Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda school attribution)
Devata: Abstract powers and deities named (Sandhi, Ārti, Nirṛti, etc.)
Chandas: Mixed/prose-catalogue (yajus-style; not a fixed ṛc-metre)

स॒न्धये॑ जा॒रं गे॒हायो॑पप॒तिमार्त्यै॒ परि॑वित्तं॒ निरृ॑त्यै परिविविदा॒नमरा॑द्ध्या एदिधिषुः प॒तिं निष्कृ॑त्यै पेशस्का॒रीᳪ सं॒ज्ञाना॑य स्मरका॒रीं प्र॑का॒मोद्या॑योप॒सदं॒ वर्णा॑यानु॒रुधं॒ बला॑योप॒दाम्

sa̱ndháye jā̱ráṃ gehā́yopapatímārtyái pári̱vittaṃ nírṛtyái parivividā̱námárā̱ddhyā edidhiṣúḥ patíṃ níṣkṛtyái peśaskārī́ṃ saṃjñā́nāya smarakārī́ṃ pra̱kāmodýāyopasádaṃ várṇāyānurúdhaṃ bálāyopadā́m

和合のために(配するのは)間男;家のために(配するのは)囲い男;苦難のために(配するのは)先んじて(兄を)出し抜いた者;ニリティ(Nirṛti)のために(配するのは)奪い勝つ者;失敗のために(配するのは)熱心に求婚する者;贖罪のために(配するのは)夫;認知のために(配するのは)奔放な女;想起のために(配するのは)恋をかき立てる女;欲望のために(配するのは)……

सन्धये । जारम् । गेहाय । उपपतिम् । आर्त्यै । परिवित्तम् । निरृत्यै । परिविविदानम् । अराद्ध्यै । एदिधिषुः । पतिम् । निष्कृत्यै । पेशस्कारीम् । संज्ञानाय । स्मरकारीम् । प्रकामोद्याय । उपसदम् । वर्णाय । अनुरुधम् । बलाय । उपदाम्

सन्धयेfor union/compact
सन्धये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसन्धि (प्रातिपदिक) < सम् + √धा (धारण/स्थापन) → सन्धि
जारम्a paramour/lover
जारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजार (प्रातिपदिक)
गेहायfor the house/home
गेहाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootगेह (प्रातिपदिक)
उपपतिम्a secondary husband/paramour
उपपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउपपति (प्रातिपदिक)
आर्त्यैfor distress/affliction
आर्त्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootआर्ति (प्रातिपदिक)
परिवित्तम्one who is outstripped/left behind (e.g., by a younger married first)
परिवित्तम्:
कर्म
TypeAdjective (used as noun)
Rootपरि + √विद् (वेदने/ज्ञाने) → परिवित्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
निरृत्यैfor Nirṛti (goddess of dissolution/misfortune)
निरृत्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
परिविविदानम्one who has found out/come to know (fully)
परिविविदानम्:
कर्म
TypeParticiple
Rootपरि + वि + √विद् (वेदने/ज्ञाने) → परिविविदान (कृदन्त)
अराद्ध्यैfor non-success/failure
अराद्ध्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअराद्धि (प्रातिपदिक) < अ- + राद्धि (सिद्धि/समृद्धि)
एदिधिषुःone desiring to kindle/flare up
एदिधिषुः:
कर्म
TypeAdjective (desiderative sense)
Root√इध् (दीप्तौ) → एदिधिषु (इच्छार्थक/देशिदेरिवेटिव प्रातिपदिक)
पतिम्husband/lord
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
निष्कृत्यैfor expiation/atonement
निष्कृत्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootनिष्कृति (प्रातिपदिक) < निस् + √कृ (करणे)
पेशस्कारीम्a maker of adornment/one who beautifies
पेशस्कारीम्:
कर्म
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootपेशस् + √कृ (करणे) → पेशस्कारी (प्रातिपदिक/कृदन्त)
संज्ञानायfor recognition/understanding
संज्ञानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसंज्ञान (प्रातिपदिक) < सम् + √ज्ञा (अवबोधने)
स्मरकारीम्a maker of remembrance; one who causes recollection
स्मरकारीम्:
कर्म
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootस्मर + √कृ (करणे) → स्मरकारी (प्रातिपदिक)
प्रकामोद्या॑यfor the arising of desire/for strong desire
प्रकामोद्या॑य:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रकामोद्या (प्रातिपदिक) < प्रकाम + उद्य (उद्यम/उद्गम) [समास]
उपसदम्approach/attendance
उपसदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउपसद् (प्रातिपदिक) < उप + √सद् (आसादने)
वर्णायfor colour/appearance; (also) class
वर्णाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
अनुरुधम्one who follows/obeys; compliant
अनुरुधम्:
कर्म
TypeAdjective (used as noun)
Rootअनु + √रुध् (आवरणे/निरोधे) → अनुरुध (कृदन्त/प्रातिपदिक)
बलायfor strength
बलाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
उपदाम्an offering/that which is given near (attendant gift)
उपदाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउपदा (प्रातिपदिक) < उप + √दा (दाने) / ‘उपदा’ (approach, gift) संदिग्ध
S
Sandhi (Concord)
G
Gṛha / Geha (Household)
Ā
Ārti (Distress)
N
Nirṛti (Dissolution/Misfortune)
A
Arādhya / An-ārādhyā (Failure/Non-attainment)
N
Niṣkṛti (Expiation/Release)
S
Saṃjñāna (Recognition)
S
Smara (Remembrance)
P
Prakāma (Desire)
V
Varṇa (Colour/Manifest form)
B
Bala (Strength)