Adhyaya 30

Mantra 1

देव॑ सवित॒: प्र सु॑व य॒ज्ञं प्र सु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य । दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑तु॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाजं॑ नः स्वदतु

神サヴィトリ（Savitṛ）よ、祭祀を推し進めよ。祭主（yajñapati）をバガ（Bhaga）のもとへ推し進めよ。天なるガンダルヴァ（Gandharva）、標（ketu）を浄める者よ、われらのためにその標を浄めたまえ。語の主ヴァーチャスパティ（Vācaspati）は、われらの力（vāja）を甘美なるものとして味わわせたまえ。

Mantra 2

तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दयात्

われらは神サヴィトリ（Savitṛ）の、最も選ばれ敬うべき輝き（bharga）を観想する。彼がわれらの思惟（dhī）を前へと促したまえ。

Mantra 3

विश्वा॑नि देव सवितर्दुरि॒तानि॒ परा॑ सुव । यद्भ॒द्रं तन्न॒ आ सु॑व

神サヴィトリ（Savitṛ）よ、あらゆる災い・不吉（durita）を遠くへ追い払いたまえ。善き吉祥（bhadra）なるものを、われらのもとへ運び来たらせたまえ。

Mantra 4

वि॒भ॒क्तार॑ᳪ हवामहे॒ वसो॑श्चि॒त्रस्य॒ राध॑सः । स॒वि॒तारं॑ नृ॒चक्ष॑सम्

われらは招請する、富と奇妙なる施与を分かち与える配分者を――人々を見通す者サヴィタール（Savitar）を。

Mantra 5

ब्रह्म॑णे ब्राह्म॒णं क्ष॒त्राय॑ राज॒न्यं॒ म॒रुद्भ्यो॒ वैश्यं॒ तप॑से शू॒द्रं तम॑से॒ तस्क॑रं नार॒काय॑ वीर॒हणं॑ पा॒प्मने॑ क्ली॒बमा॑क्र॒याया॑ अयो॒गूं कामा॑य पुँश्च॒लूमति॑क्रुष्टाय माग॒धम्

ブラフマン（Brahman）にはブラーフマナ（Brāhmaṇa）を、王権にはラージャニヤ（Rājanya）を、マルット（Maruts）にはヴァイシャ（Vaiśya）を、タパス（Tapas, 熱力）にはシュードラ（Śūdra）を、闇には盗人を、地獄には勇士殺しを、悪には不能の者を、購買には不稔の牝牛を、欲望には淫奔の女を、叫喚にはマーガダ（Māgadha）を。

Mantra 6

नृ॒त्ताय॑ सू॒तं गी॒ताय॑ शैलू॒षं धर्मा॑य सभाच॒रं न॒रिष्ठा॑यै भीम॒लं न॒र्माय॑ रे॒भᳪ हसा॑य॒ कारि॑मान॒न्दाय॑ स्त्रीष॒खं प्र॒मदे॑ कुमारीपु॒त्रं मे॒धायै॑ रथका॒रं धै॑र्याय॒ तक्षा॑णम्

舞踊のためにスータ（Sūta）を、歌唱のために俳優（Śailūṣa）を、法（ダルマ）のために集会に通う者を、ナーリシュター（Narīṣṭā）のために恐るべき男を、戯れのために罵る者を、笑いのために工夫する者を、歓喜のために女の伴侶を、放縦のために未婚の娘の子を、知慧（メーダー）のために車大工を、堅忍のために木工（大工）を。

Mantra 7

तप॑से कौला॒लं मा॒यायै॑ क॒र्मार॑ᳪ रू॒पाय॑ मणिका॒रᳪ शु॒भे व॒पᳪ श॑र॒व्या॒या इषुका॒रᳪ हे॒त्यै ध॑नुष्का॒रं कर्म॑णे ज्याका॒रं दि॒ष्टाय॑ रज्जुस॒र्जं मृ॒त्यवे॑ मृग॒युमन्त॑काय श्व॒निन॑म्

苦行の熱（Tapas）のために陶工を、幻巧（Māyā）のために鍛冶を、形相（Rūpa）のために宝石工を、吉祥（Śubha）のために床屋を、弓術のために矢作りを、武器のために弓作りを、仕事（Karman）のために弓弦作りを、的中（Diṣṭā）のために縄作りを、死（Mṛtyu）のために狩人を、終滅者（Antaka）のために犬を扱う者を。

Mantra 8

न॒दीभ्य॑: पौञ्जि॒ष्ठमृ॒क्षीका॑भ्यो॒ नैषादं पुरुषव्या॒घ्राय॑ दु॒र्मदं॑ गन्धर्वाप्स॒रोभ्यो॒ व्रात्यं॑ प्र॒युग्भ्य॒ उन्म॑त्तᳪ सर्पदेवज॒नेभ्योऽप्र॑तिपद॒मये॑भ्यः कित॒वमी॒र्यता॑या॒ अकि॑तवं पिशा॒चेभ्यो॑ बिदलका॒रीं या॑तु॒धाने॑भ्यः कण्टकीका॒रीम्

諸河のためにパウñジシュタ（Pauñjiṣṭha）を、熊たちのためにニーシャーダ（Niṣāda）を、人虎（Puruṣavyāghra）のために狂人を、ガンダルヴァとアプサラスのためにヴラーティヤ（Vrātya）を、隊列（Prayug）のために狂乱者を、蛇神の民のために足場なき者を、遊行（Īryatā）のために賭博者と非賭博者を、ピシャーチャ（Piśāca）のためにビダラカーリー（Bidalakārī）を、ヤートゥダーナ（Yātudhāna）のためにカンタキーカーリー（Kaṇṭakīkārī）を。

Mantra 9

स॒न्धये॑ जा॒रं गे॒हायो॑पप॒तिमार्त्यै॒ परि॑वित्तं॒ निरृ॑त्यै परिविविदा॒नमरा॑द्ध्या एदिधिषुः प॒तिं निष्कृ॑त्यै पेशस्का॒रीᳪ सं॒ज्ञाना॑य स्मरका॒रीं प्र॑का॒मोद्या॑योप॒सदं॒ वर्णा॑यानु॒रुधं॒ बला॑योप॒दाम्

和合のために（配するのは）間男；家のために（配するのは）囲い男；苦難のために（配するのは）先んじて（兄を）出し抜いた者；ニリティ（Nirṛti）のために（配するのは）奪い勝つ者；失敗のために（配するのは）熱心に求婚する者；贖罪のために（配するのは）夫；認知のために（配するのは）奔放な女；想起のために（配するのは）恋をかき立てる女；欲望のために（配するのは）……

Mantra 10

उ॒त्सा॒देभ्य॑: कु॒ब्जं प्र॒मुदे॑ वाम॒नं द्वा॒र्भ्यः स्रा॒मᳪ स्वप्ना॑या॒न्धमध॑र्माय बधि॒रं प॒वित्रा॑य भि॒षजं॑ प्र॒ज्ञाना॑य नक्षत्रद॒र्शमा॑शि॒क्षायै॑ प्र॒श्निन॑मुपशि॒क्षाया॑ अभिप्र॒श्निनं॑ म॒र्यादा॑यै प्रश्नविवा॒कम्

没落のために（配するのは）猫背の者；歓喜のために（配するのは）小人；門守のために（配するのは）足なえ；眠りのために（配するのは）盲人；不義のために（配するのは）聾者；パヴィトラ（pavitra：濾し器）のために（配するのは）医師；識別のために（配するのは）星を観る者；教授のために（配するのは）問う者；さらなる教授のために（配するのは）詰問する者；境界のために（配するのは）問答を裁く者。

Mantra 11

अर्मे॑भ्यो हस्ति॒पं ज॒वाया॑श्व॒पं पुष्ट्यै॑ गोपा॒लं वी॒र्या॒याविपा॒लं तेज॑सेऽजपा॒लमिरा॑यै की॒नाशं॑ की॒लाला॑य सुराका॒रं भ॒द्राय॑ गृह॒पᳪ श्रेय॑से वित्त॒धमाध्य॑क्ष्यायानुक्ष॒तार॑म्

諸軍のために象使いを、疾速のために馬使いを、滋養・繁栄（puṣṭi）のために牛飼いを、勇力（vīrya）のために羊飼いを、光輝（tejas）のために山羊飼いを、糧養（irā）のために耕作者を、甘醴（kīlāla）とスラー酒（surā）のために醸造者を、吉祥（bhadra）のために家長を、繁栄（śreyas）のために財庫の長を、統御（ādhyakṣya）のために随護の者を（任ずる）。

Mantra 12

भायै॑ दार्वा॒हारं॑ प्र॒भाया॑ अग्न्ये॒धं ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपा॑याभिषे॒क्तारं॒ वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टारं॑ देवलो॒काय॑ पेशि॒तारं॑ मनुष्यलो॒काय॑ प्रकरि॒तार॒ᳪ सर्वे॑भ्यो लो॒केभ्य॑ उपसे॒क्तार॒मव॑ ऋत्यै व॒धायो॑पमन्थि॒तारं॒ मेधा॑य वासः पल्पू॒लीं प्र॑का॒माय॑ रजयि॒त्रीम्

畏れ（bhāya）のために薪運びを、光輝（prabhā）のために火熾しを、褐色者（Bradhna）の天蓋（viṣṭapā）のために塗油・灌頂者を、最上の天（nāká）のために包み護る者を、神々の世界のために作り整える者を、人間の世界のために配し整える者を、あらゆる世界のために灑ぎかける者を、退け（avṛtti）のために攪拌する者を、滅び（vadhāya）のために打ち倒す者を、智慧（medhā）のために衣を、欲求（prakāma）のために染め手（女）を（任ずる）。

Mantra 13

ऋ॒तये॑ स्ते॒नहृ॑दयं वैर॑हत्याय॒ पिशु॑नं॒ विवि॑क्त्यै क्ष॒त्तार॒मौप॑द्रष्ट्र्यायानुक्ष॒त्तारं॒ बला॑यानुच॒रं भू॒म्ने प॑रिष्क॒न्दं प्रि॒याय॑ प्रियवा॒दिन॒ मरि॑ष्ट्या अश्वसा॒दᳪ स्व॒र्गा॑य लो॒काय॑ भागदु॒घं वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म्

ṛta（秩序・真実）のために盗心の者を、怨敵殺しのために讒言の者を、識別（vivikti）のために執事（kṣattṛ）を、監察（aupadraṣṭṛ）のために副執事を、力（bala）のために随従者を、広大（bhūman）のために巡行者を、愛しきもののために甘言の者を、無災（mariṣṭi）のために馬を制する者を、天界の世界のために分け与え乳する者（bhāga-dugh）を、最上の天（nāká）のために包み護る者を（任ずる）。

Mantra 14

म॒न्यवे॑ऽयस्ता॒पं क्रोधा॑य निस॒रं योगा॑य यो॒क्तार॒ᳪ शोका॑याभिस॒र्तारं॒ क्षेमा॑य विमो॒क्तार॑मुत्कूलनिकू॒लेभ्य॑स्त्रि॒ष्ठिनं॒ वपु॑षे मानस्कृ॒तᳪ शीला॑याञ्जनीका॒रीं निरृ॑त्यै कोशका॒रीं य॒माया॒सूम्

マニュ（Manyu・憤怒）には灼鉄の熱する者を、クローダ（Krodha・怒り）には追い払う者を、ヨーガ（Yoga・調御/規律）には轭（くびき）を結ぶ者を、ショーカ（Śoka・悲嘆）には襲いかかる者を、クシェーマ（Kṣema・安穏）には解き放つ者を配す。此岸と彼岸よりは三つの基をもつ者を。ヴァプス（Vapus・形体）には心により作られたものを。シーラ（Śīla・習性）には闇を塗りなす者を。ニリティ（Nirṛti・破滅/凶）には鞘を作る者を。ヤマ（Yama）にはヤマの生命（Yamāyāsūm）を配す。

Mantra 15

य॒माय॑ यम॒सूमथ॑र्व॒भ्योऽव॑तोकाᳪ संवत्स॒राय॑ पर्या॒यिणीं॑ परिवत्स॒रायावि॑जातामिदावत्स॒राया॒तीत्व॑रीमिद्वत्स॒राया॑ति॒ष्कद्व॑रीं वत्स॒राय॒ विज॑र्जराᳪ संवत्स॒राय॒ पलि॑क्नीमृ॒भुभ्यो॑ऽजिनस॒न्धᳪ सा॒ध्येभ्य॑श्चर्म॒म्नम्

ヤマ（Yama）にはヤマ自身の生きものを。アタルヴァン（Atharvan）たちには子なき女を。年（Saṃvatsara）には周期を巡り行く者を。回転する年（Parivatsara）には未だ生まれぬ者を。「この年」（Idāvatsara）には性急なる者を。「この年」（Idvatsara）には跳び越える者を。年（Vatsara）にはすり減り尽くした者を。満年（Saṃvatsara）には白髪の者を。リブ（Ṛbhu）たちには皮衣の縫い合わせる者を。サーディヤ（Sādhya）たちには革をなめす者を。

Mantra 16

सरो॑भ्यो धैव॒रमु॑प॒स्थाव॑राभ्यो॒ दाशं॑ वैश॒न्ताभ्यो॑ बै॒न्दं न॑ड्व॒लाभ्यः शौष्क॑लं पा॒राय॑ मार्गा॒रम॑वा॒राय॑ कै॒वर्तं॑ ती॒र्थेभ्य॑ आ॒न्दं विष॑मेभ्यो मैना॒लᳪ स्वने॑भ्य॒: पर्ण॑कं॒ गुहा॑भ्य॒: किरा॑त॒ᳪ सानु॑भ्यो॒ जम्भ॑कं॒ पर्व॑तेभ्यः किम्पूरु॒षम्

池（saras）には漁る者を。水辺の地には水の人（舟人）を。川の瀬・流れにはバインダ（Bainda）を。葦の茂る浅瀬には干し魚の者を。遠き岸には道を見出す者を。近き岸には舟子を。渡し場には渡守を。険しき所にはマイナーラ（Maināla）を。こだまする音には葉をまとう者を。洞窟にはキラータ（Kirāta）を。山の尾根にはジャンバカ（Jambhaka）を。山々にはキンプールシャ（Kimpūruṣa）を。

Mantra 17

बी॒भ॒त्सायै॑ पौल्क॒सं वर्णा॑य हिरण्यका॒रं तु॒लायै॑ वाणि॒जं प॑श्चादो॒षाय॑ ग्ला॒विनं॒ विश्वे॑भ्यो भू॒तेभ्य॑: सिध्म॒लं भूत्यै॑ जागर॒णमभू॑त्यै स्वप॒नमार्त्यै॑ जनवा॒दिनं॒ व्यृ॒र्द्ध्या अपग॒ल्भᳪ स॑ᳪश॒राय॑ प्र॒च्छिद॑म्

「嫌悪なるもの」（Bībhatsā）にはプルカサ（Pulkasa）を、「色相」（Varṇa）には金工を、「秤衡」（Tulā）には商人を、「後の過失」（Paścādoṣa）には倦み疲れた者を、「一切の存在」（Viśve Bhūtebhyaḥ）には朽ち崩れる者を、「繁栄」（Bhūti）には覚醒を、「不繁栄」（Abhūti）には睡眠を、「苦悩」（Ārti）には世間に喋り立てる者を、「過度の増長」（Vyṛddhi）には向こう見ずなる者を、「破滅」（Saṃśarā）には断ち切る苛烈なる者を、配当する。

Mantra 18

अ॒क्ष॒रा॒जाय॑ कित॒वं कृ॒ताया॑दिनवद॒र्शं त्रेता॑यै क॒ल्पिनं॑ द्वा॒परा॑याधिक॒ल्पिन॑मास्क॒न्दाय॑ सभास्था॒णुं मृ॒त्यवे॑ गोव्य॒च्छमन्त॑काय गोघा॒तं क्षु॒धे यो गां वि॑कृ॒न्तन्तं॒ भिक्ष॑माण उप॒तिष्ठ॑ति दुष्कृ॒ताय॒ चर॑काचार्यं पा॒प्मने॑ सैल॒गम्

「骰子の王」（Akṣarāja）には賭博者を、「クリタ」（Kṛta）には昼を見張る者を、「トレーター」（Tretā）には企てる者を、「ドヴァーパラ」（Dvāpara）には過度に企てる者を、「突進」（Āskanda）には集会堂の柱を、「死」（Mṛtyu）には牛を掠める者を、「終滅者」（Antaka）には牛殺しを、「飢え」（Kṣudh）には—乞いながら牛を切り裂く者に付き従う者を、「悪業」（Duṣkṛta）には遍歴する行脚師を、「罪穢」（Pāpmán）にはサイラガ（Sailaga）を、配当する。

Mantra 19

प्र॒ति॒श्रुत्का॑या अर्त॒नं घोषा॑य भ॒षमन्ता॑य बहुवा॒दिन॑मन॒न्ताय॒ मूक॒ᳪ शब्दा॑याडम्बराघा॒तं मह॑से वीणावा॒दं क्रोशा॑य तूणव॒ध्मम॑वरस्प॒राय॑ शङ्ख॒ध्मं वना॑य वन॒पम॒न्यतो॑रण्याय दाव॒पम्

こだまに、転がる響きを；喧噪に；つぶやく者に；多弁なる言葉に；尽きることなきものに；黙せるものに；音に；大太鼓の打撃に；その威光に；ヴィーナー（vīṇā）の奏に；叫びに；ラッパの吹鳴に；深く鳴りわたる震えに；法螺（śaṅkha）の吹奏に；林に；林の守護者に；彼方の荒れ林に；林を焼く火に。

Mantra 20

न॒र्माय॑ पुँश्च॒लूᳪ हसा॑य॒ कारिं॒ याद॑से शाब॒ल्यां ग्रा॑म॒ण्यं गण॑कमभि॒क्रोश॑कं॒ तान्मह॑से वीणावा॒दं पा॑णि॒घ्नं तू॑णव॒ध्मं तान्नृ॒त्ताया॑न॒न्दाय॑ तल॒वम्

To Jest, the harlot; to Laughter; the doer; to the sorcerer; the motley woman; the village-headman; the gambler; the reviler—these to Majesty: the player on the Vīṇā, the hand-clapper, the trumpet-blower—these to Dancing, to Delight, to rhythmic clapping.

Mantra 21

अ॒ग्नये॒ पीवा॑नं पृथि॒व्यै पी॑ठस॒र्पिणं॑ वा॒यवे॑ चाण्डा॒लम॒न्तरि॑क्षाय वᳪशन॒र्तिनं॑ दि॒वे ख॑ल॒तिᳪ सूर्या॑य हर्य॒क्षं नक्ष॑त्रेभ्यः किर्मि॒रं च॒न्द्रम॑से कि॒लास॒मह्ने॑ शु॒क्लं पि॑ङ्गा॒क्षᳪ रात्र्यै॑ कृ॒ष्णं पि॑ङ्गा॒क्षम्

To Agni the stout one; to Earth the back-crawler; to Vāyu the Caṇḍāla; to the Mid-air the bamboo-dancer; to Heaven the bald one; to the Sun the tawny-eyed; to the Stars the speckled; to the Moon the leprous-white; to Day the white, tawny-eyed; to Night the black, tawny-eyed.

Mantra 22

अथै॒तान॒ष्टौ विरू॑पा॒ना ल॑भ॒तेऽति॑दीर्घं॒ चाति॑ह्रस्वं॒ चाति॑स्थूलं॒ चाति॑कृशं॒ चाति॑शुक्लं॒ चाति॑कृष्णं॒ चाति॑कुल्वं॒ चाति॑लोमशं च । अशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः । मा॒ग॒धः पुँ॑श्च॒ली कि॑त॒वः क्ली॒बोऽशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः

Now he takes these eight misshapen ones: the over-tall and the over-short, the over-stout and the over-thin, the over-white and the over-black, the over-bald and the over-hairy. They are neither Śūdra nor Brāhmaṇa: they belong to Prajāpati. The Māgadha, the harlot, the gambler, the impotent—neither Śūdra nor Brāhmaṇa: they belong to Prajāpati.