Sarga 44

Verse 1

विलपन्ती तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम्।इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत्।।।।

かくして最上の女性カウサリヤーが嘆き悲しむとき、ダルマに堅く住するスミトラーは、彼女に正しく法にかなう言葉を語った。

Verse 2

तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः पुत्र स्स पुरुषोत्तमः।किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा।।।।

高貴なる御方よ、あなたの御子は真の徳を備えた、人の中の最上者です。このように嘆き、かくも頼りなく泣いて、何の益がありましょう。

Verse 3

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।।।शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन।।।।

高貴なる御方よ、あなたの大いなる力を備えた御子は、王国を捨てて旅立ちました。それは、偉大なる魂をもつ父君、真実を語る王の正しき言葉を成就するためです。ラーマはダルマに堅く立っています—徳ある人々が正しく行じ、その尽きぬ果報が来世において熟す、最上の道に。ゆえにラーマは決して嘆かれるべきではありません。

Verse 4

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।2.44.3।।शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन।।2.44.4।।

高貴なる御方よ、あなたの大いなる力を備えた御子は、王国を捨てて旅立ちました。それは、偉大なる魂をもつ父君、真実を語る王の正しき言葉を成就するためです。ラーマはダルマに堅く立っています—徳ある人々が正しく行じ、その尽きぬ果報が来世において熟す、最上の道に。ゆえにラーマは決して嘆かれるべきではありません。

Verse 5

वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः।दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः।।।।

常に咎なきラクシュマナは、この事において最上の行いを守り続けた。あらゆる生きとし生けるものに慈悲深い――それこそがその大いなる魂の真の得である。

Verse 6

अरण्यवासे यद्दुःखं जानती वै सुखोचिता।अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम्।।।।

ヴィデーハの王女シーターは、安楽に慣れていながらも、森住まいの苦しみを知ったうえで、あなたの法に生きる御子に従って行った。

Verse 7

कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः।धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः।।।।

法と真実と誓いの堅固さをこそ財とするあなたの有能な御子は、世に名声の旗を翻している――このような御子が、いったい何を得ていないというのか。

Verse 8

व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम्।न गात्रमंशुभि स्सूर्य स्सन्तापयितुमर्हति।।।।

ラーマの汚れなき清浄と最上の偉大さを知っているがゆえに、太陽でさえ灼熱の光でその御身を苦しめようとはしないのだと、明らかである。

Verse 9

शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः।राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः।।।।

いかなる季節にも、森から吉祥で心地よい風が吹き出で、寒暑ほどよく調えられて、ラグハヴァに仕えるであろう。

Verse 10

शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन्।रश्मिभि स्संस्पृशन् शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति।।।।

咎なきラーマが夜に横たわるとき、月は冷ややかな光の筋で彼に触れ、父が子を抱きしめるように、彼を喜ばせるであろう。

Verse 11

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।।।

大いなる威光を備え、梵天のごとく輝くラーマに、ヴィシュヴァーミトラは天なる神聖の武器を授けた。彼が戦場にて、ティミドヴァジャの子にしてダーナヴァの王スバーフを討ち滅ぼすのを見た後である。その勇士、人中の虎は、自らの腕力を頼みとして、森にあっても恐れず、まるで自らの宮殿に住むかのように暮らすであろう。

Verse 12

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।2.44.11।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।2.44.12।।

梵天のごとく輝く大いなるラーマに、ヴィシュヴァーミトラは、ティミドヴァジャの子でダーナヴァの主スバーフを戦いで討ち取るのを見届けてのち、天なる神聖の武器を授けた。その恐れなき英雄は、自らの力に支えられ、森に住みながらも、まるで宮殿にいるかのように暮らすであろう。

Verse 13

यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः।कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति।।।।

その矢の射程に入った敵が滅びへと赴くのなら、どうして大地が彼の統治のもとに立つにふさわしくないことがあろうか。

Verse 14

या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता।निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति।।।।

ラーマの光輝と武勇、そして吉祥なる内なる力により、森での住まいが終われば、彼は速やかに王国を得るであろう。

Verse 15

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा।।।।दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः।तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे।।।।

おおデーヴィよ、太陽に対しては太陽のごとく、火に対しては火のごとく、諸王に対しては王の中の王。繁栄に対しては繁栄そのもの、名声に対しては至高の名声、忍耐する者に対しては忍耐そのもの。神々の中の神性、衆生の最勝者—森にあろうと都にあろうと、彼にいかなる欠点があろうか。

Verse 16

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा।।2.44.15।।दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः। तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे।।2.44.16।।

おおデーヴィよ、彼は神々の神性そのものであり、あらゆる存在の中で最も高き者。森に住もうと都に住もうと、いったいどこに彼の過ちが見いだされようか。

Verse 17

पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः।क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते।।।।

人々の中の雄牛たるラーマは、まもなく灌頂の儀により即位するであろう—大地と、ヴァイデーヒー（シーター）と、シュリー（福徳）というこの三者と共に。

Verse 18

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।।।कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम्।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम्।।।।

アヨーディヤーの人々が彼の旅立ちを見たとき、悲しみの奔流に打たれて、苦悩から生まれた涙を流した。だが彼は進んだ—神のごとく、無敗にして、クシャ草と樹皮をまとい。しかも福徳は、まるでシーターそのもののように彼に従った。このような人に、何が困難であろうか。

Verse 19

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।2.44.18।।कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम्।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम्।।2.44.19।।

彼が旅立つのを見て、アヨーディヤーの人々は皆、悲嘆の激しさに打たれ、憂いより生まれた涙を流した。されど彼は進む、神々しくして不敗、クシャ草と樹皮をまとい、福徳はまるでシーターのごとく彼に従った。彼にとって、いかなるものが得難いというのか。

Verse 20

धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम्।लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम्।।।।

ラーマにとって何が得難いというのか。彼の前を進むのはラクシュマナ、みずから矢と剣と武器を携え、弓の技において第一の者である。

Verse 21

निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्।जहिशोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते।।।।

デーヴィよ、森での住まいを終えたのち、あなたは彼が帰還するのを見るでしょう。悲しみと迷いを捨てなさい—私はあなたに真実を語っています。

Verse 22

शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दितेपुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम्।।।।

咎なき吉祥なる御方よ、あなたは再び御子を見るでしょう—昇りゆく月のように—頭をもってあなたの御足を礼拝し、ひれ伏すその姿を。

Verse 23

पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्।समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां क्षिप्रमानन्दजं पयः।।।।

彼が再び入って来るのを見れば、灌頂を受けて大いなる光輝に満ちたその御姿に、あなたの眼からはたちまち歓喜より生まれた涙があふれ出るでしょう。

Verse 24

मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृश्यतेऽशिवम्।क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम्।।।।

悲しむことはありません、デーヴィよ、嘆きに沈んではなりません。ラーマには不吉なものは何一つ見えません。まもなくあなたは、シーターとラクシュマナを伴う御子にお会いになるでしょう。

Verse 25

त्वया शेषो जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे।किमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लबम्।।।।

咎なき御方、王妃よ。残された人々を慰めるべきはあなたなのに、なぜ今、ご自身の心を恐れで揺るがせるのですか。

Verse 26

नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः।न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः।।।।

王妃よ、嘆くには及びません。あなたの御子はラグ族のラーマ。世において、正しきダルマの道に堅く立つラーマに勝る者はありません。

Verse 27

अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्।मुदाऽश्रृ मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघलेखेव वार्षिकी।।।।

友を伴う御子が、敬虔にあなたへ礼拝して頭を垂れるのを見れば、あなたはたちまち喜びの涙を流すでしょう。雨季の雲が筋を引き、雨を放つように。

Verse 28

पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः।पाणिभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति।।।।

あなたの御子—恩寵を授ける方—はまもなく再びアヨーディヤーへ帰り、柔らかくふくよかな両の手であなたの御足をそっと押し慰めるでしょう。

Verse 29

अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्।मुदाऽस्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजिरिवाचलम्।।।।

友を伴う勇ましい御子があなたに挨拶し、礼拝して頭を垂れるとき、あなたは再び歓喜の涙で彼をそっと濡らすでしょう。まるで雲の帯が山を潤すように。

Verse 30

आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यैर्वाक्योपचारे कुशलाऽनवद्या।रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वादेवी सुमित्रा विरराम रामा।।।।

このように、さまざまな言葉を尽くしてラーマの母を慰めたのち、言葉の術に巧みで非の打ちどころなく、性質もやさしい王妃スミトラーは口を閉じ、沈黙した。

Verse 31

निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यंरामस्य मातुर्नरदेवपत्न्या:।सद्यश्शरीरे विननाश शोकःशरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः।।।।

ラクシュマナの母の言葉を聞くや、ラーマの母である王妃の身に宿っていた悲しみは、たちまち消え失せた。まるで水気の少ない秋の雲のように。