Previous Mantra
Next Mantra

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 30, Mantra 13

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Ṛta; abstract ends (Vairahatyā, Vivikti, Bhūman, Mariṣṭi) and cosmic stations (Svarga, Nāka)
Chandas: Yajus-catalogue

ऋ॒तये॑ स्ते॒नहृ॑दयं वैर॑हत्याय॒ पिशु॑नं॒ विवि॑क्त्यै क्ष॒त्तार॒मौप॑द्रष्ट्र्यायानुक्ष॒त्तारं॒ बला॑यानुच॒रं भू॒म्ने प॑रिष्क॒न्दं प्रि॒याय॑ प्रियवा॒दिन॒ मरि॑ष्ट्या अश्वसा॒दᳪ स्व॒र्गा॑य लो॒काय॑ भागदु॒घं वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म्

ṛtáye stenahṛ́dayaṃ vairahatyā́ya piśúnaṃ vivíktyai kṣattā́ramaupadráṣṭryāyānukṣattā́raṃ bálāyānucáraṃ bhū́mne pariṣkándaṃ priyā́ya priyavā́dinaṃ maríṣṭyā aśvasā́daṃ svargā́ya lokā́ya bhāgadúghaṃ várṣiṣṭhāya nā́kāya pariveṣṭā́ram

ṛta(秩序・真実)のために盗心の者を、怨敵殺しのために讒言の者を、識別(vivikti)のために執事(kṣattṛ)を、監察(aupadraṣṭṛ)のために副執事を、力(bala)のために随従者を、広大(bhūman)のために巡行者を、愛しきもののために甘言の者を、無災(mariṣṭi)のために馬を制する者を、天界の世界のために分け与え乳する者(bhāga-dugh)を、最上の天(nāká)のために包み護る者を(任ずる)。

ऋतये । स्तेनहृदयम् । वैरहत्याय । पिशुनम् । विविक्त्यै । क्षत्तारम् । औपद्रष्ट्र्याय । अनुक्षत्तारम् । बलाय । अनुचरम् । भूम्ने । परिष्कन्दम् । प्रियाय । प्रियवादिनम् । मरिष्ट्यै । अश्वसादम् । स्वर्गाय । लोकाय । भागदुघम् । वर्षिष्ठाय । नाकाय । परिवेष्टारम्

ऋतयेfor ṛta (cosmic order/rite)
ऋतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
स्तेनहृदयम्a thief-hearted one / thief’s heart
स्तेनहृदयम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्तेन-हृदय (समास; प्रातिपदिक)
वैरहत्यायfor enmity-slaying / hostile killing
वैरहत्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवैरहत्या (प्रातिपदिक)
पिशुनम्a slanderer, informer
पिशुनम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootपिशुन (प्रातिपदिक)
विविक्त्यैfor separation/discrimination
विविक्त्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविविक्ति (प्रातिपदिक)
क्षत्तारम्the chamberlain/attendant (kṣattā)
क्षत्तारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षत्तृ (प्रातिपदिक)
औपद्रष्ट्र्यायfor the overseer/observer (upadraṣṭṛ-function)
औपद्रष्ट्र्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऔपद्रष्ट्र्य (प्रातिपदिक; उपद्रष्टृ-सम्बद्ध)
अनुक्षत्तारम्the assistant-chamberlain
अनुक्षत्तारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअनु-क्षत्तृ (समास; प्रातिपदिक)
बलायfor strength
बलाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
अनुचरम्a follower, attendant
अनुचरम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअनुचर (प्रातिपदिक)
भूम्नेfor greatness/abundance
भूम्ने:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootभूमन् (प्रातिपदिक)
परिष्कन्दम्one who rushes about; assailant
परिष्कन्दम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरि-स्कन्द (प्रातिपदिक)
प्रियायfor the dear/for what is प्रिय
प्रियाय:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
प्रियवादिनम्one who speaks pleasantly
प्रियवादिनम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootप्रिय-वादिन् (समास; प्रातिपदिक)
मरिष्ट्यैfor non-injury/safety
मरिष्ट्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमरिष्टि (प्रातिपदिक)
अश्वसादम्horse-tamer/horse-sitter (rider)
अश्वसादम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व-साद (समास; प्रातिपदिक)
स्वर्गायfor heaven
स्वर्गाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
लोकायfor the world
लोकाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
भागदुघम्one who yields a share; share-milker
भागदुघम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootभाग-दुघ (समास; प्रातिपदिक)
वर्षिष्ठायfor the most excellent/best
वर्षिष्ठाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootवर्षिष्ठ (प्रातिपदिक; वर्षिन्-तम/इष्ठ)
नाकायfor heaven/firmament
नाकाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
परिवेष्टारम्the enveloper/one who surrounds
परिवेष्टारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरि-वेष्टृ (प्रातिपदिक)
Ṛta
V
Vairahatyā (Slaying of enmity)
V
Vivikti (Discrimination/Discernment)
(
(Over)Sight / Upadraṣṭrīya (Oversight)
B
Bala (Strength)
B
Bhūman (Greatness/Plenitude)
P
Priya (Dearness)
M
Mariṣṭi (Safety/Non-destruction)
S
Svarga-loka (Heavenly world)
N
Nāka (Highest heaven)