。

Verse 32

स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारकः पांडुसत्तम । उवाच दानवश्रेष्ठान्युक्तियुक्तमिदं वचः

かくして大いなる王権を得たタ―ラカは—おお、パーンドゥ族の最勝者よ—ダーナヴァの首座たちに向かい、理にかなった策謀の言葉を語った。

Verse 33

श्रृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः । श्रुत्वा वः स्थेयसी बुद्धिः क्रियतां वचने मम

「聞け、力強きアスラのすべてよ、我が言葉を。これを聞いたなら、汝らの決意をいよいよ堅固にし、我が策に従って行え。」

Verse 34

अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम् । करिष्याम्यहं तद्वैरं तेषां च विजयाय च

我らの種族のダルマにより、不滅の怨みが育った。われはその敵意を貫き、彼らを征して、勝利を我らのものとしよう。

Verse 35

किं तु तत्तपसा साध्यं मन्येहं सुरसंगमम् । तस्मादादौ करिष्यामि तपो घोरं दनोः सुताः

だが、神々への到達はタパス（苦行）によって成ると我は思う。ゆえにまず、苛烈なるタパスを行おう――おお、ダヌの子らよ。

Verse 36

ततः सुरान्विजेष्यामो भोक्ष्यामोऽथ जगत्त्रयम् । युक्तोपायोऽहि पुरुषः स्थिरश्रीरेव जायते

そののち我らは神々を征し、三界を享受する。正しき方策を用いる者は、まことに揺るがぬ繁栄を得るのだ。

Verse 37

अयुक्तश्चपलः प्राप्तामपि रक्षितुमक्षमः । तच्छ्रुत्वा दानवाः सर्वे वाक्यं तस्यासुरस्य तु

だが、正しき判断を欠き、心の定まらぬ者は、得たものさえ守れない。そのアスラの言葉を聞いて、すべてのダーナヴァたちは……

Verse 38

साधुसाध्वित्यथोचुस्ते वचनं तस्य विस्मिताः । सोऽगच्छत्पारियात्रस्य गिरेः कंदरमुत्तमम्

その言葉に驚嘆して彼らは「善いかな、善いかな！」と唱えた。やがて彼はパーリヤートラ山の最上の洞窟へと旅立った。

Verse 39

सर्वर्तुकुसुमाकीर्णनानौषधिविदिपितम् । नानाधातुरसस्राविचित्रनानागृहाश्रयम्

四季折々の花が咲き乱れ、多くの薬草で満たされ、鉱物の精髄が流れる不思議な流れと、多くの洞窟の住処があった。

Verse 40

अनेकाकारबहुलं पृथक्पक्षिकुलाकुलम् । नानाप्रस्रवणोपेतं नानाविधजलाशयम्

多様な生命に溢れ、様々な鳥の群れで賑わい、数多くの滝と、多種多様な池や貯水池で飾られていた。

Verse 41

प्राप्य तत्कंदरं दैत्यश्चकार विपुलं तपः । वहन्पाशुपतीं दीक्षां पंच मंत्राञ्जजाप सः

その洞窟に到達し、ダイティヤ（魔族）は甚大な苦行を行った。パーシュパタの灌頂を受け、彼は五つの真言を唱え続けた。

Verse 42

निराहारः पंचतपा वर्षायुतमभूत्किल । ततः स्वदेहादुत्कृत्त्य कर्षंकर्षं दिनेदिने

実に、彼は断食し、一万年もの間「五火」の苦行を行った。その後、来る日も来る日も、彼は自分の体から肉を切り取った――一度に一カルシャずつ。

Verse 43

मांसस्याग्नौ जुहावैव ततो निर्मांसतां गतः । ततो निर्मांसदेहः स तपोराशिरजायत

彼は自分の肉を火に捧げ、ついに肉のない体となった。そして、肉を削ぎ落とした体で、彼は苦行の具現――苦行の塊――となったのである。

Verse 44

जज्वलुः सर्वभूतानि तेजसा तस्य सर्वतः । उद्विग्नाश्च सुराः सर्वे तपसा तस्य भीषिताः

彼の燃えさかる威光によって、あらゆる生きとし生けるものは四方で焼かれるかのようであった。諸天はみな動揺し、その苦行の力に脅かされて恐れおののいた。

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा परमं तोषमागतः । तारकस्य वरं दातुं जगाम शिखरं गिरेः

その折、梵天ブラフマーは至上の歓喜に満たされた。ターラカに恩寵の賜物を授けるため、山の頂へと赴いた。

Verse 46

प्राप्य तं शैलराजानं हंसस्यंदनमास्थितः । उवाच तारकं देवो गिरा मधुरया तदा

その山の王に至ると、白鳥の車に坐す神ブラフマーは、甘美なる声でターラカに語りかけた。

Verse 47

ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठ पुत्र तपसो नास्त्यसाध्यं तवाधुना । वरं वृणीष्वाभिमतं यत्ते मनसि वर्तते

ブラフマーは言った。「起きよ、わが子よ。汝の苦行により、今や成し得ぬことは何もない。汝が望む賜物を選べ—心に宿るもののままに。」

Verse 48

इत्युक्तस्तारको दैत्यः प्रांजलिः प्राह तं विभुम्

かく告げられると、阿修羅ターラカは合掌して恭敬し、その全能の主に申し述べた。

Verse 49

तारक उवाच । वयं प्रभो जातिधर्माः कृतवैराः सहमरैः । तैश्च निःशेषिता दैत्याः कृताः क्रूरैनृशं सवत्

ターラカは言った。「主よ、我らは生来の性と受け継がれたダルマゆえに、神々と怨みを結んでおります。その神々によって、我らダイティヤの軍勢はことごとく滅ぼされ、残酷で無慈悲な暴力にさらされました。」

Verse 50

तेषामहं समुद्धर्ता भवेयमिति मे मतिः । अवध्यः सर्वभूतानामस्त्राणां च महौजसाम्

「彼らの救い手となることが、わが決意です。あらゆる生きとし生けるものに対して、そして大いなる威力をもつ者の武器に対してさえ、我を不壊・不死身としてください。」

Verse 51

स्यामहं चामरैश्चैष वरो मम हृदिस्थितः । एतन्मे देहि देवेश नान्यं वै रोचये वरम्

「神々に対してさえ、このように不殺であらんことを—この願いは我が胸中に固く定まっています。 देवेश（神々の主）よ、これをお授けください。ほかの恩寵は望みません。」

Verse 52

तमुवाच ततो दैत्यं विरंचोऽमरनायकः । न युज्यते विना मृत्युं देहिनो देहधारणम् । जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः सत्यमेतच्छ्रुतीरितम्

そのとき、不死者（アマラ）の主であるヴィランチャ（梵天ブラフマー）は、そのダイティヤに告げた。「身を受けた者が、死なくしてその身を保つことは相応しくない。生まれた者には死が必定である—これはシュルティの宣言する真実である。」

Verse 53

इति संचिंत्य वरय वरं यस्मान्न शंकसे । ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशुतः सप्तवासरात्

「ゆえに、疑いなき恩寵をよく思案して選べ。」そう言われて、ダイティヤの王は熟考し、（条件として）生後七日の幼子に関わることを案じ定めた。

Verse 54

तारक उवाच । वासराणां च सप्तानां वर्जयित्वा तु बालकम् । देवानामप्यवध्योऽहं भूयासं तेन याचितः

ターラカは言った。「七日目の幼子を除き、我は神々によってさえ殺されぬ者となれ。」かくして彼はその恩寵を願い求めた。

Verse 55

वव्रे महासुरो मृत्युं ब्रह्माणं मानमोहितः । ब्रह्मा प्रोचे ततस्तं च तथेति हरवाक्यतः

大アスラは慢心に惑わされ、死に関するその条件をブラフマーに求めた。するとブラフマーは、ハラの御言葉に従い「そのとおりになれ」と彼に告げた。

Verse 56

जगाम त्रिदिवं देवो दैत्योऽपि स्वकमालयम् । उत्तीर्णं तपसस्तं च दैत्यं दैत्येश्वरास्तदा

神はトリディヴァ（天界）へ帰り、ダイティヤもまた己の住処へ戻った。そのとき、苦行を成就したその魔を、ダイティヤの諸王が取り囲んだ。

Verse 57

परिवव्रुः फलाकीर्णं वृक्षं शकुनयो यथा । तस्मिन्महति राज्यस्थे तारके दितिनंदने

彼らは、実り豊かな樹を鳥が取り巻くように彼を囲んだ。かくして、ディティの末裔たる偉大なターラカは、大いなる王権に堅く据えられた。

Verse 58

ब्रह्मणाभिहि तस्थाने महार्णवतटोत्तरे । तरवो जज्ञिरे पार्थ तत्र सर्वर्तवः शुभाः

ブラフマーによって定められたその地は、大海の北岸にあった。おおパールタよ、そこには樹々が生い立ち、あらゆる季節が吉祥となった。

Verse 59

कांतिर्द्युतिर्धृतिर्मेधा श्रीरखंडा च दानवम् । परिवव्रुर्गुणा कीर्णं निश्छिद्राः सर्व एव हि

輝き、光明、堅忍、叡智、そして途切れぬ吉祥の繁栄が、そのダーナヴァを取り巻いていた。まことに彼は徳に満ち、あらゆる面で円満で、いささかの瑕もなかった。

Verse 60

कालागरुविलिप्तांगं महामुकुटमंडितम् । रुचिरांगदसन्नद्धं महासिंहासने स्थितम्

その身は黒き沈香の香膏で塗られ、偉大なる冠を戴き、麗しき臂輪をまとい、高き玉座に鎮座していた。

Verse 61

नृत्यंत्यप्सरसः श्रेष्ठा गन्धर्वा गाययंति च । चन्द्रार्कौ दीपमार्गेषु व्यजनेषु च मारुतः । ग्रहा अग्रेसरास्तस्य जीवादेशप्रभाषिणः

最勝のアプサラスは舞い、ガンダルヴァは歌った。月と太陽は道の灯となり、風は扇を捧げる者となり、さらに諸惑星までも先導して、まるで彼の命令を宣言するかのようであった。

Verse 62

एवं स्वकाद्बाहुबलात्स दैत्यः संप्राप्य राज्यं परिमोदमानः । कदाचिदाभाष्य जगाद मंत्रिणः प्रोद्धृत्तसर्वांगबलेन दर्पितः

かくして、そのダイティヤは自らの腕力によって王権を得て歓喜した。やがて全身の力が高まり驕りに満ちた彼は、ある時、臣下たる大臣たちに語りかけて言った。