Mantra 12

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Bhī (fear), Prabhā (splendour), Bradhna-related cosmology, Lokas, Medhā, Kāma

Chandas: Yajus-catalogue

Samhita Patha (Devanagari)

भायै॑ दार्वा॒हारं॑ प्र॒भाया॑ अग्न्ये॒धं ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपा॑याभिषे॒क्तारं॒ वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टारं॑ देवलो॒काय॑ पेशि॒तारं॑ मनुष्यलो॒काय॑ प्रकरि॒तार॒ᳪ सर्वे॑भ्यो लो॒केभ्य॑ उपसे॒क्तार॒मव॑ ऋत्यै व॒धायो॑पमन्थि॒तारं॒ मेधा॑य वासः पल्पू॒लीं प्र॑का॒माय॑ रजयि॒त्रीम्

Transliteration

bhā́yai dārvāhā́raṃ prabhā́yā agnyedháṃ bradhnásya viṣṭápāyābhiṣektā́raṃ várṣiṣṭhāya nā́kāya pariveṣṭā́raṃ devalokā́ya peśitā́raṃ manuṣyalokā́ya prakaritā́raṃ sárvebhyo lokébhya upasektā́ramaváṛtyai vadhā́yopamanthitā́raṃ médhāyai vā́saḥ paḻpūlī́ṃ pra̱kāmā́ya rajayitrī́m

Translation

畏れ（bhāya）のために薪運びを、光輝（prabhā）のために火熾しを、褐色者（Bradhna）の天蓋（viṣṭapā）のために塗油・灌頂者を、最上の天（nāká）のために包み護る者を、神々の世界のために作り整える者を、人間の世界のために配し整える者を、あらゆる世界のために灑ぎかける者を、退け（avṛtti）のために攪拌する者を、滅び（vadhāya）のために打ち倒す者を、智慧（medhā）のために衣を、欲求（prakāma）のために染め手（女）を（任ずる）。

Padapatha (Word Analysis)

भायै । दार्वाहारम् । प्रभायै । अग्न्येधम् । ब्रध्नस्य । विष्टपाय । अभिषेक्तारम् । वर्षिष्ठाय । नाकाय । परिवेष्टारम् । देवलोकाय । पेशितारम् । मनुष्यलोकाय । प्रकरितारम् । सर्वेभ्यः । लोकेभ्यः । उपसेक्तारम् । अवऋत्यै । वधाय । उपमन्थितारम् । मेधाय । वासः । पल्पूलीम् । प्रकामाय । रजयित्रीम्

Word by Word

• भायै: for (the act of) shining / for radiance
• भायै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: भा (धातु) → भाय (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• दार्वाहारम्: wood-fuel (wood as fuel), fuel
• दार्वाहारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दारु + आहार (प्रातिपदिक; समास)

• प्रभायै: for (the act of) shining forth / for splendor
• प्रभायै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: प्र + भा (धातु) → प्रभाय (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अग्न्येधम्: the kindler of fire / fire-stoker
• अग्न्येधम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि + इध (धातु) → एध (कृदन्त) ; अग्न्येध (प्रातिपदिक)

• ब्रध्नस्य: of the tawny one / of Bradhna
• ब्रध्नस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: ब्रध्न (प्रातिपदिक)

• विष्टपाय: for the (heavenly) seat / firmament
• विष्टपाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: विष्टप (प्रातिपदिक)

• अभिषेक्तारम्: the anointer / consecrator
• अभिषेक्तारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अभि + सिच् (धातु) → अभिषेक्तृ (कृदन्त-तृ)

• वर्षिष्ठाय: for the highest / most excellent
• वर्षिष्ठाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध/वृष् (वृध्) → वर्षिष्ठ (तमप्-विशेषण)

• नाकाय: for heaven
• नाकाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• परिवेष्टारम्: the enveloper / one who surrounds
• परिवेष्टारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: परि + वेष्ट् (धातु) → परिवेष्टृ (कृदन्त-तृ)

• देवलोकाय: for the world of the gods
• देवलोकाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव + लोक (प्रातिपदिक; समास)

• पेशितारम्: the shaper / fashioner
• पेशितारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पिश्/पेश् (धातु ‘to fashion/shape’) → पेशितृ (कृदन्त-तृ)

• मनुष्यलोकाय: for the world of men
• मनुष्यलोकाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनुष्य + लोक (प्रातिपदिक; समास)

• प्रकरितारम्: the maker / accomplisher
• प्रकरितारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्र + कृ (धातु) → प्रकरितृ (कृदन्त-तृ)

• सर्वेभ्यः: from/for all
• सर्वेभ्यः: अपादान/सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• लोकेभ्यः: from/for the worlds
• लोकेभ्यः: अपादान/सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• उपसेक्तारम्: the sprinkler / one who pours on
• उपसेक्तारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उप + सिच् (धातु) → उपसेक्तृ (कृदन्त-तृ)

• अव: down, away; (as prefix)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/निपात)

• ऋत्यै: for onset/assault (for driving down)
• ऋत्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ऋति (प्रातिपदिक; ‘going/attack/assault’)

• वधाय: for slaying
• वधाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)

• उपमन्थितारम्: the churner / one who kindles by friction
• उपमन्थितारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उप + मन्थ् (धातु ‘to churn/rub’) → उपमन्थितृ (कृदन्त-तृ)

• मेधाय: for intelligence / wisdom
• मेधाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मेधा (प्रातिपदिक)

• वासः: a garment / clothing
• वासः: कर्म/कर्तृ (contextual)
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)

• पल्पूलीम्: (a) cloak/covering (pulpūlī)
• पल्पूलीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पल्पूली (प्रातिपदिक)

• प्रकामाय: for full desire / according to wish
• प्रकामाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: प्रकाम (प्रातिपदिक)

• रजयित्रीम्: the dyer / colorer (f.)
• रजयित्रीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रञ्ज् (धातु ‘to color/dye’) → रजयित्री (कृदन्त-तृ, स्त्री)

Entities Mentioned

• Bhī (Fear)
• Prabhā (Splendour)
• Bradhna (the Tawny one / cosmic ‘tawny’ principle)
• Agni (as Agnīdh/Agni-kindling function)
• Devaloka
• Manuṣyaloka
• Sarvalokāḥ (All worlds collectively)
• Medhā (Wisdom/Intelligence)
• Kāma (Desire)
• Rajas/Passion (as the dyer’s power)